Dómstólaleit

G hf. krafði Þ hf. um greiðslu samkvæmt fjórum samningum um framvirk gjaldmiðlaviðskipti frá október 2008 og einum samningi frá mars sama ár. Áttu fyrrgreindir fjórir samningar rætur sínar að rekja til ætlaðs taps Þ hf. af fjórum valréttarsamningum frá árinu 2007. Talið var sannað að Þ hf. hefði gengist undir þær skuldbindingar sem lýst væri í samningunum fjórum. Hins vegar hefði ekki verið sýnt fram á að G hf. hefði nýtt sér valrétti samkvæmt valréttarsamningunum og hefðu þeir því fallið niður. Væri bæði ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig framvirka gjaldmiðlaskiptasamninga sem stofnað hefði verið til um skuldbindingu sem væri niður fallin. Af þeirri ástæðu var talið að víkja bæri til hliðar samningunum fjórum frá október 2008 á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var Þ hf. því sýknaður af kröfum G hf. sem byggðust á þeim. Á hinn bóginn var fallist á kröfu G hf. sem var reist á samningnum frá mars 2008. Var ekki talið að framganga G hf. í viðskiptunum hefði valdið Þ hf. fjártjóni sem unnt væri að skuldajafna á móti þeirri kröfu G hf. Var Þ hf. því gert að greiða G hf. nánar tilgreinda fjárhæð.

R hf. krafði L hf. um endurgreiðslu fjár sem félagið taldi sig hafa ofgreitt af lánssamningi sem það hafði gert við forvera L hf. Hafði R hf. neytt heimildar í samningnum um að láninu yrði breytt úr íslenskum krónum í evrur miðað við tiltekinn gjalddaga. Greindi aðila á um hvort eftir myntbreytinguna hefði verið um að ræða lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu eða lán í erlendri mynt. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eftir myntbreytinguna hefði lánið fengið nýtt lánsnúmer og hefði lánstími verið til fimm ára í senn, auk þess sem lánið hefði borið LIBOR vexti með tilteknu álagi. Því til samræmis hefðu afborganir af láninu ávallt verið greiddar í evrum eftir áðurnefndan gjalddaga. Eftir myntbreytinguna hefði því farið um efndir samningsins og framkvæmd hans að öðru leyti í samræmi við að um væri að ræða lán í erlendri mynt. Var því talið að lánið væri gilt lán í evrum og L hf. því sýknaður af kröfum R hf.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi. Ekki var talið að rökstuddur grunur beindist að X um að hún hafi gerst sek um háttsemi sem fangelsisrefsing væri lögð við, sbr. 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

G hf. hafði milligöngu um að selja á íslenskum fjármálamarkaði skuldabréf útgefin af norska félaginu H, sem voru í íslenskum krónum með verðtryggingu. Voru skuldabréfin útgefin 8. júní 2005 og skyldi greiða fasta vexti af þeim á eins árs fresti en höfuðstólinn skyldi greiða í einu lagi árið 2010. Samhliða gerðu málsaðilar með sér gjaldmiðla- og vaxtaskiptasamning, í því skyni að verja H fyrir áhættu af breytingum á gengi milli íslenskra og norskra króna og verðbólgu hér á landi, og var upphafsdagur samningsins 8. júní 2008 en lokadagur hans 10. júní 2010. Báðir aðilar efndu samningana fyrir sitt leyti allt til haustsins 2008, G hf. síðast með greiðslu vaxta samkvæmt skiptasamningnum 8. júní 2008 og H með greiðslu vaxta 8. september sama ár. Með bréfi 4. desember 2008 lýsti H yfir riftun skiptasamningsins vegna ætlaðrar vanefndar G hf. og bar því við að jafna mætti stöðu G hf. við það að hann væri ógjaldfær. Í málinu, sem G hf. höfðaði á hendur H til heimtu skuldar samkvæmt skiptasamningnum, deildu aðilar um þessa riftun og uppgjör samningsins. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að skiptasamningurinn hefði verið gerður í tengslum við skuldabréfaútgáfuna og að H hefði haft ríka hagsmuni af samningnum, þ. á m. að hann yrði efndur réttilega af G hf. Hæstiréttur taldi að ekki gæti leikið vafi á því að Fjármálaeftirlitið hefði lagt til grundvallar að G hf. væri orðinn ógjaldfær, þegar það neytti 7. október 2008 heimildar 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki gagnvart G hf. Þá taldi rétturinn að gæta yrði að því að fjármálafyrirtæki nytu sérstöðu að því leyti að almenn regla 2. mgr., sbr. 1. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. felldi ekki skyldu á stjórnendur þeirra til að bregðast við ógjaldfærni með sama hætti og forráðamönnum félaga endranær, því að af 1. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002 og öðrum ákvæðum XII. kafla laganna væri ljóst að fjármálafyrirtæki sættu annarri meðferð þegar svo háttaði til. Hæstiréttur taldi þegar af þeim sökum að Fjármálaeftirlitið hefði gripið til þessara ráðstafana gagnvart G hf. að H hefði haft réttmæta ástæðu til að ganga út frá því að G hf. yrði ekki fær um að standa frekar við skiptasamning þeirra fyrir sitt leyti. Samkvæmt því og að virtri afstöðu sem G hf. hafði látið í ljós við viðskiptamenn sína í október 2008 var H talið rétt að rifta samningnum vegna fyrirsjáanlegrar vanefndar G hf. Yfirlýsing H um riftun hefði gefið G hf. brýnt tilefni til að gefa um það skýr svör ef hann hygðist efna skiptasamninginn réttilega, á sama hátt og ef H hefði beint til hans kröfu samkvæmt 2. mgr. 91. gr. laga nr. 21/1991, enda hefði jafnframt hvílt á G hf. tillitsskylda í samningssambandi þeirra. Hæstiréttur taldi ekki unnt að líta svo á að H hefði fallið frá yfirlýsingu um riftun með því að hafa átt í samskiptum við G hf. um úrlausn mála milli þeirra og var G hf. því álitinn bundinn af yfirlýsingunni. Var H sýknað af kröfu G hf.

S og K hf. gerðu í október 2005 með sér gjaldmiðla- og vaxtaskiptasamning og var lokadagur samningsins í september 2012. Í málinu, sem K hf. höfðaði á hendur S í desember 2012, greindi aðilana á um uppgjör samningsins í kjölfar þess að forveri K hf. var tekinn yfir af Fjármálaeftirlitinu á grundvelli laga nr. 125/2008 og síðar til slita. Laut ágreiningur aðila aðallega að því annars vegar hvort framkvæmd greiðslna á þriggja ára tímabili og á tólf vaxtagjalddögum, allt fram til þess að K hf. var skipuð skilanefnd, hefði verið í samræmi við fyrirmæli samningsins um að greiðslurnar skyldu „nettaðar saman“ og hins vegar hvort K hf. hefði sýnt af sér tómlæti við innheimtu skuldarinnar, en fyrir lá að hvorugur aðila aðhafðist nokkuð til að fullnægja greiðsluskyldu sinni samkvæmt samningnum eftir gjalddaga 30. september 2008. Í dómi héraðsdóms voru kröfur K hf. teknar til greina. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eins og tilhögun greiðslna hefði verið framkvæmd á fyrrgreindu tímabili þá hefðu þær ekki verið jafnaðar út innbyrðis, heldur hefði S í raun greitt heildarfjárhæð vaxta á gjalddaga þeirra eftir samningnum með evrum, sem K hf. hefði tekið af reikningi hans, og K hf. hefði greitt á móti heildarfjárhæð vaxta í krónum með innborgun þeirra á bankareikning S. Yrði því litið svo á að málsaðilar hefðu í verki fallist á að þannig skyldi greiðslum hagað til framtíðar og að myndast hefði venja milli þeirra um þá tilhögun. Breytt greiðslutilhögun breytti þó ekki þeim skuldbindingum sem aðilar undirgengust með samningnum. Með hliðsjón af samningaviðræðum tilgreindra lífeyrissjóða, þar á meðal forvera S, og Landssamtaka lífeyrissjóða við K hf., frá lok ársins 2008, um uppgjör afleiðusamninga þeirra, hefði K hf. mátt líta svo á að á meðan þær viðræður stæðu yfir væri honum ekki rétt að aðhafast neitt til uppgjörs á samningi aðila og krefjast fyrst efnda þegar fullreynt yrði að ekki næðist samkomulag um kröfuna. Var því ekki fallist á að K hf. hefði sýnt af sér það tómlæti við innheimtu skuldarinnar að S hefði mátt líta svo á að samningurinn hefði verið felldur niður af K hf. Var hinn áfrýjaði héraðsdómur staðfestur um að S yrði gert að greiða K hf. 26.302.546 krónur.

