Staðfest var niðurstaða hins kærða úrskurðar um að hafna kröfu sóknaraðila um að málinu yrði vísað frá dómi en fallist á kröfu varnaraðila um opinber skipti til fjárslita skyldu fara fram milli aðila.
Stefnandi krafðist í málinu hlutdeildar í séreignarsparnaði látins eiginmanns síns. Í hjúskap þeirra hafði ríkt séreignafyrirkomulag samkvæmt kaupmála, þar sem þau jafnframt afsöluðu sér arfi á séreignum hins, að undanskildum hvers konar lífeyrisréttindum. Aftir andlát eiginmannsins hafði öll fjárhæðin verið greidd sonum hins látna, sem stefnt var í málinu. Fallist var á það með stefnanda að í kaupmálanum hefði séreignarsparnaður verið undanskilinn arfsafsali. Talið var að stefnandi ætti því tilkall til þriðjungs fjárhæðarinnar, sem stefndu var með dóminum gert að greiða henni, en hafnað var kröfu stefnanda um að hún ætti rétt til 2/3 hluta fjárhæðarinnar, enda hafði verið um séreign hins látna að ræða en ekki hjúskapareign.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A, B og C um að dánarbú E yrði tekið til opinberra skipta. D fékk leyfi til setu í óskiptu búi eftir lát eiginmanns síns E. E og D, sem voru í hjúskap áður en E lést höfðu gert með sér erfðaskrá þar sem kveðið var á um heimild langlífari maka til setu í óskiptu búi án samþykkis fjárráða eða ófjárráða stjúpniðja, sbr. 3. mgr. 8. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Þótti verða skilja málatilbúnað A, B og C með þeim hætti að D hefði af ýmsum ástæðum ranglega verið veitt leyfi til setu í óskiptu búi og bæri því að verða við kröfu þeirra um opinber skipti á dánarbúinu á grundvelli 1. mgr. 38. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Var kröfu þeirra hafnað í héraði og fyrir Landsrétti.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr nánar tilgreindum ágreiningi aðila við opinber skipti á dánarbúi D. Með úrskurði Landsréttar var vísað frá héraðsdómi án kröfu kröfum aðila varðandi fasteignina E, þar sem þær áttu ekki stoð í bréfi skiptastjóra um þann ágreining sem beint var til héraðsdóms. Þá staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms um að 50% fasteignarinnar F væri hjúskapareign C og 50% eignarhlutur væri óskipt eign hennar sem kæmi ekki til skipta. Jafnframt var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að félagið G ehf. væri séreign C og að A og B hefðu ekki sýnt fram á tilvist kröfu að fjárhæð 4.150.000 krónur sem koma ættu til skipta í dánarbúinu. Þeirri kröfu var því hafnað. Þá kröfðust A og B ekki endurskoðunar á niðurstöðu hins kærða úrskurðar varðandi greiðslu endurgjalds fyrir afnot C af fasteigninni F. Stóð sú niðurstaða því óröskuð.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að kaupmáli hennar og B yrði metinn ógildur. Deildu aðilar um það hvort bersýnilega ósanngjarnt væri að leggja kaupmálann til grundvallar í skiptum þeirra vegna hjónaskilnaðar. Í úrskurði héraðsdóms kom meðal annars fram að B hefði komið með meiri verðmæti í hjúskapinn en A og hefði kaupmálinn verið gerður í samræmi við þá eignaskráningu sem hafi verið í gildi allan sambúðartíma aðila og við stofnun hjúskapar þeirra. Einnig yrði að líta til þess að kaupmálinn hefði verið tímabundinn. Þá hefði A samþykkt gerð kaupmálans og væri með öllu ósannað að hún hefði ekki haft svigrúm til að ráðfæra sig sjálf við lögfræðing eða ekki áttað sig á og getað haft áhrif á efni kaupmálans. Ekki hefði verið sýnt fram á að með aðilum hefði verið ójafnræði þannig að kaupmálinn yrði metinn ógildur. Í úrskurði Landsréttar var tekið fram að gegn mótmælum B hefði A ekki sýnt fram á að kaupmálinn hefði verið gerður vegna veikinda B. Með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar að öðru leyti féllst Landsréttur á það með héraðsdómi að A hefði ekki sýnt fram á að það væri bersýnilega ósanngjarnt að leggja kaupmálann til grundvallar í skiptum aðila. Var hinn kærði úrskurður staðfestur.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu A og B um ógildingu kaupmála á milli C og D heitins, föður A og B. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Landsrétti, kom fram að vottar að kaupmálanum hefðu verið sonur og tengdadóttir C. Samkvæmt því yrði að leggja til grundvallar að umræddir vottar teldust ekki hafa verið staðfestingarhæfir samkvæmt réttarfarslögum í skilningi 1. mgr. 80. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 er þeir vottuðu kaupmálann. Sönnunarfærsla um vilja D og hæfi hans til að standa að kaupmálanum er hann var gerður haggaði ekki þeim formannmarka. Var jafnframt hafnað öllum málsástæðum C sem reistar voru á staðhæfingum um viljaafstöðu D og gerhæfi hans auk málsástæðum er lutu að þýðingu skráningar kaupmálans í kaupmálabók og ætluðu tómlæti A og B.
