Dómstólaleit

I, keypti af Þ tiltekinn eignarhluta í fasteign. Reis í kjölfarið ýmis ágreiningur milli þeirra, en fyrir Hæstarétti var einungis deilt um tvennt. Í fyrsta lagi um greindi aðila á um hvort I ætti rétt á bótum vegna þess að ekki hafi fylgt hinum keypta eignarhluta hlutdeild í tilteknum rýmum hússins. Með hliðsjón af þinglýsingargögnum og eignarheimildum að fasteigninni var talið að I hefði eignast hlutdeild í umræddum rýmum og ætti því ekki bótakröfu á hendur Þ af þeim sökum. Í öðru lagi þurfti að leysa úr kröfu Þ um greiðslu helmings affalla, sem orðið hefðu af húsbréfum, sem fengust í skiptum fyrir fasteignaveðbréf, sem I gaf út. Orðalag í kaupsamningi aðila, þar sem samið var um skiptingu affalla, var talið óljóst, en tekið fram að þess væri að gæta að með bréfunum var verið að inna af hendi umsamda greiðslu samkvæmt kaupsamningi og það var verðmæti bréfanna á gjalddaga þeirrar greiðslu sem skipti málið við efnd þeirrar skyldu. Frá þeim tíma var það í höndum Þ, sem seljanda, hvort eða hvenær hann seldi þau án þess að I fengi nokkuð um það ráðið. Var því fallist á kröfu Þ greiðslu hlutdeildar I í afföllunum.

K og M voru í óvígðri sambúð með hléum frá hausti 1998 til vors 2002. Í málinu lá fyrir að K hafði greitt tilteknar fjárhæðir inn á bankareikning M fyrsta ár sambúðartímans sem hún kvað að hluta hafa verið söluandvirði íbúðar sem hún seldi í apríl 1999. Deildu aðilar um það hvers vegna hún hefði lagt féð inn á reikning M. Hélt K því fram að hún og M hefðu samið um að með þessum fjárframlögum skyldi hún eignast hlutdeild í fasteign M þar sem þau bjuggu á sambúðartímanum. Taldist K hafa sannað nægilega að hún hefði innt féð af hendi í þessum tilgangi. Var fallist á að forsendur samkomulagsins hefðu brostið er sambúð aðilanna lauk og K þá öðlast rétt til endurgreiðslu á því fé sem hún lét af hendi. Var M hvorki talinn hafa sýnt fram á að fénu hafi verið varið til þarfa K sjálfrar né að það hafi verið gert með samþykki hennar. Var jafnframt staðfest kyrrsetning í fasteign M fyrir umræddum fjárhæðum.

X var sakfelldur fyrir brot á 194. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Brotaþoli var aðeins 16 ára þegar X, sem hún þekkti ekkert, framdi brotið. Brotið var talið gróft og hafði í för með sér talsverða líkamlega áverka. Miðað við eðli og alvarleika brotsins þótti refsing X hæfilega ákveðin 2 ára fangelsi.

G og Þ kröfðust viðurkenningar á riftun á kaupum þeirra á timburhúsi S og G auk endurgreiðslu vegna verulegs galla á eigninni en til þrautavara verulegs afsláttar af kaupverði. Áður en G og Þ fluttu inn í húsið höfðu þau spurst fyrir um hvort húsið væri sigið og fengið þau svör að svo væri ekki. Þau urðu hins vegar fljótlega vör við að gólf voru ekki rétt og gluggar og dyr héldu ekki vindi og var það staðfest með matsgerð dómkvaddra manna. Fallist var á niðurstöðu héraðsdóms, sem skipaður var sérfróðum meðdómendum, um að miðað við aldur og ástand hússins, sem G og Þ var kunnugt um eða mátti vera kunnugt um, væri húsið ekki haldið verulegum galla. Þá hefði ekki verið sýnt fram á að S og G hefðu með sviksamlegum hætti leynt göllum, sem þeim hefði verið kunnugt um, eða að húsið hefði ekki verið reist í samræmi við lög eða byggingarsamþykktir. Var því ekki fallist á riftunarkröfu G og Þ. Hins vegar var talið að þau hefðu við kaup á húsinu mátt ganga út frá því að gluggar og dyr væru vindþétt og gólfin rétt. Yrði að ætla að gallar þessir kynnu að hafa áhrif á verðmæti þess til lækkunar markaðsverðs. Voru G og Þ því dæmdur afsláttur af kaupverði að álitum.

