Dómstólaleit

Í málinu deildu aðilar um framlengingu tímabundins leigusamnings um frístundalóð en með úrskurði kærunefndar húsamála frá október 2016 var leigusamningur aðila framlengdur um 20 ár, með vísan til 4. mgr. 12. gr. laga nr. 75/2008 um frístundabyggð og leigu lóða undir frístundahús. V krafðist þess að úrskurðurinn yrði felldur úr gildi og staðfestingar á leigulokum samkvæmt leigusamningi. Þá krafðist hann viðurkenningar á að ÁG, GF og GÁ bæri að fjarlægja nánar tilgreint frístundahús af lóð sinni. V byggði meðal annars á því að fyrrgreint ákvæði, sem gerði innlausnarkröfu af hans hálfu að skilyrði fyrir leigulokum, fæli í sér afturvirkt inngrip í samningssamband aðila og legði kvaðir á eignarrétt hans sem væru ósamrýmanlegar stjórnarskrá. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Hæstarétti, kom meðal annars fram að kærunefndinni hefði verið rétt að byggja niðurstöðu sína á framangreindu ákvæði. Að virtum þeim sjónarmiðum sem stæðu að baki löggjöfinni og úrræðum aðila samkvæmt lögum nr. 75/2008 yrði talið að sú takmörkun á eignarrétti landeigenda sem leiddi af nánar tilgreindum efnisreglum laganna gengu ekki lengra en löggjafanum væri heimilt, þær byggðust á almennum efnislegum ástæðum og jafnræðis væri gætt. Voru ÁG, GF og GÁ sýknuð af kröfum V.

Ágreiningur aðila laut að því hvort sú ófyrirsjáanlega breyting sem hafði orðið á heilsu H frá því að upphaflega var lagt mat á varanlegan miska hans og varanlega örorku af völdum slyss, sem hann varð fyrir árið 2005, væri þess eðlis að miska- og örorkustig væri verulega hærra þannig að hann ætti samkvæmt 11. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 kröfu til frekari skaðabóta. Fyrir lá að H hafði fengið greiddar bætur á grundvelli matsgerðar frá árinu 2006 þar sem varanlegur miski hans vegna slyssins var metinn 13 stig og varanleg örorka 10%. Samkvæmt niðurstöðu matsgerðar tveggja dómkvaddra manna, sem hafði verið aflað eftir uppkvaðningu héraðsdóms, var miski H metinn 27 stig og varanleg örorka 25%. Ekki var fallist á með L ehf. og T hf. að yfirlýsing H í þinghaldi í héraði, um að málið væri „nægjanlega upplýst án þess að matsgerðar væri aflað“, hefði falið í sér ráðstöfun á sakarefni samkvæmt 45. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, heldur hefði hún lotið að sönnunarfærslu sem aðilar einkamáls hefðu forræði á, sbr. 1. mgr. 46. gr. sömu laga. Af þeim sökum var ekki talið að H hefði með yfirlýsingunni fyrirgert rétti til að afla frekari sönnunargagna til stuðnings kröfu sinni í málinu eftir uppkvaðningu héraðsdóms, þar á meðal matsgerðar dómkvaddra manna. Með hliðsjón af því að matsgerðir dómkvaddra manna hefðu almennt ríkt sönnunargildi og að niðurstöðum matsgerðarinnar hefði ekki verið hnekkt, hvorki með yfirmatsgerð né á annan hátt, var talið að skilyrðum 11. gr. skaðabótalaga um endurupptöku fyrri ákvörðunar væri fullnægt. Var L ehf. því gert að greiða H frekari bætur.