A höfðaði mál gegn B og krafðist skaðabóta vegna tjóns sem hún taldi B hafa í störfum sínum sem lögmaður valdið henni með því að hafa ekki lokið við skráningu kaupmála milli A og C hjá sýslumanni áður en C féll frá. Í dómi héraðsdóms, sem staðfestur var í Landsrétti, kom fram að ekki yrði á það fallist að sá tími sem leið frá því að fyrst var unnt að færa viðkomandi skjöl til þinglýsingar og skráningar, sem hefðu í raun verið tveir virkir dagar, fæli í sér saknæmt gáleysi af hálfu B eins og atvikum væri háttað. Var talið að B hefði brugðist við eins skjótt og verða mátti í því skyni að koma gögnum í þinglýsingu þegar honum bárust upplýsingar daginn fyrir andlát C um að heilsu hans hefði hrakað. Þá taldi dómurinn ósannað að B hefði mátt vita um tvísýnt ástand C dagana fyrir andlátið. Var B því sýknaður af kröfum A.
Áður en J og I gengu í hjúskap gerðu þau með sér kaupmála þar sem tilteknar eignir voru gerðar að séreign J. Eftir andlát J skiptu I og stefnendur, börn J, með sér séreignum hennar í réttum hlutföllum en að öðru leyti sat I áfram í óskiptu búi eftir J. Við andlát I gengu börn hans, stefndu, frá einkaskiptum án þess að skipt væri móðurarfi eftir J til barna hennar. Stefnendur höfðuðu því mál þetta gegn stefndu til heimtu réttmæts móðurarfs. Fallist var á aðalkröfu stefnenda í málinu og voru stefndu dæmd til að greiða stefnendum óskipt áður ógreiddan arfshluta eftir J, eins og hann stóð við lok einkaskipta á dánarbúi I. Ekki var fallist á að stefndu hefðu verið í vondri trú þegar þau skiptu ranglega dánarbúi I, en fundið var að aðgæsluleysi sýslumanns við samþykkt leyfis til einkaskipta á dánarbúi I án aðkomu réttmætra erfingja J.
Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem krafa barna E heitins um að tiltekin fasteign í Bandaríkjunum félli undir opinber skipti á dánarbúi E var tekin til greina. A, eiginkona E, kærði úrskurð Landsréttar til Hæstaréttar og krafðist viðurkenningar á því að fasteignin félli ekki undir skipti á dánarbúi E. Ágreiningur aðila laut að því hvort að um eignarhald á fasteigninni færi eftir ákvæðum íslenskra lagareglna eða laga í Suður Karólínu fylki í Bandaríkjunum um svokallað JTWROS sem fæli í sér að við andlát skammlífari sameiganda ljúki eignarrétti hans og fasteignin falli þar með óskipt til hins langlífari. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt ólögfestum lagaskilareglum væri sú meginregla talin gilda að um erfðir færi eftir reglum þess lands þar sem arfleiðandi átti síðast heimilisfesti. Sé í lögum erlends ríkis, þar sem eign er, mælt fyrir um sérstakar reglur varðandi slíkar eignir, sem komi í stað almennra reglna, víki meginreglan fyrir sérreglunni og beri þá að beita um eignina lögum þess lands þar sem hún er. Þegar sakarefni eða málsaðilar hafi slík tengsl við erlent ríki, að til beitingar reglna þess ríkis komi fyrir íslenskum dómstólum um sakarefnið í heild eða að hluta, þurfi að heimfæra lagareglur um hið erlenda lögfræðilega fyrirkomulag sem um ræðir til réttarsviðs en við slíka heimfærslu beri almennt að styðjast við lög dómstólslandsins. Ef hið erlenda fyrirkomulag sé mjög ólíkt því sem tíðkast í dómstólslandinu eða þekkist jafnvel ekki þar geti þó verið varhugavert eða orkað tvímælis að heimfæra það til annars réttarsviðs en þess sem miðað er við í því erlenda ríki þar sem reglan á uppruna sinn. Geti við þær aðstæður verið réttlætanlegt að víkja frá meginreglunni um að heimfærsla til réttarsviðs lúti lögum dómstólslandsins og láta hana þess í stað ráðast af lögum í hinu erlenda ríki. Taldi Hæstiréttur að A hefði með framlagðri matsgerð dómkvadds manns sannað tilvist og efni þeirra bandarísku lagareglna sem málatilbúnaður hennar var reistur á. Jafnframt taldi Hæstiréttur að A hefði sannað að til eignarhalds hennar og E á fasteigninni hefði í upphafi stofnast í samræmi við umræddar lagareglur og að eignarréttur E hefði við andlát hans færst óskiptur yfir til hennar samkvæmt sömu reglum. Var krafa A um að fasteignin í Bandaríkjunum félli ekki undir opinber skipti á dánarbúi E því tekin til greina.
Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem krafa barna E heitins um að innstæður á tilteknum bankareikningum í Bandaríkjunum féllu undir opinber skipti á dánarbúi E var tekin til greina. A, eiginkona E, kærði úrskurð Landsréttar til Hæstaréttar og krafðist viðurkenningar á því að innstæður á bankareikningunum féllu ekki undir skipti á dánarbúi E. Ágreiningur aðila laut að því hvort að um eignarhald fjármuna á reikningunum færi eftir ákvæðum íslenskra lagareglna eða laga í Suður Karólínu fylki í Bandaríkjunum um svokallað JTWROS sem fæli í sér að við andlát skammlífari sameiganda ljúki eignarrétti hans og öll eignin falli þar með óskipt til hins langlífari. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt ólögfestum lagaskilareglum væri sú meginregla talin gilda að um erfðir færi eftir reglum þess lands þar sem arfleiðandi átti síðast heimilisfesti. Sé í lögum erlends ríkis, þar sem eign er, mælt fyrir um sérstakar reglur varðandi slíkar eignir, sem komi í stað almennra reglna, víki meginreglan fyrir sérreglunni og beri þá að beita um eignina lögum þess lands þar sem hún er. Þegar sakarefni eða málsaðilar hafi slík tengsl við erlent ríki, að til beitingar reglna þess ríkis komi fyrir íslenskum dómstólum um sakarefnið í heild eða að hluta, þurfi að heimfæra lagareglur um hið erlenda lögfræðilega fyrirkomulag sem um ræðir til réttarsviðs en við slíka heimfærslu beri almennt að styðjast við lög dómstólslandsins. Ef hið erlenda fyrirkomulag sé mjög ólíkt því sem tíðkast í dómstólslandinu eða þekkist jafnvel ekki þar geti þó verið varhugavert eða orkað tvímælis að heimfæra það til annars réttarsviðs en þess sem miðað er við í því erlenda ríki þar sem reglan á uppruna sinn. Geti við þær aðstæður verið réttlætanlegt að víkja frá meginreglunni um að heimfærsla til réttarsviðs lúti lögum dómstólslandsins og láta hana þess í stað ráðast af lögum í hinu erlenda ríki. Taldi Hæstiréttur að A hefði með framlagðri matsgerð dómkvadds manns sannað tilvist og efni þeirra bandarísku lagareglna sem málatilbúnaður hennar var reistur á. Jafnframt taldi Hæstiréttur að umræddir bankareikningar hefðu verið stofnaðir, skráðir og varðveittir í fjármálastofnunum í Suður Karólínu fylki í samræmi við reglur bandarískrar löggjafar um fjármálastofnanir og fyrrnefndar JTWROS-reglur en á grundvelli síðarnefndu reglnanna hefði A við andlát E orðið eini eigandi þeirra. Var krafa A um að innstæður á bankareikningunum í Bandaríkjunum féllu ekki undir opinber skipti á dánarbúi E því tekin til greina.
Með úrskurði héraðsdóms var krafa D, eiginkonu E heitins, um að tiltekin fasteign í Bandaríkjunum félli ekki undir opinber skipti á dánarbúi E, tekin til greina. A o.fl., börn E frá fyrra hjónabandi, kærðu úrskurð héraðsdóms og kröfðust þess að umrædd fasteign félli undir dánarbússkiptin. Í kjölfar andláts E hafði umrædd fasteign verið skráð á nafn D á grundvelli tiltekinnar réttarreglu í bandarískum lögum. Deildu aðilar um hvort hin bandaríska réttarregla ætti að leiða til þess að fasteignin teldist alfarið í eigu D, líkt og héraðsdómur hafði fallist á, eða hvort eignin ætti að falla undir dánarbússkiptin. Í málinu lá fyrir að árið 2009, skömmu eftir að D og E gengu í hjúskap, gerðu þau kaupmála. Með umræddum kaupmála var nánar tilgreindur sumarbústaður gerður að séreign D en tekið fram að um aðrar eignir skyldi farið eftir almennum reglum hjúskaparlaga. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í umræddum kaupmála, sem gerður var sjö árum eftir kaup fasteignarinnar, hafi ekkert verið minnst á að um þá eign ætti að gilda séreignafyrirkomulag. Var það talið gefa til kynna að D og E hafi sjálf ekki litið svo á eða hafi, eftir atvikum, ákveðið að breyta því fyrirkomulagi með gerð kaupmálans. Var D látin bera hallann af sönnunarskorti um hið gagnstæða. Krafa A o.fl., um að fasteignin félli undir skipti á dánarbúi E, var því tekin til greina.