M og G sömdu við F ehf. um kaup á fullbúnu einbýlishúsi, sem smíðað skyldi af félaginu. Eftir að F ehf. afhenti húsið viðurkenndi félagið að ýmsir annmarkar væru á því, sem lagfæra þyrfti. M og G höfnuðu hins vegar boði F ehf. um að félagið annaðist úrbætur. Höfðaði F ehf. mál gegn M og G til greiðslu á eftirstöðvum kaupverðsins. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að M og G hafi ekki sýnt fram á að F ehf. hafi verið ófært um að ljúka úrbótum á viðhlítandi hátt eða að framkvæmd verksins í höndum þess hefði á annan hátt valdið þeim óhagræði í ríkara mæli en ef aðrir hefðu sinnt því. M og G hafi því ekki með réttu mátt færast undan því að F ehf. bætti úr göllum á húsinu. Hafi þau með þessu firrt sig rétt til að krefja F ehf. um hærri fjárhæð í afslátt eða skaðabætur en sem svari þeim kostnaði, sem félagið hefði orðið að bera af því að bæta sjálft úr annmörkunum. Hafi M og G ekki borið því við að atvik varðandi kaupin hafi verið slík að meginregla 2. mgr. 42. gr. þágildandi laga nr. 39/1922 um lausafjárkaup geti átt við um þau. Geti M og G því hvorki krafist skaðabóta vegna annmarka á húsinu né haft uppi kröfu um bætur fyrir afleitt tjón sitt. Var kröfu þeirra þar um því hafnað, sem og kröfu um skaðabætur vegna afhendingardráttar. Aftur á móti var fallist á kröfu þeirra um afslátt vegna kostnaðar af viðgerð á húsinu, sem studdist við matsgerð dómkvadds manns, auk kröfu vegna útlagðs kostnaðar af smíði hússins, en báðar kröfurnar sættu fyrst andmælum fyrir Hæstarétti. Útlagður kostnaður af öflun matsgerðar var lögum samkvæmt talinn til málskostnaðar og kom því ekki til álita sem liður í gagnkröfu. Voru M og G samkvæmt þessu dæmd til að greiða F ehf. eftirstöðvar kaupverðsins að frádregnum áðurnefndum gagnkröfum og innborgun.

