Dómstólaleit

Í málinu deildu aðilar um það hvort krafa P ehf. á hendur V hf., til greiðslu bóta úr rekstrarstöðvunartryggingu vegna tjóns 6. júlí 2014 við bruna í húsnæði verslunarinnar G, hefði verið fyrnd þegar málið var höfðað í júní 2019. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004 um vátryggingarsamninga fyrndist krafa um bætur á fjórum árum og hæfist fresturinn við lok þess almanaksárs er vátryggður fékk nauðsynlegar upplýsingar um þau atvik sem væru grundvöllur kröfu hans. Orðalag ákvæðisins yrði ekki skilið með þeim hætti að endanleg kröfugerð vátryggðs þyrfti að liggja fyrir eða öll atvik sem gætu haft áhrif á endanlega bótafjárhæð. Af vátryggingarskilmálum V hf. væri ljóst að lengd raunverulegs bótatímabils væri einn þeirra þátta sem gæti haft hvað mest áhrif á fjárhæð bóta og þar með á grundvöll bótakröfu vátryggðs. Bótatímabilið hefði verið hálfnað í árslok 2014 þegar P ehf. sendi V hf. kröfubréf sem miðaði við 12 mánaða rekstrarstöðvun með þeim fyrirvara að ákvörðun hefði ekki verið tekin um að hefja rekstur G að nýju. Í svarbréfi V hf. hefði kröfum P ehf. verið hafnað sem ótímabærum á þeim grunni að gerð væri krafa um bætur fram í tímann og tjónið ekki fram komið. Af gögnum málsins yrði ekki ráðið að V hf. hefði leitað frekar eftir upplýsingum um hvort til stæði að endurreisa rekstur G eða knúið á um að P ehf. tæki slíka ákvörðun. Var V hf. látið bera hallann af því að ósannað væri að P ehf. hefði fyrir árslok 2014 haft nauðsynlegar upplýsingar um atvik sem skipt gátu sköpum um afmörkun bótatímabilsins og voru grundvöllur kröfu hans í skilningi 1. mgr. 52. gr. laga nr. 30/2004. Hinn áfrýjaði dómur var því staðfestur og viðurkennt að umrædd krafa hefði ekki verið fyrnd þegar málið var höfðað.

S fól lögmanni að annast um innheimtu bóta fyrir sína hönd vegna vinnuslyss sem hann lenti í á árinu 2005 og fór uppgjör bóta vegna slyssins fram á árinu 2009. S taldi að lögmaðurinn hefði sýnt af sér vanrækslu við gæslu hagsmuna sinna og krafðist bóta á grundvelli starfsábyrgðartryggingar lögmannsins hjá V hf. Byggði S annars vegar á því að lögmaðurinn hefði valdið sér tjóni með því að stofna til kostnaðar við öflun matsgerðar dómkvaddra manna sem ekki hefði fengist endurgreiddur. Hins vegar taldi S að tjón sitt mætti rekja til ætlaðs mismunar fjárhæðar þeirra bóta sem hann hafði fengið greiddar vegna slyssins og fjárhæðar þeirra bóta sem S taldi sig hafa átt tilkall til hefði lögmaðurinn haldið rétt á máli hans. Hæstiréttur staðfesti þá niðurstöðu héraðsdóms að hafna fjárkröfu S vegna þess kostnaðar sem hlaust af öflun matsgerðarinnar. Þá taldi rétturinn jafnframt að S hefði ekki tekist að sýna fram á að hann hefði orðið fyrir frekara tjóni en því sem bætt var með uppgjörinu 2009. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu V hf. af kröfum S því staðfest.

A slasaðist á fæti við vinnu sína hjá forvera B ehf. á árinu 2005 en fyrirtækið var þá með frjálsa ábyrgðartryggingu og samningsbundna slysatryggingu launþega fyrir starfsmenn sína hjá V hf. A tilkynnti V hf. fyrst um slysið á árinu 2014 og fékk í kjölfarið greiddar skaðabætur en við uppgjör þeirra var dregin frá bótum fyrir varanlega örorku sú fjárhæð sem svaraði til réttar A til greiðslna úr slysatryggingu launþega, sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Í málinu deildu aðilar um réttmæti þess frádráttar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar A tilkynnti V hf. um slysið hefði krafa til bóta úr slysatryggingu launþega verið fyrnd. Var talið að sú vanræksla A að láta undir höfuð leggjast að sækja um bætur úr tryggingunni, sbr. 21. gr. laga nr. 50/1954 um vátryggingarsamninga, þrátt fyrir að hann hefði haft einkenni frá fætinum allt frá slysdegi, væri á hans ábyrgð, en honum hefði borið í samræmi við meginreglur skaðabótaréttar að takmarka tjón sitt. Var B ehf. því sýknaður af kröfu A.