Með úrskurði héraðsdóms var krafa D, eiginkonu E heitins, um að innstæður á tilteknum bankareikningum í Bandaríkjunum féllu ekki undir opinber skipti á dánarbúi E, tekin til greina. A o.fl., börn E frá fyrra hjónabandi, kærðu úrskurð héraðsdóms og kröfðust þess að allar innstæður á dánardegi E á umræddum bankareikningum féllu undir dánarbússkiptin. Í kjölfar andláts E höfðu umræddir reikningar verið skráðir á nafn D á grundvelli tiltekinnar réttarreglu í bandarískum lögum. Deildu aðilar um hvort hin bandaríska réttarregla ætti að leiða til þess að innstæður reikninganna teldust alfarið í eigu D, líkt og héraðsdómur hafði fallist á, eða hvort þær ættu að falla undir dánarbússkiptin. Í málinu lá fyrir að árið 2009, skömmu eftir að D og E gengu í hjúskap, gerðu þau kaupmála. Með umræddum kaupmála var nánar tilgreindur sumarbústaður gerður að séreign D en tekið fram að um aðrar eignir skyldi farið eftir almennum reglum hjúskaparlaga. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í umræddum kaupmála, sem gerður var eftir stofnun bankareikninganna, hafi ekkert verið minnst á að um þær eignir ætti að gilda séreignafyrirkomulag. Var það talið gefa til kynna að D og E hafi sjálf ekki litið svo á eða hafi, eftir atvikum, ákveðið að breyta því fyrirkomulagi með gerð kaupmálans. Var D látin bera hallann af sönnunarskorti um hið gagnstæða. Krafa A o.fl., um að innstæður umræddra bankareikninga á dánardegi E féllu undir skipti á dánarbúi E, var því tekin til greina.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að kaupmáli hennar og B væri ógildur eða óskuldbindandi og yrði ekki lagður til grundvallar við yfirstandandi fjárskipti A og B. Ekki var fallist á að umræddur kaupmáli væri haldinn form- eða efnisannmörkum sem valdið gætu ógildingu hans. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
A kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfum hennar er meðal annars lutu að því að verðmat 9. október 2015 skyldi ekki lagt til grundvallar við innlausn B á eignarhluta dánarbús móður hennar C í tilgreindri fasteign, að B skyldi gert að greiða dánarbúinu húsaleigu fyrir afnot af fasteigninni og að erfðaskrá B og C, og samhliða niðurfelling kaupmála þeirra á milli, 8. júlí 1997 skyldi ekki lögð til grundvallar við skipti á dánarbúinu. Í úrskurði Landsréttar kom meðal annars fram að mótmæli A gegn verðmatinu og gildi erfðaskrárinnar væru of seint fram komin. Var öllum kröfum A hafnað og niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að farið yrði með allar eignir bús hans og B sem hjúskapareignir við opinber skipti til fjárslita milli þeirra. Síðla árs 2001 gerðu A og B með sér kaupmála sem fól í sér að ákveðnar eignir skyldu vera séreignir B. Deildu aðilar um hvort síðari kaupmáli, sem þau gerðu á árinu 2002, þar sem kveðið var á um að kaupmálinn frá árinu 2001 væri felldur úr gildi og að allar eignir skyldu vera hjúskapareignir, uppfyllti skilyrði XII. kafla hjúskaparlaga nr. 31/1993. Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að fyrri kaupmálinn skyldi lagður til grundvallar við opinber skipti til fjárslita milli aðila og var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
Bú I var tekið til gjaldþrotaskipta 2014. Þb. I krafðist riftunar á ráðstöfunum I til M samkvæmt kaupmála og afsölum í janúar 2009 en með þeim ráðstafaði I verulegum hluta eigna sinna án þess að nokkurt endurgjald hefði komið fyrir. Byggði þb. I riftunarkröfu sína m.a. á 141. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Taldi M að ekki væri hægt að byggja á því ákvæði þar sem hún taldi kröfurnar fyrndar þar sem meira en fjögur ár voru frá gerð kaupmálans sbr. 2. og 3. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að þrotabú gæti ekki í skilningi 1. mgr. 2. gr. laganna átt rétt til efnda á kröfu um endurheimt fjár við riftun fyrr en í fyrsta lagi þegar bú hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta og því hefði krafan ekki verið fyrnd þegar málið var höfðað. Þá taldi Hæstiréttur að öll skilyrði 141. gr. laga nr. 21/1991 væru fyrir hendi það er að segja að ráðstafanirnar hefðu verið ótilhlýðilegar, að eignir I hefðu ekki verið til reiðu til fullnustu kröfuhöfum hans, að I hefði að minnsta kosti orðið ógjaldfær við ráðstafanirnar og að M hefði verið grandsöm um ógjaldfærni I. Var því riftunarkrafa þb. I tekin til greina en vísað var frá héraðsdómi skaðabótakröfu búsins að áætlaðri fjárhæð vegna vanreifunar sbr. d. og e. lið 80. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991.
