Dómstólaleit

Í málinu krafðist A þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Í vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir á hægri hendi í kjölfar læknismeðferðar á Landspítalanum árið 2001. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að í matsgerð tveggja dómkvaddra manna, sem A hafði aflað undir rekstri málsins í héraði, hefði því verið lýst að haga hefði mátt meðferð A á annan veg en gert var umrætt sinn. Á hinn bóginn hefði ekki falist í þessu áliti, fremur en öðrum gögnum málsins, sönnun á því að mistök hefðu verið gerð í þessari meðferð sem leitt gætu til skaðabótaskyldu Í. Var Í því sýknað af kröfu A.

A krafðist miskabóta vegna ólögmætrar meingerðar samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. A byggði kröfu sína í fyrsta lagi á því að hann hefði orðið fyrir miska vegna ólögmætrar meðferðar og notkunar á persónuupplýsingum í sjúkraskrá hans af hálfu læknisins B. Í öðru lagi að Heilbrigðisstofnun C hefði ekki viðhaft grunnkröfur við vinnslu persónuupplýsinga skv. 1. mgr. 77. gr. laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga og í þriðja lagi að málsmeðferð og svör landlæknis meðan mál hans hefði verið til umfjöllunar hjá embættinu hefði ekki falið í sér góða stjórnsýsluhætti. Var talið að þótt stefndi hefði viðurkennt bótaskylda gagnvart A á framangreindum grundvelli yrði með sjálfstæðum hætti að færa sönnur á það ófjárhagslega tjón sem aðili teldi sig hafa orðið fyrir vegna hinnar bótaskyldu háttsemi. Var talið að ekkert slíkt tjón hefði verið staðreynt í málinu ef frá væri talin meðferð læknisins B á persónuupplýsingum um A. Við ákvörðun miskabóta vegna þess þáttar var meðal annars litið til þess að engin viðhlítandi sönnunarfærsla hefði farið fram af hálfu A um það ófjárhagslega tjón sem hann taldi sig hafa orðið fyrir en ekki væri hægt að byggja á einhliða frásögn hans þar að lútandi og að A hefði þegar verið dæmdar bætur fyrir miska sem líta yrði á sem afleiðingar hinnar ólögmætu notkunar B á umræddum upplýsingum. Þá var talið að fjölmiðlaumfjöllun sem hann hefði sjálfur átt aðild að gæti ekki haft áhrif til lækunnar miskabóta en á hinn bóginn gæti slík umfjöllun ekki aukið það tjón sem bætt yrði. Var Í gert að greiða A 200.000 krónur í miskabætur.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

B krafðist skaðabóta, aðallega úr hendi S en til vara Í, vegna líkamstjóns sem hann kvaðst hafa orðið fyrir vegna mistaka í læknismeðferð sem hann sætti í framhaldi af slysi sem hann hefði orðið fyrir. Var málinu vísað frá héraðsdómi sökum vanreifunar, en í niðurstöðu Hæstaréttar var m.a. vísað til þess að verulegur misbrestur hefði verið á því af hálfu B að hann tilgreindi til fullnaðar frá dómkröfu sinni í héraðsdómsstefnu, auk þess sem í málsástaæðum hans hefði ekki verið tekin bein afstaða til þess hvort einstakir liðir ættu að koma kröfunni til frádráttar.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að henni yrði veittur aðgangur að lífsýni B úr lífsýnasafni Rannsóknastofu Háskólans í meinafræði í því skyni að fá úr því skorið hvort hún væri dóttir hans.

A krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Í vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í kjölfar læknismeðferðar á Landspítala – háskólasjúkrahúsi. Héraðsdómur sýknaði Í með vísan til þess að þótt standa hefði mátt betur að málum en gert var umrætt sinn væri ekki unnt að fullyrða að hvaða leyti draga hefði mátt úr heilsutjóni A með markvissari aðgerðum. Hæstiréttur vísaði til þess að A hefði verið nauðsynlegt að afla matsgerðar þegar á frumstigum málatilbúnaðar síns, en A fékk dómkvadda tvo matsmenn eftir áfrýjun héraðsdóms. Hefðu matsmennirnir ekki staðið saman að rökstuddri matsgerð svo sem þeim hefði borið samkvæmt 1. mgr. 63. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála heldur hefðu þeir skilað tveimur ólíkum og innbyrðis misvísandi álitsgerðum, sem ekki gætu haft það sönnunargildi sem stefnt hefði verið að með dómkvaðningu matsmanna. Þá hefðu matsgerðirnar verið svo seint fram komnar að Í hefði hvorki gefist færi til andmæla fyrr en við munnlegan flutning málsins né hefði hann getað leitast við að fá þeim hnekkt. Þótt aðilum einkamáls væri almennt heimilt að afla nýrra sönnunargagna undir áfrýjun héraðsdóms hefði málatilbúnaður A hvað þetta varðaði farið verulega úrskeiðis. Með vísan til þessa taldi Hæstiréttur að málið væri svo vanreifað af hálfu A að ekki væri hægt að leggja dóm á það og því óhjákvæmilegt að vísa því frá héraðsdómi.

