Dómstólaleit

A krafði S ehf. og T hf. um skaðabætur vegna líkamstjóns er hann varð fyrir við vinnu sína hjá S ehf. A starfaði þar sem bifreiðastjóri auk þess sem hann vann við viðhald hópferðabifreiða. Þegar slysið átti sér stað var A að fjarlægja ryð af þakbrún einnar af bifreiðunum. Vildi slysið til með þeim hætti að stigi sem reistur hafði verið upp að bifreiðinni og A stóð í við verkið, rann til. Féll hann með stiganum og meiddist við fallið. Byggði A á því að sá búnaður sem notaður var við verkið hafi ekki fullnægt öryggiskröfum. Í Hæstarétti var talið að tilhögun við verkið án sérstakra öryggisráðstafana hafi verið óforsvaranleg vegna þeirrar slysahættu sem hún hafði í för með sér. Ekki hafi verið gætt þess öryggis við framkvæmd verksins sem boðið væri í 13. og 37. gr. laga nr. 46/1980 um aðbúnað, hollustuhætti og öryggi á vinnustöðum. Þar sem líta yrði svo á að óvarkárni A við framkvæmd verksins hafi átt þátt í því að stiginn rann til hliðar var A látinn bera 1/3 hluta tjóns síns en S ehf. og T hf. 2/3 þess.

V var ákærður aðallega fyrir umboðssvik en til vara tilraun til fjársvika í starfi sínu sem framkvæmdastjóri V hf. Laut ákæran að því að V hefði stefnt fjárhagslegum hagsmunum V hf. í verulega hættu er hann misnotaði aðstöðu sína í tveimur tilvikum. Í fyrsta lagi með því að útbúa og undirrita tilhæfulaust skjal í nafni V hf. með heitinu tryggingavörslusjóðir, til grundvallar útboðslýsingu bandaríska fyrirtækisins A, sem var að hluta í eigu V, láta viðgangast athugasemdalaust að í útboðslýsingunni, sem skráð var í kauphöll Ermasundseyja, kæmi fram að útboðið væri tryggt með 700 milljón bandaríkjadala tryggingavörsluábyrgð á milli A og V hf. og viðhafa nánar tiltekna háttsemi þessu tengdu. Með háttsemi sinni var V aðallega talinn hafa skuldbundið V hf. til að ábyrgjast útboðið þannig að veruleg hætta væri á að kaupendur skuldabréfa N í útboðinu krefðust greiðslna hjá V hf. greiddi A ekki af seldum skuldabréfum, en til vara álitinn hafa reynt að blekkja kaupendur skuldabréfa A. Í öðru lagi með því að útbúa og undirrita ásamt samstarfsmanni tvö nánar tiltekin skjöl í nafni V hf. undir heitinu innlánsskírteini, sem tilhæfulaust staðfestu að A hefði 200 milljónir bandaríkjadala á innlánsreikningi hjá V hf. sem mætti greiða greiðsluþega eða löglegum framsalshöfum við framlagningu skírteinisins. Fyrra skírteinið kvað á um lokaðan innlánsreikning í þágu fyrirtækjanna B og C og sendi V afrit þess ásamt fyrirmælum meðal annars til skoska bankans BS auk þess að senda staðfestingu um sama efni með svonefndu SWIFT-skeyti, fyrir milligöngu I hf., til BS. Síðara skírteinið kvað á um lokaðan innlánsreikning í þágu fyrirtækjanna E og F og sendi V SWIFT-skeyti, fyrir milligöngu I hf., til CT í því skyni að selja skírteinið. Með háttsemi sinni var V aðallega talinn hafa skuldbundið V hf. þannig að V hf. hefði við framlagningu löglegs handhafa skírteinanna verið skylt að greiða handhafa þeirra fyrrgreinda fjárhæð, en til vara álitinn hafa reynt að blekkja B og C til að kaupa innlánsskírteinin. Í héraði var V sýknaður af ákæru um umboðssvik og kom sú niðurstaða ekki til endurskoðunar fyrir Hæstarétti. Þá var V í Hæstarétti sýknaður af ákæru um tilraun til fjársvika í tilviki fyrra innlánsskírteinisins, þar sem ekki var talið að færðar hefðu verið sönnur á sekt V í samræmi við þá hegðun sem honum var gefin að sök í ákæru, sbr. 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Á hinn bóginn staðfesti Hæstiréttur þá niðurstöðu héraðsdóms að sakfella V fyrir tilraun til fjársvika vegna háttsemi hans er tengdist annars vegar skjalinu tryggingavörslusjóðir og hins vegar síðara innlánsskírteininu. Við ákvörðun refsingar V var meðal annars litið til einbeitts brotavilja hans, að um stórfelld auðgunarbrot var að ræða og hver áform hans með brotunum voru. Á hinn bóginn hafði óhæfilegur dráttur á rannsókn málsins og meðferð þess fyrir dómi áhrif á ákvörðun refsingarinnar til hagsbóta fyrir V. Var refsing hans ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði.