Málið laut að ágreiningi aðila sem reis í tengslum við opinber skipti til fjárslita milli þeirra vegna skilnaðar. Ekki var fallist á kröfu varnaraðila um að kaupmáli, þar sem mælt var fyrir um að tiltekin eign yrði séreign hennar, yrði lagður til grundvallar við fjárskiptin. Var kaupmálinn ekki talinn uppfylla skilyrði laga og gat því ekki orðið grundvöllur ráðstöfunar eignarinnar. Var þá einnig litið til aðdraganda að skráningu hans hjá sýslumanni. Á hinn bóginn var talið að þegar litið væri heildstætt á atvik málsins bæri við skiptin að víkja frá helmingaskiptareglu hjúskaparlaga. Kom 80% eignarhlutur í fasteigninni því í hlut varnaraðila og 20% í hlut sóknaraðila. Þá var hafnað kröfu varnaraðila um að fyrirframgreiddur arfur og slysabætur yrði haldið sérgreindum utan skipta. Þá var vísað frá dómi þeim þætti kröfugerðar sóknaraðila sem laut að því að um aðrar eignir skyldi fara samkvæmt helmingaskiptareglu hjúskaparlega þar sem slíkum ágreiningi hafði ekki verið vísað til dómsins til úrlausnar og engra gagna naut við í málinu varðandi þær eignir.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu F o.fl. um ógildingu tveggja kaupmála á milli A og B. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ósannað væri að gætt hafi verið þeirra aðferða við vottun kaupmálanna sem gert væri ráð fyrir í 80. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Var hinn kærði úrskurður staðfestur þegar af þeirri ástæðu.
Tveir kaupmálar ógiltir
X var sakfelldur fyrir brot sem heimfært var undir 2. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa haft samræði við B, en við það notfærði X sér að B var ekki fær um að taka afstöðu til þess hvort hún vildi hafa samræði við hann sökum ölvunar og svefndrunga. Var refsing X ákveðin sem hegningarauki samkvæmt 78. gr. almennra hegningarlaga. Til refsiþyngingar var litið til alvarleika brotsins og 1. og 3. tölul. 1. mgr. 70. gr. sömu laga, en til refsimildunar horfði ungur aldur X, sbr. 4. tölul. 1. mgr. sömu greinar, sem var á 19. ári þegar hann framdi brotið. Var refsing X ákveðin fangelsi í tvö ár, en vegna dráttar á meðferð málsins sem X var ekki um kennt var fullnustu 21 mánaðar af refsingunni frestað skilorðsbundið. Þá var X gert að greiða B miskabætur að fjárhæð 800.000 krónur.
Ágreiningur um gildi kaupmála.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu K um að kaupmáli hennar og M yrði metinn ógildur. Deildu aðilar um hvort kaupmálinn uppfyllti skilyrði 1. mgr. 80. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1991. Í dómi Hæstaréttar kom fram að skilja yrði umrætt ákvæði svo að ekki væri þörf á að tiltaka sérstaklega í áritun votta að skjal væri kaupmáli. Þá væri fram komið að nafnritun aðila hefði átt sér stað í viðurvist þeirra tveggja votta sem einnig rituðu nafn sitt á skjalið og að K hefði gert sér grein fyrir efni þess. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
Við slit á hjúskap M og K var deilt um hvort söluandvirði fyrirtækisins A ehf. teldist séreign M. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að í framhaldi sölunnar hefði samblöndun orðið á hjúskapareign aðila og þeim hluta söluandvirðisins sem hefði getað talist séreign M. Var því fallist á með K að fjármunirnir teldust hjúskapareign við slit á hjúskap aðila.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu B um að kaupmáli hans og A sem skráður hafði verið í kaupmálabók sýslumannsins í R yrði metinn ógildur. Í Hæstarétti var talið að vottun hæstaréttarlögmannsins C fullnægði ekki formskilyrðum hjúskaparlaga nr. 31/1993 þar sem málsaðilar skrifuðu hvorki undir skjalið, sem um væri deilt í málinu, né könnuðust við undirskriftir sínar fyrir honum áður en hann staðfesti með vottun sinni að þau hefðu undirritað kaupmála. Staðfesti Hæstiréttur hinn kærða úrskurð með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hans.