A höfðaði mál á hendur B, T hf. og S hf. til viðurkenningar á bótaskyldu þeirra vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir í umferðarslysi í júlí 2008. Laut ágreiningur aðila að því hvort að A hefði umrætt sinn sýnt af sér stórfellt gáleysi sem leiða ætti til þess að hann skyldi bera tjón sitt sjálfur að öllu leyti eða hluta, en einkum var deilt um hraða bifreiðar hans. Í dómi héraðsdóms kom fram að ekki yrði byggt á niðurstöðum rannsóknar og útreikninga sérfræðinga um ökuhraða A, sem kvæðu á um að hann hefði verið á að minnsta kosti 67 km hraða á klukkustund. Þess í stað yrði að miða við framburð A í sakamáli gegn honum vegna umrætt umferðarslys, um afstöðu bifreiðar hans og B þegar óhappið varð, en sá framburður leiddi til þess að A hefði ekið ívið hraðar en B, sem sakfelldur hefði verið fyrir að aka á 86 km hraða á klukkustund. Hámarkshraði á þeim stað sem atvik gerðust væri 50 km á klukkustund. Yrði því að telja að meginorsök þess að A missti stjórn á bifreiðinni væri hraðaakstur hans sjálfs og aðgæsluleysi við aðstæður á vettvangi. Var A gert að bera tjón sitt sjálfur að öllu leyti. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með hliðsjón af atvikum málsins og skýrslur A og B fyrir dómi í sakamálunum tveimur yrði hvorki dregin sú eindregna ályktun að bifreiðirnar hefðu verið samsíða um nánar tilgreinda fjarlægð áður en slysið varð, né að þær hefðu verið á sama hraða við slysið. Væri því nægilega leitt í ljós að bifreið A hefði að minnsta kosti verið ekið á 67 km hraða á klukkustund er slysið varð. Þá yrði talið að aksturslag B hefði verið meginorsök þess að A missti stjórn á bifreiðinni og varð fyrir líkamstjóni. Á hinn bóginn yrði að líta til þess að bifreið A hefði ekki verið í notkunarhæfu ástandi, á of miklu hraða á fjölfarinni umferðargötu í þéttbýli, á blautum vegi um nótt og í rigningu og í námunda við gatnamót og gangbraut. Hefði hann því sýnt af sér stórfellt gáleysi við aksturinn. Að öllu framangreindu virtu var talið að B og T hf. væru bótaskyld að 2/3 hlutum vegna líkamstjóns A, en að hann skyldi bera sjálfur 1/3 hluta tjóns síns.

X var sakfelldur fyrir lyfjalagabrot með því að hafa selt einstaklingi 10 stykki af Ritalini og átt 109 stykki af Ritalini í sölu- og dreifingarskyni, án þess að hafa markaðs- og lyfsöluleyfi Lyfjastofnunar. Með broti X rauf hann skilorð samkvæmt eldri dómi og samkvæmt 60. gr. almennra hegningarlaga var skilorðsdómurinn því tekinn upp og X dæmd refsing í einu lagi fyrir bæði málin eftir reglum 77. gr. sömu laga. Var refsing X því ákveðin sjö mánaða fangelsi. Þá voru gerð upptæk 119 stykki af Ritalini sem lögregla hafði lagt hald á við rannsókn málsins.

H krafði E um bætur vegna líkamstjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir þegar E reyndi að koma H út úr húsnæði í eigu hins fyrrnefnda. Talið var sannað að E hefði veitt H áverka á hægri öxl með saknæmum og ólögmætum hætti og þannig bakað honum tjón sem E bar skaðabótaábyrgð á. Var E gert að greiða H skaðabætur að fjárhæð 2.811.184 krónur.

Á höfðaði mál á hendur G til greiðslu bóta vegna meintra mistaka við tannlæknisverk. Með málshöfðuninni freistaði Á þess í þriðja sinn að fá efnisdóm fyrir kröfum sínum á hendur G, en í málinu lágu fyrir m.a. tvær matsgerðir, auk álitsgerðar landlæknis. Hæstiréttur staðfesti úrskurð héraðsdóms, sem vísaði kröfu Á frá dómi, þar sem málatilbúnaði hans og kröfum var þannig háttað að þau uppfylltu ekki skilyrði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991, um skýrleika, og málið þannig úr garði gert að það væri ótækt til efnisdóms.

A krafðist viðurkenningar á bótaskyldu U og V vegna tjóns sem hann taldi rekja mætti til árekstur bifreiða á gatnamótum Salavegur og Vatnsendavegar í Kópavogi 16. júlí 2004. Ágreiningur aðila laut að því hvort árekstur hafi í raun orðið með bifreiðunum UV-384 og SI-207 eða þannig að leitt hafi til bótaábyrgðar U og V samkvæmt 2. og 3. mgr. 88. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 og 1. mgr. 18. gr. þágildandi laga um vátryggingarsamninga nr. 20/1954. Talið var, með vísan til tveggja matsgerða dómkvaddra matsmanna, að A hefði ekki tekist að sanna að árekstur hefði orðið með bifreiðum á þann hátt að hann hafi öðlast rétt til bóta á hendur U og V. Samkvæmt þessu var hinn áfrýjaði dómur staðfestur.