Á krafði V hf. um skaðabætur úr sjúkra- og slysatryggingarlið forsjármannstryggingar sem vinnuveitandi Á hafði keypt og hann var rétthafi að, vegna líkamstjóns sem Á varð fyrir í árekstri í mars 2003. Talið var að Á hefði eigi síðar en í júlí 2007 mátt vera ljóst að hann hefði hlotið varanlegt heilsutjón við slysið, þegar hann fékk vottorð læknis þar um. Á því tímamarki var Á talinn hafa haft tilefni til að hefjast handa við fullnustu kröfu sinnar, en lagt var til grundvallar að það hefði verið unnt að gera fyrir árslok 2007. Tók fjögurra ára fyrningarfrestur samkvæmt 29. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga, sem talin voru eiga við um atvik málsins, því að líða 1. janúar 2008 og var hann liðinn er Á höfðaði mál sitt á hendur V hf. í nóvember 2012. Var V hf. því sýknaður af kröfu Á.

Á krafðist skaðabóta úr hendi S hf. og G, en til vara Þ, vegna líkamstjóns sem hún var fyrir í umferðarslysi árið 2001. Deildu aðilar meðal annars um hvort skaðabótakrafa á hendur S hf. og G hefði verið fyrnd í skilningi 99. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, en málið var höfðað árið 2008. Talið var að miða bæri upphaf fyrningarfrests við áslok árið 2006 en um mitt það ár hefði komið fram afleiðingar af slysinu sem A hefði ekki geta gert sér grein fyrir. Var krafa Á því talin ófyrnd og S hf. og G gert að greiða henni óskipt bætur.

N slasaðist í mars 2002 er hún féll af vélsleða, sem hún missti stjórn á, en sleði þessi var í eigu G. Fyrir lá að sleðinn var hvorki skráður í samræmi við ákvæði umferðarlaga nr. 50/1987 né hafði verið aflað vátrygginga vegna hans. N var ekki með hjálm á höfði er slysið varð og hlaut hún alvarlega höfuðáverka. N höfðaði mál til heimtu skaðabóta í samræmi við matsgerð dómkvaddra matsmanna. Reisti hún kröfur sínar á því að G bæri sem eigandi vélsleðans ábyrgð á honum og væri skaðabótaskyldur vegna alls tjóns sem hlotist hefði af notkun hans. Talið var að samkvæmt venjuhelgaðri skýringu á 88. gr. og 90. gr. umferðarlaga bæri eigandi ökutækis ekki skaðabótaábyrgð án sakar samkvæmt þeim lagaákvæðum á tjóni, sem ökumaður verður fyrir við notkun þess. Í því efni breytti engu þótt eigandinn hefði vanrækt að skrá ökutækið eða sinna skyldu sinni til að afla vátryggingar. N var við stjórn vélsleðans er slysið átti sér stað og var talið að hún gæti þegar af þeirri ástæðu ekki krafið G um fébætur á grundvelli 88. gr. og 90. gr. umferðarlaga. Engu skipti fyrir réttarstöðu N að G hefði vanrækt að kaupa ábyrgðartryggingu til að tryggja greiðslu skaðabóta vegna tjóns af völdum vélsleðans. Þá varð ekki séð að N hefði borið því við fyrr en í greinargerð fyrir Hæstarétti að krafa hennar væri reist á því að G bæri sakarábyrgð á tjóni hennar vegna vanrækslu á skyldu sinni til að kaupa sérstaka slysatryggingu ökumanns og fékk sú málsástæða ekki komist að í málinu. Þá var ekki fallist á að G hefði borið að leiðbeina N um akstur sleðans eða sjá til þess að hún notaði hlífðarhjálm, enda var N 17 ára þegar slysið varð og hafði að eigin sögn nokkrum sinnum áður ekið vélsleða. Loks var því hvorki borið við í málinu að vantað hefði einhvern annan tiltekinn hlífðarbúnað né að nokkur tiltekin bilun eða galli hefði verið á búnaði sleðans. Var G því sýknaður af kröfu N.