A o.fl. kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu F um að tilteknar eignir teldust séreign hans við skipti á dánarbúi eiginkonu hans. Stóð ágreiningur aðila um söluandvirði hlutabréfa í félagi, en með kaupmála höfðu hlutabréf í félaginu verið gerð að séreign F. Talið var nægilega fram komið að fjármunir sem lagðir hafi verið inn á fjárvörslureikning F hafi verið útborganir af viðskiptamannareikningi F hjá félaginu og verið endurgjald fyrir hlutabréf F. Var því fallist á að þessir fjármunir og arður af þeim væru séreign F. Þá þótti nægilega í ljós leitt að innborganir á fjárvörslureikninginn hafi verið vegna endurgreiðslu lána, en ekki hafi verið leiddar líkur að því að F og eiginkona hans hafi haft fjármuni til að leggja inn á reikninginn á þessum tíma. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
A lenti í umferðarslysi í mars 1995 og varð fyrir varanlegu líkamstjóni. Óumdeilt var tryggingafélagið S hf. bæri að bæta honum tjónið úr slysatryggingu ökumanns en aðilar höfðu deilt um fjárhæð bótanna. S hf. greiddi inn á kröfuna og gerði síðan upp við A 14. febrúar 2002 samkvæmt yfirmatsgerð sem þá lá fyrir. A höfðaði mál 14. mars 2005 og krafðist hærri bóta. Héraðsdómur féllst á það og dæmdi S hf. til að greiða A eftirstöðvar bótanna með vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 24. apríl 1997 til 24. maí 2001 og dráttarvöxtum frá þeim degi til greiðsludags. S hf. greiddi A fjárhæðina ásamt vöxtum samkvæmt 16. gr. skaðabótalaga frá 14. mars 2001 til 14. mars 2005 en áfrýjaði svo málinu. Taldi félagið að vextir fyrir þann tíma væru fyrndir og að miða ætti upphafstíma dráttarvaxta við annað tímamark en samkvæmt héraðsdómi. Talið var að A hefði við uppgjörið 14. febrúar 2002 þurft að gera fyrirvara ef hann vildi viðhalda rétti til að ráðstafa eldri innborgunum inna á elstu áfallna vexti af þeim hluta kröfunnar sem hann þá taldi ógreiddan. Vextir sem fallið höfðu á kröfuna fyrir 14. mars 2001 voru taldir fyrndir samkvæmt 2. tl. 3. gr., sbr. 11. gr. laga nr. 14/1905. Í ljósi þess að meira en þrjú ár liðu frá uppgjörinu 14. febrúar 2002 og þar til málið var höfðað þótti rétt að beita heimild í niðurlagi 9. gr. laga nr. 38/2001 og hafna kröfu A um dráttarvexti fyrir þetta tímabil. Hins vegar var ekki fallist á að tafir á meðferð málsins í héraði vegna álitsumleitunar til læknaráðs ættu að hafa áhrif á upphafstíma dráttarvaxtakröfunnar. Samkvæmt þessu var S hf. var gert að greiða A dráttarvexti af þegar greiddum eftirstöðvum bótanna frá því að málið var höfðað og til greiðsludags.
A, B , C D gegn
E, I og Með
Kröfu sóknaraðila um að viðbótarkaupmáli yrði ekki lagður til grundvallar við skipti á dánarbúi föður þeirra var hafnað.
Niðurfelling kaupmála var ógilt þar sem ekki hafði verið gætt lögmæltra krafna um vottun á yfirlýsingu um afturköllun hans í veigamiklum atriðum, sbr. 80. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993.
