Dómstólaleit

Með lögum var L sf. veitt heimild til að reisa og reka Kárahnjúkavirkjun. L sf. hlaut öll tilskilin leyfi vegna virkjunarinnar á árunum 2002 og 2003 og hófust framkvæmdir vegna hennar síðastgreint ár. Með samningi 13. desember 2005 framseldu eigendur vatnsréttinda á vatnasvæði virkjunarinnar, þ. á m. S o.fl., réttindi sín í vatnsföllum á svæðinu til L sf., og skyldi réttarstaða þeirra samkvæmt samningnum að öllu leyti vera jafngild því að réttindin hefðu verið tekin eignarnámi. Á grundvelli samningsins var matsnefnd skipuð til að ákvarða umfang og verðmæti vatnsréttindanna og lauk hún störfum með úrskurði 22. ágúst 2007. S o.fl. höfðuðu dómsmál í því skyni að hnekkja niðurstöðu matsnefndarinnar um verðmæti vatnsréttindanna og reistu málatilbúnað sinn meðal annars á tveimur matsgerðum dómkvaddra manna. Talið var að sönnunargildi úrskurðar matsnefndarinnar væri ekki ríkara en matsgerða dómkvaddra manna sem lægju fyrir í málinu, heldur yrðu gögnin metin að verðleikum eftir því sem á reyndi. Vísað var til meginreglu íslensks réttar um eignarrétt landeiganda á vatni fyrir landi hans, þ. á m. fallréttindum, og að sá réttur nyti verndar eignarréttarákvæðis stjórnarskrárinnar þannig að bætur kæmu fyrir skerðingu slíkra réttinda. Af dómaframkvæmd leiddi að bótaréttur væri ekki takmarkaður við tjón af töku vatns sem landeigandi er þegar byrjaður að hagnýta og að verðmæti gætu verið fólgin í vatnsréttindum þótt það væri einungis á valdi fárra að nýta slík réttindi. Til þess var vísað að við ákvörðun fjárhæðar eignarnámsbóta yrði beitt einum þriggja mælikvarða við að staðreyna fullar bætur, mælikvörðum söluverðs, notagildis eða enduröflunarverðs. Málsaðilar voru sammála um að síðastgreindur mælikvarði ætti ekki við og Hæstiréttur taldi að mælikvörðum söluverðs og notagildis yrði ekki beitt afbrigðalaust, heldur yrði að hafa hliðsjón af þeim sjónarmiðum sem lögð hefðu verið til grundvallar mati fallréttinda hér á landi frá því farið var að vinna raforku úr vatnsafli. Var þar meðal annars vísað til ákvörðunar bóta fyrir fallréttindi Blöndu í tilefni af byggingu Blönduvirkjunar. Þar hefði verið lagt til grundvallar að greiða skyldi fullt verð fyrir vatnsréttindi og miða bæri við fjárhagslegt tjón rétthafa en ekki ávinning orkufyrirtækis. Þá bæri að líta til stærðar og hagkvæmni virkjunar, samanburðar við aðra virkjunarkosti, dreifikerfi og markaðar fyrir orku sem framleidd yrði, og taka yrði tillit til hlutfalls milli verðs vatnsréttinda og stofnkostnaðar virkjunar, auk sérhags sem draga bæri frá bótum samkvæmt lögum. Þessi sjónarmið gæfu raunhæfa mynd af því hvernig nálgast mætti verðmat fallréttinda þannig að fullar bætur kæmu fyrir. Ekki var talið unnt að líta til sérálits í úrskurði matsnefndarinnar og heldur ekki matsgerðar dómkvaddra manna, sem byggði á svonefndri samningaleikjafræði, með vísan til þess að þær ættu sér ekki stoð í viðurkenndum matssjónarmiðum að íslenskum rétti. Þá þótti ekki verða byggt á annarri matsgerð dómkvaddra matsmanna, þar sem hún byggði á atriðum sem ýmist gerðust eftir viðmiðunartímamark við ákvörðun eignarnámsbóta eða höfðu ekki orðið. Talið var að matsnefnd sú sem starfað hafði á grundvelli samnings aðila hefði í öllum aðalatriðum lagt réttan grundvöll að niðurstöðu sinni um fullar bætur til vatnsréttindahafa. Var fallist á með héraðsdómi að leggja til grundvallar þá niðurstöðu úrskurðarins 22. ágúst 2007 að hóflegt væri að ákvarða bætur á þeirri forsendu að grunnverðmæti vatnsréttinda Kárahnjúkavirkjunar væru 1,4% af áætluðum stofnkostnaði virkjunarinnar eða 1.540 milljónir króna.