S höfðaði mál gegn Í til heimtu bóta vegna starfsloka hennar sem fangavörður. S hafði verið í veikindaleyfi í kjölfar aðgerðar og er veikindaréttur hennar var að renna út var henni tilkynnt bréflega að meðan hún hefði ekki heilsu til að gegna starfi fangavarðar yrði ekki um endurkomu hennar í það starf að ræða. Var í bréfinu vísað til vottorðs trúnaðarlæknis F um starfshæfni S. Tæplega ári síðar var S tilkynnt að henni væri veitt lausn frá störfum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að S hafi verið embættismaður í merkingu laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins og um lausn hennar frá embætti færi eftir VI. kafla laganna. Taldi Hæstiréttur að með fyrrgreindu bréfi hafi verið lagður grunnur að þeirri ákvörðun að veita S lausn frá embætti með stoð í áliti trúnaðarlæknis F. Slík ákvörðun væri stjórnvaldsákvörðun í merkingu stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Hafi F borið að veita S færi á að kynna sér umrædd gögn og tjá sig um efni málsins áður en því hafi endanlega verið ráðið til lykta. Meðferð málsins hafi því ekki verið í samræmi við andmælareglu 13. gr. laga nr. 37/1993 og 1. mgr. 15. gr. laganna um aðgang að gögnum. Þá hafi málsmeðferðin einnig brotið í bága við 10. gr. sömu laga um rannsókn máls. Embættismissir S hafi því verið ólögmætur og bæri Í ábyrgð á honum eftir almennum reglum skaðabótaréttar. Voru S dæmdar bætur að álitum en ekki voru talin lagaskilyrði til greiðslu miskabóta.

A höfðaði mál á hendur Í til greiðslu bóta vegna líkamstjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir við fæðingu sína í mars 1999. Móðir A hafði fengið meðgöngueitrun er hún gekk með A og reisti A kröfur sínar á því að starfsmenn Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri bæru bótaábyrgð á því að hafa vanrækt að leggja móður hans inn á sjúkrahúsið til eftirlits og meðferðar vegna fyrrgreindra veikinda, er hún fékk þar læknisskoðun. Með dómi héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, var því slegið föstu að læknisskoðunin hefði verið ófullnægjandi, en á hinn bóginn yrðu orsakir veikinda A ekki raktar til þeirrar læknisskoðunar. Skilyrði um orsakatengsl voru því ekki talin vera fyrir hendi og var Í sýknað af kröfu A.

A var 11 ára gamall er hann hlaut verulegan heilaskaða í kjölfar öndunar- og hjartastopps, sem hann varð fyrir við dvöl á sjúkrahúsi í kjölfar tveggja skurðaðgerða sem hann gekkst undir í tilefni alvarlegra veikinda. Örorkunefnd mat varanlegan miska A 100 stig og varanlega örorku hans 100%. A hélt því fram að margþætt saknæm mistök hefðu orðið við læknismeðferð hans og krafðist bóta úr hendi Í á þeim grundvelli. Með vísan til matsgerðar dómkvaddra manna og forsendna héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, var talið að viðbrögð við stöðvun öndunar og blóðrásar A fælu í sér stórfellt gáleysi af hálfu þeirra sem meðhöndluðu hann. Talið var að Í hefði ekki sýnt fram á að A hefði allt að einu hlotið það líkamstjón sem varð þótt viðbrögð hefðu verið hraðari og markvissari og var Í því talið bera fébótaábyrgð á tjóni A. A voru dæmdar bætur fyrir varanlega örorku, bætur fyrir varanlegan miska auk 50% álags, sbr. 3. mgr. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, þjáningarbætur, sem ekki voru talin efni til að lækka með vísan til lokamálsliðar 1. mgr. 3. gr. sömu laga, auk miskabóta samkvæmt 26. gr. laganna, samtals að fjárhæð 30.994.619 krónur.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 2. september 2011. Hann krefst þess að áminning sem forstjóri stefnda, Heilbrigðisstofnunarinnar C, veitti honum 18. október 2010 verði ógilt. Einnig krefst hann þess að stefndi greiði sér 1.000.000 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 29. október 2010 til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar hins áfrýjaða dóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Við meðferð málsins í héraði var gætt ákvæðis 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur. Áfrýjandi verður dæmdur til að greiða stefnda málskostnað fyrir Hæstarétti eins og í dómsorði greinir.

R höfðaði mál gegn L og krafðist þess að reglur L um nálastungumeðferð yrðu dæmdar ógildar og að viðurkennt yrði að reglurnar hafi takmarkað atvinnufrelsi hans og að L yrði þess vegna dæmdur til greiðslu skaða- og miskabóta. Talið var að kröfuliður R sem laut að því að fella tilteknar reglur úr gildi væri of víðtækur miðað við þá lögvörðu hagsmuni sem R hefði að þessu leyti, enda hefði Hæstiréttur þegar með dómi í máli nr. 397/2007 kveðið á um að reglurnar hefðu ekki lagastoð og verði ekki beitt til að takmarka starf R við nálastungumeðferðir. Þessi kröfuliður samrýmdist því ekki 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Í síðari kröfulið R var talið að blandað væri saman málsástæðum og dómkröfum með þeim hætti að færi í bága við d. lið 1. mgr. 80. gr. laganna. Auk þessi hefði R áður leitað viðurkenningar á skaðabótaskyldu L. Væri þessi kröfuliður að efni til hinn sami og í málinu nr. 397/2007. Hefði krafan því áður verið dæmd. Með vísan til meginreglu 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 var hinn kærði úrskurður staðfestur um frávísun málsins. Var ekki talið skipta máli þó R reisti kröfuna að hluta á nýjum málsástæðum, enda hafi hann getað haft þær uppi í fyrra málinu, sbr. 5. mgr. 101. gr. laganna.

