Dómstólaleit

A krafðist bóta vegna líkamstjóns sem hún varð fyrir í umferðarslysi árið 2019 en hún var farþegi í bíl með ölvuðum ökumanni. Ágreiningur í málinu laut að því hvort A hefði sem farþegi í bifreið sýnt af sér háttsemi sem jafna mætti til stórkostlegs gáleysis í skilningi 2. mgr. 88. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987, svo að réttlætanlegt hefði verið að lækka bætur til hennar úr ábyrgðartryggingu bifreiðarinnar hjá S hf. Í dómi Landsréttar var talið að ekkert hefði komið fram í málinu um að A hefði séð ökumanninn neyta áfengis áður en hún tók far sér far með honum. Lagt var til grundvallar að A og ökumaðurinn hefðu eytt skömmum tíma saman um kvöldið og ökumaðurinn greint A frá því að hann væri edrú. Þá lá fyrir framburður vitnisins C sem einnig var farþegi í bifreiðinni um að ekki hefði verið unnt að greina á ökumanninum að hann hefði verið undir áhrifum áfengis. Var því ekki talið sannað að A hefði hlotið að vera ljóst þegar hún tók sér far með ökumanninum að hann væri undir áhrifum áfengis og óhæfur til að stjórna bifreiðinni örugglega, en af gögnum málsins mátti ráða að önnur atvik urðu til þess að bifreiðin fór út af veginum. Var krafa A um óskertar bætur úr hendi S hf. því tekin til greina og niðurstaða hins áfrýjaða dóms því staðfest.

A var stöðvaður af lögreglu við akstur bifreiðar 15. nóvember 2018. Í lögregluskýrslu kom fram að grunur hefði vaknað um akstur undir áhrifum fíkniefna og var A handtekinn og færður á lögreglustöð. A var gert að sæta blóð- og þvagrannsókn og greindist umbrotsefni THC sem er í kannabis í þvagi hans. Seinna var rannsókn á máli A hætt. Höfðaði A málið til heimtu bóta vegna þvingunaraðgerða sem hann hafði verið beittur, bæði handtöku og líkamsrannsókn. Í dómi Landsréttar var rakið að með hliðsjón af 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar stæðu efnisrök til að beita bótareglu 246. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála með lögjöfnun um handtöku A og jafnframt stæðu efnisrök til að beita bótareglunni og þá blóð- og þvagrannsókn sem A varð að sæta meðan hann var sviptur frelsi á grundvelli 2. mgr. 47. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Landsréttur vísaði til þess að skilyrðum 1. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 fyrir bótaábyrgð Í væri fullnægt. Aftur á móti komst Landsréttur að þeirri niðurstöðu að A hefði valdið eða stuðlað sjálfur að þeim aðgerðum lögreglu sem hann reisti kröfu sína á. Samkvæmt niðurlagi 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 þótti rétt að fella að öllu leyti niður bætur til A. Var því fallist á kröfu Í um sýknu af kröfu A.

H var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna. Að virtum sakaferli H og í samræmi við dómvenju var refsing hans ákveðin fangelsi í 30 daga. Þá var hann sviptur ökurétti ævilangt þar sem brot hans taldist ítrekað öðru sinni í skilningi 3. mgr. 99. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

W var sakfelldur í héraðsdómi fyrir að hafa árið 2020 ekið tvívegis undir áhrifum fíkniefna og einu sinni án þess að hafa ökuskírteini meðferðis. Játaði hann háttsemi sína skýlaust fyrir héraðsdómi. Var W gert að greiða sekt að fjárhæð 410.000 krónum en sæta ella fangelsi í 24 daga auk þess sem hann var sviptur ökuréttindum í 27 mánuði og honum gert að greiða sakarkostnað. Við ákvörðun refsingar í héraði var með vísan til dóms Landsréttar nr. 689/2019 ekki litið til þess að hann hafði gengist undir lögreglusátt árið 2018 fyrir brot gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987 eftir að tetrahýdrókannabínólsýra greindist í þvagi hans. Rakið var að með umferðarlögum nr. 77/2019, sem tóku gildi eftir að W gekkst undir lögreglusáttina en áður en fyrrgreindur fíkniefnaakstur átti sér stað, teldist ökumaður undir áhrifum ávana- og fíkniefna einnig óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega ef ávana- og fíkniefni fyndust í blóði hans og væri því ekki efni til að líta til sáttarinnar við mat á sakaferli ákærða og ákvörðun refsiviðurlaga. Með dómi Landsréttar var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu W staðfest en við ákvörðun refsingar hans var meðal annars litið til fyrrgreindrar sáttar. Vísað var til þess að með dómi Hæstaréttar nr. 30/2021 hefði fyrrgreindum dómi Landsréttar verið hrundið og breytt á þann veg að því var slegið föstu að taka skyldi mið af sakaferli þeirra sem gerðust sekir um akstur undir áhrifum ávana- og fíkniefna sem hefðu áður brotið gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. a laga nr. 50/1987 sem og vegna þess að ávana- og fíkniefni hefðu einungis mælst í þvagi þeirra. Með hliðsjón af framangreindu var W gert að greiða sekt að fjárhæð 610.000 krónum en sæta ella fangelsi í 32 daga. Ekki var fallist á kröfu ákæruvaldsins um að ökuréttarsvipting W yrði lengd þar sem sú krafa kom fyrst fram í greinargerð fyrir Landsrétti en hefði með réttu átt að koma fram í áfrýjunarstefnu. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um ökuréttarsviptingu ákærða.