H krafðist bóta vegna varanlegrar og tímabundinnar örorku úr hendi B ehf. og V hf. vegna slyss er hann varð fyrir 28. nóvember 1998 er bifreið sem hann var farþegi í valt en H var þá liðlega 15 ára gamall. Féllst Hæstiréttur á með héraðsdómi að meta yrði bætur vegna varanlegrar örorku H eftir reglum þágildandi 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Taldi Hæstiréttur að greinin yrði ekki skýrð svo að hún tæki fortakslaust til allra þeirra sem ekki hefðu náð 18 ára aldri á slysdegi. Á hinn bóginn yrði að líta til þess að H var rétt liðlega 15 ára gamall er hann slasaðist en hafði ekki hafið störf á almennum vinnumarkaði. Að þessu gættu var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu B ehf. og V hf. af kröfu um frekari bætur vegna varanlegrar örorku. Þá var ekki talið að H hefði sýnt fram á að raunverulegt tekjutap hans hefði verið meira en sem næmi þeirri fjárhæð sem V ehf. hafði þegar greitt honum vegna tímabundins atvinnutjóns.

Barnaverndaryfirvöld höfðu um langt árabil haft afskipti af A og syni hennar, B, og hafði að mati Hæstaréttar verið leitað allra úrræða til að aðstoða A við uppeldi drengsins, en hún átti við andleg veikindi að stríða. Í janúar 2001 tók barnaverndarnefnd ákvörðun um að B skyldi vistaður á meðferðarheimili. Í ljósi rökstudds gruns nefndarinnar um sjálfsvígshugmyndir B og fenginnar reynslu af samskiptum við A taldi nefndin nauðsynlegt að gera ekki viðvart fyrirfram um fyrirhugaða vistun drengsins. Talið var að barnaverndarnefnd hafi verið skylt að grípa skjótt inn í atburðarásina og fallist á mat nefndarinnar að B hafi á þessum tíma verið í slíkri hættu að fara hafi mátt inn á heimili A án þess að leita fyrst samþykkis hennar. Var því ekki fallist á miskabótakröfu A.

Sveitarfélagið D greiddi Z fósturlaun vegna vistunar dótturdóttur hennar, X, fyrir tímabilið nóvember 1997 til maí 1998. Z undi ekki þeirri niðurstöðu og höfðaði mál á hendur D til greiðslu fósturlauna vegna vistunar X á tímabilinu september 1998 til loka maí 1999. Að atvikum málsins virtum þótti Z eiga rétt til umkrafinna fósturlauna að því marki sem krafan var ekki fyrnd.

Í málinu kröfðust X og Y ógildingar, í heild eða að hluta, á úrskurði barnaverndarnefndar Z og úrskurði barnaverndarráðs, sem staðfesti niðurstöðu fyrrnefnda úrskurðarins, um að X og Y skyldu svipt forsjá 6 barna sinna. X og Y sem voru af erlendu bergi brotin höfðu komið á fólksbifreið með farþegaferju til landsins og sest að, ásamt börnunum á tjaldstæði við Z. Gekk þeim erfiðlega að finna húsnæði framan af og höfðu barnaverndaryfirvöld afskipti af þeim þar sem óttast var um velferð barnanna. Sama dag og úrskurður barnaverndarnefndar um varanlega sviptingu forsjár barnanna var kveðinn upp höfðu X og Y tekið á leigu húsnæði fyrir fjölskylduna og var barnaverndarnefnd gert kunnugt um það fyrir uppkvaðningu úrskurðarins. Á þeim tíma lá ekki fyrir niðurstaða sérfræðings um forsjárhæfni X og Y sem barnaverndarnefndin hafði óskað eftir. Eftir að úrskurðurinn hafði verið kærður til barnaverndarráðs, en áður en úrskurður ráðsins var kveðinn upp, gekk barnaverndarnefnd Z frá varanlegum fóstursamningum vegna barnanna. Fyrir Hæstarétti var aðeins deilt um forsjá fjögurra yngstu barnanna þar sem tvö þau elstu voru orðin lögráða. Talið var að úrskurður barnaverndarnefndar Z hafi verið haldinn svo alvarlegum annmörkum að varðaði ógildingu hans. Hins vegar var talið að úr þeim annmörkum hafi verið bætt við málsmeðferð fyrir barnaverndarráði. Hafi sjálfstæð gagnaöflun barnaverndarráðs leitt í ljós alvarlega vanhæfni X og Y og full ástæða hafi verið til að óttast um heill barnanna. Barnaverndarráð hafi því ekki brotið gegn 2. mgr. 25. gr. barnaverndarlaga nr. 58/1992 þegar ráðið hafi staðfest niðurstöðu barnaverndarnefndar Z. Kröfu X og Y um ógildingu úrskurðanna var því hafnað. Ekki var heldur fallist á þrautvarakröfu þeirra um ógildingu á úrskurði barnaverndarnefndar Z um umgengni þeirra við börnin.