S greindist með heilaæxli þegar hún var á ferðalagi í Bandaríkjunum og gekkst þar undir bráðaaðgerð þar sem æxlið var fjarlægt. Hlaut S varanlegt heilsutjón vegna þessa. Áður en hún lagði upp í ferðalagið hafði hún leitað til lækna hér á landi. Taldi hún að mistök hefðu verið gerð þar sem enginn læknanna greindi meinið og krafðist skaðabóta úr hendi íslenska ríkisins, vegna lækna á kvennadeild Landspítala og heimilislæknis, og sérfræðilæknis sem hún leitaði til. Talið var að læknum á kvennadeild Landspítala hafi ekki verið gefin nein mistök að sök, en ekki hafi á þeim tíma komið fram neinar sérstakar kvartanir sem ekki hafi mátt rekja til meðgöngu S. Heimilislæknirinn og sérfræðilæknirinn hafi ekki haft skráningar lækna á kvennadeild undir höndum. Í ítarlegum sjúkraskrárfærslum heimilislæknisins hafi ekkert komið fram um að S hafi kvartað undan höfuðverk eða öðrum einkennum sem gætu stafað frá höfði. Þá hafi það heldur ekki komið fram í sjúkraskrárfærslum sérfræðilæknisins. Var því talið að S bæri sönnunarbyrði fyrir því að hún hafi greint frá höfuðverk en þá sönnunarbyrði hafi hún ekki axlað. Var ekki talið að læknarnir hafi sýnt af sér saknæmt gáleysi við skoðun og meðferð á S og var því sýknað af kröfu hennar.

R krafðist þess að viðurkennd yrði skaðabótaskylda Í vegna höfnunar á umsókn hans um leyfi til að stunda nálastungulækningar hér á landi og vegna mismununar gagnvart honum við veitingu slíkra leyfa. Með vísan til þess að lagaheimild stóð hvorki til að veita R né öðrum leyfi til þessarar starfsemi gat neitun landlæknis um að verða við umsókn hans um það ekki ein og sér leitt til skaðabótaskyldu Í, en R hafði ekki leitað dóms um viðurkenningu hennar á þeim grunni að landlæknir hefði með gerðum sínum brugðið fæti fyrir atvinnustarfsemi hans. Var því talið óhjákvæmilegt að hafna kröfu R.

Þáverandi lögmaður G fór þess á leit við vátryggingarfélagið V að tekið yrði upp að nýju uppgjör skaðabóta til G vegna umferðarslyss sem hann varð fyrir árið 1999. Í tilefni þessarar beiðni um endurupptöku bótauppgjörs leitaði V til Y og óskaði álits hans. Lögmaður G undirritaði þá, með skírskotun til umboðs frá G þar sem hann veitti lögmanninum fulla heimild til að fá allar upplýsingar úr sjúkraskrám, yfirlýsingu á álitsbeiðnina til Y er veitti Y heimild til öflunar gagna vegna álits hans. G sætti sig ekki við niðurstöðu álitsgerðar Y og í framhaldinu beindi hann kvörtun til Persónuverndar meðal annars um það að Y hefði farið ólöglega inn í sjúkraskrá sína í tölvukerfi LSH. Persónuvernd úrskurðaði að áritun lögmanns G á álitsbeiðnina hefði ekki verið nægilega ótvíræð til að fullnægja kröfum um samþykki fyrir vinnslu viðkvæmra persónuupplýsinga samkvæmt lögum nr. 77/2000 um persónuvernd og hefði Y þannig verið óheimilt að fara í sjúkraskrá G við vinnslu álitsgerðarinnar. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir að þar sem Y hefði verið fengið í hendur bæði fyrrgreint umboð frá G til lögmanns hans um fulla heimild lögmannsins til að fá allar upplýsingar úr sjúkraskrám G og jafnframt yfirlýsingu lögmanns G á álitsbeiðnina um að honum væri heimilt að afla gagna við gerð álitsgerðarinnar, hefði lögmanni G mátt vera ljóst að Y teldi sér heimilt að afla upplýsinga úr sjúkraskrám í þeim tilgangi að nota þau við álitsgerð sína. Þá mátti G einnig vera fyllilega ljóst að fyrrgreint umboð hefði verið gert í því skyni að sérfræðingi, sem fenginn yrði til álitsgerðar, yrði fært að afla þeirra læknisfræðilegu gagna, sem hann teldi nauðsynleg, enda hefði G lýst því yfir að lögmaður hans hefði ekki farið út fyrir umboð sitt. Þegar allt var virt þótti Y ekki hafa brotið gegn ákvæðum laga nr. 77/2000. Var því felldur úr gildi úrskurður Persónuverndar um að Y hefði verið óheimilt að fara í sjúkraskrá G.