A og G kröfðust þess að ógilt yrði sú ákvörðun Í (áður B) að synja þeim um endurkaup fasteignar, sem slegin hafði verið B við nauðungarsölu. Kröfðust A og G þess jafnframt að þeim yrði heimilað að leysa til sín eignina gegn greiðslu sem gerði Í skaðlausan vegna lánveitinga sinna til A og G. Stjórn Í bauð A og G að kaupa eignina aftur á markaðsverði, en því vildu þau ekki una og töldu afgreiðslu Í á erindi þeirra brjóta í bága við reglur stjórnsýsluréttar. Á það var fallist að stjórnsýslulög nr. 37/1993 hefðu átt við um afgreiðslu Í á erindi þeirra, sbr. 1. og 2. mgr. 1. gr. þeirra laga. Heimild fyrir Í til að kaupa og selja eignir með þeim hætti sem hér um ræddi var ekki í lögum nr. 44/1998, né eldri lögum. Hins vegar hafði viðgengist í nokkrum mæli að Í og áður B keyptu íbúðir við nauðungarsölu. Slíkt var ekki talið liður í almennri starfsemi Í, heldur væri um að ræða úrræði sem gripið sé til ef hagur Í beinlínis krefst þess. Talið var að með hliðsjón af 1. mgr. 31. gr. laga nr. 88/1997, eðli máls og málefnalegum forsendum Í yrði að játa Í heimild til þessa. Gæti þá engum úrslitum ráðið að hagnaður kynni að verða af íbúðarkaupum við nauðungarsölu, þegar öllu er haldið til haga, og að þær tekjur séu ekki taldar upp sérstaklega í 10. gr. laga nr. 44/1998. Eins og atvikum var háttað komu tilvísanir A og G til jafnræðis- og meðalhófsreglna stjórnsýsluréttar þeim ekki að haldi. Þá var hafnað málsástæðu þeirra um að Í hefði ekki gætt formreglna stjórnsýsluréttar, enda varð ekki annað séð en að þau hefðu frá upphafi notið aðstoðar lögmanns. Kröfum þeirra var samkvæmt þessu hafnað.

L og Á deildu um það hvort lífeyrissjóðsiðgjöld til L vegna starfsmanna B ehf., sem féllu í gjalddaga eftir frestdag en áður en bú félagsins var tekið til gjaldþrotaskipta, nytu ábygðar Á samkvæmt ákvæði c. liðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 53/1993. Fór svo að L höfðaði mál á hendur Á til heimtu iðgjalda frá því tímabili. Orðalag fyrrgreinds ákvæðis var í engum atriðum talið orka tvímælis, enda þótti meðal annars fullljóst að með orðinu frestdagur væri þar skírskotað til skilgreiningar hugtaksins í 2. gr. laga nr. 21/1991. Óumdeilt var að Á hafði þegar greitt L kröfu hans um lífeyrissjóðsiðgjöld vegna starfsmanna B ehf. að því leyti sem hún var fallin í gjalddaga á frestdegi við gjaldþrotaskipti á búi félagsins. Var Á samkvæmt þessu sýknaður af kröfum L.

Í september 1997 keyptu G og Þ timburhús á Höfn í Hornafirði af S og G. Samkvæmt kaupsamningnum tóku kaupendur að sér að gera við þakkant hússins, sem var haldinn fúaskemmdum. Er sú viðgerð fór fram sumarið 1998 kom í ljós veruleg skekkja á húsinu af völdum sigs. Að beiðni kaupenda voru dómkvaddir tveir matsmenn til að meta og skoða eignina. Samkvæmt matsgerðinni hafði húsið greinilega sigið frá því að það var byggt. Ýmis atriði voru talin aðfinnsluverð, svo sem það að veggir hölluðu verulega, nokkrar hurðir væru skakkar í falsi o.fl. Matsmenn töldu sig hússins hafa veruleg áhrif á verðmæti þess. Var lágmarksviðgerð metin á um 600.000 krónur en hámarksaðgerð til að bæta úr göllunum var metin á um 5 milljónir króna. Kaupendur kröfðust riftunar kaupsamningsins og endurgreiðslu þess fjár sem þeir þegar höfðu greitt vegna kaupanna en til vara afsláttar og bóta. Talið var að í matsgerð væru mörg atriði sem ekki hefði verið tekin rökstudd afstaða til í niðurstöðu héraðsdóms. Dómara væri ófært að leysa úr málsástæðum sem að þessu lytu, á grunni almennrar þekkingar sinnar, menntunar eða lagaþekkingar, heldur væri þar þörf sérkunnáttu. Hefði héraðsdómara því borið að kveðja til meðdómsmenn, sem hefðu slíka kunnáttu, sbr. 2. mgr. 2. gr. laga um meðferð einkamála. Þar sem það hefði ekki verið gert var talið óhjákvæmilegt að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og vísa málinu heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar á ný.