Aðilar deildu um forsjá barns. Í héraði lagði M fram yfirlýsingu sína þar sem fram kom að hann væri samþykkur því að Barnaverndarnefnd Reykjavíkur fæli nafngreindum hjónum varanlegt fóstur dóttur hans, svo og að þau færu með forsjá hennar. Í tengslum við þetta lýsti lögmaður, sem fór með málið fyrir M í héraði, þeirri skoðun að M ætti ekki lengur að eiga aðild að því, þar sem framangreind yfirlýsing hans fæli í sér forsjársamning, sem leiddi til aðildarskorts hans. Upp frá þessu var ekki sótt þing af hálfu M en málið rekið áfram milli stefndu. Talið var að samkvæmt 4. mgr. 96. gr. laga um meðferð einkamála hafi M að svo búnu ekki getað áfrýjað héraðsdómi nema með gagnáfrýjun, en endurskoðunar hafi hann getað leitað á dóminum með endurupptöku málsins í héraði. Því hafi brostið skilyrði til málskots M og var málinu vísað sjálfkrafa frá Hæstarétti.

M og K deildu um forsjá tveggja barna sinna, X, 12 ára, og Y, 6 ára. Töldust báðir aðilar hæfir til að fara með forsjá barnanna. Með hliðsjón af því sem upplýst var um vilja X sjálfrar, nálægðar milli heimila málsaðila og þess að ekkert í álitsgerðum sálfræðinga mælti gegn því að við ákvörðun forsjár X yrði tekið tillit til óska hennar, sbr. 4. mgr. 34. gr. barnalaga nr. 20/1992, var dæmt að M skyldi hafa forsjá X en tekið fram að mikilvægt væri að X fengi notið rúmrar og sveigjanlegrar umgengni við K. Þá var, með hliðsjón af því sem fyrir lá í málinu um hagi Y og K, staðfest niðurstaða héraðsdóms um að K skyldi fara með forsjá Y.

Barnaverndarnefnd R (B) fór með forsjá drengsins X samkvæmt yfirlýsingu móður hans, sem áður hafði farið ein með forsjána. A, faðir drengsins, hafði og veitt samþykki sitt fyrir þessu. X var í kjölfarið ráðstafað í fóstur til hjóna, en naut áfram nokkrar umgengni við foreldra sína. A höfðaði mál gegn B og krafðist þess að viðurkenndur yrði með dómi umgengnisréttur hans við X, svo og að umgengni yrði skipað á nánar tilgreindan hátt. Samkvæmt 5. mgr. 33. gr. barnaverndarlaga nr. 58/1992 með áorðnum breytingum, leysir barnaverndarnefnd úr um umgengni barns í fóstri við kynforeldri sín. A krafðist þess ekki að hnekkt yrði ákvörðun B um umgengni hans við X, heldur að inntak umgengninnar yrði ákveðið með dómi. Með því að slíkt er ekki á verksviði dómstóla, var A heldur ekki talinn hafa hagsmuni af því að fá með dómi sérstaka viðurkenningu á umgengnisrétti sínum. Var því staðfestur úrskurður héraðsdóms um að vísa málinu frá.

