Dómstólaleit

S höfðaði mál á hendur K ehf. og krafðist þess aðallega að viðurkenndur yrði réttur hans til að skuldajafna kröfu sem hann hafði lýst við slit K ehf. á móti kröfu K ehf. á hendur S samkvæmt dómi Hæstaréttar í máli nr. 378/2014. Deildu aðilar um hvort bréf slitastjórnar K ehf. um að hafna kröfunni hefði borist S, sbr. 2. mgr. 119. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Talið var að K ehf. hefði nægilega sýnt fram á, meðal annars með staðfestingu á afhendingu bréfs til S, að S hefði verið upplýstur um þá afstöðu slitastjórnarinnar að hafna kröfunni. Ágreiningslaust var að S andmælti ekki afstöðu slitastjórnarinnar í samræmi við 1. mgr. 120. gr. laga nr. 21/1991. Hefði höfnun á kröfu S því verið endanleg, sbr. 3. mgr. sömu lagagreinar, enda ætti undantekningarákvæði 3. töluliðar 118. gr. laganna ekki við í málinu. Var K ehf. því sýknaður af aðalkröfu S. Til vara krafðist S að viðurkenndur yrði réttur hans til að skuldajafna tveimur kröfum sem samþykktar höfðu verið við slit K ehf. á móti kröfu K ehf. samkvæmt fyrrnefndum dómi. Var varakrafan einvörðungu reist á því að kröfurnar hefðu verið samrættar. Talið var að þótt ástæða hefði verið til hefði S ekki stutt kröfuna frekari rökum, eins og hvernig hún horfði við ákvæðum 1. mgr. 100. gr., sbr. 5. tölulið 1. mgr. 28. gr. og 2. mgr. 149. gr. laga nr. 21/1991. Af þeim sökum væri krafan svo vanreifuð að vísa bæri henni frá héraðsdómi án kröfu, sbr. d. og e. liði 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

LBI ehf. krafði B hf. um greiðslu samkvæmt átta gjaldmiðlaskiptasamningum sem gerðir voru í september og október 2008. Lokadagar samninganna voru í október 2008 og komu þeir allir út í tapi fyrir B hf. LBI ehf. taldi að B hf. hefði vanefnt samninganna á lokadegi þeirra og miðað við þann dag umreiknaði LBI ehf. fjárhæðir í erlendum myntum, sem B hf. hefði borið að greiða, yfir í íslenskar krónur samkvæmt miðgengi Seðlabanka Íslands og skuldajafnaði við greiðslur LBI ehf. í íslenskum krónum. B hf. krafðist þess að málinu yrði vísað frá dómi sökum þess að LBI ehf. hefði ekki gert grein fyrir því hvaða gengi hann hefði notað við útreikning á mótframlagi sínu til B hf. og að LBI ehf. hefði ekki gefið skýringu á því af hverju miða ætti við gengi Seðlabanka Íslands við útreikning á kröfunni. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að málatilbúnaður LBI ehf. hefði verið ljós og í samræmi við almenna skilmála hans fyrir markaðsviðskipti en gjaldmiðlaskiptasamningarnir hefðu vísað til þeirra. Þá byggði B hf. á því að ómerkja bæri hinn áfrýjaða dóm þar sem ekki hefði verið fjallað um þá málsástæðu hans að víkja bæri til hliðar í heild eða að hluta samningum aðila á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Vísaði Hæstiréttur til þess að héraðsdómur hefði tekið afstöðu til efnis samninganna og stöðu aðila við samningsgerðina. Þó ekki hefði verið tekið fram berum orðum að samningunum yrði ekki vikið til hliðar samkvæmt 36. gr. laga nr. 7/1936 væri það ekki slíkur annmarki á hinum áfrýjaða dómi að næg efni væru til að ómerkja hann. Loks taldi Hæstiréttur að samningunum yrði ekki vikið til hliðar samkvæmt 36. gr. laga nr. 7/1936. Var B hf. því gert að greiða LBI ehf. hina umkröfðu fjárhæð.

G hf. krafði Þ hf. um greiðslu samkvæmt fjórum samningum um framvirk gjaldmiðlaviðskipti frá október 2008 og einum samningi frá mars sama ár. Áttu fyrrgreindir fjórir samningar rætur sínar að rekja til ætlaðs taps Þ hf. af fjórum valréttarsamningum frá árinu 2007. Talið var sannað að Þ hf. hefði gengist undir þær skuldbindingar sem lýst væri í samningunum fjórum. Hins vegar hefði ekki verið sýnt fram á að G hf. hefði nýtt sér valrétti samkvæmt valréttarsamningunum og hefðu þeir því fallið niður. Væri bæði ósanngjarnt og andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig framvirka gjaldmiðlaskiptasamninga sem stofnað hefði verið til um skuldbindingu sem væri niður fallin. Af þeirri ástæðu var talið að víkja bæri til hliðar samningunum fjórum frá október 2008 á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Var Þ hf. því sýknaður af kröfum G hf. sem byggðust á þeim. Á hinn bóginn var fallist á kröfu G hf. sem var reist á samningnum frá mars 2008. Var ekki talið að framganga G hf. í viðskiptunum hefði valdið Þ hf. fjártjóni sem unnt væri að skuldajafna á móti þeirri kröfu G hf. Var Þ hf. því gert að greiða G hf. nánar tilgreinda fjárhæð.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. liðar 1. mgr. 95. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem X var gert að sæta gæsluvarðhaldi. Ekki var talið að rökstuddur grunur beindist að X um að hún hafi gerst sek um háttsemi sem fangelsisrefsing væri lögð við, sbr. 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfur P ehf. við slit L hf. P ehf. krafðist þess aðallega að L hf. yrði gert að afsala sér 21.000 hlutum í A samkvæmt tveimur afleiðusamningum milli málsaðila frá október 2008 gegn greiðslu á 5.310.341 bandaríkjadal eða jafnvirði þeirrar fjárhæðar í íslenskum krónum, sbr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en til vara viðurkenningar á kröfu að fjárhæð 935.616.668 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu sem skipað yrði í réttindaröð samkvæmt 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991 við slit L hf. Talið var að aðalkrafa P ehf. væri krafa um efndir gagnkvæms samnings milli aðila og félli því ekki undir efnisskilyrði 109. gr. laga nr. 21/1991. Að því er varðaði varakröfu P ehf. laut ágreiningur aðila einkum að því hvort fyrrgreindir afleiðusamningar, sem höfðu samkvæmt efni sínu gjalddaga 13. október 2008, hefðu verið framlengdir og P ehf. því ekki verið skylt að efna þá á hinum umsamda gjalddegi. Með hliðsjón af samskiptum aðila frá október 2008 til apríl 2011 var ekki talið að L hf. hefði skuldbundið sig til að framlengja umrædda samninga og því gæti L hf. ekki hafa bakað P ehf. bótaskylt tjón, sbr. 3. tölulið 110. gr. laga nr. 21/1991.

