Dómstólaleit

S var ákærð fyrir brot gegn 2. mgr. 48. gr. og 1. mgr. 58. gr. umferðarlaga nr. 77/2019 með því að hafa ekið bifreið svipt ökurétti og óhæf til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa slævandi lyfja. S játaði brot sín. Með dómi Landsréttar var staðfest niðurstaða héraðsdóms þar sem S var gert að greiða 180.000 krónur í sekt en kröfu um sviptingu ökuréttar hafnað. Ákæruvaldið byggði á því að refsing S hefði verið ákveðin of væg á lægri dómstigum og kröfu um sviptingu ökuréttar ranglega hafnað. Með dómi Hæstaréttar var staðfest niðurstaða Landsréttar um sakfellingu ákæru. Varðandi ákvörðun sektar leit Hæstiréttur til sjónarmiða að baki 97. gr. umferðarlaga, reglugerðar nr. 1240/2019 um sektir og önnur viðurlög vegna brota gegn umferðarlögum og reglum settum samkvæmt þeim og viðauka I við hana um að staðla sektir við umferðarlagabrotum svo og sjónarmiða að baki fyrirmælum 98. gr. umferðarlaga um fullkomna samlagningu sekta. Var sekt hennar fyrir bæði brotin ákveðin 220.000 krónur. Varðandi niðurstöðu um hvort svipta skyldi S ökurétti leit Hæstiréttur til þess að með játningu hennar og afdráttarlausri matsgerð Rannsóknarstofu í lyfja- og eiturefnafræði hefði verið sannað að hún hefði verið óhæf til að stjórna ökutæki örugglega vegna áhrifa slævandi lyfja. Brot hennar hafi því verið þess eðlis, óháð öðru framferði hennar við aksturinn, að varhugavert hafi verið að hún stjórnaði vélknúnu ökutæki. Samkvæmt 1. mgr. 99. gr. umferðarlaga og með hliðsjón af dómafordæmum og sjónarmiðum um jafnræði og samræmi í viðurlögum við umferðarlagabrotum var S svipt ökurétti í sex mánuði.

Í málinu deildu aðilar um hvort Á nyti réttar til bóta úr slysatryggingu ökumanns eða hvort hann hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við akstur og ætti því að bera tjón sitt sjálfur, að öllu leyti eða að hluta samkvæmt 5. gr. skilmála vátryggingarinnar og 18. gr. þágildandi laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga. Í dómi Hæstaréttar kom fram að R og S bæru sönnunarbyrðina fyrir því að Á hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í skilningi 5. gr. skilmálanna. Talið var að sú staðreynd að Á hefði ekið vel yfir leyfðum hámarkshraða gæfi vísbendingu um að hann hefði sýnt af sér slíkt gáleysi við aksturinn. En vegna skorts á nauðsynlegum gögnum sem R og S hefði verið í lófa lagið að leggja fram var talið að þau hefðu ekki uppfyllt nægilega skyldu sína til sönnunar um að Á hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við aksturinn. Var því fallist á kröfur Á um skaðabætur.

H var ákærður fyrir hegningar- og umferðarlagabrot með því að hafa ekið bifreið langt yfir leyfðum hámarkshraða og án aðgæslu yfir á rangan vegarhelming miðað við akstursstefnu með þeim afleiðingum að bifreiðin lenti í árekstri við bifreið sem kom úr gagnstæðri átt og ökumaður og farþegi þeirrar bifreiðar létust. Talið var hafið yfir skynsamlegan vafa að H hafi ekið á ofsahraða þegar slysið varð og ekkert væri fram komið um að það hafi mátt rekja til ástands bifreiðarinnar fyrir slysið eða aðstæðna á veginum. Varðaði brot H við 215. gr. almennra hegningarlaga, auk nánar tilgreindra ákvæða umferðarlaga. Við mat á refsingu H var tekið mið að því að háttsemi hans var stórkostlega háskaleg og olli dauða tveggja manna. Jafnframt var tekið tillit til ungs aldurs H, þess að hann hafði ekki áður gerst sekur um refsiverðan verknað, að hann hlaut sjálfur töluverða áverka við slysið og þess að ekki var víst að annar þeirra sem lést hafi verið með öryggisbelti spennt, en það kunni að hafa átt þátt í því að bani hlaust af. Var refsing H ákveðin fangelsi í níu mánuði en sex mánuðir þar af bundnir skilorði. Þá var H sviptur ökurétti í þrjú ár.