M og K voru hinn 18. september 1989 svipt forsjá sona sinna, C sem var 15 mánaða og D sem var 6 ára, og var þeim komið í fóstur hjá X og Y í apríl 1990. Árið 1998 fór eldri drengurinn af heimili fósturforeldranna og flutti til kynforeldra sinna og í kjölfarið sóttu X og Y um leyfi til að ættleiða C, en áður höfðu þau óskað eftir að hann fengi að kenna sig við X í stað K. M og K andmæltu þessum beiðnum, en að fengnum meðmælum barnaverndarnefnda G og R gaf dóms- og kirkjumálaráðuneytið út ættleiðingarleyfi til X og Y. M og K kröfðust ógildingar ættleiðingarleyfisins og heimildarinnar til að kenna C við X. Töldu þau leyfið ekki vera í samræmi við þágildandi ættleiðingarlög. Hæstiréttur féllst ekki á það með M og K að veiting ættleiðingarleyfisins hefði verið í andstöðu við lög og hafnaði kröfum þeirra með þeirri athugasemd að allir, sem að málinu hefðu komið væru á einu máli um það að ættleiðing fósturforeldra á drengnum væri honum til gagns og þjónaði best hagsmunum hans meðal annars vegna þeirra sérstöku aðstæðna, sem skapast höfðu vegna heilsufars hans.

A krafði Í um bætur vegna fjárhagslegs og ófjárhagslegs tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir. Opinbert mál hafði verið höfðað gegn A vegna gruns um að hann hefði dregið sér fé en hann verið sýknaður. Taldi A að Í hefði bakað sér tjón með rannsóknaraðgerðum lögreglu og málsmeðferð í sakamálinu sem hefði verið höfðað án nægjanlegs tilefnis. Fallist var á að Í hefði ekki fært fram viðhlítandi rök fyrir því að nauðsyn hefði borið til að halda A í gæslu í rúmar tvær klukkustundir á rannsóknarstigi hins opinbera máls. Þá var fallist á að ekki hefði verið ástæða til að endurtaka leit á heimili A og í sameign fjöleignarhúss, sem hann bjó í. Voru honum dæmdar miskabætur vegna þessa. Þá var fallist á að A bæru skaðabætur vegna skyrtu sem lögregla hafði lagt hald á við rannsókn málsins en ekki skilað. Hins vegar var hafnað að ákvæði XXI. kafla laga nr. 19/1991 fælu í sér heimild til að dæma bætur vegna þess að A hefði verið sóttur til sakar án nægjanlegs tilefnis. Þótti ekki sýnt að skilyrði væru til slíkra bóta á grundvelli sakarreglunnar. Þá var hafnað kröfu A um bætur vegna mismunar á lögmannskostnaði samkvæmt gjaldskrá og tildæmdum málsvarnarlaunum í sakamálinu.

X og Y voru svipt forsjá dóttur sinnar Z með úrskurði barnaverndarnefndar K og var sá úrskurður staðfestur af Barnaverndarráði Íslands. Tildrög málsins voru þau að X, faðir Z, hafði á árinu 1997 verið sakfelldur fyrir kynferðislega misnotkun á Z. Var sá dómur skilorðsbundinn og byggt á því að félagsmála- og skólayfirvöld K gætu fylgst með heimilinu. Á árinu 1999 kom enn upp grunur um misnotkun X á dóttur sinni. Félagsmálaráð kærði X til lögreglu og ákæra var gefin út á hendur honum en hann sýknaður fyrir dómi. Z, sem hafði verið vistuð utan heimilis síns frá því að grunur um misnotkun reis, var kyrrsett þar á grundvelli 24. gr. barnaverndarlaga á meðan athugun á högum hennar færi fram. Með úrskurði barnaverndarnefndar 25. janúar 2000 voru X og Y svipt forsjá þar sem ekki var talið að telpunni væri óhætt á heimili þeirra. X og Y töldu lagaskilyrðum forsjársviptingar ekki hafa verið fullnægt og höfðuðu mál til ógildingar úrskurða barnaverndaryfirvalda. Héraðsdómur féllst á kröfur X og Y þar sem ekki þótti hafa verið sýnt fram á að fullreynt væri, með undangenginni meðferðaráætlun um stuðning og eftirlit með heimili Z og Y, að ekki mætti í samvinnu við þau ná fram nægilegum úrræðum til verndar hagsmunum Z án þess að svipta þau forsjá hennar. Hæstiréttur taldi lagaskilyrðum forsjár-sviptingarinnar hafa verið fullnægt og taldi jafnframt aðstæður Z í heild bera með sér mikla áhættu fyrir sálarheill og þroska hennar væri hún tekin aftur á heimilið. Var úrskurður barnaverndarráðs látinn halda gildi sínu.