G hf. hafði milligöngu um að selja á íslenskum fjármálamarkaði skuldabréf útgefin af norska félaginu H, sem voru í íslenskum krónum með verðtryggingu. Voru skuldabréfin útgefin 8. júní 2005 og skyldi greiða fasta vexti af þeim á eins árs fresti en höfuðstólinn skyldi greiða í einu lagi árið 2010. Samhliða gerðu málsaðilar með sér gjaldmiðla- og vaxtaskiptasamning, í því skyni að verja H fyrir áhættu af breytingum á gengi milli íslenskra og norskra króna og verðbólgu hér á landi, og var upphafsdagur samningsins 8. júní 2008 en lokadagur hans 10. júní 2010. Báðir aðilar efndu samningana fyrir sitt leyti allt til haustsins 2008, G hf. síðast með greiðslu vaxta samkvæmt skiptasamningnum 8. júní 2008 og H með greiðslu vaxta 8. september sama ár. Með bréfi 4. desember 2008 lýsti H yfir riftun skiptasamningsins vegna ætlaðrar vanefndar G hf. og bar því við að jafna mætti stöðu G hf. við það að hann væri ógjaldfær. Í málinu, sem G hf. höfðaði á hendur H til heimtu skuldar samkvæmt skiptasamningnum, deildu aðilar um þessa riftun og uppgjör samningsins. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að skiptasamningurinn hefði verið gerður í tengslum við skuldabréfaútgáfuna og að H hefði haft ríka hagsmuni af samningnum, þ. á m. að hann yrði efndur réttilega af G hf. Hæstiréttur taldi að ekki gæti leikið vafi á því að Fjármálaeftirlitið hefði lagt til grundvallar að G hf. væri orðinn ógjaldfær, þegar það neytti 7. október 2008 heimildar 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki gagnvart G hf. Þá taldi rétturinn að gæta yrði að því að fjármálafyrirtæki nytu sérstöðu að því leyti að almenn regla 2. mgr., sbr. 1. mgr. 64. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. felldi ekki skyldu á stjórnendur þeirra til að bregðast við ógjaldfærni með sama hætti og forráðamönnum félaga endranær, því að af 1. mgr. 101. gr. laga nr. 161/2002 og öðrum ákvæðum XII. kafla laganna væri ljóst að fjármálafyrirtæki sættu annarri meðferð þegar svo háttaði til. Hæstiréttur taldi þegar af þeim sökum að Fjármálaeftirlitið hefði gripið til þessara ráðstafana gagnvart G hf. að H hefði haft réttmæta ástæðu til að ganga út frá því að G hf. yrði ekki fær um að standa frekar við skiptasamning þeirra fyrir sitt leyti. Samkvæmt því og að virtri afstöðu sem G hf. hafði látið í ljós við viðskiptamenn sína í október 2008 var H talið rétt að rifta samningnum vegna fyrirsjáanlegrar vanefndar G hf. Yfirlýsing H um riftun hefði gefið G hf. brýnt tilefni til að gefa um það skýr svör ef hann hygðist efna skiptasamninginn réttilega, á sama hátt og ef H hefði beint til hans kröfu samkvæmt 2. mgr. 91. gr. laga nr. 21/1991, enda hefði jafnframt hvílt á G hf. tillitsskylda í samningssambandi þeirra. Hæstiréttur taldi ekki unnt að líta svo á að H hefði fallið frá yfirlýsingu um riftun með því að hafa átt í samskiptum við G hf. um úrlausn mála milli þeirra og var G hf. því álitinn bundinn af yfirlýsingunni. Var H sýknað af kröfu G hf.

S og K hf. gerðu í október 2005 með sér gjaldmiðla- og vaxtaskiptasamning og var lokadagur samningsins í september 2012. Í málinu, sem K hf. höfðaði á hendur S í desember 2012, greindi aðilana á um uppgjör samningsins í kjölfar þess að forveri K hf. var tekinn yfir af Fjármálaeftirlitinu á grundvelli laga nr. 125/2008 og síðar til slita. Laut ágreiningur aðila aðallega að því annars vegar hvort framkvæmd greiðslna á þriggja ára tímabili og á tólf vaxtagjalddögum, allt fram til þess að K hf. var skipuð skilanefnd, hefði verið í samræmi við fyrirmæli samningsins um að greiðslurnar skyldu „nettaðar saman“ og hins vegar hvort K hf. hefði sýnt af sér tómlæti við innheimtu skuldarinnar, en fyrir lá að hvorugur aðila aðhafðist nokkuð til að fullnægja greiðsluskyldu sinni samkvæmt samningnum eftir gjalddaga 30. september 2008. Í dómi héraðsdóms voru kröfur K hf. teknar til greina. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eins og tilhögun greiðslna hefði verið framkvæmd á fyrrgreindu tímabili þá hefðu þær ekki verið jafnaðar út innbyrðis, heldur hefði S í raun greitt heildarfjárhæð vaxta á gjalddaga þeirra eftir samningnum með evrum, sem K hf. hefði tekið af reikningi hans, og K hf. hefði greitt á móti heildarfjárhæð vaxta í krónum með innborgun þeirra á bankareikning S. Yrði því litið svo á að málsaðilar hefðu í verki fallist á að þannig skyldi greiðslum hagað til framtíðar og að myndast hefði venja milli þeirra um þá tilhögun. Breytt greiðslutilhögun breytti þó ekki þeim skuldbindingum sem aðilar undirgengust með samningnum. Með hliðsjón af samningaviðræðum tilgreindra lífeyrissjóða, þar á meðal forvera S, og Landssamtaka lífeyrissjóða við K hf., frá lok ársins 2008, um uppgjör afleiðusamninga þeirra, hefði K hf. mátt líta svo á að á meðan þær viðræður stæðu yfir væri honum ekki rétt að aðhafast neitt til uppgjörs á samningi aðila og krefjast fyrst efnda þegar fullreynt yrði að ekki næðist samkomulag um kröfuna. Var því ekki fallist á að K hf. hefði sýnt af sér það tómlæti við innheimtu skuldarinnar að S hefði mátt líta svo á að samningurinn hefði verið felldur niður af K hf. Var hinn áfrýjaði héraðsdómur staðfestur um að S yrði gert að greiða K hf. 26.302.546 krónur.

Í upphafi árs 2008 gengu P ehf. og G hf. til viðskipta. Um var að ræða gjaldmiðlaskiptasamninga til tveggja ára sem fólust einkum í því að P ehf. lagði fram í upphafi 416.144.000 krónur en G hf. 6.200.000 bandaríkjadali, en við samningslok skyldu félögin endurgreiða þessar upphæðir. Vexti skyldi gera upp á nánar tilgreindum vaxtagjalddögum fjórum sinnum á ári. Grundvöllur viðskiptanna voru kaup P ehf. með framvirkum samningi á skuldabréfi útgefnu af K hf. að fjárhæð 6.200.000 bandaríkjadalir. P ehf. mun hafa fengið lán hjá G hf. til að fjármagna framangreind kaup gegn 25.000.000 króna tryggingu sem var lögð inn á tvo bankareikninga og handveðsett G hf. Vegna falls K hf. tilkynnti G hf. P ehf. í október 2008 um lokun samninganna. G hf. leysti í apríl 2011 til sín hina handveðsettu fjármuni á bankareikningum P ehf. hjá Í hf. og með bréfi G hf. 25. september 2012 var P ehf. tilkynnt formlega um innlausn veðsins. Með kröfulýsingum 31. október 2012 og 16. desember sama ár krafðist P ehf. viðurkenningar á annars vegar sértökukröfu sinni vegna hina handveðsettu fjármuna, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., og hins vegar búskröfu sinni samkvæmt 110. gr. sömu laga. Í hinum kærða úrskurði héraðsdóms var kröfum P ehf. hafnað. Í dómi Hæstaréttar var niðurstaða úrskurðarins staðfest um höfnun á sértökukröfu P ehf. þar sem fjármunirnir hefðu ekki verið sérgreindir í vörslum G hf. Hins vegar var ekki fallist á með héraðsdómi að búskröfu P ehf. hefði ekki verið lýst án ástæðulausra tafa í skilningi 5. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991. Kom því til úrlausnar dómsins hvort komist hefði á samningur milli P ehf. og G hf. sem heimilað hefði G hf. að leysa til sín hina handveðsettu fjármuni, en fyrir lá að P ehf. undirritaði aldrei samningana sem lágu til grundvallar viðskiptunum. Með hliðsjón af ákvæðum laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti, skilmála um markaðsviðskipti sem P ehf. gekkst undir, samskiptum starfsmanna G hf. við fyrirsvarsmann P ehf. og atvikum málsins að öðru leyti, var ekki fallist á með P ehf. að úrlausn málsins réðist af því einu að hann hefði ekki undirritað samningana. Var talið að G hf. hefði sýnt fram á að samningar hefðu komist á milli aðila með lögmætum hætti og var hinn kærði úrskurður því einnig staðfestur um höfnun búskröfu P ehf.