Með dómi Héraðsdóms Suðurlands 22. maí 2019 var W sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa að ekið bifreið án tilskilinna ökuréttinda og óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa fíkniefna. Í ákæru var vísað til þess að tetrahýdrókannabínólsýra hefði mælst í þvagsýni sem W lét í té. Var þessi háttsemi talin varða við 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. a og 1. mgr. 48. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Var W gert að sæta fangelsi í 30 daga og var hann sviptur ökurétti ævilangt frá birtingu dómsins að telja. Þann 1. janúar 2020 tóku gildi ný umferðarlög en með þeim var sú breyting gerð frá eldri lögum að fellt var á brott það ákvæði þeirra að mæling á ávana- og fíkniefnum „í þvagi“ ökumanns gæti, ein og sér, talist viðhlítandi grundvöllur til stofnunar refsiábyrgðar. Með bréfi til Héraðsdóms Suðurlands 1. september 2020 fór varnaraðili þess á leit að þau viðurlög sem honum voru gerð með dóminum yrði felld niður með vísan til 2. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að fyrir lægi breytt mat löggjafans á refsinæmi verknaðar og skilyrði 2. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga væru því uppfyllt hvað varðar kröfugerð W er tæki til viðurlaga fyrir þá háttsemi hans sem ekki er lengur refsinæm. Ekki voru talin efni til að líta svo á að hann hafi fyrirgert rétti sínum til að hafa kröfuna uppi né að málsmeðferðarreglur stæðu því í vegi að hún yrði tekin til úrlausnar. Var refsing W samkvæmt fyrrnefndum héraðsdómi fyrir brot gegn 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. a umferðarlaga nr. 50/1987 og ákvæði hans um ævilanga ökuréttarsviptingu að því marki sem hún hafði ekki enn komið til framkvæmda því felld niður. Þar sem dómurinn tók jafnframt til brots gegn 1. mgr. 48. gr. sömu laga, sem nú varðar við 1. mgr. 58. gr. umferðarlaga nr. 77/2019, var refsing samkvæmt henni lækkuð. Var fangelsisrefsing W felld niður í heild og sekt fyrir akstur án tilskilinna ökuréttinda ákveðin 20.000 krónur.

G var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið án þess að hafa ökuskírteini meðferðis og óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna. Að virtum sakaferli G og í samræmi við dómvenju var refsing hans ákveðin fangelsi í 30 daga. Þá var hann sviptur ökurétti ævilangt þar sem brot hans taldist ítrekað öðru sinni í skilningi 3. mgr. 99. gr. umferðarlaga nr. 77/2019.

R var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið í tvö aðgreind skipti undir áhrifum ávana- og fíkniefna og fyrir fíkniefnalagabrot með því að hafa haft í vörslum sínum tiltekið magn af marijúana. Við meðferð málsins í héraði játaði R sök en bar því við að umferðarlagabrotin væru fyrnd. Í dómi Landsréttar kom fram að umferðarlagabrotin hefðu ekki verið fyrnd þegar ákæra var gefin út í málinu. Enn fremur var rakið að eftir uppkvaðningu hins áfrýjaða dóms hefðu tekið gildi ný umferðarlög og að dæma skyldi um háttsemi R eftir þeim lögum. Þá var fjallað um áhrif fyrri brota R við ákvörðun refsingar og rakið að háttsemin sem R hefði verið sakfelldur fyrir með tilgreindum dómi Hæstaréttar væri ekki lengur refsinæm samkvæmt gildandi umferðarlögum. Af lögskýringargögnum með 3. gr. almennra hegningarlaga mætti ráða að horfa skyldi til refsiákvörðunar eldri dóma og viðurlagaákvarðana við mat á ítrekunaráhrifum og ákvörðunar refsingar þrátt fyrir slíkar breytingar. Á hinn bóginn mætti leiða þau grunnsjónarmið af ákvæðum stjórnarskrár og mannréttindasáttmála Evrópu, um bann við afturvirkni refsilaga, og dómaframkvæmdar Mannréttindadómstóls Evrópu, að sakaður maður ætti að njóta þess ef háttsemi sem áður hefði verið talin refsinæm þætti það ekki lengur. Af þessum sökum kæmi umræddur dómur Hæstaréttar ekki til skoðunar við mat á sakaferli R og ákvörðun refsiviðurlaga. Var refsing R ákveðin 60 daga fangelsi en með hliðsjón af óhóflegum drætti á útgáfu ákæru í málinu var fullnustu refsingar frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá voru ákvæði héraðsdóms um upptöku fíkniefna og ökuréttarsviptingu staðfest.