E var gjaldkeri hjá hlutafélaginu V, sem úrskurðað var gjaldþrota vorið 1995. Skiptastjóri þrotabúsins hafnaði launakröfu E sem forgangskröfu í búið, þar sem hún væri systir eins aðaleiganda V. Af þessum sökum synjaði Ábyrgðasjóður launa vegna gjaldþrota E um greiðslu úr sjóðnum og vísaði til 1. mgr. 5. gr. laga nr. 53/1993 um ábyrgðasjóð launa vegna gjaldþrota, þar áskilið var að launakrafa væri viðurkennd sem forgangskrafa svo að til ábyrgðar sjóðsins stofnaðist, en einnig til 6. gr. sömu laga. E krafðist skaðabóta úr hendi íslenska ríkisins, þar sem það hefði ekki réttilega lagað löggjöf landsins að tilskipun nr. 80/987/EBE um samræmingu á lögum aðildarríkjanna um vernd til handa launþegum verði vinnuveitandi gjaldþrota, eins og hún var tekin upp í 24. tl. XVIII. viðauka við EES-samninginn. Talið var, að ríkið hefði ekki fært fram nokkur gögn því til styrktar, að svo hefði háttað til um E, að ákvæði 6. gr. laga nr. 53/1993 ætti við um hana. Hefði sjóðsstjórnin því ekki haft heimild til þess að úrskurða E greiðslur úr sjóðnum, af þeirri ástæðu einni, að krafa hennar uppfyllti ekki skilyrði 5. gr. laga nr. 53/1993. Á það var fallist með héraðsdómi, að ekki væri samræmi milli tilskipunar nr. 80/987/EBE og laga nr. 53/1993 og væri misræmið verulegt að því er sneri að E. Vísað var til álits EFTA-dómstólsins þess efnis, að samkvæmt grundvallarreglum EES-samningsins bæru aðilar hans skaðabótaábyrgð gagnvart einstaklingum á því tjóni, sem hlytist af ófullnægjandi lögfestingu tilskipunar, enda væri nánar tilgreindum skilyrðum fullnægt. Bæri við skýringu EES-samningsins að hafa hliðsjón af ráðgefandi áliti EFTA-dómstólsins kæmi ekkert fram sem leiddi til þess, að vikið yrði frá því áliti. Samkvæmt 2. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 væri það hins vegar í valdi íslenskra dómstóla að skera úr um hvort bótaábyrgð ríkisins nyti fullnægjandi lagastoðar að íslenskum rétti. Meginmál EES-samningsins hefði lagagildi hér á landi, sbr. 2. gr. laga nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, og væri eðlilegt að lögin sem lögfestu samninginn væru skýrð svo að einstaklingar ættu kröfu til þess að íslenskri löggjöf væri hagað til samræmis við EES-reglur. Tækist það ekki leiddi það af lögunum og meginreglum og markmiðum EES-samningsins að ríkið yrði skaðabótaskylt að íslenskum rétti. Að þessu virtu, svo og aðdraganda og tilgangi laga nr. 2/1993 var skaðabótaábyrgð ríkisins, vegna ófullnægjandi lögfestingar tilskipunarinnar, talin fá næga stoð í þeim lögum, en ljóst þótti að E hefði fengið greiðslur úr ábyrgðasjóði launa hefði aðlögunin verið með réttum hætti. Varð niðurstaðan því sú að ríkið hefði í verulegum mæli brugðist þeirri skyldu að tryggja E réttindi til greiðslu úr ábyrgðasjóði launa við gjaldþrot að íslenskum rétti, svo sem því hefði borið. Bæri ríkið skaðabótaábyrgð gagnvart E vegna þessara mistaka og færi um bótaábyrgð þess samkvæmt almennum reglum um bótaábyrgð hins opinbera. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að ríkið skyldi greiða E skaðabætur vegna synjunar ábyrgðasjóðsins.