Ó krafðist skaðabóta vegna tjóns sem hann varð fyrir í vinnu hjá G ehf. er á hann féll timburbúnt. Deildu aðilar um það hvort sá búnaður sem notaður hefði verið til verksins hefði verið fullnægjandi, hvort hvort Ó hefði sýnt að sér nægilega aðgæslu og hvort hann hefði átt að standa að verkinu með öðrum hætti. Með vísan til þess að ekki hefði farið fram rannsókn lögreglu eða vinnueftirlitsins á slysinu hefði dómara verið ókleift að fjalla um þær málsástæður sem að málinu lytu á grundvelli almennrar þekkingar og menntunar eða lagakunnáttu. Hefði héraðsdómara borið að kveða til meðdómsmenn samkvæmt 2. mgr. 2. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var héraðsdómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

B krafði F sf. um bætur vegna slyss sem hann hafði orðið fyrir við vinnu sína er hann féll af palli við íbúðarskála á vinnusvæði við Sultartangavirkjun. Deilt var um atvik að slysinu, m.a. um stærð pallsins og hæð hans frá jörðu. Í málinu lá fyrir að Vinnueftirlit ríkisins hefði ekki sinnt skyldu sinni með því að skoða vettvang slyssins. Var F sf. látinn bera hallann af því að hafa ekki tryggt sér sönnun um þessi umdeildu atvik þegar hann fjarlægði síðar mannvirki sín af svæðinu. Þá var talið að F sf. hefði sýnt af sér gáleysi með því að hafa ekki komið fyrir handriði á brúnum pallsins og við stigann niður af honum. Fallist var á skaðabótaskyldu F sf. á tjóni B en B látinn bera þriðjung tjóns síns sjálfur.

Ákærðu voru ákærðir fyrir brot gegn höfundalögum nr. 73/1972 með því að gera ólögmæt eintök af höfundaréttarvernduðu efni, vistað það í nettengdum tölvum og birt það hópi fólks á lokuðu svæði án heimildar rétthafa með því að nýta eiginleika DC++ skráarskiptaforrits. Um var að ræða forrit, kvikmyndir, sjónvarpsþætti, teiknimyndir, tónlistamyndbönd og tónlist. Efni þetta var bæði íslenskt og erlent, samtals 130.430 eintök. Í Hæstarétti var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að allt það efni sem ákært hefði verið fyrir nyti verndar höfundalaga. Einnig var tekið undir með héraðsdómi að ákæru hefðu stundað ólögmæta eintakagerð á höfundaréttarvörðu efni og að sá háttur sem hafður væri á dreifingu þess, að deilda því með öðrum á fjölmennu en lokuðu jafningjaneti, jafngilti opinberri birtingu og félli ekki undir undanþáguákvæði 11. gr. höfundalaga, sem leyfi eintakagerð til einkanota. Með þeirri háttsemi var staðfest niðurstaða héraðsdóms að ákærðu hefðu gerst sekir um brot gegn lögum nr. 73/1972. Ákærði B var einnig sakfelldur fyrir hlutdeilt í brotum meðákærðu með því að hafa hýst og haft umsjón með miðlæga nettengipunktinum „Ásagarði“. Með því hefði hann í verki hvatt til þess að meðákærðu birtu á veraldarvefnum ólögmæt eintök af höfundaréttarvörðu efni, án heimildar frá rétthöfum.