Þ var sakfelldur fyrir manndráp af gáleysi með því að hafa bakkað bifreið út af bifreiðastæði án nægjanlegrar aðgæslu og tillitssemi út á gangstétt, með þeim afleiðingum að gangandi vegfarandi féll í götuna og lést af áverkum er hún hlaut á höfði. Var refsing Þ ákveðin fangelsi í 30 daga en fullnustu refsingar frestað. Þá var hann sviptur ökurétti í sex mánuði.

A var dæmdur til tveggja ára fangelsisrefsingar fyrir 35 brot, þar af fyrir að aka tíu sinnum sviptur ökurétti og jafnframt tvisvar undir áhrifum, sex þjófnaði, níu skjalafalsbrot, eina gripdeild, fjóra nytjastuldi, tvö fíkniefnalagabrot og eitt brot gegn 1. mgr. 5. gr. umferðarlaga. A var virt það til refsiþyngingar að hann var vanaafbrotamaður, og hafði ítrekað gerst sekur um sumar tegundir brotanna. Á hinn bóginn var tekið tillit til þess að hann hafði játað brot sín hreinskilnislega. Vísað var til 77. gr. almennra hegningarlaga auk 78. gr. um hegningarauka. Þá voru dæmdar með 165 daga eftirstöðvar reynslulausnar ákærða.

G var sakfelldur í héraðsdómi fyrir líkamsárás og kaup á fíkniefnum. Við ákvörðun refsingar var vísað til 77. gr. almennra hegningarlaga og hann dæmdur í þriggja mánaða skilorðsbundið fangelsi. Fyrir Hæstarétti krafðist hann sýknu af líkamsárásinni. Með vísan til forsendna héraðsdóms og til 3. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála var héraðsdómur staðfestur.

J gerðist sekur um að færa bifreið sína milli akreina í sömu akstursstefnu, án þess að gefa stefnuljós og án þess að gæta nægilega að umferð annarra ökutækja í sömu átt á þeirri akrein sem hann ók yfir á. Ók hann þar í veg fyrir bifhjól með þeim afleiðingum að árekstur varð með ökutækjunum og ökumaður bifhjólsins kastaðist af hjólinu og slasaðist. Ekki þóttu efni til að svipta J ökurétti. Var refsing J ákveðin 30 daga fangelsi auk sektar.

G var ákærður fyrir manndráp og líkamstjón af gáleysi og umferðarlagabrot með því að hafa ekið fólksbifreið austur Suðurlandsveg á röngum vegarhelmingi, á þeim vegarkafla þar sem vegurinn liggur í all krappri beygju ofarlega í Kömbum, án nægilegrar aðgæslu miðað við akstursskilyrði með þeim afleiðingum að bifreiðin skall framan á jeppabifreið sem ekið var í vestur. Við árekstur bifreiðanna hlaut farþegi í framsæti bifreiðar G svo mikla áverka að hann lést nær samstundis auk þess sem farþegar í báðum bifreiðunum urður fyrir líkamstjóni. Talið var sannað með framburði vitna að G hefði ekið bifreiðinni án nægilegrar aðgæslu við slæm akstursskilyrði í krappri beygju og á röngum vegarhelmingi þegar áreksturinn varð. Var G því sakfelldur fyrir brot gegn 215. og 219. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og 1. mgr. 4. gr., 1. mgr. 14. gr. og c. og h. liðum 2. mgr. 36. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Var honum gert að sæta fangelsi í einn mánuð skilorðsbundið og sviptur ökurétti í eitt ár.