L hf. og Í hf. gerðu í janúar 2008 með sér gjaldmiðla- og vaxtaskiptasamning og var lokadagur samningsins 25. ágúst 2009. Í málinu, sem L hf. höfðaði á hendur Í hf., greindi aðilana á um uppgjör samningsins í kjölfar þess að forveri L hf. var tekinn yfir af Fjármálaeftirlitinu á grundvelli laga nr. 125/2008 og síðar til slita. Var krafa L hf. um heimtu skuldar samkvæmt samningnum reist á því að L hf. ætti rétt á fjárhagslegu uppgjöri sem tæki mið af því að verða eins settur og skiptasamningurinn hefði verið efndur að fullu fram til lokadags. Hæstiréttur taldi að Í hf. hefði mátt skilja tilkynningu L hf. 16. október 2008, um að skiptasamningnum yrði „lokað“, svo að með henni væri L hf. einhliða að fella niður skiptasamninginn og lýsa því yfir að framvegis myndi hann hvorki efna samninginn af sinni hálfu né ætlast til þess af Í hf. Að öllu virtu var fallist á með Í hf. að L hf. ætti ekki rétt til uppgjörs á skiptasamningnum sem tæki mið af því að L hf. yrði eins settur og samningurinn hefði verið réttilega efndur af hálfu beggja aðila til lokadags. Því næst vísaði Hæstiréttur til þess að í skuldajafnaðaryfirlýsingu Í hf. 20. janúar 2009 kæmi skýrlega fram viðurkenning þess að L hf. ætti á hendur Í hf. gilda og skýra kröfu samkvæmt skiptasamningnum en að miða bæri uppgjör hans við 7. október 2008. Af þeim sökum var Í hf. ekki talinn geta borið fyrir sig fyrningu, umboðsskort eða vanefndir af hálfu L hf. Taldi rétturinn að Í hf. hefði ekki getað, án þess að annað kæmi til, gengið út frá því síðastgreindan dag að skiptasamningurinn yrði til frambúðar ekki efndur af hálfu L hf. Að virtu því hvernig líta mætti á yfirlýsingu L hf. 16. október 2008 var fallist á varakröfu Í hf. sem reist var á því að uppgjör skyldi miðast við þann dag. Var Í hf. gert að greiða L hf. 146.892.482 krónur vegna uppgjörs samningsins.

K hf. og R deildu um hvort R hefði í nóvember 2008 verið heimilt að rifta þremur gjaldmiðla- og vaxtaskiptasamningum sem aðilarnir höfðu gert með sér, en þá hafði K hf. vanefnt skyldu til greiðslu vaxtagjalddaga samkvæmt einum samninganna. Talið var að R hefði að virtu þessu og öðrum atvikum málsins, þ. á m. ákvörðun FME í október 2008 um að taka yfir vald hluthafafundar í K hf., víkja stjórn hans frá og setja yfir hann skilanefnd, haft réttmæta ástæðu til að ganga út frá því að K hf. myndi ekki verða fær um að standa við samninga aðilanna fyrir sitt leyti. Að auki var talið að viðbrögð K hf. við riftunaryfirlýsingu R yrðu í reynd skilin á þann veg að K hf. hefði lýst því yfir að hann myndi ekki réttilega efna skuldbindingar sínar eftir samningunum þótt hann ætlaðist til fullra efnda úr hendi R. Var R að öllu þessu virtu talið heimilt að rifta samningunum. Aðilana greindi einnig á um hvernig haga bæri uppgjöri sín á milli vegna riftunarinnar, en talið var að virtu orðalagi samninganna að fara bæri eftir almennri reglu fjármunaréttar um að gera aðilana eins setta og ef þeir hefðu aldrei verið gerðir. Var R því sýknuð af fjárkröfu K hf. sem sett hafði verið fram á grundvelli uppgjörs miðað við almenna markaðsskilmála K hf. um verðbréfaviðskipti.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu, sem G hafði lýst við slit F hf. Byggði G kröfu sína á því að undir slitum F hf. hefði slitastjórn gengið að innstæðu á bankareikningi hans til fullnustu kröfu á hendur honum, sem reist hefði verið á ólögmætum samningi. Vísaði G m.a. til þess að starfsheimildir F hf. hefðu verið takmarkaðar við viðskipti fyrir eigin reikning á grundvelli starfsleyfis sem honum hefði verið veitt. Taldi Hæstiréttur að þótt gögn málsins gæfu til kynna að starfsheimildir F hf. hefðu verið þessum takmörkunum háðar og viðskiptin sem um ræddi, hefðu ekki getað talist vera fyrir eigin reikning, væri ekki að finna í lögum nr. 161/2002 fyrirmæli um hvaða áhrif slíkt hefði á skuldbindingargildi löggernings sem fjármálafyrirtæki hefði staðið að. Hefði G ekki byggt á því í þessu sambandi að samningurinn sem um ræddi væri ógildanlegur með vísan til ákvæða III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga eða ólögfestum reglum fjármunaréttar um ógildingu samninga. Þótt það gæti varðað fjármálafyrirtæki eða starfsmenn þess viðurlögum samkvæmt XIV. kafla laga nr. 161/2002 að standa að löggerningi, sem ekki væri starfsheimild til, hefði það eitt engar sjálfgefnar afleiðingar á rétt þess til að krefjast efnda á honum. Eins og málatilbúnaði G var háttað gæti framangreint ekki leitt til að krafa hans yrði tekin til greina. Þá féllst Hæstiréttur ekki á með G að kröfu hans skyldi taka til greina þar sem það hefði ekki verið á hans færi sem almenns fjárfestis að gera framvirkan samning um gjaldmiðlaskipti og að F hf. hefði ekki farið að ákvæðum laga nr. 108/2007 við veitingu upplýsinga um eðli viðskiptanna og áhættu af þeim eða við mat á því hvort þau hæfðu honum. Vísaði Hæstiréttur til þess að engar reglur væri að finna í lögum nr. 108/2007 um skuldbindingargildi eða ógildingu samninga ef einhverjir annmarkar hefðu verið á undirbúningi eða framkvæmd tiltekinna viðskipta. Taldi Hæstiréttur jafnframt að málsástæður G um að af þessum sökum væri samningurinn ógildanlegur væru of seint fram komnar. Að framangreindu virtu taldi Hæstiréttur að bankanum hefði hvorki verið óheimilt að taka til sín eign G til uppgjörs á skuld hans í skjóli handveðréttar né hefði það bakað bankanum skaðabótaskyldu að neyta þeirrar heimildar. Var niðurstaða héraðsdóms um að hafna viðurkenningu krafna G því staðfest.

G hf. krafði T ehf. um greiðslu samkvæmt 13 samningum um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti og einum samningi um framvirk gjaldmiðlaviðskipti. Skyldi fyrrnefndu samningunum ljúka 16. október 2008, en afhendingardagur samningsins um framvirk gjaldmiðlaviðskipti var 21. sama mánaðar. Hinn 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar G hf., vék stjórn hans frá og skipaði honum skilanefnd. Með bréfi 15. apríl 2009 lýsti T ehf. yfir ógildingu afleiðusamninganna við G hf. Taldi T ehf. sig óbundinn af samningunum frá því Fjármálaeftirlitið tók ákvörðun um að ráðstafa eignum og skuldum G hf. til nýs banka. Hefði G hf. vanefnt skyldur sínar gagnvart T ehf. auk þess sem samningarnir hefðu sjálfkrafa fallið í gjalddaga þar sem jafna mætti ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 7. október 2008 og ráðstöfun eigna G hf. og skulda við gjaldþrot. Byggði T ehf. jafnframt á því að samningarnir væru ógildir af sömu ástæðu. Hæstiréttur féllst ekki á það með T ehf. að afleiðusamningarnir hefðu gjaldfallið við framangreindar ráðstafanir Fjármálaeftirlitsins. Því næst var rakið að T ehf. hefði fyrst 15. apríl 2009 hreyft því við G hf. að hann væri óbundinn af afleiðusamningunum, en þá hefðu allir samningarnir runnið sitt skeið á enda og verið í tapi fyrir T ehf. Hefði T ehf. ekki getað með síðbúinni riftun af þessari ástæðu losnað undan skuldbindingum sínum gagnvart G hf. Þá hefði T ehf. borið að eiga frumkvæði að efndum samninganna, en þeirri skyldu hefði hann ekki sinnt og því vanefnt þá eftir að þeir féllu í gjalddaga. Loks var hvorki fallist á með T ehf. að víkja ætti samningunum til hliðar á grundvelli 36. gr. laga nr. 7/1936 né á grundvelli óskráðra réttarreglna um brostnar forsendur. Var T ehf. því gert að greiða G hf. hina umkröfðu fjárhæð.

