Dómstólaleit

Kærður var úrskurður Landsréttar í máli E ehf. og H ehf. gegn Í hf., sem risið hafði við úthlutun á söluverði fasteignar við nauðungarsölu. Laut ágreiningur aðila að kröfu sem Í hf. hafði lýst við nauðungarsöluna og var að rekja til láns sem tiltekinn sparisjóður hafði veitt H ehf. á grundvelli fjármögnunarsamnings, gegn veðrétti í fasteigninni á grundvelli 36 tryggingarbréfa. Samningnum hafði sparisjóðurinn síðar rift og hafði H ehf. fengið skaðabótaskyldu hans vegna riftunarinnar viðurkennda með dómi. Taldi H ehf. sig því eiga kröfu til skuldajafnaðar við kröfu Í hf., sem tekið hafði við réttindum sparisjóðsins vegna lánsins. Á milli Í hf. og H ehf. var rekið annað mál þar sem Í hf. krafði H ehf. um greiðslu samkvæmt lánssamningnum, en því máli hafði verið frestað þar til niðurstaða í þriðja málinu, um skaðabótakröfu H ehf. við slit sparisjóðsins, lægi fyrir. E ehf. og H ehf. kröfðust þess annars vegar að sýslumanni yrði gert að fresta ákvörðun um úthlutun af söluverði fasteignarinnar til Í hf. þar til niðurstaða í ágreiningsmálinu lægi fyrir og hins vegar að frumvarpi sýslumanns yrði breytt þannig að hafnað yrði tilteknum hlutum af kröfu Í hf. Hæstiréttur hafnaði kröfum E ehf. og H ehf. um frestun á ákvörðun um úthlutun og taldi að leysa bæri úr því hvaða fjárhæð Í hf. ætti að fá úthlutað af söluverði fasteignarinnar ef niðurstaða dómsmáls H ehf. gegn sparisjóðinum yrði sú að krafa Í hf. væri að engu leyti fallin niður fyrir skuldajöfnuð. Annars vegar væri óumdeilt að þar væri um að ræða höfuðstól kröfunnar en hins vegar væri deilt um hvort kröfur Í hf. um vexti og dráttarvexti nytu veðréttar með höfuðstólnum. Rakti Hæstiréttur í kjölfarið ákvæði 4. og 5. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð og þau lögskýringargögn sem stóðu þeim að baki. Taldi rétturinn að samkvæmt þeim yrði að leggja til grundvallar að í lögum nr. 75/1997 væri gengið út frá þeirri meginreglu að tilgreind hámarksfjárhæð í tryggingarbréfi skírskotaði til höfuðstóls veðtryggðar kröfu. Ef sú krafa bæri vexti samkvæmt samningi eða lögum fram til gjalddaga höfuðstólsins, næði veðtryggingin einnig til vaxtanna þótt þess væri ekki getið í bréfinu og samanlögð fjárhæð þeirra og höfuðstólsins færi fram úr hámarksfjárhæðinni. Sama máli gegndi um dráttarvexti af heildarskuldinni eftir gjalddaga hennar, en um bæði vexti og dráttarvexti gilti þó sú takmörkun samkvæmt b. lið 5. gr. laganna að þeir nytu aðeins veðtryggingar með höfuðstól kröfunnar að því leyti, sem þeir hefðu fallið í gjalddaga á síðasta árinu áður en krafa um nauðungarsölu á veðinu væri sett fram. Þó girtu ákvæði laga nr. 75/1997 ekki fyrir að ákveða mætti í tryggingarbréfi að hámarksfjárhæð, sem þar væri tilgreind, sneri að heildarfjárhæðinni sem ætlast væri til að veðtrygging tæki til að meðtöldum vöxtum og kostnaði, og þá eftir atvikum án tillits til takmarkana b. liðar 5. gr. laganna. Með því að vikið yrði í slíku tilviki frá meginreglu laganna yrði á hinn bóginn að áskilja að ákvörðun um þetta kæmi skýrlega fram í texta tryggingarbréfs eða yrði ótvírætt leidd af skýringu þess. Að þessu virtu og með vísan til orðalags tryggingarbréfanna, taldi Hæstiréttur að skýra yrði ákvæði þeirra svo að hámarksfjárhæð þeirra hefði einungis lotið að höfuðstól þeirra skulda sem veðréttindi ættu að ná til, svo og til samningsbundinna vaxta, dráttarvaxta og innheimtukostnaðar sem aukakrafna samkvæmt b. lið 5. gr. laga nr. 75/1997. Gæti krafa Í hf. um vexti því ekki talist hluti af aðalkröfu hans samhliða höfuðstól skuldar H ehf. enda yrði að miða við að krafa um nauðungarsölu á eigninni hefði komið fram meira en ári eftir gjalddaga vaxtanna og gætu þeir því ekki notið veðtryggingar með höfuðstólnum. Ætti það sama við um dráttarvexti af vöxtunum. Hins vegar yrði að miða við að dráttarvextir af höfuðstólnum nytu veðtryggingar að því leyti sem þeir hefðu fallið til á tilteknu tímabili sem Í hf. hafði miðað kröfugerð sína við. Var fjárhæð úthlutunar til Í hf. lækkuð í samræmi við þetta og kveðið á um varðveislu hennar á sérgreindum reikningi þar til ákveðið yrði í öðru dómsmáli hvort krafa Í hf. til hennar væri að hluta eða öllu leyti fallin niður.

Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli E ehf. og H ehf. gegn Í hf., sem risið hafði vegna nauðungarsölu fasteignar sem verið hafði í eigu E ehf., var að hluta vísað frá héraðsdómi. Laut ágreiningur aðila að kröfu sem Í hf. hafði lýst við nauðungarsöluna. Tilurð kröfunnar mátti rekja til láns sem tiltekinn sparisjóður hafði veitt H ehf. á grundvelli fjármögnunarsamnings og naut veðréttar fyrir í fasteigninni samkvæmt tryggingarbréfum. Þeim samningi hafði sparisjóðurinn síðar rift og hafði H ehf. fengið skaðabótaskyldu sparisjóðsins vegna riftunarinnar viðurkennda fyrir dómi. Taldi H ehf. sig því eiga skaðabótakröfu til skuldajafnaðar við kröfu Í hf., sem tekið hafði við réttindum sparisjóðsins vegna lánsins. Á milli Í hf. og H ehf. var rekið annað mál þar sem Í hf. krafði H ehf. um greiðslu samkvæmt lánssamningnum, en því máli hafði verið frestað þar til niðurstaða í þriðja málinu, varðandi viðurkenningu á skaðabótakröfu H ehf. við slit sparisjóðsins, lægi fyrir. E ehf. og H ehf. kröfðust þess annars vegar að sýslumanni yrði gert að fresta ákvörðun um úthlutun af söluverði fasteignarinnar til Í hf. þar til niðurstaða í ágreiningsmálinu lægi fyrir og hins vegar að frumvarpi sýslumanns yrði breytt þannig að tilteknum hlutum af kröfu Í hf., vegna vaxta, dráttarvaxta og málskostnaðar, yrði hafnað. Landsréttur tók til greina kröfu E ehf. og H ehf. um að fresta endanlegri ákvörðun um úthlutun á söluverði fasteignarinnar upp í kröfu Í hf., en taldi á hinn bóginn að úrlausn um breytingar á frumvarpinu hefði ekki raunhæft gildi fyrir réttarstöðu þeirra og vísaði kröfu þeirra að því leyti frá héraðsdómi með vísan til 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að krafa Í hf. væri umdeild að því leyti að niðurstaða hefði ekki enn fengist um hvort hún kynni að vera fallin niður í heild eða hluta vegna skuldajafnaðar við kröfu H ehf. Þegar svo væri ástatt bæri sýslumanni samkvæmt 7. mgr. 50. gr. laga nr. 90/1991 að gera ráð fyrir hinni umdeildu kröfu í frumvarpi til úthlutunar með þeirri fjárhæð sem hún gæti hæst numið og varðveita síðan þá fjárhæð þar til ráðið yrði um tilkall hennar. Ætti sýslumaður því ekki við slíkar aðstæður að fresta ákvörðun um úthlutun, svo sem ranglega hefði verið lagt til grundvallar í úrskurði Landsréttar, heldur þvert á móti að komast að niðurstöðu um þá hámarksfjárhæð sem hlutaðeigandi kröfuhafi gæti átt rétt til þegar deila um tilvist kröfunnar væri til lykta leidd. Væri þannig óhjákvæmilegt að leysa úr ágreiningi aðila um rétt Í hf. til að fá greidda af söluverðinu vexti og dráttarvexti af hugsanlegri kröfu sinni svo og málskostnað. Væru dómkröfur E ehf. og H ehf. að því leyti síður en svo andstæðar 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Var ákvæði hins kærða úrskurðar um frávísun málsins að hluta frá héraðsdómi samkvæmt því fellt úr gildi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu Ó um að fella úr gildi ákvörðun sýslumannsins á Suðurlandi um að hafna breytingu á frumvarpi til úthlutunar söluverðs fasteignar sem verið hafði í eigu Ó. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með kröfugerð sinni leitaði Ó ekki eftir tilteknum breytingum á hinu umþrætta frumvarpi, en af því leiddi að dómur í samræmi við hana fæli ekki í sér niðurstöðu um hvernig haga bæri úthlutun söluandvirðisins. Taldi Hæstiréttur kröfunni svo áfátt að þessu leyti að óhjákvæmilegt væri að vísa málinu sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu þrotabús V hf. um að frumvarp sýslumanns til úthlutunar söluverðs við nauðungarsölu á fasteigninni G yrði breytt á þá leið að kröfur A hf. yrðu lækkaðar og V hf. skyldi úthlutað sem því næmi af söluverðinu. Byggði þrotabú V hf. á því að innifaldir í kröfum A hf. hefðu verið vextir sem fallið hefðu í gjalddaga meira en ári áður en beiðni um nauðungarsölu hefði verið sett fram, sbr. b. liður 5. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð, og hafi því ekki átt að vera tryggðir með aðalkröfunni og koma til úthlutunar greiðslu þeirra svo sem gert var í frumvarpi að úthlutunargerðinni. A hf. hélt því hins vegar fram að kröfur hans væru í samræmi við fyrirmæli 18. gr. laga nr. 38/2001 um endurútreikning lána með ólögmætum áskilnaði um vexti og annað endurgjald sem miði við að mynda skuli nýjan höfuðstól að loknum útreikningi. Þannig hafi endurútreiknaðir vextir sem mynduðu nýjar eftirstöðvar skuldarinnar ekki verið fallnir í gjalddaga í skilningi b. liðar 5. gr. laga nr. 75/1997. Í dómi Hæstaréttar kom fram að umræddir vextir hefðu gjaldfallið að langstærstum hluta meira en ári áður en nauðungarsölubeiðni A hf. var móttekin og voru ákvæði 18. gr. laga nr. 38/2001 ekki talin hagga við afdráttarlausum fyrirmælum b. liðar 5. gr. laga nr. 75/1997. Var því fallist á kröfu þrotabús V hf. og frumvarpinu breytt á þann veg að V hf. skyldi fá úthlutað umkrafða fjárhæð af söluverðinu.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu H um ógildingu á úthlutun til L hf., Í hf. og A hf. af nauðungarsöluandvirði fasteignar H. Í dómi héraðsdóms var tekið fram að H hefði einn verið þinglýstur eigandi fasteignarinnar og að eiginkona hans hefði áritað veðskuldabréfin um samþykki sitt eins og áskilið væri í 1. mgr. 60. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993. Þá hefðu kröfur L hf. og A hf. verið byggðar á lánum sem hefðu verið bundin gengi erlendra mynta með þeim hætti að það fór í bága við 14., sbr. 13. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu og hefðu allar kröfurnar verið endurreiknaðar samkvæmt fyrirmælum laga nr. 38/2001. Í dómi Hæstaréttar kom fram að lán L hf.,sem krafa bankans byggði á, hefði verið lán í erlendri mynt sem ekki fór gegn ákvæðum síðastefndu laga. Að því virtu og með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar ákvörðun sýslumanns um að láta standa óraskað frumvarp til úthlutunar á söluverði við nauðungarsölu á helmingshluta Á í fasteign í Hafnarfirði var breytt þannig að upp í kröfu A hf. í söluverðið skyldi greiðast 22.506.931 króna í stað 26.240.166 króna. Í dómi héraðsdóms sem staðfestur var með vísan til forsendna í Hæstarétti kom meðal annars fram að andvirði eignarhlutar E í fasteigninni hefði verið ráðstafað inn á skuldina í mars 2015 og hefðu því áfallnir vextir frá apríl 2011 verið ófyrndir samkvæmt 3. gr. sbr. 1. mgr. 2. gr. laga nr. 150/2007 um fyrningu kröfuréttinda og andvirðinu ráðstafað til greiðslu þeirra og inn á höfuðstól lánsins.

