Dómstólaleit

G var borinn sökum um ölvunarakstur með tveimur ákærum. Í þeirri fyrri var honum gefið að sök að hafa brotið gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 þar sem alkóhólmagn í blóði hans hafi reynst 2,02‰. Í síðari ákærunni var honum gefið að sök að hafa brotið gegn 1. mgr., sbr. 2. mgr. ákvæðisins með vísan til þess að alkóhólmagn í blóði hefði þá mælst 0,86‰. G viðurkenndi háttsemina sem honum var gefið að sök en taldi brot sitt samkvæmt fyrri ákæru eingöngu varða við 1. mgr., sbr. 2. mgr. 45. gr. umferðarlaga. Með vísan til nýrrar skýrslu Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði var talið að sýnt hefði verið fram á nákvæmni þeirrar aðferðar sem rannsóknarstofan notaði við etanólmælingu í blóði og að magn þess í blóði G greint sinn hefði þannig réttilega verið mælt 2,02‰. Því varðaði brot hans samkvæmt fyrri ákærunni réttilega við 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. umferðarlaga. Með vísan til þessa var G sakfelldur samkvæmt báðum ákærunum og gert að greiða 250.000 króna sekt í ríkissjóð en sæta ella 17 daga fangelsi. Þá var G sviptur ökurétti í tvö ár og þrjá mánuði.

X var sakfelldur fyrir kynferðisbrot með því að hafa leitað á A, sem var 19 ára að aldri, þar sem hann lá við hlið X í tvíbreiðu rúmi, strokið bak hans og kynfæri innanklæða og kysst hann á munninn. Var háttsemi X talin varða við 199. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Refsing X var ákveðin fangelsi í þrjá mánuði, en fullnustu refsingarinnar var frestað og skyldi hún falla niður að liðnum tveimur árum frá birtingu dómsins héldi X almennt skilorð 57. gr. laga nr. 19/1940. Þá var X gert að greiða A 300.000 krónur í skaðabætur.

S krafðist skaðabóta úr hendi J og V vegna tjóns sem hún taldi sig hafa orðið fyrir í umferðarslysi og laut deila aðila einkum að því hvort S hefði orðið fyrir því líkamstjóni í slysinu. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að ekki yrði talið að máli skipti fyrir sönnunarfærsluna að S hefði ekki lagt fram haldbær gögn um heilsufar sitt fyrir slysið. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir að það sé á forræði dómstóla að leggja mat á sönnunarfærslu málsaðila er lúta að staðreyndum sem um er deilt, meðal annars hvert sönnunargildi matsgerðir dómkvaddra manna hafi sbr. 2. mgr. 66. laga nr. 91/1991. Í héraði hefði málið verið dæmt af embættisdómara og tveimur sérfróðum meðdómendum og þar væri að finna ítarlegan rökstuðning fyrir þeirri niðurstöðu að S hefði ekki tekist sönnun um orsakatengsl. Var héraðsdómur staðfestur um sýknu J og V.