L hf. lýsti kröfu við slit þrotabús B hf. á grundvelli lánssamninga, afleiðusamninga og ábyrgðarskuldbindinga. Aðila greindi ekki á um hvar skipa skyldi kröfu L hf. í réttindaröð, heldur um fjárhæð hennar. Í fyrsta lagi laut ágreiningur þeirra að því hvort einn lánssamninganna væri um lán í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu eða lögmætt lán í erlendum gjaldmiðlum. Talið var að umræddur lánssamningur væri um lán í íslenskum krónum, bundið við gengi erlendra gjaldmiðla og því í andstöðu við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Var krafa L hf. samkvæmt samningnum því einungis viðurkennd að hluta. B hf. hélt því einnig fram afleiðusamningarnir hefðu fallið niður í kjölfar bréfs skilanefndar L hf. til B hf., þar sem fram hefði komið að afleiðusamningunum yrði lokað. Í dómi Hæstaréttar kom fram að efni dreifibréfsins hefði ekki haft þýðingu fyrir uppgjör gjaldmiðlaskiptasamninga aðila, enda hefðu skyldur þeirra samkvæmt skilmálum samninganna þegar fallið niður. Hvað varðaði framvirka samninga um kaup á hlutabréfum var tekið fram að þar sem ekki yrði séð að B hf. hefði boðið L hf. greiðslu vegna þeirra á gjalddögum samninganna væri L hf. heimilt að hafa uppi kröfu samkvæmt þeim á hendur B hf. Var því fallist á kröfu L hf. að þessu leyti. Þá var talið að taka bæri til greina kröfu L hf. vegna ábyrgðarskuldbindinganna vegna þess að fjármálastjóri B hf., sem hafði prókúruumboð fyrir félagið, hefði haft heimild til að skuldbinda það með því að rita undir yfirlýsingar þess efnis. Voru kröfur L hf. því einnig teknar til greina að þessu leyti.

G hf. krafði A hf. um greiðslu samkvæmt tveimur gjaldmiðlaskiptasamningum og þremur samningum um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti. Skyldi fyrri tveimur samningunum ljúka 14. september 2009, en hinum þremur 10. október 2008. Hinn 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar G hf., vék stjórn hans frá og skipaði honum skilanefnd. A hf. taldi sér óskylt að greiða kröfu G hf. og bar því m.a. við að með tiltekinni yfirlýsingu G hf. í lok október 2008 hefðu allir samningarnir fallið niður vegna riftunar. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði m.a. að þegar G hf. hefði sent út yfirlýsingu sína í lok október 2008 hefðu samningarnir þrír um gjaldmiðla- og framvirk gjaldmiðlaviðskipti runnið skeið sitt á enda og gat yfirlýsing G hf. af þeim sökum hvorki falið í sér niðurfellingu þeirra né riftun. Þá hefði yfirlýsingin, skýrð samkvæmt efni sínu í heild, hvorki falið í sér riftun né einhliða niðurfellingu afleiðusamninga af öðrum ástæðum, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 647/2013. Loks var hvorki fallist á með A hf. að brostnar forsendur skyldu leiða til þess að skyldur hans samkvæmt samningunum féllu niður, að þá skyldi ógilda á grundvelli 31. og 33. gr. laga nr. 7/1936 né að þeim yrði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. sömu laga. Var A hf. því gert að geriða G hf. hina umkröfðu fjárhæð.

G hf. krafði S ehf. um greiðslu samkvæmt samningi um framvirk hlutabréfaviðskipti. Óumdeilt var að samningur hafði komist á milli aðila 25. september 2008 þar sem mælt var fyrir um að S ehf. skyldi á gjalddaga samningsins greiða G hf. 4.146.887.305 krónur gegn því að G hf. afhenti S ehf. hlutabréf í K hf. að nafnverði 4.765.000 krónur. Aðalkrafa G hf. var á hinn bóginn sett fram á grundvelli samnings sem bankinn hafði sent S ehf. til undirritunar 10. október sama ár þar sem tekið var mið af því að seldir höfðu verið hlutir í K hf. samkvæmt samningnum frá september 2008 að beiðni S ehf. Var gjalddagi þess samnings sá hinn sami og samningsins frá september 2008, en fyrrgreindi samningurinn var ekki undirritaður af hálfu S ehf. Hinn 7. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar G hf., vék stjórn hans frá og skipaði honum skilanefnd. Óumdeilt var í málinu að á gjalddaga samninganna greiddi S ehf. ekki skuldbindingu sína og afhenti G hf. honum ekki hlutabréfin í K hf. Ekki var fallist á með G hf. að samningurinn frá október 2008 hefði komist á milli aðila og var ekki talið að S ehf. hefði með tómlæti sínu samþykkt gerð hans. Að því er varðaði skuldbindingargildi samningsins frá september 2008 var m.a. vísað til þess að engin ákvæði væru í hinum framvirku samningum eða markaðsskilmálum sem veittu aðilunum heimild til þess að segja samningi upp eða lýsa því einhliða yfir að hann væri niður fallin, en S ehf. hafði með bréfi lýst einhliða yfir riftun samningsins. Benti ekkert til þess að S ehf. hefði lagt þann skilning í tiltekna tilkynningu G hf. sem send var viðskiptamönnum bankans í lok október 2008, að með henni hefði G hf. fellt samninginn úr gildi og yrði ekki ráðið af orðalagi tilkynningarinnar að sú hefði verið raunin. Þá var ekki fallist á með S ehf. að þar sem G hf. hefði ekki svarað yfirlýsingu hans um riftun samningsins hefði S ehf. mátt líta svo á að samningurinn væri niður fallinn. Í samræmi við almennar reglur kröfuréttar hefði S ehf. borið að hafa frumkvæði að efndum með því að bjóða fram greiðslu af sinni hálfu og leita eftir því að fá afhent þau hlutabréf sem samningurinn hefði tekið til. Fyrst þá hefði G hf. borið að hafa hlutabréfin tiltæk. Ættu sjónarmið S ehf. um að honum hafi verið ómögulegt að inna greiðslu sína af hendi þar sem honum hefði ekki verið kunnugt um greiðslustað eða gjalddaga samningsins ekki við rök að styðjast. Þá var hvorki fallist á með S ehf. að brostnar forsendur skyldu leiða til þess að hann losnaði undan skyldu til að efna samninginn, að samningurinn væri niður fallinn vegna vanefnda af hálfu G hf. né að ákvæði 30. gr. og 36. gr. laga nr. 7/1936 ættu við í málinu. Bæri S ehf. því að standa við sinn hluta samningsins. Var S ehf. því gert að greiða G hf. þá fjárhæð sem honum bar á grundvelli samningsins frá september 2008 að teknu tilliti til uppgjörs vegna þeirra hlutabréfa sem seld höfðu verið, gegn því að G hf. afhenti S ehf. 3.213.320 hluti í K hf. Kröfu G hf. um vexti fyrir tiltekið tímabil var á hinn bóginn vísað frá héraðsdómi þar sem í kröfugerð hans í héraði hafði vaxtafótur ekki verið tilgreindur, en úr þeim annmarka yrði ekki bætt fyrir Hæstarétti.

K hf. krafði B hf. um greiðslu samkvæmt vaxtaskiptasamningi frá 10 apríl 2000, en samningurinn var réttilega efndur fram í október 2008. Hinn 9. október 2008 tók Fjármálaeftirlitið yfir vald hluthafafundar í KB hf., sem síðar varð K hf., vék stjórn hans frá og skipaði honum skilanefnd. Var vaxtaskiptasamningurinn réttilega efndur á gjalddaga 14. október 2008, en ekki fóru fram frekari greiðslur á grundvelli hans á síðari gjalddögum. B hf. byggði sýknukröfu sína einkum á því að K hf. hefði, frá 9. október 2008 til 22. apríl 2009, verið í aðstöðu sem jafna mætti til þess að bú hans hefði verið tekið til gjaldþrotaskipta og hefði það leitt til þess að vaxtaskiptasamningurinn hefði gjaldfallið. Í niðurstöðu Hæstaréttar var vísað til þess að B hf. hefði ekki reist vörn sína í héraði á því að sú aðstaða sem K hf. hefði verið í á framangreindu tímabili eða eftir það tímamark, hefði leitt til þess að honum hefði borið að fara að reglum XV. kafla laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. ef hann vildi að hin gagnkvæma efndaskylda vaxtaskiptasamningsins gilti áfram. Yrði því ekki leyst úr málinu á þeim grundvelli. Féllst Hæstiréttur á með héraðsdómi að B hf. bæri að greiða K hf. hina umkröfðu fjárhæð, en upphafsdagur dráttarvaxta var ákveðinn frá því tímamarki er mánuður var liðinn frá því krafa K hf. var með réttum hætti sett fram gagnvart B hf.