Talið varð að R sem handhafi rannsóknar- og ákæruvalds vegna ætlaðra stórfelldra brota á skattalögum, sbr. 262. gr. almennra hegningarlaga, ætti rétt til aðgangs að gögnum er vörðuðu tekjuskattskil A og sérreglur laga nr. 90/2003 um hlutverk S við rannsókn og sektarmeðferð brota samkvæmt þeim lögum gætu ekki staðið þessu í vegi. Því var fallist á beiðni R um húsleitarheimild, enda hafði S ítrekað hafnað því að afhenda umrædd gögn.

Rafvirkinn P varð undir 26 gifsplötum, sem raðað hafði verið upp við vegg í byggingu, er hann var að vinna við. Krafði hann Í hf. um bætur fyrir líkamstjón sem hann hlaut af þessum sökum. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að Í hf. hefði ekki tilkynnt Vinnueftirliti ríkisins um slysið fyrr en nær tveimur vikum eftir slysdag. Hefði því ekki verið kostur á að stofnunin rannsakaði vettvang slyssins strax, sem hefði getað veitt upplýsingar um atvik að slysinu. Þá hefði heldur ekki farið fram lögreglurannsókn á slysinu. Í hf. taldi að ekki hefði hvílt skylda á félaginu að tilkynna vinnueftirlitinu um slysið þar sem P var ekki starfsmaður þess heldur undirverktaka. Með hliðsjón af 1. mgr. 17. gr. laga nr. 46/1980 var talið að sjálfstæð skylda hefði hvílt á hverjum atvinnurekenda fyrir sig að tilkynna um slysið samkvæmt 2. mgr. 81. gr. sömu laga. Varð félagið því að bera halla af skorti á sönnun um málsatvik, sem telja yrði að leiða hefði mátt í ljós við rannsókn vinnueftirlitsins eða lögreglu. Fallist var á að starfsmenn Í hf. hefðu bakað félaginu bótaskyldu með því að stafla gifsplötunum upp við vegg þannig að hætta stafaði af fyrir aðra starfsmenn sem unnu í byggingunni. Hins vegar var talið að P hefði sjálfur mátt gera sér nokkra grein fyrir þeirri hættu sem stafaði af frágangi staflans og sýnt af sér óaðgæslu er hann snerti hann. Hann var því látinn bera ¼ hluta af tjóninu sjálfur en Í hf. dæmt til greiðslu bóta að ¾ hlutum.

Á kærði úrskurð héraðsdóms, þar sem ákæru á hendur E, G og K var vísað frá dómi. Talið var að fyrirkomulag samkeppnislaga hefði ekki verið nógu skýrt um meðferð máls ef grunur vaknaði um að brotið hefði verið gegn lögunum, og þar af leiðandi óskýrt hvernig með skyldi fara ef tilefni þætti til opinberrar rannsóknar jafnhliða meðferð samkeppnisyfirvalda og hvenær beita ætti refsiviðurlögum. Átti það meðal annars við þá stöðu E, G og K að taka þátt í viðræðum og samningum við Samkeppnisstofnun og veita henni upplýsingar, en fella á sama tíma á sig sök með því að málið var síðar tekið til refsimeðferðar. Var því ekki talið nægjanlega fram komið að í lögreglurannsókninni, sem fór fram í kjölfar meðferðar samkeppnisyfirvalda, hefðu þeir, eins og þeirri rannsókn var hagað, fengið notið þeirra réttinda sakborninga, sem mælt er fyrir um í 70. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944 og meginreglum laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Yrði því ákæra ekki reist á þeirri lögreglurannsókn og var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