ÍB lýsti kröfu í söluverð fasteignar við nauðungarsölu hennar vegna veðskuldabréfs sem hvíldi á 1. veðrétti eignarinnar, en skuldarar samkvæmt skuldabréfinu höfðu fengið frestun á greiðslu skulda í samtals fimm ár á grundvelli laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga. Sýslumaður lækkaði kröfu ÍB á þeim grundvelli að samkvæmt b. lið 1. mgr. 5. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð væru aðeins tryggðir með aðalkröfu vextir af skuld sem fallið hefðu í gjalddaga einu ári áður en beiðni um nauðungarsölu væri sett fram. ÍB bar ákvörðun sýslumanns undir héraðsdóm sem staðfesti hana, m.a. með vísan til þess að reglur um greiðsluskjól samkvæmt lögum nr. 101/2010 högguðu ekki við skýru ákvæði b. liðar 1. mgr. 5. gr. laga nr. 75/1997. Hæstiréttur staðfesti hinn kærða úrskurð með vísan til forsendna hans.

Þrotabú T kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu þess um breytingu á frumvarpi sýslumanns til úthlutunar söluverðs fasteignar í eigu T. Krafðist þrotabúið þess að frumvarpinu yrði breytt á þá leið að ekkert kæmi í hlut Á vegna nánar tilgreinds skuldabréfs sem T hafði gefið út, en krafan var á því reist að um málamyndagerning hefði verið að ræða. Í dómi Hæstaréttar sagði að ekkert væri komið fram í málinu um að Á hefði átt fjárkröfu á T þegar umrætt skuldabréf hefði verið afhent og hefði hinn fyrrnefndi ekki lagt fram gögn til stuðnings þeirri fullyrðingu að hann hefði afhent T tíu milljónir króna. Þá hefði Á og T ekki borið saman um tengsl sín og frásögn þeirra af atvikum um sumt verið óskýr. Að teknu tilliti til þessa, og m.a. þar sem Á hefði verið kunnugt um bága fjárhagsstöðu T, var talið að Á yrði að bera hallann af sönnunarskorti um atvik, enda stæði honum nær að færa sönnur á að raunveruleg krafa byggi að baki bréfinu en þrotabúinu að sanna hið gagnstæða. Var krafa þrotabúsins því tekin til greina.

Á keypti fasteignina B í Reykjavík af félaginu K ehf. Þegar kaupsamningurinn var undirritaður átti F hf.(nú D hf.) veð á 1. og 2. veðrétti í eigninni. Við undirritun kaupsamningsins greiddi Á hluta kaupverðsins, sem samkvæmt framsalsyfirlýsingu rann beint til F hf., og átti Á ekki að inna frekari greiðslur af hendi fyrr en eftir afhendingu eignarinnar. Á fékk fasteignina ekki afhenta á tilskildum tíma og rifti Á kaupunum með yfirlýsingu til K ehf. en afrit yfirlýsingarinnar var sent á F hf. Riftuninni var ekki mótmælt en Á fékk ekki endurgreiddan þann hluta kaupverðsins sem hann hafði þegar innt af hendi. Við nauðungarsölu á eigninni leysti D hf. eignina til sín. Á lýsti kröfu sinni í söluandvirðið en samkvæmt frumvarpi sýslumanns var ráðgert að D hf. fengi að hluta til upp í kröfu sína á 1. veðrétti en að Á fengi ekkert í sinn hlut. Deildu Á og D hf. um það hvor þeirra ætti rétthærri veðkröfu í söluverð fasteignarinnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með greiðslu Á til D hf., sem fór fram á grundvelli samnings, öðlaðist Á sama tryggingarrétt í fasteigninni og D hf. á grundvelli veðgerninga þeirra, sem lýst hafði verið. Sá réttur væri ekki reistur á 17. gr. laga nr. 40/2002 um fasteignakaup, heldur almennum reglum kröfuréttar um aðilaskipti að kröfuréttindum, þegar þriðji maður greiðir kröfu skuldara samkvæmt samningi og krafan nýtur ábyrgðar eða tryggingar. Var því talið að Á nyti sömu stöðu og D hf. til söluverðs fasteignarinnar, enda hefði ekki verið á annan veg samið milli aðila. Var fallist á kröfu Á þess efnis að hann fengi úthlutað af söluverði fasteignarinnar, þann hluta kröfu sinnar sem laut að þeirri greiðslu sem rann beint til D hf., auk samnings- og dráttarvaxta.