S hf. og G hf. gerðu meðal annars með sér sex gjaldmiðlaskiptasamninga árið 2008 sem voru á gjalddaga 24. október, 18. nóvember og 1. desember það ár. Fjármálaeftirlitið neytti 7. október 2008 heimildar í 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki til að víkja stjórn G hf. frá, taka yfir vald hluthafafundar í honum og setja yfir hann skilanefnd og var G hf. síðar tekinn til slita 22. apríl 2009. G hf. efndi ekki fyrrgreinda samninga við S hf., sem lýsti af því tilefni kröfum við slit G hf. Úrlausn um ágreining sem reis um viðurkenningu þessara krafna við slitin var beint til héraðsdóms. Málsaðilar voru sammála um að miða skyldi uppgjör samninganna við gjalddaga hvers þeirra fyrir sig, en greindi á um við hvaða gengi íslenskrar krónu, gagnvart þeim erlendu gjaldmiðlum sem samningarnir vörðuðu, skyldi miða uppgjörið. S hf. bar því við að leggja bæri til grundvallar gengi sem Seðlabanki Evrópu hefði skráð á gjalddaga hvers samnings, en G hf. hélt því fram að miða bæri við skráð gengi hjá Seðlabanka Íslands. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þótt gengisskráning Seðlabanka Íslands samkvæmt 1. málslið 19. gr. laga nr. 36/2001 um Seðlabanka Íslands og þágildandi reglum nr. 913/2002 um gjaldeyrismarkað hefði ekki getað tekið mið af verði erlendra gjaldmiðla á skipulegum gjaldeyrismarkaði hér á landi á því tímabili, sem málið varðaði, yrði ekki fram hjá því litið að á þeim tíma hefðu farið fram viðskipti hér á landi með erlenda gjaldmiðla, sem staðið hefðu til boða eftir skráðu gengi seðlabankans að gættum reglum um takmarkaðar heimildir til gjaldeyriskaupa, og hefði gengið að því leyti verið í samræmi við raunverulegar aðstæður á markaði. Að virtri forsögu 19. gr. laga nr. 36/2001 orkaði ekki tvímælis að það gengi, sem nota ætti samkvæmt 2. málslið greinarinnar til viðmiðunar í samningum og dómsmálum þegar önnur gengisviðmiðun væri ekki sérstaklega tiltekin, gæti hvort heldur stuðst við 1. málslið eða 3. málslið hennar. Var uppgjör skiptasamninga S hf. og G hf. því miðað við það gengi sem Seðlabanki Íslands skráði á gjalddögum samninganna samkvæmt 3. málslið 19. gr. laga nr. 36/2001.

M lýsti skaðabótakröfu við slit G hf., sem einkum var reist á ætlaðri vanrækslu starfsmanna G hf. á að verða við fyrirmælum hans um að selja tiltekin hlutabréf í ágúst 2008 og því að G hf. hefði brotið gegn ákvæðum samninga málsaðila um einkabankaþjónustu með því að festa fé hans í verðbréfum sem ekki voru skráð á markaði. Auk þess hafði M uppi kröfu um viðurkenningu á því að honum væri heimilt að skuldajafna kröfu sinni við kröfu G hf. samkvæmt lánssamningi þeirra, en Í hf. hafði eignast kröfuna með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 14. nóvember 2008 um ráðstöfun eigna og skulda G hf. Slitastjórn G hf. hafnaði kröfum M og vísaði ágreiningnum til úrlausnar héraðsdóms eftir fyrirmælum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Ágreiningur málsaðila laut einkum að því í fyrsta lagi hvort starfsmenn G hf. hefðu bakað M bótaskyldu með því að fé M hefði verið fest í hlutabréfum í tveimur einkahlutafélögum og einu hlutafélagi sem ekki voru skráð á verðbréfamarkaði. Hæstiréttur vísaði til þess að á grundvelli samninga málsaðila um einkabankaþjónustu hefði G hf. ekki að réttu lagi getað ákveðið einn síns liðs að standa í þágu M að kaupum á óskráðum hlutabréfum. Á hinn bóginn taldi rétturinn að í málinu lægi fyrir að G hf. hefði alltént sent M yfirlit yfir öll þessi viðskipti og að M hefði sýnt af sér stórfellt tómlæti til að gera athugasemdir við G hf. vegna þeirra. Vísað var til þess að slíkt tómlæti gæti haft meiri áhrif á réttarstöðu samningsaðila í verðbréfaviðskiptum en á öðrum sviðum, að virtu eðli slíkra viðskipta. Var M fyrir tómlæti sitt talinn hafa brugðist tillitsskyldu sinni gagnvart G hf. og með því glatað rétti til að hafa uppi skaðabótakröfu á þessum grundvelli. Í öðru lagi deildu aðilar um hvort stofnast hefði til bótaskyldu með því að af hálfu G hf. hefði verið sýslað með fé M á grundvelli tiltekins samnings málsaðila um einkabankaþjónustu án þess að mörkuð hefði verið ákveðin fjárfestingarstefna, en í samningnum var ekki getið um í hvaða hlutföllum viðskiptin mættu vera varðandi einstakar tegundir verðbréfa. Hæstiréttur hafnaði málatilbúnaði G hf. þess efnis að í samningnum hefði átt að felast ótakmörkuð heimild hans við framkvæmd samningsins til ákvarðanatöku um umfang viðskipta með einstakar tegundir verðbréfa. Þrátt fyrir það taldi rétturinn að gæta yrði að því að G hf. hefði staðið að umfangsmiklum viðskiptum í þágu M á grundvelli samningsins um nokkurt skeið og að G hf. hefði sent M yfirlit yfir viðskiptin, án þess að M hefði haft uppi athugasemdir vegna þeirra fyrr en við rekstur þessa máls. Var stórfellt tómlæti M að þessu leyti einnig talið firra hann rétti til hafa uppi skaðabótakröfu á þessum grundvelli. Í þriðja lagi greindi aðila á um hvort starfsmenn G hf. hefðu bakað M bótaskyldu með því að gerðar hefðu verið ráðstafanir um hagsmuni M eins og hann hefði gengist undir að taka frá tilgreindum degi við réttindum og skyldum einkahlutafélags samkvæmt samningi um framvirk kaup á hlutabréfum í G hf., en M bar því við að hann hafi aldrei samþykkt slík aðilaskipti að samningnum. Hæstiréttur hafnaði einnig skaðabótakröfu M á þessum grundvelli, þar sem að virtum atvikum málsins gæti ekki leikið vafi á að M hefði í raun tekið að sér fyrrgreinda skuldbindingu einkahlutafélagsins, jafnvel þótt skjalagerð G hf. í tengslum við skuldaraskiptin hafi verið með endemum. Loks stóð ágreiningur í fjórða lagi um hvort stofnast hefði til bótaskyldu af hálfu G hf. með því að vanrækt hefði verið að fara að fyrirmælum, sem varnaraðili hefði gefið í ágúst 2008, um að seld yrðu hlutabréf hans í fjármálafyrirtækjunum G hf., K hf. og L hf. Talið var sannað að M hefði tilgreindan dag í ágúst 2008 gefið G hf. fyrirmæli um að selja hlutabréfin í fyrrgreindum fjármálafyrirtækjum og að ekki hefði orðið af því að G hf. kæmi bréfunum í verð, en hlutabréfin voru enn í eigu M er þau urðu síðar verðlaus við greiðsluþrot fjármálafyrirtækjanna. Vísað var til þess að sönnur hefðu ekki verið færðar fyrir því að M hefði dregið til baka fyrirmælin um að selja hlutabréfin og að ekki hefði verið á færi M að grípa sjálfur til slíkra aðgerða þar sem bréfin hefðu verið sett G hf. að handveði. Var þessi vanræksla metin G hf. til sakar og hún talin hafa valdið M tjóni er næmi því verði sem G hf. hefði sannanlega upplýst M um að ráðgert væri að fá mætti fyrir hlutabréfin. Krafa M um greiðslu lögfræðikostnaðar var ekki talin eiga sér lagastoð. Þá var skaðabótakrafa M talin njóta stöðu almennrar kröfu í réttindaröð við slitin samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991. Loks var M ekki talið heimilt að beita skaðabótakröfu sinni til skuldajafnaðar við kröfu Í hf. á hendur honum samkvæmt lánssamningi málsaðila, enda hefði skaðabótakrafan ekki orðið til áður en þrír mánuðir voru til frestdags G hf. samkvæmt 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991, sbr. 1. mgr. 102. gr. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. júlí 2013. Hann krefst aðallega sýknu af kröfu stefnda, en til vara að hún verði lækkuð. Í báðum tilvikum krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti. Stefndi krefst staðfestingar héraðsdóms og málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