X var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa grýtt glasi í átt að höfði sambýliskonu sinnar A en glasið lenti á vegg við höfuð hennar og brotnaði svo að hún hlaut áverka af. Í dómi Landsréttar kom fram að X hefði hlotið að vera ljóst að A kynni allt eins að hljóta líkamstjón af háttsemi hans sem hefði verið sérstaklega hættuleg í skilningi 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Þá var X sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga og 1. og 3. mgr. 99. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 með því að hafa ráðist að A, kýlt hana og klipið í síðu hennar, sparkað í mjöðm og hrækt í andlit hennar er hún hélt á B, níu mánaða gömlum syni þeirra, svo að hún hlaut áverka af. Jafnframt var X sakfelldur fyrir brot gegn 233. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa hótað A, C og D lífláti. Í dómi héraðsdóms voru síðastnefndu tvö brotin talin varða við 1. mgr. 218. gr. b sömu laga gagnvart A en 233. gr. laganna gagnvart C og D. Í dómi Landsréttar kom fram að atvikin hefðu átt sér stað rúmu ári eftir að X framdi fyrstgreinda brotið. Hefði því ekki verið sýnt fram á að X hefði orðið uppvís að háttsemi gagnvart A sem hefði staðið yfir í lengri eða skemmri tíma þannig að viðvarandi ógnarástand hefði skapast svo að yrði talið varða við 1. mgr. 218. gr. b almennra hegningarlaga. Þá hefði háttsemi hans heldur ekki náð því alvarleikastigi sem áskilið væri samkvæmt því ákvæði. Loks var X sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið sviptur ökurétti og óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ávana- og fíkniefna. Var niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest um sakfellingu fyrir þau brot og heimfærslu þeirra til umferðarlaga nr. 77/2019 sem tóku gildi eftir að brotin voru framin. Með brotum þeim sem X var sakfelldur fyrir rauf hann skilorð eldri dóms þar sem hann var dæmdur til 10 mánaða fangelsisrefsingar, skilorðsbundið til þriggja ára, og var sá dómur tekinn upp og X gerð refsing í einu lagi fyrir öll brotin, sbr. 60. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga. Við ákvörðun refsingar var jafnframt litið til ákvæða 1. og 3. töluliðar 1. mgr. 70. gr. sömu laga og til 3. mgr. sömu lagagreinar að því er varðaði þau brot er beindust gegn A og B. Með hliðsjón af framangreindu og sakaferli X var honum gert að sæta fangelsi í 18 mánuði auk þess sem ævilöng ökuréttarsvipting hans var áréttuð og honum gert að greiða A 1.000.000 króna í miskabætur.

X var sakfelldur fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið, sem hafnaði utan vegar í skurði, ófær um að stjórna henni örugglega vegna áhrifa slævandi lyfja. Í dómi Landsréttar kom fram að niðurstaða fyrirliggjandi matsgerðar væri afdráttarlaus um að X hefði verið undir slíkum áhrifum að hann hefði verið óhæfur til að stjórna ökutæki örugglega umrætt sinn. Var X gert að greiða 70.000 króna sekt í ríkissjóð en ella sæta fangelsi í sex daga. Þá var hann sviptur ökurétti í fjóra mánuði.

A var sakfelldur fyrir ýmis brot gegn umferðarlögum, þar á meðal að aka bifreiðum í sjö skipti sviptur ökurétti, í fjórum þeirra tilvika einnig undir áhrifum ávana- og fíkniefna og í þremur þeirra jafnframt undir áhrifum slævandi lyfja. Auk þess var hann sakfelldur fyrir vörslur fíkniefna. Að sakaferli A virtum var refsing hans ákveðin fangelsi í 15 mánuði og hann sviptur ökurétti ævilangt, auk þess sem hann var dæmdur til að sæta upptöku fíkniefna.

A var sakfelld fyrir umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið í tvígang undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Að virtum sakaferli A og samkvæmt dómvenju var refsing hennar ákveðin fangelsi í 45 daga. Þá var hún svipt ökurétti ævilangt.

E var sakfelld fyrir brot gegn umferðarlögum með því að hafa í fjögur skipti ekið bifreið svipt ökurétti og undir áhrifum ávana- og fíkniefna. Með hliðsjón af sakarferli E og í samræmi við dómvenju var refsing E ákveðin fangelsi í þrettán mánuði. Þá var hún svipt ökurétti ævilangt.