Í ágúst 1989 varð C, þá 2ja ára gamall, fyrir því að kofi á leikvelli, sem var um 180 kg að þyngd, valt ofan á hann. Hlaut hann við það áverka á höfði, kviði og innri líffærum. Nokkru eftir slysið hófust hægðatruflanir hjá honum, sem hafa haldist síðan. Síðar greindist hann einnig með flogaveiki og væga þroskahömlun. Deilt var um hvort þessi heilsufarseinkenni yrðu rakin til slyssins en að öðru leyti var ekki ágreiningur um skaðabótaábyrgð M. Í málinu lá fyrir mat tveggja dómkvaddra lækna og yfirmat þriggja annarra lækna, sem voru sammála um að ekki væri unnt að rekja flogaveiki og þroskahömlun C til slyssins. Þá varð það niðurstaða yfirmats að ekki lægi fyrir að núverandi meltingarfæraeinkenni tengdust slysinu. Komst héraðsdómur, sem skipaður var tveimur sérfróðum meðdómsmönnum, einnig að þeirri niðurstöðu að ekki væri sýnt fram á að núverandi heilsufarseinkenni C yrðu rakin til slyssins. M var þó dæmdur til greiðslu miskabóta vegna þeirra þjáninga og röskunar á högum C sem hlotist höfðu af slysinu. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að C hefði ekki hnekkt þessari niðurstöðu og ekkert í málinu létti af honum sönnunarbyrði fyrir því að rekja mætti meinsemdir hans til slyssins. Af þessum sökum varð, með vísan til forsendna héraðsdóms, að sýkna M af kröfu C um greiðslu frekari skaðabóta.

R, sem metin var til 60% varanlegrar örorku vegna slyss, fór þess á leit við T að fá greiddan barnalífeyri með börnum sínum, sem öll voru fædd eftir að slysið varð. Samkvæmt lögum um almannatryggingar nr. 67/1971, sem í gildi voru á slystíma, skyldi greiða lífeyri vegna barna yngri en 18 ára sem voru á framfæri bótaþega þegar slys bar að höndum. Með lögum nr. 93/1982 var ákvæðinu breytt á þann veg, að væri örorkan 75% eða meiri skyldi greiða lífeyri bæði vegna barna sem voru á framfæri bótaþega þegar slys átti sér stað, svo og þeirra sem hann framfærir síðar. Er ákvæðið þannig breytt í 3. og 4. mgr. 29. gr. laga um almannatryggingar nr. 117/1993. Taldi R að réttur sá sem hún naut á grundvelli 3. mgr. ákvæðisins, hafi verið rýmkaður með 4. mgr. þess og því hafi T ekki farið að lögum er hafnað var fyrrgreindri málaleitan R. Þessu var hafnað þar sem hvorki af orðalagi 4. mgr. né lögskýringargögnum þótti mega ráða að ætlunin hafi verið að breytingin tæki til annarra öryrkja en þeirra sem metnir voru með 75% örorku eða meira. Þá var ekki á það fallist með R að ofangreind ákvæði almannatryggingalaga brytu gegn 65. gr. og 76. gr. stjórnarskrárinnar. T var því sýknuð af kröfum R.

S varð fyrir líkamsmeiðslum er bifreið G var ekið yfir á öfugan vegarhelming og í veg fyrir bifreið er S var farþegi í. Taldi S bætur fyrir varanlega örorku vanreiknaðar í uppgjöri V hf., vátryggingafélags G. Hélt S því fram að bætur skyldi reikna samkvæmt 5.-7. gr. laga nr. 50/1993 en G og V hf. töldu að þær bæri að reikna samkvæmt 8. gr. laganna. Þegar litið var til þess hversu skammt S var komin á veg í námi sínu þegar slysið bar að höndum var ekki hjá því komist að ákveða henni þessar bætur eftir ákvæði þágildandi 8. gr.

Deilt var um uppgjör bóta vegna líkamstjóns, sem S hlaut í umferðarslysi 15. desember 1997, en hann var þá 73 ára. Í þágildandi ákvæði 1. mgr. 9. gr. skaðabótalaga var mælt fyrir um lækkun á útreiknuðum bótum vegna varanlegrar örorku fyrir hvert ár, sem tjónþoli var eldri en 25 ára. Við 70 ára aldur var frádrátturinn 100%. Í 2. mgr. 9. gr. var undantekningarregla, sem heimilaði að víkja að nokkru eða öllu frá reglu 1. mgr. ef ætla mætti að tjónþoli hefði verið vinnufær og stundað vinnu eftir að hann náði 70 ára aldri. Krafa S miðaði við að heimild 2. mgr. 9. gr. skaðabótalaga yrði nýtt að fullu og hann fengi því óskertar skaðbætur vegna varanlegrar örorku, sem aðilar voru sammála um að væri 100%. Stefndu, H og S hf., reistu málatilbúnað sinn einnig á því að framangreindri heimild 2. mgr. 9. gr. yrði beitt, en einungis þannig að dregið yrði frá skaðabótakröfu áfrýjanda fyrir varanlega örorku 92%. Auk þessa fengi S bætt tímabundið atvinnutjón sem svaraði til tólf mánaða heildartekna, svo og miska. Fengi S þannig full laun til 76 ára aldurs. Héraðsdómur hafði fallist á kröfur H og S hf. Ekki var talið að S hefði sýnt fram á að fjártjón hans af völdum umferðarslyssins væri meira en hann fengi bætt samkvæmt hinum áfrýjaða dómi. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um bótafjárhæð er H og S hf. skyldu greiða S.