Við sambúðarslit M og K gerðu þau samkomulag um að M færi með forsjá barna þeirra A og B, en B hafði þá þegar verið komið í fóstur, og var gerður samningur milli aðila um umgengnisrétt K við börnin. M hafði ekki tök á að sinna uppeldi A og stuttu eftir sambúðarslitin samþykkti K að A færi í fóstur til C og D til 18 ára aldurs og var gerður vistunarsamningur við fósturforeldra á grundvelli 40. gr. barnalaga. Á árinu 1998 óskaði M eftir því að C og D fengju forsjá A, en K mótmælti því og höfðaði mál þar sem hún krafðist þess að sér yrði dæmd forsjáin. Samkvæmt skýrslu sálfræðings var talið að A byggi við gott atlæti og fengi gott uppeldi og taldi hann ekki rétt að raska þessum aðstæðum. M hafði lýst því yfir, að hann myndi hafa telpuna áfram í fóstri hjá C og D. Talið var að ekki hefði verið sýnt fram á það að hagsmunum A væri betur borgið hjá K, sbr. 1. mgr. 35. gr. laga nr. 20/1992 og var staðfest niðurstaða héraðsdóms um, að með tilliti til framtíðar væri óforsvaranlegt að raska högum A og best væri að M hefði áfram forsjá telpunar og var M dæmd forsjáin.

M og K eignuðust dæturnar F 1990 og E 1992. Vegna erfiðleika við að annast telpurnar samþykktu M og K í mars 1993 að F færi í fóstur á vegum barnaverndarnefndar R (BR). Í maí 1993 skrifuðu M og K undir yfirlýsingu þar sem þau samþykktu að F færi í fóstur til C og D til 16 ára aldurs og var varanlegur fóstursamningur gerður í janúar 1994. Samkvæmt samningnum átti F rétt á umgengni við foreldra sína tvisvar á ári í tvo tíma í senn. Eftir skilnað M og K á árinu 1995 breyttist umgengnin þannig að foreldrarnir komu í sitt hvoru lagi. Í september 1996 óskaði K eftir aukinni umgengni við F. BR kvað upp úrskurð í málinu í júlí 1997 um að umgengni F við K skyldi vera tvisvar á ári tvær klukkustundir í senn. Skaut K úrskurðinum til Barnaverndarráðs þar sem umgengni var ákveðin tvisvar á ári tvær klukkustundir í senn og skyldi fyrri umgengnin vera sameiginleg með E og var K heimilað að taka með sér síðari eiginmann sinn og son þeirra. Höfðaði K mál og krafðist ógildingar á úrskurðinum. Ekki var talið hlutverk dómstóla að kveða á um inntak umgengnisréttar, en talið að þeir ættu úrskurð um það, hvort ákvarðanir barnaverndaryfirvalda væru byggðar á lögmætum grunni. Þá var talið að undirbúningur BR hefði verið faglegur og traustur og hefði samdóma álit allra kunnáttumanna verið að hagsmunir F mæltu með því að umgengnisréttur væri óbreyttur. Var úrskurðurinn ekki talin brjóta í bága við lög eða alþjóðasamninga, sem Ísland er aðili að og var kröfu K um ógildingu úrskurðarins hafnað.