A, B, C, D og E kröfðust þess að rannsókn R á ætluðum skattalagabrotum þeirra yrði dæmd ólögmæt en til vara að allir starfsmenn embættisins vikju sæti við rannsóknina. Talið var að með nánar tilgreindum ummælum hefði ríkislögreglustjóri orðið vanhæfur í málinu og var því fallist á varakröfu sakborninganna að því leyti. Ekki var hins vegar talið að röksemdir sakborninganna ættu að leiða til þess að aðalkrafa þeirra næði fram að ganga. Þá var því hafnað að öðrum starfsmönnum embættisins bæri að víkja sæti í málinu.

Lykilorð Kærumál Mannréttindasáttmáli Evrópu Rannsókn sakamáls Réttaráhrif Stjórnsýsla Kærumál. Stjórnsýsla. Réttaráhrif. Rannsókn sakamáls. Mannréttindasáttmáli Evrópu.

JB var handtekinn og yfirheyrður í tengslum við rannsókn á bílbruna, en bíllinn var í hans eigu. Áður en JB var handtekinn hafði hann skýrt lögreglu frá því að S, unnusta JG, bróður hans, hafi síðast ekið bifreiðinni. Þá hafði lögregla aflað gagna um áhvílandi lán á bifreiðinni. Í fyrstu hafði S skýrt svo frá að bifreið JB hafi bilað, en eftir að farið var með hana á vettvang, breytt frásögn sinni og sagt JG og JB hafa fengið sig til að skýra rangt frá að þessu leyti. Lauk rannsókninni með því að málið var fellt niður að því er JB varðaði. Höfðaði JB þá mál á hendur íslenska ríkinu þar sem hann krafðist miskabóta með vísan til þess að handtakan hafi verið tilefnislaus og ónauðsynleg. Þá taldi JB að hann hafi verið sviptur frelsi sínu lengur en efni stóðu til. Talið var að er JB var handtekinn hafi verið fram kominn rökstuddur grunur um að hann hafi átt hlut að máli og þannig gerst sekur um refsiverðan verknað. Þá hafi skýringar JB gefið lögreglu tilefni til yfirheyra aðra sem borið gætu um atvik málsins, en í því sambandi hafi verið nauðsynlegt að koma í veg fyrir að JB næði að spilla sönnunargögnum. Því hafi borið full nauðsyn til handtökunnar. Var auk þess talið að frelsissvipting JB hafi ekki staðið lengur en efni stóðu til, en samtals liðu um 25 klukkustundir áður en hann var færður fyrir dómara. Var íslenska ríkið sýknað af kröfu JB.

S var handtekin og yfirheyrð í tengslum við rannsókn á bílbruna, en bíllinn var í eigu JB, bróður JG, unnusta hennar. Áður en S var handtekin hafði JB skýrt lögreglu frá því að S hafi síðast ekið bifreiðinni. Þá hafði lögregla aflað gagna um áhvílandi lán á bifreiðinni. Hafði S verið boðuð til yfirheyrslu þar sem hún hafði í fyrstu skýrt svo frá að bifreið JB hafi bilað, en eftir að farið var með hana á vettvang, breytt frásögn sinni og sagt JG og JB hafa fengið sig til að skýra rangt frá að þessu leyti. Lauk rannsókninni með því að málið var fellt niður að því er S varðaði. Höfðaði S þá mál á hendur íslenska ríkinu þar sem hann krafðist miskabóta með vísan til þess að handtakan hafi verið tilefnislaus og ónauðsynleg. Þá taldi S að hún hafi verið svipt frelsi sínu lengur en efni stóðu til. Talið var að er S var handtekin hafi verið fram kominn rökstuddur grunur um að hún hafi átt hlut að máli og þannig gerst sek um refsiverðan verknað. Þá hafi skýringar hennar gefið lögreglu tilefni til yfirheyra JB og JG, en í því sambandi hafi verið nauðsynlegt að koma í veg fyrir að S næði að spilla sönnunargögnum. Því hafi borið full nauðsyn til handtökunnar. Var auk þess talið að frelsissvipting S hafi ekki staðið lengur en efni stóðu til, en samtals liðu um 25 klukkustundir áður en hann var færður fyrir dómara. Var íslenska ríkið sýknað af kröfu S.