D og eiginkona hans, A, ásamt tveimur börnum þeirra, kröfðust þess að felld yrði niður fjárræðissvipting D, á grundvelli 15. gr. lögræðislaga nr. 71/1997. Eins og dómkröfum og málatilbúnaði þeirra var háttað varð að leggja til grundvallar að D hefði með gildum hætti verið sviptur fjárræði með úrskurði héraðsdóms 16. janúar 2006 og að sú ákvörðun væri ekki til endurskoðunar. Þá var ekki talið að þau hefðu sýnt fram á að skilyrði 15. gr. lögræðislaga væru uppfyllt svo að verða mætti við kröfu þeirra. Var henni því hafnað.

GH krafði F um skaðabætur vegna óhapps, sem hann varð fyrir 1992, þegar hann rak annan fótinn í járnbolta, sem festur hafði verið í gólf nýbyggingar þar sem hann var að vinna, og féll í gólfið. Talið var að GH, sem var lærður smiður og hafði unnið við nýbyggingar frá 1987, hafi mátt vera ljóst að ekki var búið að fjarlægja alla járnboltana. Hafi honum borið að sýna aðgát þar sem hann var með fangið fullt af timbri og sá ekki fram fyrir sig. Varð óhappið ekki rakið til sakar F og var hann því sýknaður af kröfum GH. Hann krafði GV einnig um skaðabætur vegna þess að hann taldi að GG, sem GV sat í óskiptu búi eftir, hefðu orðið á mistök við meðhöndlun á áverka á hné GH og að það hafi valdið því að afleiðingar óhappsins hafi orðið meiri en ella hefðu orðið. Í dómi Hæstaréttar var staðfest sú niðurstaða dómkvaddra matsmanna og héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að nær útilokað hefði verið, að árangur meðferðar gegn sýkingu í hnénu í kjölfar aðgerðar á því hefði orðið annar, þótt meðferðin hefði hafist fyrr. Þá var staðfest niðurstaða hinna dómkvöddu matsmanna, sem báðir voru bæklunarlæknar, að GG hefði í einu og öllu staðið eðlilega að meðferð GH miðað við þær hefðir, sem voru ríkjandi á þeim tíma, enda hefði álit þeirra ekki verið hrakið. GV var því sýknuð af öllum kröfum GH.

E krafði Í um bætur fyrir tjón, sem hann hafði orðið fyrir vegna dráttar, sem varð á því að hann fengi viðhlítandi meðferð við kransæðasjúkdómi. Hafði hann verið settur á biðlista eftir kransæðavíkkun í kjölfar hjartaþræðingar, sem gerð var 1. október 1997. Þegar aðgerðin átti að fara fram 27. janúar 1998 kom í ljós að æðarnar höfðu lokast og að víkkun þeirra væri óframkvæmanleg. Talið var að verklagsreglur, sem fylgt hafði verið við forgangsröðun sjúklinga með kransæðasjúkdóma á biðlista, hafi byggst á faglegum viðmiðunum, og að ekki væri leitt í ljós að mál E hafi verið meðhöndlað á annan hátt en gert væri ráð fyrir í þeim. Enn fremur var talið að upplýsingar um ástand hans í október 1997 hafi ekki gefið til kynna að nauðsynlegt hafi verið að setja E í forgang á biðlista. Talið var að ástand E hafi versnað í nóvember 1997 og kvaðst hann í byrjun þess mánaðar hafa fengið þær leiðbeiningar frá starfsmönnum sjúkrahússins, þar sem hjartalæknir hans starfaði, að hann gæti komið á bráðamóttöku sjúkrahússins eða beðið læknisins, sem þá var í fríi. Hann kaus að koma ekki á bráðamóttökuna og gegn framburði læknisins þótti ósannað að þeir hefðu rætt saman um ástand hans eftir að læknirinn kom úr fríi. Þá var ekki talið að starfsmenn Í, sem önnuðust greiningu og meðhöndlun sjúkdómsins, hafi að öðru leyti sýnt af sér slíka vanrækslu að það gæti leitt til bótaskyldu gagnvart E. Í var því sýknað af kröfu hans.

Deilt var um réttmæti tilkalls til arfs eftir X á grundvelli erfðaskrár hans. Var úrskurður héraðsdóms ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar þar sem ekki höfðu verið lagðar fram greinargerðir þar sem fram kæmu til fullnaðar kröfur aðila um ágreiningsatriðið, sbr. 1. og 2. mgr. 130. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl.