Fasteignin að T var seld nauðungarsölu í marsmánuði 2010. B lýsti kröfu vegna veðskuldabréfs, sem tryggt var með fyrsta veðrétti á eigninni. H lýsti einnig kröfu vegna bílastæðagjalds, sem lögveðskröfu. Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem ákvörðun sýslumannsins í H, um að úthluta af nauðungarsöluandvirði fasteignarinnar upp í lögveðskröfu H, var felld úr gildi. Í héraði var talið að H hefði ekki gætt ákvæða skipulags- og byggingarlaga nr. 73/1997 þegar byggingarleyfi fyrir fasteignina að T var gefið út og bílastæðagjald lagt á og gæti krafa hans um bílastæðagjald því ekki notið verndar sem lögveðskrafa. Fyrir Hæstarétti mótmælti H því að lögveðréttur hans fyrir bílastæðagjaldi hefði fallið niður við það að byggingarleyfi hefði verið gefið út án þess að gjaldið hefði verið greitt. Byggingarleyfi vegna fasteignarinnar hefði verið gefið út í mars 2007 og þá hefði legið fyrir samningur um greiðslu bílastæðagjaldsins með lóðaleigusamningi frá mars 2006. Hæstiréttur vísaði til þess að lögveðsréttur væri undantekningarréttur og sættu lagaákvæði sem veittu slíkan rétt þrengjandi lögskýringu. Talið yrði að skilyrði 44. gr. laga nr. 73/1997, um að ekki mætti gefa út byggingarleyfi fyrr en tilgreind gjöld hefðu verið greidd eða samið um hefði verið greiðslu þeirra, þyrftu að vera uppfyllt til að lögveðsréttur samkvæmt 3. mgr. 55. gr. sömu laga héldist eftir útgáfu leyfisins, en í 1. mgr. þeirrar greinar væri skilyrðið áréttað. Var úrskurður héraðsdóms því staðfestur um að fella úr gildi ákvörðun sýslumanns.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem ákvörðun sýslumanns um úthlutun á söluverði fasteignarinnar K við nauðungarsölu var breytt á þann veg að úthlutun til B ehf. hækkaði en úthlutun til F hf. lækkaði sem því nam. Málið átti rætur að rekja til fasteignakaupa A ehf. af B ehf. og gerðu aðilar með sér fjóra kaupsamninga þar að lútandi. Í málinu bar B ehf. fyrir sig að hann hefði veitt A ehf. peningalán að fjárhæð samtals 9.000.000 krónur til að ljúka við framkvæmdir á hinum keyptu eignum og samkvæmt munnlegum samningum milli þeirra hafi þessi lán átt að vera verðtryggð og bera tiltekna vexti fram til gjalddaga. Efni þessara samninga hafi verið skjalfest í fimm tryggingarbréfum en fjárhæð hvers þeirra hafi svarað til lánsins í viðkomandi sinn að viðbættum umsömdum vöxtum fram til gjalddaga. A ehf. gaf svo út skuldabréf til F hf. sem hvíldi á einni eigninni að baki tryggingarbréfunum til B ehf. Talið var að greiðslur sem millifærðar höfðu verið inn á bankareikning A ehf. hafi verið peningalán frá B ehf. Hins vegar var talið ósannað gegn andmælum A ehf. að lánin hafi átt að bera vexti eða verðtryggingu svo og hvenær gjalddagi þeirra hafi átt að vera. Þá var talið að einungis fjögur af þeim fimm tryggingarbréfum sem A ehf. gaf út hafi getað náð til umræddra peningalána svo langt sem samanlögð fjárhæð þeirra hrykki. Með dómi Hæstaréttar var ákvörðun sýslumanns að hluta felld úr gildi og frumvarpi hans til úthlutunar á söluverði fasteignarinnar K breytt á þann veg að í hlut B ehf. kom tiltekin fjárhæð í skjóli tryggingarbréfanna fjögurra sem hvíldu á öðrum, þriðja, fjórða og fimmta veðrétti í eigninni K, en í hlut F hf. kom tiltekin fjárhæð til greiðslu upp í veðskuldabréf á sjötta veðrétti.