G hf. höfðaði mál á hendur K ehf. til innheimtu á samningi aðila frá 2008. Að beiðni K ehf. voru dómkvaddir matsmenn til að leggja mat á nánar tilgreint álitaefni. Á matsfundi var ákveðið að fara nákvæmari og tímafrekari leið við matið en forsenda fyrir henni væri sú að matsmenn fengju í hendur frekari gögn frá G hf. samkvæmt sérstakri beiðni þar um. Í beiðni hinna dómkvöddu matsmanna óskuðu þeir í fyrsta lagi eftir að fá afhentan tilgreindan árshlutareikning G hf., en í öðru lagi gögn og upplýsingar í fimm töluliðum. Í upphafi mun hafa staðið til af hálfu G hf. að afhenda umbeðin gögn. Síðar virðist sú afstaða G hf. hafa breyst og félagið neitað að afhenda gögnin. Í hinum kærða úrskurði var einvörðungu fallist á kröfu K ehf. um afhendingu á árshlutareikningi G hf. Í dómi Hæstaréttar var ekki fallist á með G hf. að hafna bæri afhendingu gagna samkvæmt tilgreindum töluliðum á þeim grunni að tilgreining þeirra væri of víðtæk og óljós og að hann gæti ekki af þeim sökum tekið afstöðu til þess hvort afhending þeirra færi í bága við ákvæði laga um bankaleynd. Í þessu sambandi leit Hæstiréttur til þess að aðilar málsins hefðu sammælst um á matsfundi að fara ítarlegri leið við gerð matsins, auk þess sem G hf. hefði þegar tekið saman umbeðin gögn og því verið um langa hríð í aðstöðu til mats á afhendingu gagnanna með tilliti til ákvæðis laga um bankaleynd. Á hinn bóginn var fallist á með héraðsdómi að töluliðir 3, 4 og 5 fælu fremur í sér spurningar en beiðni um tilgreind gögn og var þeirri kröfu K ehf. hafnað.

K hf. og R deildu um hvort R hefði í nóvember 2008 verið heimilt að rifta þremur gjaldmiðla- og vaxtaskiptasamningum sem aðilarnir höfðu gert með sér, en þá hafði K hf. vanefnt skyldu til greiðslu vaxtagjalddaga samkvæmt einum samninganna. Talið var að R hefði að virtu þessu og öðrum atvikum málsins, þ. á m. ákvörðun FME í október 2008 um að taka yfir vald hluthafafundar í K hf., víkja stjórn hans frá og setja yfir hann skilanefnd, haft réttmæta ástæðu til að ganga út frá því að K hf. myndi ekki verða fær um að standa við samninga aðilanna fyrir sitt leyti. Að auki var talið að viðbrögð K hf. við riftunaryfirlýsingu R yrðu í reynd skilin á þann veg að K hf. hefði lýst því yfir að hann myndi ekki réttilega efna skuldbindingar sínar eftir samningunum þótt hann ætlaðist til fullra efnda úr hendi R. Var R að öllu þessu virtu talið heimilt að rifta samningunum. Aðilana greindi einnig á um hvernig haga bæri uppgjöri sín á milli vegna riftunarinnar, en talið var að virtu orðalagi samninganna að fara bæri eftir almennri reglu fjármunaréttar um að gera aðilana eins setta og ef þeir hefðu aldrei verið gerðir. Var R því sýknuð af fjárkröfu K hf. sem sett hafði verið fram á grundvelli uppgjörs miðað við almenna markaðsskilmála K hf. um verðbréfaviðskipti.