R krafðist þess að ógilt yrði með dómi synjun landlæknis á beiðni hennar um að ekki yrðu færðar í gagnagrunn á heilbrigðissviði heilsufarsupplýsingar, sem skráðar hefðu verið í sjúkraskrár um látinn föður hennar. Þá krafðist hún viðurkenningar á því að henni væri rétt að leggja bann við því að slíkar upplýsingar yrðu færðar í gagnagrunninn. Í 8. gr. laga nr. 139/1998 um gagnagrunn á heilbrigðissviði var kveðið á um rétt manna til að hafna því, með tilkynningu til landlæknis, að upplýsingar um þá yrðu færðar í gagnagrunninn. Talið var að R gæti ekki neytt þessa réttar sem staðgöngumaður látins föður síns, en fallist var á það að hún gæti, vegna friðhelgi einkalífs síns, haft hagsmuni af því að koma í veg fyrir að heilsufarsupplýsingar um föður hennar yrðu færðar í gagnagrunninn, þar sem ráða mætti af slíkum upplýsingum atriði varðandi arfgenga eiginleika föðurins, sem einnig gætu átt við um hana. Kom fram að í sjúkraskrár væru færðar yfirgripsmiklar upplýsingar um heilsufar manna, læknismeðferð, sem þeir sæta, lifnaðarhætti og félagslegar aðstæður, atvinnu og fjölskylduhagi, ásamt nákvæmri tilgreiningu á því hver sá maður er sem upplýsingarnar varða. Ótvírætt var talið að ákvæði 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar tæki til slíkra upplýsinga og veitti sérhverjum manni friðhelgi um einkalíf sitt að þessu leyti. Talið var að þeirri ályktun héraðsdóms, sem meðal annars var skipaður sérfróðum meðdómsmanni, hefði ekki verið hnekkt að svokölluð dulkóðun í eina átt geti verið framkvæmd með slíku öryggi að nánast megi telja útilokað að lesa dulritaðar upplýsingar. Til þess yrði á hinn bóginn að líta að í lögum nr. 139/1998 sé hvergi tiltekið nánar hvaða upplýsingar úr sjúkraskrám verði að dulkóða á þennan hátt fyrir flutning þeirra í gagnagrunninn eða hvort tilteknar upplýsingar, sem komi fram í sjúkraskrám, verði ekki fluttar þangað. Af gögnum málsins virtist mega ráða að eingöngu kennitala sjúklings yrði dulkóðuð í gagnagrunninum, en nöfnum, bæði sjúklings og vandamanna hans, ásamt nákvæmlega tilgreindu heimilisfangi yrði sleppt. Bersýnilegt sé að upplýsingar um þessi atriði séu ekki þær einu, sem fram komi í sjúkraskrá og tekið geti af tvímæli, í einstaka tilvikum, um hvaða maður eigi í hlut. Í lögum nr. 139/1998 sé einnig kveðið á um heimild rekstrarleyfishafa til vinnslu á upplýsingum úr sjúkraskrám sem færðar séu í gagnagrunninn. Komi fram í lögunum að tilgreindir opinberir aðilar skuli samþykkja verklag og verkferli ásamt því að fylgjast með öllum fyrirspurnum og vinnslu upplýsinga í grunninum. Ekki sé hins vegar afmarkað með nákvæmum hætti hvers konar fyrirspurnum verði beint til gagnagrunnsins eða í hvaða búningi svör við þeim muni birtast. Talið var að þótt í einstökum ákvæðum laga nr. 139/1998 væri ítrekað skírskotað til þess að heilsufarsupplýsingar í gagnagrunni á heilbrigðissviði eigi að vera ópersónugreinanlegar þá skorti mjög á að tryggt sé nægilega, með ákvæðum settra laga, að þessu yfirlýsta markmiði verði náð. Vegna þeirra skyldna sem 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar leggi á löggjafann geti ýmiss konar eftirlit með gerð og starfrækslu gagnagrunnsins ekki komið hér í staðinn, án þess að við ákveðnar lögmæltar viðmiðanir sé að styðjast. Að þessu athuguðu yrði að gættum meginreglum íslenskra laga um þagnarvernd einkalífs að viðurkenna rétt R í þessu efni og voru dómkröfur hennar því teknar til greina.

A krafði K um bætur vegna meintra mistaka Ö við tannlæknismeðferð 2. nóvember 1995. Ö var látinn og sat K í óskiptu búi. Í héraðsdómi, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans, var talið sannað að sýkingar sem A hafði átt við að stríða í kjölfar tannlæknismeðferðar hjá Ö hafi mátt rekja til leifa af mátefni sem Ö notaði við meðferðina. Hins vegar var talið að mátefnið hafi orðið eftir fyrir óhapp. Mátefnið hafi setið eftir í þröngri sprungu og óvíst að hægt hefði verið að sjá það úr munnholi. A leitaði til háls- nef- og eyrnalæknis í upphafi árs 1996 og fann hann leifar efnisins. Ekki tókst hins vegar að fjarlægja það að fullu fyrr en í ágúst 1998. Var talið að sterkar líkur væru fyrir því að ef efnisleifarnar hefðu verið fjarlægðar þegar þær fundust í upphafi árs 1996, eða strax í kjölfarið, hefði A ekki orðið fyrir því heilsutjóni sem síðar hafi orðið. Því var talið ósannað að tjón hafi verið afleiðing meintrar vanrækslu Ö við tannlæknismeðferðina og var K því sýknuð.