Útgerðarmaðurinn E slasaðist í bílslysi. Taldi hann að Landssambandi smábátaeigenda (L) hefði borið að sjá til þess að hann væri slysatryggður samkvæmt samningi sem L hafði gert við tryggingarfélagið T. Samkvæmt ákvæðum siglingalaga, sem vísað var til í samningi L og T, hvíldi skylda til að kaupa tryggingu á útgerðarmanni. Í samningnum var ekki kveðið á um skyldu L til þess að annast um að félagsmenn væru slysatryggðir og lög kváðu ekki á um slíka skyldu. Ekki var heldur sýnt fram á að L hefði sérstaklega tekið að sér að tryggja E samkvæmt samningnum en ekki varð séð að félagið hefði getað bundið útgerðarmenn við samninginn án atbeina þeirra. Var því sýknað.

M keypti rekstur saumastofu og tók yfir leigusamning um húsnæði hennar. Þegar saumastofan flutti úr húsinu reis ágreiningur á milli hennar og leigusalans E um hver væri uppsagnarfrestur samkvæmt samningnum, en samningurinn var ritaður á eyðublað fyrir samninga um íbúðarhúsnæði og innihélt stöðluð ákvæði samkvæmt því. Talið var að E hefði verið í lófa lagið að kveða skýrt á um uppsagnarfrest og yrði hann að bera hallann af vafa um skýringu samningsins. Var kröfum hans um húsaleigu í uppsagnarfresti umfram þrjá mánuði því hafnað.

Þ stefndi S til að þola viðurkenningu á því, að hann bæri skaðabótaábyrgð á því tjóni, sem hún hefði orðið fyrir er hún hrasaði í tröppum í húsi hans. Ekki var talið sannað gegn mótmælum S að Þ hefði slasast með þessum hætti og var hann því sýknaður.

A slasaðist í umferðarslysi á árinu 1992. Tveimur árum eftir slysið greiddi vátryggingafélagið V honum bætur á grundvelli örorkumats þar sem varanleg örorka A var metin 40%. Tæpum tveimur árum síðar var örorka A metin að nýju og var varanleg örorka þá talin 65%. Krafðist A frekari bóta frá V á grundvelli þessa. A hóf að fá greiddan örorkulífeyri og tekjutryggingu úr almannatryggingum á árinu 1995. Taldi V að skerða ætti bætur A vegna skattfrelsis þeirra og hagræðis af eingreiðslu og að til frádráttar ætti að koma slysdagsverðmæti örorkulífeyris og tekjutryggingar úr almannatryggingum. Talið var að samkvæmt dómvenju sættu bætur lækkun vegna skattfrelsis og hagræðis af eingreiðslu. Þá var talið að útreiknað slysdagsverðmæti örorkulífeyris A til 67 ára aldurs ætti að koma að fullu til frádráttar bótum og að hluti slysdagsverðmætis tekjutryggingar A úr almannatryggingum ætti einnig að koma til frádráttar. Var talið að A fengi fjárhagslegt tjón sitt vegna 25% viðbótarörorkunnar að fullu bætt með greiðslum úr almannatryggingum. Ekki var talið að þær greiðslur skertu rétt A til miskabóta og var V dæmt til að greiða A miskabætur.

J starfaði hjá verktakanum H að rafsuðu við hafnargerð. Stóð hann á fleka, skjólmegin við stálþil sem rekið hafði verið niður utan fjöruborðs en hvasst var í veðri og nokkur hreyfing á flekanum. J skrikaði fótur á blautum flekanum og féll aftur fyrir sig. Meiddist hann á baki og hlaut talsverða örorku af slysinu. Stefndi hann tryggingafélaginu S til greiðslu bóta, en H hafði keypt ábyrgðartryggingu af S. Talið að þar sem slysið hefði ekki verið tilkynnt í samræmi við ákvæði reglna um tilkynningu vinnuslysa yrði H að bera halla af því að rannsókn vegna slyssins fórst fyrir. Talið að á hefði skort um varúðarreglur, viðbúnað og eftirlit vegna rafsuðuvinnunnar af hálfu H. Hefði J verið látinn sinna erfiðu verki við aðstæður sem óviðunandi voru frá öryggissjónarmiði. Var S því gert að greiða J bætur, en J var gert að bera þriðjung tjóns síns sjálfur, enda mátti honum vera ljóst, að óvarlegt var að vinna umrætt verk við þær aðstæður sem uppi voru.