A var ákærður fyrir brot gegn umferðarlögum, lögum um ávana- og fíkniefni og fyrir skjalafals með ákæru 2. nóvember 2001. Þá var hann ákærður fyrir líkamsárás og þjófnað með ákæru 20. desember s.á. Í héraði var A sýknaður af brotum gegn lögum um ávana- og fíkniefni en sakfelldur fyrir aðra ákæruliði. Fyrir Hæstarétti krafðist A sýknu af ákæru fyrir líkamsárás. Með vísan til forsendna héraðsdóms var niðurstaða hans um sakfellingu af ákæru fyrir líkamsárás staðfest, en brotið þótti sannað með framburði vitna. Með þeim brotum sem fjallað var um í síðari ákærunni, hafði A rofið skilorð dóms frá 12. október 2001. Bar því samkvæmt 60. gr. almennra hegningarlaga að dæma upp skilorðsbundna hluta refsingarinnar samkvæmt þeim dómi og ákveða A refsingu í einu lagi fyrir þann hluta og brotin sem hann var nú sakfelldur fyrir. Við ákvörðun refsingar var litið til 77. gr. almennra hegningarlaga og þess að með líkamsárásar- og þjófnaðarbrotum sem síðari ákæran tók til, hafði A ítrekað gerst sekur um slík brot, sbr. 71. gr. sömu laga. Einnig var vísað til 78. gr. sömu laga að því er varðaði brot samkvæmt fyrri ákærunni, en þau voru öll framin áður en dómurinn frá 12. október 2001 var kveðinn upp. Að öllu þessu virtu og að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms þótti refsing A hæfilega ákveðin fangelsi í 9 mánuði. Þá voru ákvæði héraðsdóms um sviptingu ökuréttar, upptöku fíkniefna, skaðabætur og sakarkostnað staðfest.

B hlaut alvarlega líkamsáverka er bifreið, sem hún var farþegi í, valt utan vegar. Ökumaðurinn A, sem ákærður var fyrir líkamsmeiðingar af gáleysi, auk umferðarlagabrota, lýsti aðdraganda slyssins svo, að hann hefði brennt sig við að missa logandi sígarettu milli læra sinna og hafi viðbrögð hans verið þau að kippa í stýri bifreiðarinnar sem þá hafi farið yfir á öfugan vegarhelming og þaðan út af veginum. Ekkert var komið fram í málinu um að A hefði ekið of hratt eða óvarlega miðað við aðstæður. Varð því að leggja frásögn A til grundvallar. Gegn neitun A þótti ósannað að slysið yrði rakið til gáleysis hans. Var hann því sýknaður af broti gegn 219. gr. laga nr. 19/1940 og 1. mgr. 4. gr. og 1. mgr. 14. gr. laga nr. 50/1987. Með vísan til 78. gr. laga nr. 19/1940 var honum ekki gerð sérstök refsing fyrir brot gegn 1. mgr. 48. gr. laga nr. 50/1987.