X og Y voru sakfelldir í héraði fyrir brot gegn 173. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940 fyrir að hafa í ágóðaskyni, lagt á ráðin og staðið saman að innflutningi á samtals 701,54 grömmum af kókaíni, sem flutt voru í tvennu lagi til Íslands frá Hollandi um Danmörku, ætluðu til söludreifingar hér á landi. Y játaði aðild sína að innflutningnum, með þeim athugasemdum að hann hefði ekki lagt á ráðin um innflutninginn með X, sem ekki hefði komið að málum og þá kvað hann háttsemi sín ekki hafa verið í ágóðaskyni. Hæstiréttur staðfesti sakfellingu Y og var hann dæmdur í tveggja ára fangelsi. X neitaði sök bæði við meðferð málsins í héraði og hjá lögreglu. Enginn meðákærðu bar hann sökum og ekkert vitni bar um aðild hans að ákæruefnunum. Lögreglan hleraði síma ákæru og fylgdist sérstaklega með ferðum X í um það bil ár áður en hann var handtekinn og kom fyrir hlerunartækjum í bifreið hans. Hins vegar var hvergi að finna í gögnum lögreglu staðfestingu á aðild X að umræddum fíkniefnainnflutningi. Samkvæmt þessu var ekki talið að fram hefði komið sönnun um háttsemi X er laut að þeim ákæruatriðum sem honum var gefið að sök. Var hann því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins.

Í varð fyrir slysi 1. júní 1999 þegar hann var við störf sem stýrimaður á fiskiskipi. Samkvæmt skilmálum, sem giltu um slysatryggingu Í, fyrndist krafa á grundvelli hennar á fjórum árum frá lokum þess almanaksárs, þegar vátryggði fékk vitneskju um kröfu sína og átti þess fyrst kost að leita fullnustu hennar, sbr. 29. gr. áðurgildandi laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga. Talið var að Í hafi hlotið að vera ljóst ekki síðar en þegar honum var vísað til sérfræðings í bæklunarlækningum 23. nóvember 2001 að hann hafi hlotið varanleg mein af slysinu. Því til samræmis varð að líta svo á að á árinu 2002 hafi hann átt þess kostað gera nauðsynlegar ráðstafanir til að leita fullnustu kröfu sinnar. Var krafa Í því fallin niður fyrir fyrningu þegar málið var höfðað.

M slasaðist við vinnu á fiskiskipi B er það var á leið heim af veiðum. Óskað var eftir því við M að hann gerði við bilaða vökvaslöngu á þilfarskrana þannig að unnt væri að ljúka því að sjóbúa þilfar skipsins. Þar sem veiðarfærum hafði verið staflað kringum kranann komst M ekki upp stiga hans til verksins og til að athafna sig þurfti M því að stíga á veiðarfærin. Veður var slæmt og öldugangur nokkur og fór svo að þegar M hafði lokið viðgerðinni rann hjól á umræddu veiðarfæri undan honum þannig að hann missti jafnvægið og féll á bakið. Við það hlaut M 10% varanlegan miska og 25% varanlega örorku. Var óumdeilt í málinu að ekki hefði annar staður á skipinu verið tiltækur til að geyma veiðarfærin. Með vísan til framburðar vitnis og skýrslu Rannsóknarnefndar sjóslysa var fallist á með M að rétt hefði verið að láta viðgerð kranans ekki dragast og að orsök slyssins mætti rekja til hættulegra og ófullnægjandi vinnuaðstæðna um borð, þannig að B bæri fébótaábyrgð vegna tjóns sem af því leiddi. Í niðurstöðu Hæstaréttar var þó jafnframt litið til þess að M var einn yfirmanna skipsins og þaulvanur sjómaður. Hefði honum verið ljóst að varhugavert var að gera við kranann við þær aðstæður sem sköpuðust. Bar honum þannig að gera ráðstafanir til að tryggja eins og kostur væri öryggi sitt við þessar aðstæður. Þótti M hafa sýnt af sér nokkuð gáleysi og þótti því rétt að M bæri 1/3 hluta tjóns síns, en B 2/3 hluta.