B ehf. kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var breytingu á frumvarpi sýslumanns um úthlutun söluverðs vegna nauðungarsölu. Í hinum kærða úrskurði var vísað til þess að með 2. mgr. 75. gr. laga nr. 90/1991 væri girt fyrir að kröfur yrðu hafðar uppi í máli sem þessu um annað en ákvörðun sýslumanns, sem það sé risið af, en af þeim sökum yrði ekki leyst úr því hvort fyrir hendi væri sú skuld A ehf. við B ehf. sem B ehf. byggði kröfu sína á. Talið var að þessar röksemdir fengju ekki staðist, en með 1. mgr. 52. gr., sbr. 2. mgr. 75. gr. laga nr. 90/1991, væri B ehf. tryggður réttur til að fá úrlausn dómstóla um ákvörðun sýslumanns að undangenginni sönnunarfærslu fyrir dómi eftir almennum reglum um meðferð einkamála og taki sá réttur eðli máls samkvæmt til sérhvers atriðis sem að baki ákvörðuninni hafi búið. Með því að héraðsdómur hafi ranglega látið ógert að taka efnislega afstöðu til málsástæðna B ehf., sem þetta varði, væri ekki hjá því komist að ómerkja hinn kærða úrskurð og vísa málinu heim í hérað til munnlegs flutnings og úrskurðar á ný.

L húsfélag tók yfirdráttarlán til framkvæmda á sameign fjöleignarhúss og greiddi síðar yfirdráttinn með útgáfu skuldabréfs. Þegar eignarhluti eiganda sem greiddi ekki kostnað vegna framkvæmdanna var seldur nauðungarsölu lýsti húsfélagið kröfu vegna skuldabréfsins og byggði á því að hún væri tryggð með lögveði samkvæmt 48. gr. laga nr. 26/1994 um fjöleignahús. Sýslumaður hafnaði úthlutun af söluandvirðinu til húsfélagsins á þeim grundvelli að ekki væri um lögveð að ræða. Ákvörðun sýslumannsins var kærð til héraðsdóms sem staðfesti ákvörðunina. Í dómi Hæstaréttar kom fram að telja verði að með yfirdráttarláni því sem húsfélagið hafi tekið til að geta staðið straum af greiðslum vegna viðgerðar á fasteigninni hafi kostnaðurinn við þær verið greiddur í skilningi 1. mgr. 48. gr. laga nr. 26/1994 og því hafi húsfélagið ekki eignast lögveð í eignarhlutanum, sbr. til hliðsjónar dóm Hæstaréttar í máli nr. 120/2005. Skipti ekki máli þótt sóknaraðili hafi síðar tekið lán með útgáfu skuldabréfs til að greiða upp yfirdráttarskuld sína við bankann. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar því staðfest.

S krafðist þess að hnekkt yrði þeirri ákvörðun sýslumannsins á Blönduósi að hafna mótmælum hans við úthlutun á 12.893.119 krónum af söluverði jarðarinnar Litla-Hvamms í Húnaþingi vestra til K hf. og að frumvarpinu yrði breytt þannig að ekkert kæmi í hlut K hf. vegna tryggingarbréfs á 1. veðrétti jarðarinnar. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti, sagði að í máli þessu væri eingöngu til úrlausnar hvort K hf. ætti gilda kröfu sem leiddi til þess að hann ætti að fá úthlutað af söluverði Litla-Hvamms í samræmi við tryggingarbréfið. Óumdeilt væri að S setti jörðina með títtnefndu tryggingarbréfi að veði fyrir öllum skuldum og fjárskuldbindingum sem K hf. ætti á hendur SF ehf. Hinn 13. desember 2001 undirritaði S fyrir hönd SF ehf. réttarsátt þar sem hann lofaði fyrir hönd félagsins að greiða K hf. 7.784.687 krónur ásamt tilgreindum vöxtum og kostnaði hinn 20. janúar 2002. Þessi greiðsla hafði ekki verið innt af hendi og átti K hf. því gilda kröfu á hendur SF ehf. Þessi krafa líkt og aðrar kröfur K hf. á hendur SF ehf. gat fallið undir tryggingarbréfið. Þegar af þeirri ástæðu bar að taka kröfu K hf. til greina, enda hafði hann lýst kröfu, sem var í samræmi við réttarsáttina, í söluverði Litla-Hvamms.