G hf. krafði T ehf. um greiðslu samkvæmt 13 samningum um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti og einum samningi um framvirk gjaldmiðlaviðskipti. Skyldi fyrrnefndu samningunum ljúka 16. október 2008, en afhendingardagur samningsins um framvirk gjaldmiðlaviðskipti var 21. sama mánaðar. Hinn 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar G hf., vék stjórn hans frá og skipaði honum skilanefnd. Með bréfi 15. apríl 2009 lýsti T ehf. yfir ógildingu afleiðusamninganna við G hf. Taldi T ehf. sig óbundinn af samningunum frá því Fjármálaeftirlitið tók ákvörðun um að ráðstafa eignum og skuldum G hf. til nýs banka. Hefði G hf. vanefnt skyldur sínar gagnvart T ehf. auk þess sem samningarnir hefðu sjálfkrafa fallið í gjalddaga þar sem jafna mætti ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 7. október 2008 og ráðstöfun eigna G hf. og skulda við gjaldþrot. Byggði T ehf. jafnframt á því að samningarnir væru ógildir af sömu ástæðu. Hæstiréttur féllst ekki á það með T ehf. að afleiðusamningarnir hefðu gjaldfallið við framangreindar ráðstafanir Fjármálaeftirlitsins. Því næst var rakið að T ehf. hefði fyrst 15. apríl 2009 hreyft því við G hf. að hann væri óbundinn af afleiðusamningunum, en þá hefðu allir samningarnir runnið sitt skeið á enda og verið í tapi fyrir T ehf. Hefði T ehf. ekki getað með síðbúinni riftun af þessari ástæðu losnað undan skuldbindingum sínum gagnvart G hf. Þá hefði T ehf. borið að eiga frumkvæði að efndum samninganna, en þeirri skyldu hefði hann ekki sinnt og því vanefnt þá eftir að þeir féllu í gjalddaga. Loks var hvorki fallist á með T ehf. að víkja ætti samningunum til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 né á grundvelli óskráðra réttarreglna um brostnar forsendur. Var T ehf. því gert að greiða G hf. hina umkröfðu fjárhæð.