H ók austur yfir Hellisheiði í febrúar 2006 er P ók úr gagnstæðri átt, en fór yfir á rangan vegarhelming, þar sem árekstur varð milli bifreiðanna. P reyndist hafa verið ölvuð við akstur. Báðar bifreiðarnar voru vátryggðar hjá T og var óumdeilt að T bæri fébótaábyrgð á líkamstjóni H vegna slyssins. Aðilar málsins deildu um uppgjör bóta T til H, en að fengnu yfirmati gerði T honum boð um uppgjör í júlí 2008. H felldi sig ekki við uppgjör á þeim grunni, sem T bauð, en tók við fjárhæðinni með fyrirvara. Til úrlausnar fyrir Hæstarétti var ágreiningur um ákvörðun bóta til H fyrir varanlega örorku, sem laut einungis að viðmiðunarlaunum við útreikning þeirra eftir reglum 7. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, og fjárhæð miskabóta samkvæmt 26. gr. sömu laga, svo og málskostnað. H bar því við að meðalatvinnutekjur hans þrjú síðustu almanaksárin fyrir slysdag, ákveðnar eftir reglum 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga, gæfu ekki rétta mynd af þeim tekjum, sem hann hefði haft í framtíðinni ef slysið hefði ekki borið að höndum, þar sem hann hefði lengst af starfað á því tímabili í Noregi, en eftir heimkomu til Íslands á árinu 2005 hefði hann mátt vænta hærri tekna en hann hefði haft af fyrri störfum. Væri því fullnægt skilyrðum 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til að meta árslaun hans eftir öðrum mælikvarða. Talið var að H hefði ekki sýnt fram á að atvinnutækifæri húsasmiða í Noregi hefðu verið lakari eða laun þeirra almennt lægri en þau voru hér á landi. Þá hefði hann lagt fram mjög ófullkomin gögn um tekjur sínar á árunum 2003 til 2005. Ekki væri því hægt að álykta að meðaltekjur H á tímabilinu hefðu vegna óvenjulegra aðstæðna verið ómarktækar um líklegar tekjur í framtíðinni. Varð því að ákveða fjárhæð skaðabóta til H vegna varanlegrar örorku með tilliti til lágmarkstekna samkvæmt 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Óumdeilt var að þær bætur hefðu verið réttilega ákveðnar í boði T um uppgjör og var því hafnað kröfu H um viðbótargreiðslu. Við ákvörðun miskabóta var litið til þess að tjón H hefði stafað af stórfelldu gáleysi ökumanns, sem var óhæfur til að stjórna bifreið sökum ölvunar. Að teknu tilliti til dómaframkvæmdar Hæstaréttar þótti hæfilegt að dæma T, Í, eiganda bifreiðarinnar sem P ók, og dánarbú P til að greiða H 500.000 krónur.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 29. janúar 2009. Hann krefst þess að stefnda verði gert að greiða sér 767.230 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 22. janúar 2007 til 22. febrúar 2008, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst áfrýjandi málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti án tillits til gjafsóknar, sem honum hefur verið veitt á báðum dómstigum. Stefndi krefst aðallega staðfestingar héraðsdóms, en til vara að krafa áfrýjanda verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst stefndi málskostnaðar fyrir Hæstarétti. Samkvæmt gögnum málsins gaf lögreglustjórinn í Reykjavík út ákæru 27. nóvember 2006 á hendur áfrýjanda, þar sem hann var borinn sökum um að hafa brotið gegn 1. mgr., sbr. 3. mgr. 45. gr. og 1. mgr. 100. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 með síðari breytingum með því að hafa 20. ágúst sama ár ekið nánar tilgreindri bifreið undir áhrifum áfengis um bifreiðastæði við Frakkastíg í Reykjavík. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur 22. janúar 2007 var áfrýjandi sakfelldur fyrir þá háttsemi, sem greindi í ákærunni, og honum gert að sæta sviptingu ökuréttar í tólf mánuði frá birtingu dómsins, auk þess að greiða 100.000 krónur í sekt og nánar tiltekna fjárhæð í sakarkostnað. Dómur þessi var birtur áfrýjanda 26. mars 2007 og kom þá svipting ökuréttar til framkvæmdar. Að fengnu áfrýjunarleyfi var dómi þessum áfrýjað að tilhlutan áfrýjanda til Hæstaréttar 30. apríl 2007, en með því málskoti var ekki hreyft við sviptingu ökuréttar hans, sbr. 104. gr. umferðarlaga. Með dómi réttarins 22. nóvember sama ár í máli nr. 253/2007 var áfrýjandi sýknaður af sakargiftum samkvæmt ákærunni og allur sakarkostnaður á báðum dómstigum felldur á ríkissjóð. Eftir þeim úrslitum málsins öðlaðist áfrýjandi ökurétt á ný við uppsögu dóms Hæstaréttar, en óumdeilt er að hann greiddi hvorki sektina né sakarkostnað samkvæmt héraðsdóminum. Með bréfi 22. janúar 2008 krafði áfrýjandi stefnda um skaðabætur fyrir að hafa á framangreindan hátt verið „saklaus sviptur ökurétti“. Þeirri kröfu hafnaði stefndi 2. apríl 2008 og höfðaði áfrýjandi í framhaldi af því mál þetta 29. sama mánaðar. Í málinu reisir áfrýjandi kröfu sína um skaðabætur á 177. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, sem í gildi voru þegar refsimálið á hendur honum var til meðferðar fyrir dómi, en ákvæðið telur hann fela í sér stoð fyrir kröfunni, eftir atvikum með rýmkandi skýringu eða lögjöfnun. Eftir þessu ákvæði nýtur sá, sem hefur „saklaus hlotið refsidóm, þolað refsingu eða upptöku eigna“, réttar til skaðabóta úr hendi stefnda án þess að sannað sé að þau atvik verði rakin til saknæmrar háttsemi einhvers þess, sem hann stendur í skaðabótaábyrgð fyrir. Í samræmi við dóm Hæstaréttar 22. nóvember 2007 verður lagt til grundvallar að áfrýjandi hafi í skilningi ákvæðisins saklaus hlotið refsidóm þegar hann var fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur 22. janúar sama ár sakfelldur í máli ákæruvaldsins á hendur honum. Það eitt nægir þó ekki til, en um frekari skilyrði fyrir skaðabótum á þessum grunni er þess að gæta að réttur til þeirra er háður því að maður hafi þolað refsingu eða upptöku eigna. Með því að eignaupptöku er sérstaklega getið í ákvæðinu og að auki hennar einnar af meiði svonefndra refsikenndra viðurlaga er óhjákvæmilegt eftir orðskýringu að líta svo á að til refsinga í skilningi þess geti aðeins talist fangelsisvist eða fésekt, sbr. 1. mgr. 31. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með síðari breytingum. Þessi skýring samrýmist jafnframt því að samkvæmt 4. mgr. 228. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sem nú hefur leyst af hólmi 177. gr. laga nr. 19/1991, nýtur maður réttar til skaðabóta hafi hann saklaus hlotið dóm í sakamáli, þolað refsingu eða refsikennd viðurlög. Í lögskýringargögnum er þess sérstaklega getið að í síðastgreindum orðum hafi falist rýmkun á skaðabótarétti frá eldri reglu með því að eftir þeirri yngri njóti þessa réttar meðal annarra sá, sem ranglega hefur sætt refsikenndum viðurlögum eins og öryggisgæslu, öðrum öryggisráðstöfunum eða sviptingu réttinda, en samkvæmt 2. mgr. ákvæðis VI. til bráðabirgða við lög nr. 88/2008 verður þeim lögum ekki beitt við úrlausn þessa máls. Eins og áður greinir er óumdeilt að áfrýjandi greiddi ekki sektina, sem honum var gerð í héraðsdómi 22. janúar 2007, og hefur hann því ekki á grundvelli dómsins sætt viðurlögum af þeim toga, sem um ræddi í 177. gr. laga nr. 19/1991, þótt hann hafi samkvæmt dóminum mátt þola sviptingu ökuréttar um nærri átta mánaða skeið. Efni þessa ákvæðis var reist á mati löggjafans á því í hverjum tilvikum felld yrði á stefnda skaðabótaábyrgð án sakar vegna viðurlaga, sem saklaus maður mátti þola. Ekki er á valdi dómstóla að víkja frá því löggjafarmati og ber því að staðfesta niðurstöðu hins áfrýjaða dóms. Rétt er að málskostnaður fyrir Hæstarétti falli niður, en um gjafsóknarkostnað áfrýjanda hér fyrir dómi fer samkvæmt því, sem í dómsorði greinir.