M varð fyrir vinnuslysi 1991 og greiddi réttargæslustefndi honum bætur vegna þess í kjölfar dóms Hæstaréttar 16. september 1999 í samræmi við yfirmatsgerð, sem aðilar voru sammála um að leggja til grundvallar. Taldi M að ófyrirséðar breytingar hefðu orðið á heilsu sinni frá því dómur gekk í málinu og varanlegar afleiðingar slyssins orðið meiri en komist var að í yfirmatsgerðinni. Í dómi Hæstaréttar sagði að þó að þessar aðstæður gætu leitt til þess að skilyrði væru til að taka ákvörðun skaðabóta upp á ný, sbr. nú 11. gr. laga nr. 50/1993, breytti það engu um hvenær fyrningartími á kröfu hans yrði talinn hafa byrjað að líða. Yrði að miða við hann hefði byrjað að líða á slysdegi og hefði málsókn hans, sem lauk með dómi Hæstaréttar 1999, ekki rofið fyrningu kröfunnar. Málsókn hans 2001, sem síðar féll niður, rauf heldur ekki fyrningu hennar, sbr. 11. gr. laga nr. 14/1905. Var krafan því talin fyrnd og B ehf. sýknað.

GH krafði F um skaðabætur vegna óhapps, sem hann varð fyrir 1992, þegar hann rak annan fótinn í járnbolta, sem festur hafði verið í gólf nýbyggingar þar sem hann var að vinna, og féll í gólfið. Talið var að GH, sem var lærður smiður og hafði unnið við nýbyggingar frá 1987, hafi mátt vera ljóst að ekki var búið að fjarlægja alla járnboltana. Hafi honum borið að sýna aðgát þar sem hann var með fangið fullt af timbri og sá ekki fram fyrir sig. Varð óhappið ekki rakið til sakar F og var hann því sýknaður af kröfum GH. Hann krafði GV einnig um skaðabætur vegna þess að hann taldi að GG, sem GV sat í óskiptu búi eftir, hefðu orðið á mistök við meðhöndlun á áverka á hné GH og að það hafi valdið því að afleiðingar óhappsins hafi orðið meiri en ella hefðu orðið. Í dómi Hæstaréttar var staðfest sú niðurstaða dómkvaddra matsmanna og héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, að nær útilokað hefði verið, að árangur meðferðar gegn sýkingu í hnénu í kjölfar aðgerðar á því hefði orðið annar, þótt meðferðin hefði hafist fyrr. Þá var staðfest niðurstaða hinna dómkvöddu matsmanna, sem báðir voru bæklunarlæknar, að GG hefði í einu og öllu staðið eðlilega að meðferð GH miðað við þær hefðir, sem voru ríkjandi á þeim tíma, enda hefði álit þeirra ekki verið hrakið. GV var því sýknuð af öllum kröfum GH.

B hafði starfað hjá F frá 1963, fyrst sem aðstoðarmaður, en sem flugumferðarstjóri frá árinu 1968. B fékk launalaust leyfi frá október 1983 til júní 1984. Vegna erfiðleika í einkalífi og undanfarandi lyfjanotkunar gat B ekki sinnt störfum sínum þegar hann kom úr leyfinu. Gekkst hann í framhaldi af því, að frumkvæði F, undir ýmsar sálfræði- og læknisrannsóknir og var ekki að störfum á meðan. Fór B meðal annars í viðtöl hjá geðlækninum HP, sem síðan ritaði F bréf þar sem fram kemur að hann telji B ekki fullnægja heilbrigðisskilyrðum reglugerðar um skírteini útgefin af F. Var B ekki gerð grein fyrir efni gagna sem F fékk frá læknum og sálfræðingum. Geðlæknir B, HÓ, gaf út vottorð í júlí 1984, þar sem fram kemur að B sé vinnufær. Flugumferðarstjóra-skírteini B var afturkallað í lok september 1984 á þeim forsendum að hann hefði mætt tvívegis á vaktir fyrri hluta júnímánaðar þótt hann hefði verið óvinnufær samkvæmt læknisvottorði. Gilti afturköllunin að minnsta kosti á meðan samgönguráðuneytið hefði mál B til meðferðar. Mótmælti B þessu og krafðist launa og að felld yrði úr gildi ákvörðun F um afturköllun flugumferðarstjóraskírteinis hans. Náðist samkomulag um launagreiðslur, en krafa um afturköllun ákvörðunar F var ekki afgreidd efnislega. Höfðaði B mál á hendur íslenska ríkinu (Í) til heimtu skaða- og miskabóta. Talið var að F og samgönguráðherra hefði borið að upplýsa B um niðurstöðu þeirra sérfræðinga, sem rannsökuðu hann að frumkvæði F, enda gat hún varðað mikilvæga hagsmuni hans, og að athafnaleysi þeirra að þessu leyti væri saknæmt og bakaði Í skaðabótaskyldu. Þá var afturköllun flugumferðarstjóra-skírteinisins ekki markaður ákveðinn tími í samræmi við ákvæði reglugerðar nr. 301/1978 um skírteini gefin út af flugmálastjórn og beiðni B um að ákvörðun um afturköllun skírteinisins yrði felld úr gildi ekki afgreidd efnislega. Ekki var talið að bótaréttur B væri fyrndur eða fallinn niður vegna tómlætis. Var Í dæmt til að bæta B tjón hans, sem rakið yrði til hinnar bótaskyldu háttsemi, en ekki voru talin skilyrði fyrir því að dæma B miskabætur.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar með stefnu 7. júlí 1999. Hann krefst þess, að stefndi verði dæmdur til að greiða sér 14.042.000 krónur, með vöxtum samkvæmt 7. gr. vaxtalaga nr. 25/1987 af 329.400 krónum frá 2. mars 1989 til 17. maí sama ár og af 14.042.000 krónum frá þeim degi til 30. október 1997, en með dráttarvöxtum samkvæmt III. kafla vaxtalaga frá þeim degi til greiðsludags, allt að frádregnum 43.780 krónum, sem greiddar voru 6. júní 1989, 8.278 krónum, sem greiddar voru á árinu 1997, og 30.952 krónum, sem greiddar voru á árinu 1998. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Til vara krefst hann lækkunar á dómkröfum áfrýjanda. Með vísan til forsendna héraðsdóms verður hann staðfestur. Rétt þykir, að hvor aðila beri sinn kostnað af málinu fyrir Hæstarétti.