Sóknaraðili krafðist þess að frumvarpi sýslumannsins á Selfossi um úthlutun söluverðs fasteignarinnar V yrði breytt þannig að hann fengi úthlutað samkvæmt 3. tölulið eftirstöðvum söluverðsins samtals að fjárhæð 1.123.864 krónur og að greiðslu til kröfuhafa samkvæmt skuldabréfi á 2. veðrétti samkvæmt 2. tölulið frumvarpsins yrði breytt þannig að varnaraðilarnir ÁK og ÁB fengju 5.981.065 krónur óskipt í sinn hlut. Kjarni deilu aðila var um gildi skilmálabreytingar umrædds veðskuldabréfs þannig að varnaraðilarnir ÁK og ÁB töldu kröfu sína í söluverð fasteignarinnar samkvæmt veðskuldabréfinu skyldi miða við vanskil fyrir skilmálabreytingu. Í dómi Hæstaréttar sagði að um þá þætti skuldabréfs sem ekki var getið um í skilmálabreytingu gilti upphaflegi texti bréfs. Ekki var annað í ljós leitt en að umrædd skilmálabreyting hefði verið gild, enda um hana ritað á bréfið sjálft. Getið var um breytingu á höfuðstól bréfsins í skilmálabreytingunni og miðuðust því eftirstöðvar þess við þann höfuðstól. Þótt ekkert væri tilgreint um næsta gjalddaga bréfsins í skilmálabreytingunni þá kvað hún á um breytingu á upphaflegri skuld samkvæmt bréfinu. Því var ekki unnt að miða við útreikninga á eftirstöðvum bréfsins við gjalddaga fyrir skilmálabreytinguna líkt og varnaraðila kröfðust, heldur bæri að miða við næsta gjalddaga samkvæmt bréfinu eftir skilmálabreytingu. Var því fallist á kröfu sóknaraðila.

Þ krafðist þess í máli vegna ágreinings um nauðungarsölu að frumvarpi sýslumanns til úthlutunar söluverðs yrði breytt með nánar tilteknum hætti. Ekki var fallist á með héraðsdómara að krafan væri vanreifuð og því var úrskurður um frávísun málsins felldur úr gildi og málinu vísað heim í hérað til munnlegs málflutnings og uppkvaðningu úrskurðar á ný.

Kærður var úrskurður héraðsdóms Suðurlands 11. júlí 2007, þar sem hafnað var kröfu Þ um að nánar tilgreindar breytingar yrðu gerðar á frumvarpi sýslumannsins á Selfossi til úthlutunar söluverðs fasteignarinnar Varmahlíð 2 í Hveragerði. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir að úrlausn málsins verði ekki reist á þeim grunni sem greini í úrskurði héraðsdóms og forsendur héraðsdóms verði til þess að ekki sé í úrskurðinum fjallað efnislega um meginmálsástæðu Þ. Verði því að ómerkja hinn kærða úrskurð og vísa málinu heim í hérað til munnlegs málflutnings og uppkvaðningar úrskurðar á ný.