JG var handtekinn og yfirheyrður í tengslum við rannsókn á bílbruna, en bíllinn var í eigu JB, bróður hans. Áður en JG var handtekinn hafði JB skýrt lögreglu frá því að S, unnusta JG, hafi síðast ekið bifreiðinni. Þá hafði lögregla aflað gagna um áhvílandi lán á bifreiðinni. Í fyrstu hafði S skýrt svo frá að bifreið JB hafi bilað, en eftir að farið var með hana á vettvang, breytt frásögn sinni og sagt JG og JB hafa fengið sig til að skýra rangt frá að þessu leyti. Lauk rannsókninni með því að málið var fellt niður að því er JG varðaði. Höfðaði JG þá mál á hendur íslenska ríkinu þar sem hann krafðist miskabóta með vísan til þess að handtakan hafi verið tilefnislaus og ónauðsynleg. Þá taldi JG að hann hafi verið sviptur frelsi sínu lengur en efni stóðu til. Talið var að er JG var handtekinn hafi verið fram kominn rökstuddur grunur um að hann hafi átt hlut að máli og þannig gerst sekur um refsiverðan verknað. Þá hafi skýringar JG gefið lögreglu tilefni til yfirheyra aðra sem borið gætu um atvik málsins, en í því sambandi hafi verið nauðsynlegt að koma í veg fyrir að JG næði að spilla sönnunargögnum. Því hafi borið full nauðsyn til handtökunnar. Var auk þess talið að frelsissvipting JG hafi ekki staðið lengur en efni stóðu til, en samtals liðu um 25 klukkustundir áður en hann var færður fyrir dómara. Var íslenska ríkið sýknað af kröfu JG

G, sem hafði verið handtekin og sætt gæsluvarðhaldi í tengslum við rannsókn lögreglu á mannsláti, krafðist miskabóta þar sem hún taldi aðgerðirnar hafa verið ólögmætar. Talið var að G ætti samkvæmt XXI. kafla laga nr. 19/1991 rétt til miskabóta úr hendi Í vegna gæsluvarðhalds sem hún sætti án nægs tilefnis, eftir að því sem talin var lögmæt frelsissvipting hennar lauk. Við ákvörðun um fjárhæð bóta þótti hins vegar ekki verða hjá því komist að taka jafnframt tillit til þess að með háttsemi sinni átti G sjálf nokkra sök á því hve lengi hún sat að óþörfu í gæsluvarðhaldi. Að því virtu þóttu bætur til G hæfilega ákvarðaðar 300.000 krónur.

J var var ákærður fyrir ölvunarakstur. Talið var að almennt mætti mæla magn vínanda í útöndunarlofti með nægilegri nákvæmni með tæki því, sem lögregla notaði umrætt sinn til að lögfull sönnun fengist um ölvunarakstur. Þá var talið að leitt hefði verið í ljós að önnur efni en áfengi hefðu ekki truflað mælinguna. Var J dæmdur til refsingar.

X var ákærður og dæmdur fyrir misneytingu með því að hafa fengið Á, konu um áttrætt, til að taka mikið fé út af reikningi sínum og ráðstafa til sín, auk þess að fá hana til að ráðstafa veðskuldabréfi í sína þágu og undirrita erfðaskrá þess efnis að skuldir hans við hana skyldu falla niður við andlát hennar. Var X ákveðin fangelsisrefsing. Ekki var fallist á kröfu um ómerkingu héraðsdóms sem reist var á því að héraðsdómur hefði átt að vera fjölskipaður og konan hefði átt að koma fyrir dóminn, en til þess var hún ekki talin fær af heilsufarslegum ástæðum.