Forveri L hf. og N hf. gerðu með sér fjóra afleiðusamninga um gjaldmiðla- og vaxtaskipti. Báðir aðilar efndu samningsskyldur sínar fram til október 2008, en frá þeim tíma framkvæmdi L hf. ekki greiðslur til að fullnægja skuldbindingum þeirra beggja svo sem hann hafði áður gert. Um miðjan október 2008 sendi L hf. út tilkynningu til viðskiptavina sinna þar sem kom fram að afleiðusamningum yrði lokað og að uppgjöri yrði hagað með tilteknum hætti. Í janúar 2009 sendi L hf. bréf til N hf. þar sem kom fram að afleiðusamningarnir fjórir væru skráðir opnir og var N hf. boðið að loka samningunum, en við það myndu þeir falla á gjalddaga og breytast í kröfur. N hf. brást hvorki við bréfinu né síðari greiðsluáskorun og í kjölfarið höfðaði L hf. mál og krafði N hf. um greiðslu skuldar á grundvelli afleiðusamninganna. Hæstiréttur vísaði m.a. til þess að tilkynning L hf. hefði verið einhliða yfirlýsing af hans hálfu og skuldbindandi fyrir hann auk þess sem efni hennar verið óljóst um hver afdrif afleiðusamninga N hf. yrðu. Þá hefði yfirlýsingin hvorki átt sér stoð í skilmálum sem um afleiðusamningana giltu né hefði hún verið reist á því að lokunin væri viðbrögð við vanefndum N hf. Hefði N hf. mátt líta svo á að með tilkynningunni hefði L hf. einhliða verið að fella niður afleiðusamningana og lýsa því yfir að framvegis myndi hann hvorki efna samningana af sinni hálfu né ætlast til efnda af hálfu N hf., enda hefði L hf. ekki framkvæmt greiðslur samkvæmt efni samninganna á nánar tilteknum gjalddögum. Hefði það ekki verið á valdi L hf. að lýsa einhliða og án vanefnda af hálfu N hf. yfir niðurfellingu samninganna, sem hefði falið í sér brottfall á gagnkvæmri efndaskyldu aðila, en gera samt sem áður kröfu um uppgjör samkvæmt efni þeirra. Yrði að líta til þess að lokadagar samninganna hefði verið á árunum 2010 og 2011 og hefði því verið ómögulegt í október 2008 að segja fyrir um hver staða íslensku krónunnar yrði þá gagnvart hinum erlendu gjaldmiðlum. Tölvupóstur N hf. með fyrirspurn um hvers vegna samningarnir fengju ekki að renna sitt skeið breytti engu í þessu sambandi. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu N hf.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna að kröfu B yrði skipað í réttindaröð við slit L hf. Kröfu sína reisti B á ætlaðri skaðabótaskyldu L hf. á þeim grundvelli að L hf. hefði með ólögmætum og saknæmum hætt leyst til sín innstæðu á handveðsettum bankareikningi B til fullnustu á kröfu L hf. á hendur B vegna uppgjörs afleiðusamninga sem B og forveri L hf. gerðu með sér í september og október árið 2008. B bar því við að forveri L hf. hefði í viðskiptunum ekki gætt að upplýsingaskyldu gagnvart sér samkvæmt lögum nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti og að víkja bæri samningum aðila til hliðar á grundvelli ákvæða í III. kafla laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hæstiréttur vísaði meðal annars til þess að B hefði átt frumkvæði að viðskiptunum við forvera L hf., að honum hefði mátt vera ljóst að þeim fylgdi umtalsverð áhætta og að hann hefði undirritað almenna skilmála fyrir markaðsviðskipti hjá forvera L hf. í desember 2007 þar sem gerð hefði verið grein fyrir áhættusemi viðskipta á borð við þau er B tókst síðar á hendur. Þá var B ekki talinn hafa sýnt fram á að ráðgjöf eða upplýsingar af hálfu forvera L hf. vegna viðskiptanna hefðu verið ófullnægjandi eða rangar. Því væru ekki efni til að víkja samningi aðila til hliðar. B hélt því einnig fram í málinu að L hf. væri ekki réttur aðili að handveðsyfirlýsingu þeirri er lá til grundvallar innlausn fjármuna á bankareikningi B þar sem handveðið hefði í reynd verið fært yfir til LB hf. með ákvörðunum Fjármálaeftirlitsins í október 2008, en Hæstiréttur vísaði því á bug. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.

Ó lýsti tveimur skaðabótakröfum við slit G hf. sem slitastjórn félagsins hafnaði og var ágreiningi aðila vísað til úrlausnar héraðsdóms. Ó, sem gert hafði samning um einkabankaþjónustu við G hf., hélt því fram að starfsmenn G hf. hefðu valdið honum tjóni með saknæmri háttsemi sinni annars vegar í tengslum við kaup Ó á skuldabréfi útgefnu af L ehf. og hins vegar vegna framvirkra kaupa Ó á skuldabréfi og samnings um gjaldeyrisstýringu sem endað hafi með tapi. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans, kom fram að í dómi Hæstaréttar í máli nr. 472/2012 hefði því verið slegið föstu í sambærilegu máli að G hf. hefði brotið gegn 4., 5., 6. og 9. gr. laga nr. 33/2003 um verðbréfaviðskipti í tengslum við útboð skuldabréfa L ehf. Engin rök væru til þess að horfa framhjá fordæmisgildi þess dóms og var því talið sannað að starfsmenn G hf. hefðu valdið Ó tjóni vegna kaupa á umræddu skuldabréfi L ehf. Var því fallist á fyrri skaðabótakröfu Ó eins og hún var sett fram og hún viðurkennd sem almenn krafa við slit G hf. Hins vegar var talið að G hf. hefði sýnt fram á að Ó hafi aldrei greitt þá fjármuni sem hann krafðist bóta fyrir vegna framvirkra kaupa á skuldabréfi og framlags til gjaldeyrisstýringar í tengslum við uppgjör á þeim kaupum og að Ó hefði því ekki orðið fyrir tapi. Var seinni skaðabótakröfu Ó af þeim sökum hafnað. Í málinu hafði G hf. uppi gagnkröfu sem laut að óuppgerðu tapi sem varð á áðurgreindum afleiðuviðskiptum en hluti þeirra skulda hafði verið færður inn í samning um gjaldeyrisstýringu. Var talið, að túlka yrði forsendur áðurgreinds dóms Hæstaréttar á þann veg, að G hafi við gerð samnings um afleiðuviðskipti aðila í þessu máli brotið gegn 4., 5. og 9. gr. laga nr. 33/2003. Var samningurinn af þeim sökum talinn óskuldbindandi fyrir Ó og krafa hans um sýknu af gagnkröfu G hf. tekin til greina.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfum S ehf. við slit fjármálafyrirtækisins L hf. og fallist á gagnkröfu L hf. á hendur S ehf. Krafa S ehf. var tilkomin vegna innstæðu í nafni félagsins sem afhent hafði verið L hf. að handveði og L hf. leyst til sín vegna vanskila S ehf. á tilteknum afleiðusamningi milli aðila. Ekki var fallist á með S ehf. að samið hefði verið um að einungis hluti hinnar handveðsettu innstæðu félli í hlut L hf. vegna uppgjörs afleiðusamningsins. Var því hafnað kröfu S ehf. við slit L hf. sem nam mismuninum. Þá var ekki fallist á kröfu S ehf. er laut að því að handveðréttur í tilteknum bankareikningi yrði aflétt.