Móðir Z greindist með meðgöngueitrun í mæðraskoðun og skrifaði læknir í mæðraskrá að hún skyldi leggjast inn á kvennadeild. Hún fór samt heim að lokinni skoðuninni en til stóð að hún legðist inn að morgni næsta dags. Í kjölfar skyndilegarar blæðingar um kvöldið var hún flutt á sjúkrahús þar sem í ljós kom að um fylgjulos var að ræða. Z fæddist skömmu síðar en hún er mjög skert andlega. Talið var að miða yrði við það að ástand konunnar í skoðuninni hefði verið mjög alvarlegt og að lækninum er annaðist hana hefði verið þetta ljóst. Þegar litið væri annars vegar til þessa alvarlega ástands og hins vegar til skrásetningar læknisins við mæðraskoðunina og aðgerðarlýsingar hans eftir fæðinguna yrði að telja að Í hefði ekki tekist sönnun þess að konunni hefði verið gerð nægileg grein fyrir nauðsyn innlagnar þegar í stað og hvað í húfi væri ef ekki kæmi til þess. Að öllu athuguðu hefðu ekki verið gerðar viðhlítandi ráðstafanir til að bregðast við þeirri alvarlegu hættu sem blasti við. Yrði því að fallast á þá niðurstöðu héraðsdóms að það hefðu verið mistök sem Í bæri ábyrgð á að móðir Z lagðist ekki tafarlaust inn á sjúkrahúsið í framhaldi skoðunarinnar. Þegar litið væri til gagna málsins í heild yrði því mati héraðsdóms ekki haggað að líklegast væri að meðgöngueitrun sú er móðirin var með hefði komið fylgjulosi af stað og leitt til þess að barnið varð fyrir súrefnisskorti. Væri fötlun þess þannig sennileg afleiðing af ofangreindum mistökum. Var niðurstaða héraðsdóms um fébótaábyrgð Í á tjóni Z því staðfest og henni dæmdar bætur.

J slasaðist alvarlega í bifhjólaslysi í júlí 1987. Krafðist hann bóta vegna meintra mistaka lækna í tengslum við tvær aðgerðir sem hann gekkst undir í september 1988 og júní 1993. Í héraðsdómi var talið að J hefði hvorki sýnt fram á að læknar L hefðu veitt honum ófullnægjandi upplýsingar fyrir aðgerðina í september 1988 né að rangt hafi verið að gera það, sem þar var gert. Þá var ekki talið að lækni L hefði orðið á mistök við val á aðgerðartegund fyrir aðgerðina í júní 1993 þótt ekki hefði orðið tilætlaður árangur af þeirri aðgerð sem gerð var. Loks þótti meðferð eftir aðgerðirnar ekki hafa verið ábótavant. Var því ekki fallist á með J að starfsmönnum L hefðu orðið á mistök sem stefndi bæri skaðabótaábyrgð á. Með skírskotun til forsendna héraðsdóms var hann staðfestur.

H gekkst undir aðgerð á vinstra fæti hjá bæklunarskurðlækni sjúkrahússins F í nóvember 1993. Ekki var talið skynsamlegt að láta hana fá gervihnjáliði heldur var gerð réttingaraðgerð á efri enda sköflungs. Eftir aðgerðina varð H verulega kiðfætt, hafði verki og átti erfitt með gang. Taldi hún að starfsmönnum F hefðu orðið á bótaskyld mistök við aðgerðina og eftirmeðferð hennar og að F væri á grundvelli reglunnar um vinnuveitandaábyrgð skaðabótaskylt vegna þessara mistaka. Ekki var talið að ábyrgð F yrði á því reist að ekki hefði verið sinnt upplýsingaskyldu samkvæmt 10. gr. læknalaga. Af gögnum málsins varð ekki annað ráðið en að starfsfólk F hefði frætt H um aðgerðina og að hverju var stefnt með henni. Hæstiréttur hafði vísað málinu til læknaráðs og taldi læknaráð að ráðist hefði verið í aðgerðina í samræmi við bestu fyrirliggjandi þekkingu á þeim tíma. Dómkvaddir matsmenn, sem voru tveir bæklunarskurðlæknar, höfðu einnig talið svo og höfðu tekið fram að ákvörðun um tegund aðgerðar hefði verið fullkomlega rétt og vel hugsuð. Var ekki fallist á það með héraðsdómi að ákvörðun læknisins um aðgerðina hefði verið vafasöm. Fyrir lá í málinu að H hafði verið hjálpað til að stíga í fótinn með aðstoð grindar fyrsta daginn eftir aðgerðina. Taldi héraðsdómur, sem skipaður var tveimur héraðsdómurum og einum sérfróðum meðdómanda, að H hefði verið látin stíga alltof fljótt í fótinn með tilliti til líkamlegs ástands hennar. Dómkvaddir matsmenn voru þessu ósammála og töldu það hafa verið nauðsynlegt að beita álagi á fótinn eftir aðgerðina en aukin hætta hefði hins vegar fylgt því að draga það að láta reyna á fótinn. Læknaráð taldi ekki útilokað að H hefði verið látin stíga í fótinn of snemma en taldi aðalástæðu þess að H varð kiðfætt vera sjúklegar breytingar í hnénu, sem hefðu verið meiri en unnt hefði verið að sjá fyrir. Með vísan til þessa taldi dómurinn að það væri læknisfræðilegt álitamál hvenær rétt hefði verið að láta H stíga í fótinn. Að því athuguðu yrði það ekki virt aðgerðarlækninum til gáleysis að hann mælti fyrir um að H yrði strax látin reyna á fótinn. Þóttu því ekki fram komnar sönnur fyrir því að tjón H mætti rekja til mistaka starfsólks F, heldur hnigju rök að því að það yrði rakið til þess hversu hnén voru illa farin en það hefði ekki mátt sjá fyrir. Var F sýknað af kröfum H í málinu.