(Einar Gautur Steingrímsson hrl.) M og K eignuðust dæturnar F 1990 og E 1992. Vegna erfiðleika við að annast telpurnar samþykktu M og K í desember 1992 að E færi í fóstur á vegum barnaverndarnefndar R (BR). Í mars 1993 skrifuðu M og K undir yfirlýsingu þar sem þau samþykktu að E færi í fóstur til A og B til 16 ára aldurs og var varanlegur fóstursamningur gerður í desember 1993. Samkvæmt samningnum átti E rétt á umgengni við foreldra sína tvisvar á ári í tvo tíma í senn. Eftir skilnað M og K á árinu 1995 breyttist umgengnin þannig að foreldrarnir komu í sitt hvoru lagi. Í september 1996 óskaði K eftir aukinni umgengni við E. BR kvað upp úrskurð í málinu í júlí 1997 um að umgengni E við K skyldi vera tvisvar á ári tvær klukkustundir í senn. Skaut K úrskurðinum til Barnaverndarráðs þar sem umgengni var ákveðin tvisvar á ári tvær klukkustundir í senn og skyldi fyrri umgengnin vera sameiginleg með F og var K heimilað að taka með sér síðari eiginmann sinn og son þeirra. Höfðaði K mál og krafðist ógildingar á úrskurðinum. Ekki var talið hlutverk dómstóla að kveða á um inntak umgengnisréttar, en talið að þeir ættu úrskurð um það, hvort ákvarðanir barnaverndaryfirvalda væru byggðar á lögmætum grunni. Þá var talið að undirbúningur BR hefði verið faglegur og traustur og hefði samdóma álit allra kunnáttumanna verið að hagsmunir E mæltu með því að umgengnisréttur væri óbreyttur. Var úrskurðurinn ekki talin brjóta í bága við lög eða alþjóðasamninga, sem Ísland er aðili að og var kröfu K um ógildingu úrskurðarins hafnað.

J og F kröfðust skaðabóta vegna aðgerða K og P, er þau fóru í nafni félagsmálanefndar Í inn á heimili J og F í því skyni að koma syni J í umsjá B, barnsmóður J. J og B höfðu verið í óvígðri sambúð á heimili foreldra J, F og konu hans, og hafði barnið verið í umsjá beggja foreldra uns B fór af heimilinu, sama dag og hinar umdeildu aðgerðir fóru fram. Fór B, sem var danskur ríkisborgari, fram á liðsinni danska kjörræðismannsins á staðnum, sem sneri sér til félagsmálanefndar með beiðni um aðstoð. Í málinu lá fyrir, að ekkert amaði að barninu hjá J. Ekki var talið, að sýnt hefði verið fram á, að nauðsyn hafi borið til að taka barnið af heimilinu með vísan til 24. gr. barnaverndarlaga nr. 58/1992, sbr. 47. gr. sömu laga. Sú aðgerð, að fara inn á heimilið til þess að ná í barnið, án undangenginnar könnunar á öllum aðstæðum, átti sér því ekki lagastoð. Sú leið, sem B bar að fara til þess að fá umráð barns síns var að leita til héraðsdómara með beiðni um, að forsjá yrði komið á með aðfarargerð, sbr. 75. gr. barnalaga nr. 20/1992. Með því að K og P höfðu komið fram sem stjórnvald er þau fengu inngöngu á heimili J og F, fóru aðgerðir þeirra fram í skjóli valdheimildar, sem ekki var fyrir hendi. Talið var, að ríkar kröfur yrði að gera til þeirra sem gegna opinberum störfum, um að sýna fyllstu aðgæslu við störf sín og kanna mál til hlítar, áður en gripið er til aðgerða. Háttsemin var talin fela í sér brot gegn 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrárinnar um friðhelgi einkalífs, heimilis og fjölskyldu og 8. gr. samnings um verndum mannréttinda og mannfrelsis, sbr. lög nr. 62/1994 um mannréttindasáttmála Evrópu. Voru J og F dæmdar miskabætur skv. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Talið var að skýra bæri kæruheimild 4. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989 um aðför til samræmis við almennar reglur um meðferð einkamála, eftir því sem við gæti átt. Samkvæmt þessu brast M, sem ekki hafði sótt þing þegar málið var tekið til úrskurðar í héraði, heimild til kæru málsins samkvæmt meginreglu 4. mgr. 96. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Í tengslum við rekstur máls þar sem deilt var um forræði barnsins B kröfðust K, amma B, og M, eiginmaður hennar, þess að dómkvaddur yrði matsmaður til að kann aðbúnað og þroska B, tengsl barnsins við aðila málsins og sögu hingað til, svo og forsjárhæfni og aðstæður aðilanna til að sinna uppeldi B eins og best yrði á kosið. Með hliðsjón af því að faðir B hafði lagt fyrir héraðsdóm beiðni um að sakarefni málsins yrði skipt, þannig að fyrst yrði dæmt um málsástæðu hans um aðildarskort K og M að málinu, var talið ótímabært að dómkveðja mann til að leggja mat á atriði, sem engu gætu skipt fyrir úrslit málsins nema heimilt gæti talist að lögum að fela K og M forsjána með dómi. Var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafna kröfu um dómkvaðningu matsmanns.