Fjármálafyrirtækið S hf. höfðaði mál gegn A til heimtu ætlaðar skuldar hans á grundvelli tveggja samninga sem A og forveri S hf. höfðu gert með sér um afleiðuviðskipti, svonefnda skiptasamninga, í júní 2008. Til grundvallar samningum aðila lágu annars vegar viðmiðunarbréf A, nánar tiltekin ríkisskuldabréf, og hins vegar viðmiðunarbréf S hf., nánar tilgreindir víxlar á hendur E hf. Tók krafa S hf. mið af því að A bæri bæði ábyrgð á hækkun eigin viðmiðunarbréfa og lækkun viðmiðunarbréfa S hf. á lokadegi samninganna 8. október 2008. A mótmælti skýringu S hf. á efni skiptasamninganna og hélt því fram að áhætta hvors samningsaðila um sig hefði átt að takmarkast við hækkun sem gæti orðið á markaðsvirði viðmiðunarbréfa hans á samningstímanum og að í samningunum hefði verið innbyggt „gólf“ sem takmarkaði áhættuna. Lækkun á markaðsvirði viðmiðunarbréfanna félli því utan við efni samninganna. Þá taldi A að S hf. yrði að bera ábyrgð á því að hafa gert samkomulag við E hf. í stað þess að innheimta víxlana þá þegar hjá félaginu, sem ætla mætti að hefði borið árangur miðað við fjárhagsstöðu þess þá, en S hf. hafði 1. desember 2008 upplýst A um að hann hefði 10. október sama ár gengið að tilboði E hf. um að greiða tiltekið hlutfall víxilskuldarinnar með reiðufé og afhenda nýja víxla á hendur E hf., en S hf. miðaði við að markaðsvirði nýju víxlanna hefði ekkert verið á lokadegi skiptasamninganna. Hæstiréttur vísaði til þess að A hefði meðal annars krafist sýknu á grundvelli þess að samningar aðila væru ógildir með skírskotun til 15. og 16. gr. laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti. Í því samhengi benti rétturinn á að A hefði ekki borið fyrir sig almennar ógildingarreglur fyrr en við meðferð málsins fyrir Hæstarétti og var sýknukröfu hans því hafnað. Næst taldi Hæstiréttur að ákvæði skiptasamninganna um skuldbindingar viðskiptamanns og banka, sem voru einhliða samin af S hf., væru í raun óskiljanleg og að S hf. yrði að bera hallann af því. Samkvæmt því var fallist á með A að skýra yrði samningana svo að áhætta hvors aðila um sig hefði takmarkast við hækkun viðmiðunarbréfa hans og var kröfu S hf. hafnað að öðru leyti en því sem nam hækkun viðmiðunarbréfa A. Loks var litið svo á að S hf. hefði þegar fengið þá fjárhæð greidda enda hefði S hf. gengið að innstæðu, sem A hafði sett forvera S hf. að handveði til tryggingar efndum skiptasamninganna, sem talið var sannað að hefði numið hærri fjárhæð en svaraði skuld A við S hf.

L hf. höfðaði mál gegn N ehf. og fyrirsvarsmanni félagsins, E, til heimtu skuldar vegna viðskipta þeirra samkvæmt fimm framvirkum samningum um kaup N ehf. á hlutum í L hf. Var kröfu beint að E um hluta skuldarinnar á grundvelli yfirlýsingar hans um sjálfskuldarábyrgð. N ehf. og E báru aðallega fyrir sig að samningarnir hefðu ekki komist lögformlega á, að L gæti ekki borið þá fyrir sig vegna ákvæða III. kafla laga nr. 7/1936 um um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga og að L hf. hefði einhliða og ranglega flokkað N ehf. sem fagfjárfesti og þar af leiðandi ekki veitt félaginu þær leiðbeiningar sem því hefðu ella verið veittar sem almennum fjárfesti, en til vara að krafa L hf. væri reist á röngum reikningslegum forsendum. Hæstiréttur sló því föstu að gildi einstakra samninga milli aðila hefði ekki verið háð því að þeir væru undirritaðir af þeim báðum, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 24. nóvember 2011 í máli nr. 93/2011, og að sýnt væri að L hf. hefði á fullnægjandi hátt fært efni einstakra samninga í letur og sent N ehf. til samræmis við áskilnað skilmála L hf., sem N ehf. hafði samþykkt. Á hinn bóginn taldi Hæstiréttur að eins og málið væri reifað væri slíkur vafi uppi um efni samninganna fimm að ófært væri að fella efnisdóm á málið, auk þess sem margt væri óljóst um hvernig L hf. hefði ráðstafað lánsfé N ehf. til uppgjörs á skuldum félagsins við L hf., þ. á m. vegna hinna fimm umþrættu samningum. Loks vísaði Hæstiréttur til málsástæðna N ehf. og E, er lutu að ætlaðri rangri flokkun L hf. á N ehf. sem fagfjárfestis í viðskiptum þeirra, og var á það bent að viðhlítandi afstaða yrði ekki tekin til þessara málsástæðna með því einu að vísa til dóms réttarins 24. janúar 2011 í máli nr. 638/2010, svo sem héraðsdómur hafði gert, en atvik er lytu að þessum hluta málsins væru vanreifuð af hálfu L hf. Var málinu vísað frá héraðsdómi.

L hf. höfðaði mál gegn N ehf. til heimtu skuldar vegna viðskipta þeirra samkvæmt tveimur framvirkum samningum, um kaup á hlutum í E hf. Hæstiréttur vísaði til þess að L hf. hefði verið í lófa lagið að neyta heimilda laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til að höfða eitt mál um kröfur, sem hafðar voru uppi í þessu máli og öðru, sem varðaði fimm aðra framvirka samninga milli sömu aðila, sbr. dóm réttarins 29. nóvember 2012 í máli nr. 184/2012. Því máli var vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar af hendi L hf. Þótt L hf. hefði verið það óskylt taldi Hæstiréttur að hvað sem því liði væri óhjákvæmilegt að vafi um afrif þeirra lögskipta sem mál nr. 184/2012 tók til leiddi til þess að ófært væri að fella efnisdóm á þetta mál, auk þess sem atriði er lutu að nánar tilteknum málatilbúnaði N ehf. væru með öllu vanreifuð af hálfu L hf. Var málinu vísað frá héraðsdómi.

DF ehf. krafðist þess að viðurkennt yrði með dómi að D ehf. væri óheimilt að nota heitið „DOMUS“ í atvinnustarfsemi sinni og yrði gert að afmá skráningu á heitinu „Domusnova“ hjá hlutafélagaskrá að viðlögðum dagsektum. Byggði DF ehf. á því að notkun D ehf. á orðinu „DOMUS“ fæli í sér brot á vörumerkjarétti hans. Báðir aðilar höfðu milligöngu um kaup og sölu á fasteignum. Í héraðsdómi var talið að vernd sú sem DF ehf. nyti samkvæmt lögum nr. 45/1997 um vörumerki væri bundin við orðmerki hans í heild en ekki tvo aðskilda hluti þess. Þá var ekki talið að uppfylltar væru kröfur 1. mgr. 4. gr. laganna sem lytu að sambærileika og ruglingshættu. Hæstiréttur féllst á með héraðsdómi að DF ehf. hefði ekki leitt líkur að því að hætta væri á ruglingi milli firmaheitis D ehf. og skráðs orðmerkis DF ehf. Var staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu D ehf.