Fiskiskipið GP var í eigu útgerðarfélagsins GP ehf. Var skipinu lagt 10. desember 2003 og sagði þá útgerðarfélagið upp skiprúmssamningum annarra skipverja en HMK, ÖA, HAS, OS og KFS. Þann 5. apríl 2004 var þessum skipverjum einnig sagt upp og skipið selt nauðungarsölu daginn eftir. Varð Í hæstbjóðandi í skipið en framangreindir fimm skipverjar lýstu kröfum í söluverð ásamt BVÓ, sem var einn þeirra skipverja sem sagt var upp störfum strax 10. desember 2003. Þá lýsti L einnig kröfum í söluverð vegna vangoldinna lífeyrissjóðsiðgjalda, meðal annars á grundvelli þeirra krafna sem framangreindir skipverjar lýstu. Allir þessir aðilar töldu sig eiga lögveðrétt fyrir kröfum sínum. Fyrrum skipverjar á grundvelli 1. tl. 1. mgr. 197. gr. siglingalaga nr. 34/1985 en L á grundvelli 7. gr. þágildandi laga nr. 45/1999 um lífeyrissjóð sjómanna. Í lýsti einnig kröfu í söluverð á grundvelli skuldabréfs. Mótmælti Í við sýslumann að lögveðréttur væri fyrir kröfum skipverjanna og L en mótmæli hans voru ekki tekin til greina og skaut hann því málinu til héraðsdóms. Undir rekstri málsins var bú GP ehf. tekið til gjaldþrotaskipta og byggði Í meðal annars á því við munnlegan flutning málsins í héraði að kröfur framangreindra skipverja hefðu fallið niður fyrir vanlýsingu þar sem fyrir lá að þeir höfðu ekki lýst þeim í þrotabúið. Talið var að ekki hafi verið tilefni til að byggja á fyrrnefndri málsástæðu fyrr en kröfulýsingafresti var lokið í þrotabú GP ehf. og því teldist hún ekki of seint fram komin, sbr. 5. mgr. 101. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Skipið sem um ræddi var selt við nauðungarsölu meira en sjö mánuðum áður en bú GP ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta og töldust þeir sem kölluðu til greiðslu af söluverði skipsins því geta haldið réttindum sínum til streitu við nauðungarsöluna, enda hafi kröfu þeirra um fullnustu ekki verið beint að þrotabúinu og gætu kröfur þeirra því ekki talist hafa fallið niður fyrir vanlýsingu. Þá var talið að Í hefði ekki sýnt fram á það með haldbærum rökum að ráðningarsamningum fyrrgreindra skipverja hefði verið sagt upp fyrr en 5. apríl 2004 eða að laun sem þeir kröfðust greiðslu á væru ekki til komin vegna starfa þeirra um borð í skipinu í skilningi 1. tl. 1. mgr. 197. gr. siglingalaga og nytu þau því sjóveðréttar samkvæmt lagaákvæðinu. Einnig var fallist á að kröfur L nytu sjóveðréttar. Hins vegar var talið að kröfulýsing BVÓ hefði ekki verið sett réttilega fram og var því hafnað að hann ætti rétt á úthlutun af söluverði skipsins. Þar sem Í hafði aðeins byggt á því fyrir sýslumanni að framangreindar kröfur ættu ekki að njóta sjóveðréttar en hafði ekki sett fram rökstudd mótmæli að því er varðaði kröfufjárhæðir þótti ekki unnt að taka til skoðunar varakröfu Í um lækkun. Hins vegar höfðu L og skipverjarnir HMK og KFS lækkað kröfur sínar undir rekstri málsins og voru fjárhæðir lækkaðar til samræmis. Að öðru leyti var framvarp sýslumanns til úthlutunar látið standa óbreytt.

H tók lán til framkvæmda við breytingar á sameign fjöleignarhúss. Var lánið greitt inn á reikning H og framkvæmdakostnaður greiddur þaðan eftir því sem hann féll til. Leysti H til sín kröfu samkvæmt hluta lánsins, vegna eignarhluta sem lenti í vanskilum, og krafðist síðan úthlutunar af söluverði eignarhlutans meðal annars vegna þessarar innleystu skuldar. Deildu aðilar um hversu stórum hluta af kröfu H fylgdi lögveðréttur samkvæmt 48. gr. laga um fjöleignarhús, en eftir því fór um úthlutun af söluverði til H. H hafði greitt hlutdeild hvers eignarhluta í sameiginlegum kostaði út af reikningi sínum jafnóðum og hann gjaldféll. Líta varð svo á að hlutdeild umrædds eignarhluta í kostnaðinum hafi verið greidd með láninu, sem H tók í þágu eignarhlutans með samkomulagi við eigandann. Kostnaðurinn hafi því verið greiddur í skilningi laga um fjöleignarhús og því hafi ekki stofnast lögveð í eignarhlutanum. Skyldi fara um úthlutun af söluverði samkvæmt því.