Talið var að héraðsdómarinn G, sem jafnframt var formaður barnaverndarnefndar sveitarfélagsins R, væri ekki vanhæfur til að fara með mál, sem laut að kynferðisbroti gegn barni, en málið hafði ekki komið til umfjöllunar nefndarinnar.

A og B ráku meðferðarheimili á grundvelli samnings við barnaverndarstofu fyrir börn, sem ekki gátu búið með fjölskyldum sínum og ekki töldust fósturhæf vegna sálræns ástands síns. A og B sögðu upp samningnum eftir viðræður við barnaverndarstofu sem hafði látið í ljós að stofan myndi að öðrum kosti segja samningnum upp fyrir sitt leyti. Með hliðsjón af því starfi sem fram fór á heimilinu var talið að málefnaleg sjónarmið hefðu legið að baki þeirrar afstöðu barnaverndarstofu að ekki yrði við það unað að heimilið lyti forráðum B, sem uppvís hafði orðið að ölvun í húskynnum þess og að hafa sýnt þar af sér kynferðislega áreitni við starfsmann. Þótti uppsögn A og B á samningnum skuldbindandi og þurfti því ekki að meta viðbrögð barnaverndarstofu við afturköllun A og B á uppsögninni. Þá var ekki talið að skilyrði væru til að víkja uppsögn A og B til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var kröfu A og B um að viðurkennt yrði að uppsögn á samningi þeirra væri ógild því hafnað ásamt kröfu um skaðabætur af þessum sökum

A var svipt forsjá sonar síns af barnaverndaryfirvöldum þar sem þau töldu hana óhæfa til að annast uppeldi hans. Í framhaldi af því var drengnum komið í fóstur. A krafðist þess að úrskurður um forsjársviptingu og samningur um fóstur yrðu felldir úr gildi með dómi. Fyrir Hæstarétt var lögð matsgerð dómkvaddra matsmanna sem töldu A ekki hæfa til að fara með forsjá barnsins. Einnig kom fram að eftir að A hafði verið svipt forsjánni hafði líferni hennar einkennst af óreglu. Var talið að skilyrði barnaverndarlaga til forsjársviptingar væru uppfyllt og var aðalkröfu A hafnað. Fallist var á varakröfu A um að felldur yrði úr gildi úrskurður barnaverndaryfirvalda um inntak umgengnisréttar hennar við son sinn, enda var ekki talið að sýnt hefði verið fram á nauðsyn þess að takmarka hann svo mjög sem gert hafði verið. Á hinn bóginn var kröfu um að tilhögun umgengninnar yrði ákveðin með dómi vísað frá héraðsdómi.

Sveitarfélagið R og barnaverndarnefnd ásamt fósturforeldrum barnsins Þ kröfðust dómkvaðningar matsmanna til að meta hæfi móður þess, A, til að fara með forsjá barnsins. Skömmu áður hafði A fengið úrskurð barnaverndaryfirvalda um forsjársviptingu ógilta með dómi héraðsdóms. Jafnframt hafði fóstursamningur barnaverndaryfirvalda við Y og Z verið ógiltur með dómnum. Þessum dómi hafði verið áfrýjað og var það tilgangur matsbeiðenda að leggja matsgerðina fram í hæstaréttarmálinu. Fallist á kröfu matsbeiðenda, m.a. með vísan til hagsmuna barnsins, enda ekki talið útilokað að matsgerð gæti skipt máli um úrlausn ágreinings aðila.