G hf. lýsti kröfu við slit þrotabús F ehf. á grundvelli fimm afleiðusamninga sem málsaðilar gerðu með sér haustið 2008. Ágreiningur var með aðilum um hvort G hf. hefði efnt samningana fyrir sitt leyti á gjalddögum þeirra 7. og 9. október 2008, en á fyrrnefndum degi hafði Fjármálaeftirlitið skipað bankanum skilanefnd samkvæmt heimild í lögum nr. 125/2008. Hélt þrotabú F ehf. því fram að G hf. hefði ekki efnt samningana fyrir sitt leyti en hinn síðarnefndi bar því við að hann hefði staðið við samningana með skuldajöfnuði samkvæmt heimild í markaðsskilmálum bankans, sem F ehf. hefði gengist undir. Talið var að G hf. hefði samkvæmt skilmálunum verið heimill skuldajöfnuður, eins og atvikum málsins var háttað, og var kröfu G hf. því skipað í réttindaröð við slit þrotabús F ehf. sem almennri kröfu samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl.

Þ, sem hafði gert nokkuð marga afleiðusamninga við bankann L hf., lýsti kröfu vegna viðskiptanna á hendur bankanum við slitameðferð þess síðarnefnda. L hf. hafði einnig átt kröfu á hendur Þ, en sú krafa var flutt yfir til NBI hf. haustið 2008 með ákvörðun Fjármálaeftirlitsins. Þ krafðist heimildar til skuldajafnaðar gagnvart NBI hf. vegna viðskiptanna, en héraðsdómur féllst ekki á kröfuna, einkum á þeirri forsendu að krafan hefði stofnast eftir að þrír mánuðir voru til frestdags, sbr. 1. mgr. 100. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Þ bar því við að samningarnir væru framlenging eldri samninga og því hluti af eldra réttarsambandi. Hæstiréttur féllst ekki á þá röksemd og staðfesti hinn kærða úrskurð með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 130/2011 og forsendna úrskurðarins.

L hf. höfðaði mál gegn Í hf. til innheimtu kröfu samkvæmt tólf gjaldmiðlaskiptasamningum. Hæstiréttur sýknaði Í hf., enda hafði L hf. lýst því yfir á samningstímanum að bankinn vildi fella niður umrædda samninga og Í hf. samþykkt það fyrir sitt leyti.

Sigurður Snædal Júlíusson hdl.) gegn Landsbankanum hf. (Ólafur Haraldsson hrl. Guðmundur Ingvi Sigurðsson hdl.)

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfum ÍV hf. við slit K hf. Deila aðila laut að tvennu. Annars vegar að því hvort ÍV hf. bæri greiðsluábyrgð samkvæmt sex afleiðusamningum, en ÍV hf. bar fyrir sig forsendubrest og að hvergi væri í samningunum kveðið á um sjálfstæða greiðsluábyrgð hans við greiðslufall. Hins vegar hvort félaginu væri heimilt að nota kröfur samkvæmt sjö skuldabréfum í þremur skuldabréfaflokkum, sem K hf. gaf út og ÍV hf. keypti, til skuldajafnaðar við kröfur sem K hf. kynni að eiga á hendur ÍV samkvæmt fjórtán afleiðusamningum, þar á meðal afleiðusamningunum sex, þrátt fyrir að ÍV hf. hefði handveðsett K hf. skuldabréfin meðal annars til tryggingar skuldbindingum ÍV hf. samkvæmt áðurgreindum sex afleiðusamningum. Um hið fyrra atriði segir meðal annars í dómi Hæstaréttar að aðilar hefðu samið svo um að þótt ÍV hf. keypti sjö skuldabréf í evrum af K hf. skyldi hann fyrir tilstilli sex áðurgreindra afleiðusamninga vera eins settur og hann fengi greiðslur af skuldabréfunum í íslenskum krónum. Taldi rétturinn að ÍV hf. bæri greiðsluábyrgð samkvæmt afleiðusamningunum og þar af leiðandi gengistapi af þeim. Vísað var til markmiðs með gerð samninganna og tilefnis áðurgreindrar handveðsetningar, enda samrýmdist það, að ÍV hf. bæri ekki greiðsluábyrgð samkvæmt samningunum, ekki því að ágreiningslaust væri með aðilum að krafa ÍV hf. á hendur K hf. samkvæmt skuldabréfunum hefði fyrir tilstilli afleiðusamninga átt að miðast við gengi íslensku krónunnar. Um hið síðara atriði segir meðal annars í dómi Hæstaréttar að handveðssamningur útiloki almennt ekki að veðsala sé heimilt að ráðstafa handveðsettu verðmæti með löggerningi, en sú heimild sæti þó þeirri takmörkun sem leiði af rétti veðhafans og víki síðar stofnuð réttindi fyrir rétti hans. Frá þessari meginreglu væri vikið í handveðssamningi aðila samkvæmt heimild í 11. gr. laga nr. 75/1997. Rétturinn taldi að skýra yrði ákvæði í handveðssamningnum með hliðsjón af markmiði með samningi aðila um áðurgreind skuldabréfaviðskipti. Með vísan til þess girti ákvæðið ekki fyrir að ÍV hf. gæti notað kröfur samkvæmt hinum handveðsettu skuldabréfum á hendur K hf. til skuldajafnaðar við kröfur K hf. á hendur sér, enda væri með því ekki gengið gegn rétti K hf. sem veðhafa. Þar sem almenn skilyrði skuldajafnaðar væru fyrir hendi var ÍV hf. talið þetta heimilt.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi um viðurkenningu kröfu L við slit K hf. Málavextir voru þeir að L og K hf. gerðu með sér lánssamning og vaxtaskiptasamninga. Við fall K hf. á haustmánuðum 2008 voru tveir vaxtasamningar enn í gildi, en lokagjalddagar þeirra voru 6. maí 2010 og 10. janúar 2012. Tveir vaxtagjalddagar, 20. október 2008 og 6. nóvember sama ár, voru vanefndir af hálfu K hf. Málsaðilum var ljóst að samningarnir yrðu ekki efndir samkvæmt efni sínu og að fullnaðaruppgjör vegna þeirra skyldi því fara fram. Deila aðila laut að tímamarki fullnaðaruppgjörs, nánar tiltekið hvort miða bæri lokun samninganna við bréf lögmanns L til K hf. 11. desember 2008 eða tölvubréf fyrirsvarsmanns L til K hf. 17. sama mánaðar. Í úrskurði héraðsdóms, sem Hæstiréttur staðfesti, segir meðal annars að miða bæri uppgjör samninganna við stöðu þeirra á þeim tíma, þegar fyrst kom fram afdráttarlaus krafa um lokun samninganna, en það hefði verið í tölvubréfi fyrirsvarsmanns L til K hf. 17. desember 2008.

L hf. og G ehf. gerðu 19. ágúst 2008 með sér framvirkan samning um kaup G ehf. á hlutabréfum í L hf. og var gjalddagi samningsins 19. nóvember 2008. Í millitíðinni var L hf. tekinn til slitameðferðar. Á gjalddaga neitaði G ehf. að greiða kaupverðið og höfðaði L hf. því mál og krafðist greiðslu gegn afhendingu hlutabréfanna. Vegna málsástæðu G ehf. um að forsendur hefðu brostið fyrir efndum samningsins kom fram í dómi Hæstaréttar að skylda G ehf. samkvæmt samningnum hefði verið skýr og G ehf. hefði tekið áhættuna af því að hlutabréfin gætu orðið verðlaus eða misst eiginleika sinn sem hlutabréf. Ekki hefði verið vefengt að L hf. hefði átt hlutabréf í sjálfum sér, sem hann hefði getað afhent G ehf. á gjalddaga samningsins. Ekki var fallist á að víkja ætti efni samningsins til hliðar samkvæmt 36. gr. laga nr. 7/1936, enda bentu upplýsingar í hlutafélagskrá um tilgang G ehf. til þess að jafnræði hefði verið með samningsaðilum, auk þess sem fram kom að G ehf. hefði kynnt sér eðli framvirkra samninga og notið sérfræðiráðgjafar annarra en L ehf. áður en samningurinn var undirritaður. Einnig þóttu hvorki efni samningsins né atvik eftir samningsgerðina gefa tilefni til að víkja samningnum til hliðar. Loks var ekki talið sannað með tilvísunum til skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis einum saman að L hf. hefði beitt blekkingum við samningsgerðina. Krafa L hf. var af þessum sökum tekin til greina.