S hf. og G hf. gerðu meðal annars með sér sex gjaldmiðlaskiptasamninga árið 2008 sem voru á gjalddaga 24. október, 18. nóvember og 1. desember það ár. Fjármálaeftirlitið neytti 7. október 2008 heimildar í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki til að víkja stjórn G hf. frá, taka yfir vald hluthafafundar í honum og setja yfir hann skilanefnd og var G hf. síðar tekinn til slita 22. apríl 2009. G hf. efndi ekki fyrrgreinda samninga við S hf., sem lýsti af því tilefni kröfum við slit G hf. Úrlausn um ágreining sem reis um viðurkenningu þessara krafna við slitin var beint til héraðsdóms. Málsaðilar voru sammála um að miða skyldi uppgjör samninganna við gjalddaga hvers þeirra fyrir sig, en greindi á um við hvaða gengi íslenskrar krónu, gagnvart þeim erlendu gjaldmiðlum sem samningarnir vörðuðu, skyldi miða uppgjörið. S hf. bar því við að leggja bæri til grundvallar gengi sem Seðlabanki Evrópu hefði skráð á gjalddaga hvers samnings, en G hf. hélt því fram að miða bæri við skráð gengi hjá Seðlabanka Íslands. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þótt gengisskráning Seðlabanka Íslands samkvæmt 1. málslið 19. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands og þágildandi reglum nr. 913/2002 um gjaldeyrismarkað hefði ekki getað tekið mið af verði erlendra gjaldmiðla á skipulegum gjaldeyrismarkaði hér á landi á því tímabili, sem málið varðaði, yrði ekki fram hjá því litið að á þeim tíma hefðu farið fram viðskipti hér á landi með erlenda gjaldmiðla, sem staðið hefðu til boða eftir skráðu gengi seðlabankans að gættum reglum um takmarkaðar heimildir til gjaldeyriskaupa, og hefði gengið að því leyti verið í samræmi við raunverulegar aðstæður á markaði. Að virtri forsögu 19. gr. laga nr. 36/2001 orkaði ekki tvímælis að það gengi, sem nota ætti samkvæmt 2. málslið greinarinnar til viðmiðunar í samningum og dómsmálum þegar önnur gengisviðmiðun væri ekki sérstaklega tiltekin, gæti hvort heldur stuðst við 1. málslið eða 3. málslið hennar. Var uppgjör skiptasamninga S hf. og G hf. því miðað við það gengi sem Seðlabanki Íslands skráði á gjalddögum samninganna samkvæmt 3. málslið 19. gr. laga nr. 36/2001.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var sú ákvörðun slitastjórnar L hf. að reikna virði tveggja greiðslna, sem inntar voru af hendi í erlendum gjaldmiðlum 2. desember 2011 og 24. maí 2012, upp í forgangskröfur samkvæmt 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., til íslenskrar krónu eftir skráðu sölugengi viðkomandi gjaldmiðils hjá Seðlabanka Íslands 22. apríl 2009, en þann dag var L hf. tekinn til slita. Í málinu greindi aðila á um það hvaða aðferð hefði átt að beita við umreikning þessara greiðslna í íslenskar krónur. Vísað var til þess að samkvæmt 3. mgr. 99. gr. laga nr. 21/1991 skyldu kröfur á hendur þrotabúi í erlendum gjaldmiðlum færðar til íslensks gjaldmiðils eftir skráðu sölugengi á þeim degi sem úrskurður gekk um að búið væri tekið til gjaldþrotaskipta að því leyti sem þeim yrði ekki fullnægt samkvæmt 109. gr. til 111. gr. laganna. Við það yrðu kröfur, sem lýst hefði verið í erlendum gjaldmiðlum, að kröfum í íslenskum krónum. Því til samræmis gerðu lög nr. 21/1991 ráð fyrir því að við úthlutun úr þrotabúi væru kröfur greiddar kröfuhöfum í íslenskum krónum og bæru kröfuhafar, sem lýst hefðu kröfum í erlendum gjaldmiðlum, áhættu af gengismun eftir að úrskurður um gjaldþrotaskipti væri kveðinn upp þar til þeir fengju kröfur sínar greiddar í íslenskum krónum, sbr. 1. tölul. 