Með dómi Hæstaréttar 15. júní 1995 var B, löggiltur fasteigna- og skipasali og héraðsdómslögmaður, dæmdur skaðabótaskyldur gagnvart einkahlutafélaginu H vegna mistaka við gerð samninga fyrir H um framsal aflaheimilda á árinu 1990. B, sem úrskurðaður var gjaldþrota í árslok 1993 og var eignalaus, hafði starfsábyrgðartryggingu fasteigna- og skipasala samkvæmt 1. tölulið 3. gr. reglugerðar nr. 520/1987 um löggildingu og tryggingaskyldu fasteigna- og skipasala hjá vátryggingarfélaginu S, sem síðar var sameinað V, og einnig svokallaða sjálfskuldarábyrgðartryggingu hjá Á vegna bótaábyrgðar er félli á hann vegna brots er hann eða starfsmaður hans fremdi af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi í starfi sínu, sbr. 2. tölulið 3. gr. reglugerðarinnar. H höfðaði mál vegna tjóns síns, aðallega gegn V en til vara gegn Á, sem meðal annars hélt því fram, að krafa H væri fyrnd. Talið var, að meginreglu 1. mgr. 95. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga, þar sem kveðið er á um hvenær tjónþoli öðlast rétt vátryggðs á hendur vátryggingafélagi vegna ábyrgðartryggingar, yrði beitt um kröfur tjónþola á hendur ábyrgðarsjóði svo sem Á. Hefði H því þurft að staðreyna skaðabótaskyldu B og umfang tjónsins áður en hann beindi kröfu sinni að Á. Væri krafa H því ekki fyrnd. Fallist var á niðurstöðu héraðsdóms um að háttsemi B hefði falið í sér stórkostlegt gáleysi og bæri því að taka kröfu H á hendur Á til greina, en fyrir Hæstarétti kom ákvæði héraðsdóms um sýknu V af kröfum H ekki til endurskoðunar.

G slasaðist á árinu 1982, þegar bifreið í eigu D, sem hún var farþegi í, lenti í árekstri við bifreið í eigu A, en báðar bifreiðarnar voru tryggðar hjá V. Í júlí 1985 greiddi V bætur til G á grundvelli örorkumats. Tók lögmaður hennar við greiðslunni án fyrirvara og taldist tjón hennar að fullu bætt. Í örorkumötum frá árunum 1995 og 1997 var örorka G vegna slyssins metin meiri en í fyrra mati og krafði G V um bætur á grundvelli hins nýja mats. Talið var, með vísan til 6. gr. laga nr. 14/1905, að greiðsla V á bótum til G á árinu 1985 hefði ekki slitið fyrningu á kröfu G og taldist krafan fyrnd samkvæmt 78. gr. laga nr. 40/1968 þegar málið var höfðað í júlí 1995.