D var gefið að sök að hafa ekið bifreið undir áhrifum áfengis og of hratt miðað við aðstæður, aftan á aðra bifreið, með þeim afleiðingum að sú bifreið fór út af veginum og valt og ökumaður hennar hlaut líkamstjón. Reyndist magn alkóhóls í blóði D vera 1,82‰, en blóðsýni var tekið úr D um einum og hálfum tíma eftir slysið. D neitaði að hafa verið undir áhrifum áfengis er hann ók bifreiðinni í greint sinn. Kvaðst hann hafa drukkið vín með mat kvöldið fyrir áreksturinn og haldið áfram áfengisdrykkju um nóttina og fram til morguns og þá verið orðinn blindfullur enda hafi hann drukkið mjög mikið. Við yfirheyrslu hjá lögreglu tæpum þremur mánuðum eftir slysið, sem verjandi hans var viðstaddur, hélt hann því að auki fram að hann hefði drukkið um fimm hálfslítra dósir af léttöli eftir að hann settist undir stýri. Um drykkju sína eftir áreksturinn sagði hann við þessa yfirheyrslu og þingfestingu málsins að hann hafi drukkið úr einni bjórdós. Kom jafnframt fram í framburði D í lögregluskýrslu að hann hefði helt úr bjórdósinni smáræði og hafi fólk í næsta bíl fyrir aftan séð það. Var þessi framburður D í samræmi við framburð vitnisins K og að á vettvangi fannst bjórdós á vél bifreiðar hans. Í dómi Hæstaréttar segir að þegar litið sé til framburðar D um drykkju sína nóttina áður og sama dag og hann ók, framburðar hans um drykkju eftir slysið, mikils áfengis í blóði og alls annars þyki hafið yfir allan skynsamlegan vafa að hann hafi við aksturinn verið undir áhrifum áfengis í skilningi 45. gr. umferðarlaga nr. 50/1987. Var D sakfelldur fyrir þá háttsemi sem honum var gefin að sök í ákæru, en hann látinn njóta vafa um hversu mikið magn áfengis yfir löglegum mörkum var í blóði hans við aksturinn. Um var að ræða aðra ítrekun á ölvunarakstursbroti. Var D dæmdur í 2 mánaða fangelsi og sviptur ökurétti ævilangt.

L var ákærð fyrir að hafa ekið vestur Seljabraut í Reykjavík á 69 km hraða á klukkustund en þar var leyfilegur hámarkshraði 30 km á klukkustund. L viðurkenndi að hafa ekið á framangreindum hraða en bar því við að umferðarmerki, sem sýndi 30 km hámarkshraða, hefði ekki sést þaðan sem hún ók. Var á það fallist og miðað við hið almenna ákvæði 1. mgr. 37. gr. umferðarlaga um 50 km hámarkshraða á klukkustund í þéttbýli. Var engu talið breyta að ákvörðun um 30 km hámarkshraða hafði verið birt með opinberri auglýsingu, enda kvæði 4. mgr. 81. gr. umferðarlaga skýrt á um að slíkar ákvarðanir skyldu kynntar með umferðarmerkjum. Í því ljósi varð ekki talið að akstur L hefði verið mjög vítaverður og voru því ekki talin skilyrði til að svipta hana ökurétti samkvæmt 101. gr. umferðarlaga. Var henni gerð fésekt.

Á var ákærður fyrir að hafa ekið vestur Seljabraut í Reykjavík á 72 km hraða á klukkustund en þar var leyfilegur hámarkshraði 30 km á klukkustund. Á krafðist sýknu og reisti kröfu sína á að umferðarmerki, sem sýndi 30 km hámarkshraða, hefði ekki sést þaðan sem hann ók. Var á það fallist og miðað við hið almenna ákvæði 1. mgr. 37. gr. umferðarlaga um 50 km hámarkshraða á klukkustund í þéttbýli. Var engu talið breyta að ákvörðun um 30 km hámarkshraða hafði verið birt með opinberri auglýsingu, enda kvæði 4. mgr. 81. gr. umferðarlaga skýrt á um að slíkar ákvarðanir skyldu kynntar með umferðarmerkjum. Í því ljósi varð ekki talið að akstur Á hefði verið mjög vítaverður og voru því ekki talin skilyrði til að svipta hann ökurétti samkvæmt 101. gr. umferðarlaga. Var honum gerð fésekt.

K lenti í árekstri er hann ók bifreið sinni fram úr annarri bifreið yfir óbrotna línu skömmu áður en komið var að blindhæð. Áreksturinn leiddi til líkamsáverka á farþegum í bifreið K. Fyrir héraðsdómi viðurkenndi K þau brot, sem hann var ákærður fyrir, og lauk héraðsdómari málinu eftir 125. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu og viðurlög og taldi síðbúnar athugasemdir K um annmarka á rannsókn málsins engu breyta um að sök hans hafi verið nægilega sönnuð, meðal annars með skýlausri játningu hans fyrir héraðsdómi.