114. gr. laganna. Talið var, meðal annars með vísan til þeirrar meginreglu kröfuréttar að greiðslu bæri að inna af hendi í þeirri mynt sem hún væri tilgreind í, að L hf. gæti ávallt staðið skil á greiðslum til kröfuhafa í íslenskum krónum. Þá var talið að kröfuhafar við slit fjármálafyrirtækja, sem lýst hefðu kröfum í erlendum gjaldmiðlum, yrðu á sama hátt og kröfuhafar þrotabúa að bera áhættu af þróun gengis íslenskrar krónu gagnvart erlendum gjaldmiðlum, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki. Lagarök voru því ekki talin standa til annars en að umreikna tvær áðurgreindar hlutagreiðslur L hf. í erlendum gjaldmiðlum til forgangskröfuhafa í íslenskar krónur miðað við gengi krónunnar gagnvart hlutaðeigandi gjaldmiðlum á hvorum greiðsludegi um sig, á sama hátt og greiðslurnar hefðu verið inntar af hendi í íslenskum krónum, en með því væri gætt jafnræðis milli þeirra kröfuhafa sem lýstu kröfum í erlendum gjaldmiðlum innbyrðis og gagnvart þeim er höfðu uppi kröfur í íslenskum krónum. L hf. var talið rétt að miða við skráð sölugengi Seðlabanka Íslands á greiðsludegi með vísan til þess að ef hann hefði greitt í íslenskum krónum, svo sem honum var heimilt að gera, hefðu hlutaðeigandi kröfuhafar þurft að selja þær krónur á markaði til að fá fyrir þær erlendan gjaldeyri. Að öllu virtu var því talið að L hf. hefði verið skylt, við umreikning hlutagreiðslnanna til kröfuhafa hina tilteknu daga, að miða við skráð sölugengi Seðlabanka Íslands á íslenskri krónu gagnvart hlutaðeigandi erlendum gjaldmiðlum á þeim degi þegar greiðslurnar voru inntar af hendi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna að kröfu B yrði skipað í réttindaröð við slit L hf. Kröfu sína reisti B á ætlaðri skaðabótaskyldu L hf. á þeim grundvelli að L hf. hefði með ólögmætum og saknæmum hætt leyst til sín innstæðu á handveðsettum bankareikningi B til fullnustu á kröfu L hf. á hendur B vegna uppgjörs afleiðusamninga sem B og forveri L hf. gerðu með sér í september og október árið 2008. B bar því við að forveri L hf. hefði í viðskiptunum ekki gætt að upplýsingaskyldu gagnvart sér samkvæmt lögum nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti og að víkja bæri samningum aðila til hliðar á grundvelli ákvæða í III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hæstiréttur vísaði meðal annars til þess að B hefði átt frumkvæði að viðskiptunum við forvera L hf., að honum hefði mátt vera ljóst að þeim fylgdi umtalsverð áhætta og að hann hefði undirritað almenna skilmála fyrir markaðsviðskipti hjá forvera L hf. í desember 2007 þar sem gerð hefði verið grein fyrir áhættusemi viðskipta á borð við þau er B tókst síðar á hendur. Þá var B ekki talinn hafa sýnt fram á að ráðgjöf eða upplýsingar af hálfu forvera L hf. vegna viðskiptanna hefðu verið ófullnægjandi eða rangar. Því væru ekki efni til að víkja samningi aðila til hliðar. B hélt því einnig fram í málinu að L hf. væri ekki réttur aðili að handveðsyfirlýsingu þeirri er lá til grundvallar innlausn fjármuna á bankareikningi B þar sem handveðið hefði í reynd verið fært yfir til LB hf. með ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins í október 2008, en Hæstiréttur vísaði því á bug. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi breytingu á kröfugerð H til lækkunar í máli sem hann hafði höfðað gegn K ehf. til greiðslu skuldar vegna uppgjörs á gjaldmiðlaskiptasamningi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að K ehf. hefði lýst sig samþykkt því að félagið yrði dæmt til að greiða H stefnufjárhæðina og að það samþykki hefði staðið óraskað þótt H hefði síðar kosið að ívilna K ehf. með því að lækka upphaflega kröfu sína með bókun um breytta kröfugerð í málinu. Á því stigi hefðu lög ekki staðið til annars en að dómur yrði felldur á málið, eins og skýlaust væri boðið í 1. mgr. 98. gr. laga nr. 91/1991, en í staðinn hefði héraðsdómur látið það viðgangast að K ehf. bæri fram kröfu um frávísun á breyttri kröfugerð H í málinu og síðan lagt úrskurð á hana. Þá var talið að héraðsdómara hefði ekki verið rétt að skipta sakarefninu þannig að fyrst yrði fjallað um það hvort vísa bæri breyttri kröfugerð H frá dómi, þar sem slík skipting á sakarefninu, sem K ehf. hafði leitað eftir á grundvelli 1. mgr. 31. gr. laga nr. 91/1991, gæti aðeins varðað efnisatriði máls, en ekki formsatriði, sem taka þyrfti afstöðu til undir rekstri málsins, meðal annars samkvæmt 100. gr. sömu laga. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

G hf. lýsti kröfu við slit þrotabús F ehf. á grundvelli fimm afleiðusamninga sem málsaðilar gerðu með sér haustið 2008. Ágreiningur var með aðilum um hvort G hf. hefði efnt samningana fyrir sitt leyti á gjalddögum þeirra 7. og 9. október 2008, en á fyrrnefndum degi hafði Fjármálaeftirlitið skipað bankanum skilanefnd samkvæmt heimild í lögum nr. 125/2008. Hélt þrotabú F ehf. því fram að G hf. hefði ekki efnt samningana fyrir sitt leyti en hinn síðarnefndi bar því við að hann hefði staðið við samningana með skuldajöfnuði samkvæmt heimild í markaðsskilmálum bankans, sem F ehf. hefði gengist undir. Talið var að G hf. hefði samkvæmt skilmálunum verið heimill skuldajöfnuður, eins og atvikum málsins var háttað, og var kröfu G hf. því skipað í réttindaröð við slit þrotabús F ehf. sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

A varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi er hann varð fyrir bifreið sem B ók. Ekki var ágreiningur um bótaskyldu B og V hf. í málinu en aðilar deildu um árslaunaviðmiðun við útreikning skaðabóta vegna varanlegrar örorku, hvert hefði verið tímabundið atvinnutjón A, hvort A ætti rétt á bótum fyrir sjúkrakostnað og annað fjártjón og hvort hann ætti rétt á bótum á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga. Hæstiréttur féllst á það með A að aðstæður hans væru óvenjulegar þegar ákveðin væru árslaun hans samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þar sem vinnutekjur hans væru annars vegar reiknuð laun hans að meðtöldu framlagi í lífeyrissjóð og hins vegar hagnaður af rekstri einkafirma og síðar einkahlutafélags í hans eigu. Ljóst væri að hagnaður af rekstrinum síðustu þrjú ár fyrir slysið væri eingöngu til kominn vegna vinnuframlags A sjálfs. Var því talið rétt að taka tillit til hagnaðarins við ákvörðun viðmiðunartekna að því er varðaði bætur vegna varanlegrar örorku og tímabundins atvinnutjóns en ekki þótti koma til álita að taka tillit til hagnaðar A af sölu einkahlutafélagsins við mat á árslaunum hans. Þá var talið að A hefði sýnt fram á að hann ætti rétt til bóta vegna sjúkrakostnaðar, annars fjártjóns og framtíðarsjúkrakostnaðar. Hins vegar taldi Hæstiréttur að A hefði ekki sýnt fram á að B hefði með akstri sínum umrætt sinn sýnt af sér stórfellt gáleysi í skilningi 26. gr. skaðabótalaga og voru B og V hf. sýknaðir af kröfu A um bætur á þeim grundvelli.