Kærumál. Fjárslit milli hjóna. Kaupmáli. Séreign. Lagaskil. Vanreifun. Frávísun máls að hluta frá héraðsdómi. Deilt var um að hvaða leyti fasteignin A í Hveragerði ætti að koma til skipta milli K og M við opinber skipti til fjárslita vegna hjónaskilnaðar þeirra. Í kaupmála aðila var mælt fyrir um að íbúð að B yrði séreign M. Það sama átti að gilda um fasteign eða aðra eign sem kæmi í stað þessarar íbúðar, eða andvirði hennar ef hún yrði seld, sbr. 75. gr. hjúskaparlaga. Hin umdeilda fasteign var talin hafa komið í stað íbúðarinnar að B og var hluti fasteignarinnar A því talinn séreign M og féll utan skipta. K krafðist þess að 40,48% af fasteigninni að A yrði talin séreign hennar og því haldið utan skipta. Þetta hlutfall svaraði til þess hluta kaupverðs fasteignarinnar sem K kvaðst hafa lagt af mörkum með peningum, sem komu úr séreign hennar samkvæmt hjúskaparsamningi aðila sem gerður var í Þýskalandi. Ekki þótti liggja fyrir í málinu viðhlítandi gögn um hvaðan umrætt fé kom. Þá var sá annmarki á málatilbúnaði aðilanna að hvorki var gerð grein fyrir fjármunum þeirra erlendis né réttarreglum í Þýskalandi, sem ráðið gætu hvort litið yrði á þá sem séreign annars hjóna hér á landi eða hjúskapareign. Var því óhjákvæmilegt að vísa málinu af sjálfsdáðum frá héraðsdómi að þessu leyti.
Krafist viðurkenningar á að kaupmáli sé ógildur og eigur samkvæmt honum komi til skiptingar í dánarbúi. Frávísun af sjálfsdáðum dómara vegna vanreifunar.
Ágreiningi fyrir skiptastjóra um hvort fasteign verði talin séreign og falli utan skipta eða ekki vísað til hérasdóms. Talið var að fasteignin væri séreign að hluta og teldist ígildi fyrri séreignar og félli því utan skipta að hluta til. Kröfu varnaraðila um að hluti eignarinnar teldist séreign sín í skjóli hjúskaparsamnings gerðum í Þýskalandi hafnað. Þá var kröfu varnaraðila um endurgreiðslu lánsfé vísað frá dómi þar sem þeim ágreiningi hafði ekki verið vísað til héraðsdóms af hálfu skiptastjóra. Málskostnaður var látinn falla niður.
Hjón gerðu kaupmála og erfðaskrá 1991 og aftur 1996. fallist á að 1996 hafi konan ekki verið fær um að gera slíka gerninga vegna ellihrörnunar. Ósannað var að hún hefði verið haldin þeim 1991.
Við skipti á dánarbúum A og B greindi erfingja á um hvort fasteignin X, sem A og B byggðu á árunum 1973 til 1977, hafi átt að teljast séreign B á grundvelli kaupmála frá 1967, þar sem húseignin Y var gerð að séreign hennar. Ennfremur var deilt um hvort lögmæltur erfðaréttur A eftir B hefði fallið niður samkvæmt 1. málsl. 2. mgr. 19. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Talið var að arður af húseigninni Y og andvirði af sölu á þeirri eign hefði verið notað til að byggja X. Var áætlað að sá hluti ásamt eigin vinnu við húseignina X hefði svarað til 60% af verðmæti hennar. Séreignarfé B og annað framlag, sem jók séreign hennar, var því talið hafa staðið undir meirihluta kostnaðar við hina nýju fasteign. Í samræmi við það og vilja hjónanna taldist hún hafa verið séreign hennar í heild sinni þar sem hún kom í stað eldri séreignar. Ekki var gerð endurgjaldskrafa samkvæmt 107. gr. hjúskaparlaga vegna þess hluta andvirðis eignarinnar, sem taldist hafa verið greiddur af hjúskapareign, og varð því ekki skorið úr um það atriði í málinu. Þar sem A hafði ekki aflað leyfis til setu í óskiptu búi auk þess sem hann lést skömmu eftir andlát B var ekki fallist á að 1. málsl. 2. mgr. 19. gr. erfðalaga ætti við um skiptin.
Um það var deilt hvort fasteign væri séreign K á grundvelli ákvæðis í kaupmála M og K um að eign sem komi í stað séreignar skuli vera séreign. Það var niðurstaða dómsins að fasteign sú sem deilt var um hefði komið í stað fasteignar sem var séreign samkvæmt kaupmála hjónanna og því væri hin umdeilda fasteign séreign K. Þá deildu aðilar um það hvort erfðaréttur M skömmu eftir andlát K hefði fallið niður á grundvelli ákvæðis 1. málsliðar 2. mgr. 19. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Það var niðurstaða dómsins að búsetuleyfi væri almennt forsenda fyrir því að ákvæðið ætti við og þar sem M hafði ekki fengið leyfi til setu í óskiptu búi var talið að ákvæðið ætti ekki við.