X var gefið að sök að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis á bifreiðarstæði við Frakkastíg í Reykjavík. Hann neitaði að hafa ekið bifreiðinni og kvaðst aðeins hafa ætlað að sofa þar og spara sér hótelkostnað. Vitni báru að þau hefðu séð bifreiðina hreyfast úr stað þar sem henni var lagt í bifreiðastæði. Þegar lögreglan kom að var hún ekki í gangi en kveikt á útvarpi og vél og púströr var heitt. Þá báru lögreglumennirnir að X hefði verið sofandi þegar þá bar að garði. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þrátt fyrir neitun X hefði ekki verið rannsakað hvort mögulegt hefði verið að bifreiðin hefði hreyfst án þess að henni hefði verið ekið. Hefði X ekki verið við akstur þegar lögreglumennirnir komu að og hefðu vitni ekki getað borið um af hvaða orsökum bifreiðin hreyfðist. Þótti því ósannað að bifreiðin hefði verið í gangi þegar hún færðist úr stað og því ekki komin fram nægileg sönnun fyrir því að K hefði gerst sekur um þá háttsemi sem greindi í ákæru. Hann var því sýknaður.

E var sakfelldur fyrir vörslur fíkniefna, þjófnað og að hafa ekið þrívegis ölvaður og sviptur ökurétti. Með brotum sínum rauf E skilorð reynslulausnar sem honum hafði verið veitt í tvö ár á 270 dögum óafplánaðrar refsingar og var honum því gerð refsing í einu lagi. E hafði einu sinni áður hlotið refsingu fyrir að aka sviptur ökurétti og í fjögur skipti fyrir ölvunarakstur. Refsing E var ákveðin fangelsi í 15 mánuði og var hann sviptur ökurétti í 5 ár.

H var sakfelldur fyrir hættulega líkamsárás með því að hafa slegið X með tveggja kg álstöng í höfuðið og tvisvar með krepptum hnefa í andlitið með þeim afleiðingum að hann féll í götuna og hlaut skurð á vinstri augabrún, rispu á enni og tognun á vinstra hné. Var refsing H, með vísan til 1. og 3. töluliðar 70. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og þess að hann hafði áður gerst sekur um brot þar sem ofbeldi var beitt, hæfilega ákveðin fangelsi í átta mánuði. Vegna ungs aldurs H þótti rétt að fresta skilorðsbundið fullnustu sex mánaða af refsingunni. Þá var H dæmdur til greiðslu miskabóta og lögmannskostnaðar.

M hugðist færa bifreið sína stuttan spöl í bifreiðastæði utan við hús þar sem hún var í samkvæmi. Við það missti hún stjórn á bifreiðinni og slasaðist talsvert. M krafði V um greiðslu bóta á grundvelli umferðarlaga nr. 50/1987 vegna tjóns síns. Í 5. gr. skilmála V um slysatryggingu ökumanns og eiganda segir meðal annars að réttur til vátryggingabóta geti fallið niður samkvæmt lögum um vátryggingasamninga ef tjóninu er valdið af stórkostlegu gáleysi eða undir áhrifum áfengis. Fyrir Hæstarétti var lögð fram matsgerð dósents í eiturefnafræðum sem taldi líklegast að styrkur etanóls í blóði M á þeim tíma sem slysið varð, hefði verið á bilinu 1,33-1,52‰. Þó segir í matsgerðinni að ekki sé hægt að fullyrða að styrkurinn hafi verið svo hár. Það eina sem hægt sé að fullyrða er að styrkurinn hafi verið hærri en 1,03‰ á slysstundu. Með hliðsjón af matsgerðinni taldi Hæstiréttur sannað að M hefði verið undir verulegum áfengisáhrifum við aksturinn. Í ljósi atvika málsins taldi Hæstiréttur M sjálfa bera sönnunarbyrði fyrir því að ölvun hennar hefði verið minni en svo að V hefði verið heimilt að fella niður bætur til hennar á grundvelli fyrrgreindrar 5. gr. skilmála V. Var V því sýknaður af kröfu M.