(Jóhannes Karl Sveinsson hrl.) Deilt var um hvenær og með hvaða hætti starfslok verslunarstjórans L urðu hjá S hf. og hvort hún ætti rétt til launa í uppsagnarfresti. Þótt fallist væri á það með S hf. að margt benti til þess að vanræksla L í starfi hefði verið slík að réttlætt kynni að hafa brottvikningu hennar úr starfi að undangenginni áminningu, var ljóst að S hf. byggði uppsögn L í raun alls ekki á þessum ávirðingum og áminnti hana ekki þótt fundið hefði verið að störfum hennar. Brottvikning L yrði því ekki réttlætt með ávirðingum hennar fyrir tilgreint tímamark. Fallist varð á það með S hf. að eins og framlögð læknisvottorð voru úr garði gerð hefði L ekki sýnt fram á að veikindi hennar hefðu verið slík að þau réttlættu þá háttsemi hennar að fara fyrirvaralaust og án skýringa í veikindafrí og vera fjarvistum í 16 daga áður en S hf. réð nýjan verslunarstjóra og vék henni þannig úr starfi í raun. Þrátt fyrir fjarveru L gerði S hf. engan reka að því að krefja hana um læknisvottorð áður en félagið vék henni frá störfum og lá því ekki fyrir á þeirri stundu að um óheimila fjarveru væri að ræða. Talið var að eins og S hf. stóð að málum ætti L rétt á bótum vegna ólögmætrar uppsagnar. Bætur voru þó lækkaðar með tilliti til þess að L hafði ekki sinnt þeirri skyldu að reyna að takmarka tjón sitt.

S greindist með krabbameinsæxli í endaþarmi og meinvarp í lifur í september 1997. Í desember s.á. gekkst hann undir skurðaðgerð á Sjúkrahúsi Reykjavíkur þar sem æxlið og hnútur í lifur var fjarlægt. Eftir aðgerðina kom í ljós að taugar þær sem valda stinningu getnaðarlimsins höfðu skaddast og S því misst kyngetu. Þá þurfti S að notast við stómabúnað eftir aðgerðina. Krafði hann Í um skaðabætur og byggði á því að hann hefði ekki verið varaður við því að slíkum aðgerðum kynni að fylgja stómanotkun og missir kyngetu. Talið var eðlilegt að samskipti læknis og S hefðu fyrst og fremst snúist um hinn lífshættulega sjúkdóm en S hefði þó átt rétt á upplýsingum um vel þekktar afleiðingar aðgerðarinnar. Hins vegar hefði S viðurkennt að hann hefði undirgengist aðgerðina þó að honum hefðu verið afleiðingarnar ljósar, auk þess sem sýnt þótti að skurðaðgerð hefði í raun verið eini valkosturinn til að freista þess að bjarga lífi S. Skilyrði skaðabótaskyldu þóttu því ekki fyrir hendi í málinu og þurfti þá ekki að taka afstöðu til þess hvort S hefði fengið fullnægjandi upplýsingar um afleiðingar aðgerðarinnar.

B, sem fengið hafði vörumerkið SEROXAT skráð fyrir geðlyf, andmælti því að O hf. fengi að skrá vörumerkið PAROXAT fyrir sams konar lyf vegna ruglingshættu, sem hann taldi vera fyrir hendi samkvæmt 6. tl. 1. mgr. 14. gr. laga nr. 45/1997, sbr. 22. gr. sömu laga. Merkin voru talin ólík bæði hljómrænt og sjónrænt. Bæði lyfin voru lyfseðilsskyld og með hliðsjón af reglum um útgáfu og afgreiðslu lyfseðla var álitið að lítil hætta væri á því að sérfræðingar villtust á slíkum lyfjamerkingum. Vörumerkið var því ekki talið villandi í skilningi 6. tl. 1. mgr. 14. gr. laga nr. 45/1997, sbr. 2. tl. 1. mgr. 4. gr. sömu laga. Þá þótti ekkert fram komið um það, að framleiðsla O hf. hefði brotið í bága við góða viðskiptahætti eða hann aðhafst nokkuð það, sem óhæfilegt væri gagnvart hagsmunum neytenda, sbr. 20. gr. og 25. gr. laga nr. 8/1993.