M og K gerðu kaupmála fyrir stofnun hjúskapar á árinu 1992. Með kaupmála dags. 16. október 2004 felldu aðilar niður kaupmálann frá 1992 og ákváðu að í hjúskap þeirra yrði hjúskapareignafyrirkomulag. m hélt því fram að hann hefði undirritað kaupmálann dags. 16. október 2004 þar sem hann hafi, vegna andlegra veikinda, ekki getað staðið gegn kröfu K þar að lútandi. Talið var með hlíðsjón af vottorði geðlæknis að ósannað væri að andlega heilsa M hafi verið með þeim hætti sem hann hélt fram og að hann hafi verið beittur þrýstingi til undirritunar kaupmálas. Var kaupmálinn metinn gildur. Þá voru, að öllum atvikum virtum, ekki talin vera skilyrði til að víkja frá helmingaskiptareglu hjúskaparlaga. Þá var því hafnað að fyrirframgreiddur arfur til K væri séreign.
K krafðist þess í málinu að kaupmáli hennar og M, sem var látinn, yrði ógiltur þar sem forsenda fyrir gildi hans hafi verið sú að tvær erfðaskrár, sem hann hafði undirritað, væru einnig gildar en erfðaskrárnar voru haldnar formgöllum. Sönnun þótti bresta fyrir því að erfðaskrárnar hafi skipt máli um það hvort kaupmáli var gerður eður ei. Ekki voru því skilyrði til að taka kröfu K um ógildingu kaupmálans til greina.
K og G áttu hvort um sig helmings hlut í íbúð í fjöleignarhúsi. Í tengslum við stofnun hjúskapar milli þeirra gerðu þau kaupmála í árslok 1999 þar sem íbúðin var gerð að séreign K. Bú G var tekið til gjaldþrotaskipta í nóvember 2000 og var frestdagur við skiptin í júní það ár. Þrotabú G höfðaði mál á hendur K og krafðist þess að rift yrði ráðstöfun íbúðarinnar samkvæmt kaupmálanum og að K greiddi búinu nánar tiltekna fjárhæð. Hæstiréttur taldi ósannað að helmingshlutur G í íbúðinni hafi verið endurgjald fyrir fé sem hún hafi látið af hendi rakna til G og hafi að meginhluta runnið til atvinnurekstrar hans. Yrði því að líta svo á að K hafi fengið að gjöf hlut G í íbúðinni. Þá hafi K ekki sannað að G hafi verið gjaldfær við gerð kaupmálans. Voru kröfur þrotabúsins á hendur K því teknar til greina.
Á árinu 1991 keypti P ásamt fleirum nokkrar fasteignir af F þar sem þeir síðan ráku veitinga- og gistihús. Greiddu þeir hluta kaupverðsins með því að gefa út tvö skuldabréf og voru þau tryggð með fyrsta veðrétti í umræddum fasteignum. Á árinu 1995 hætti P þáttöku í rekstrinum og seldi einum sameigandanum sinn hlut í fasteignunum. Fasteignirnar voru seldar nauðungarsölu í mars 1998 og lýsti F í einu lagi kröfum samkvæmt báðum skuldabréfunum. Keypti F fasteignirnar og fékk greiddan tæpan helming krafna sinna og krafði síðar P og samskuldara hans um greiðslu þess sem uppá vantaði. Var bú P tekið til gjaldþrotaskipta að kröfu F í júní 1998 og frestdagur við skiptin 15. maí sama árs. P og A gengu í hjúskap í nóvember 1997. Höfðu þau gert kaupmála í september sama ár þar sem íbúð og bifreið P voru gerð séreign A. Höfðaði þrotabú P mál til að fá þeim ráðstöfunum rift á grundvelli 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Ekki var fallist á þá málsástæðu A að krafa um riftun kaupmálans væri ótímabær. Þá var talið að 131. gr. laga nr. 21/1991 næði almennt til riftunar á gjafagerningum þrotamanns óháð því hvort gjöf væri afhent með kaupmála eða með öðrum hætti og skipti þá ekki máli hvort gjöf væri afhent með kaupmála, sem gerður væri fyrir eða eftir stofnun hjúskapar. Með hliðsjón af því að skuldir þær sem P var í ábyrgð fyrir voru gjaldfallnar þegar kaupmáli P og A var gerður og að ekki var talið að sýnt hefði verið fram á að P hefði þá verið gjaldfær var skilyrðum 2. mgr. 131. gr. laga nr. 21/1991 talið fullnægt og kröfur þrotabúsins um riftun teknar til greina.