Einkahlutafélagið T ehf. tók eitt lán hjá F hf. til húsnæðiskaupa á árinu 2007. F hf. var skipuð slitastjórn í júní 2009. T ehf. taldi sig hafa ofgreitt af láni sínu hjá F hf. og lýsti kröfum þar að lútandi við slit F hf., sem slitastjórn F hf. hafnaði. T ehf. höfðaði mál þetta á hendur F hf. til viðurkenningar á kröfum sínum við slit F hf. Ágreiningur aðila laut einkum að tvennu. Annars vegar því hvort skuldbinding T ehf. samkvæmt lánssamningi hafi verið ákveðin í íslenskum krónum eða erlendum myntum. Hins vegar hvaða vexti skuldin bæri yrði niðurstaðan sú að höfuðstóllinn væri í íslenskum krónum og að óheimilt hefði verið að binda fjárhæð hans við breytingar á gengi krónu gagnvart erlendum gjaldmiðlum. Um hið fyrrnefnda taldi Hæstiréttur að um ræddi lán í íslenskum krónum, bundin við gengi erlendra gjaldmiðla, og vísaði í því samhengi til dóma Hæstaréttar frá 16. júní 2010 í málum nr. 92/2010 og 153/2010. F hf. bar sérstaklega fyrir sig að samkvæmt lokamálslið 2. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu hefði verið heimilt að binda lán í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla, enda hefði það verið til hagsbóta fyrir skuldara. Hæstiréttur vísaði til þess að umrætt lagaákvæði hefði að geyma undantekningu frá meginreglu laga nr. 38/2001 um að óheimilt væri að semja um grundvöll verðtryggingar, sem ekki væri stoð fyrir í lögum, og að F hf. bæri sönnunarbyrði fyrir því að hagstæðari kosturinn fyrir skuldara hefði orðið ofan á. Við mat á því hvort lánskjör hefðu verið T ehf. til hagsbóta í samanburði við annan kost sem því stóð til boða, gæti engum úrslitum ráðið hvort svo kynni að hafa verið á því tímamarki sem lánið voru tekin. Var F hf. talið óheimilt að verðtryggja lán T ehf. með því að binda það við gengi erlendra gjaldmiðla. Um hið síðarnefnda vísaði Hæstiréttur til dóms réttarins frá 16. september 2010 í máli nr. 471/2010, sem hann taldi að væri fordæmi fyrir úrlausn um vexti í málinu að því marki sem atvik væru sambærileg og málsástæður féllu saman við það sem var í málinu. Hæstiréttur taldi að lengd lánstíma, ólík veð eða heimild til að breyta vöxtum hefðu ekki þýðingu í þessum efnum. Í málinu byggði T ehf. sérstaklega á neytendasjónarmiðum við túlkun samningsins með vísan til þess að það væri neytandi í skilningi 36. gr. a.-d. laga nr. 7/1936, en féll frá því fyrir Hæstarétti að líta bæri á félagið sem neytanda í viðskiptum málsaðila. Niðurstaða Hæstaréttar var sú að fordæmisgildi dóms réttarins frá 16. september 2010 yrði ekki haggað og um vexti af skuldbindingum samkvæmt lánssamningi T ehf. færi því eftir 4. gr., sbr. 3. gr. laga nr. 38/2001 og skyldu þeir vera á hverjum tíma jafnháir vöxtum, sem Seðlabanki Íslands ákveður með hliðsjón af lægstu vöxtum á nýjum almennum óverðtryggðum útlánum hjá lánastofnunum og birtir eru samkvæmt 10. gr. laganna. Loks segir í dómi Hæstaréttar að T ehf. hefði haft uppi fjárkröfu sem næmi ætlaðri ofgreiðslu af skuldabréfinu. Samkvæmt forsendum fyrir útreikningum F hf. hefði T ehf. ekki ofgreitt af láni sínu, heldur skorti þvert á móti upp á að full skil teldust hafa verið gerð. Kröfu hans um viðurkenningu á tilgreindri fjárhæð við slit F hf. var því hafnað. Fyrir Hæstarétti hélt T ehf. því fram að félagið teldi ekki fá staðist að vaxtaskilmálum lánsins yrði breytt aftur í tímann og að fyrirvaralaus móttaka greiðslu fyrir hverri afborgun væri fullnaðargreiðsla. Í dómi Hæstaréttar er vísað til þess að ekkert væri í kröfugerð málsaðila sem lyti að viðurkenningu á ætluðum rétti F hf. til greiðslu úr hendi T ehf. vegna liðins tíma Vegna þessa taldi Hæstiréttur að framangreind umfjöllun T ehf. fæli í sér lögspurningu sem kæmi ekki til álita í málinu.