Kærumál. Lögvarðir hagsmunir. Aðild. Stefna Lagarök. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. R krafðist þess að felld yrði úr gildi sú ákvörðun landlæknis að hafna beiðni R um að upplýsingar um látinn föður hennar yrðu ekki fluttar í þann gagnagrunn, sem um ræðir í lögum nr. 139/1998 um gagnagrunn á heilbrigðissviði, og heldur ekki upplýsingar um ættfræði eða erfðafræði varðandi hann. Að kröfu Í var málinu vísað frá héraðsdómi og kærði R þann úrskurð. Með hliðsjón af þeirri röksemd R að hún ætti persónulegra hagsmuna að gæta af því að orðið yrði við beiðni hennar, var ekki á það fallist með Í að R skorti lögvarða hagsmuni af því að fá leyst úr fyrrgreindum kröfum sínum að efni til. Af hálfu R höfðu verið sérstaklega færðar fram skýringar á aðild hennar að málinu. Tekið var fram af þessu tilefni, að tækist R ekki gegn andmælum Í að vísa til viðhlítandi stoðar í réttarheimildum fyrir aðild sinni, ylli það sýknu Í, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991. Ekki væru því efni til að vísa málinu frá af þeim sökum, né heldur þeim að lagatilvísanir í stefnu R væru öllu ítarlegri en venja stæði til. Frávísunarúrskurður héraðsdóms var því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

B, sem er sérfræðingur í svæfingalækningum, starfrækti læknastofu sína frá 14. desember 1990. Á árunum 1991 og 1992 voru greiðslur til hans frá T skertar með úrskurðum samráðsnefndar T og Læknafélags Reykjavíkur vegna ófullnægjandi sjúklingabókhalds, óhóflegrar komutíðni sjúklinga og misnotkunar á gjaldskrá. Dregið var úr skerðingunum með ákvörðun 9. desember 1997, en þær hertar með ákvörðun 25. maí 1999. B krafðist ógildingar síðastnefndrar ákvörðunar auk skaðabóta. Taldi hann samráðsnefndina ekki bæra til að ákvarða skerðingu greiðslna frá T og því væri um óheimilt valdframsal að ræða frá T til nefndarinnar. Hæstiréttur féllst ekki á það. Var talið að sú ráðstöfun að leggja framkvæmdina í hendur samráðsnefndar, sem skipuð væri fulltrúum beggja aðila, væri innan heimildar laga nr. 117/1993. Að mati Hæstaréttar voru reglur stjórnsýslulaga ekki brotnar er samráðsnefndin tók ákvörðun síns 25. maí 1999 og því voru ekki talin efni til að ógilda hana. Ákvörðun héraðsdóms um að synja B um skaðabætur vegna skerðinga á árunum 1991 og 1992 var staðfest, enda hafði B sætt sig við skerðingarnar og ekki hreyft athugasemdum fyrr en 1997.

A krafði Í um bætur vegna fjárhagslegs og ófjárhagslegs tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir. Opinbert mál hafði verið höfðað gegn A vegna gruns um að hann hefði dregið sér fé en hann verið sýknaður. Taldi A að Í hefði bakað sér tjón með rannsóknaraðgerðum lögreglu og málsmeðferð í sakamálinu sem hefði verið höfðað án nægjanlegs tilefnis. Fallist var á að Í hefði ekki fært fram viðhlítandi rök fyrir því að nauðsyn hefði borið til að halda A í gæslu í rúmar tvær klukkustundir á rannsóknarstigi hins opinbera máls. Þá var fallist á að ekki hefði verið ástæða til að endurtaka leit á heimili A og í sameign fjöleignarhúss, sem hann bjó í. Voru honum dæmdar miskabætur vegna þessa. Þá var fallist á að A bæru skaðabætur vegna skyrtu sem lögregla hafði lagt hald á við rannsókn málsins en ekki skilað. Hins vegar var hafnað að ákvæði XXI. kafla laga nr. 19/1991 fælu í sér heimild til að dæma bætur vegna þess að A hefði verið sóttur til sakar án nægjanlegs tilefnis. Þótti ekki sýnt að skilyrði væru til slíkra bóta á grundvelli sakarreglunnar. Þá var hafnað kröfu A um bætur vegna mismunar á lögmannskostnaði samkvæmt gjaldskrá og tildæmdum málsvarnarlaunum í sakamálinu.

S gekkst undir tvær skurðaðgerðir til lagfæringar á bitskekkju. Árangur af aðgerðunum var ekki að öllu leyti sá sem stefnt var að og vegna þeirra var S metinn 100% öryrki í 3 mánuði en varanleg örorka hans vegna þessa var 12%. S krafði íslenska ríkið um bætur fyrir það fjárhagstjón sem hann kvaðst hafa orðið fyrir. Hæstiréttur féllst á það með héraðsdómi, að málatilbúnaður áfrýjanda yrði ekki skilinn á þann veg, að bóta væri krafist vegna þess að aðgerðirnar hafi ekki borið tilætlaðan árangur. Bótakrafan væri á hinn bóginn reist á því annars vegar, hverjar hafi orðið afleiðingar aðgerðanna, og hins vegar á því, að starfsmenn stefnda hafi vanrækt að veita honum viðhlítandi upplýsingar um árangur og áhættu af slíkum aðgerðum. Taldi Hæstiréttur ekki í ljós leitt, að starfsmenn íslenska ríkisins hafi gert saknæm mistök við val á aðgerðartegund eða við framkvæmd aðgerðanna. Þá var ekki talið, að sýnt hefði verið fram á, að umræddur fylgikvilli aðgerðarinnar væri svo algengur eða hættulegur í samanburði við þann árangur sem vænta mætti af slíkri aðgerð, að það teldist saknæm vanræksla af hálfu lækna að hafa ekki varað stefnda sérstaklega við honum. Var íslenska ríkið því sýknað af bótakröfum S.