Dómstólaleit

X var ákærður fyrir endurteknar líkamsárásir gegn þáverandi sambúðarkonu sinni, A. Var honum meðal annars gefið að sök að hafa „í október 2006 til júní 2007“ á heimili þeirra í Danmörku veist ítrekað að henni með barsmíðum og veitt henni áverka. Talið var að staðfesting lægi fyrir um allmörg ákveðin tilvik og gæti ónákvæm tímasetning endurtekinna brota í þessum lið ákærunnar ekki staðið því í vegi að X yrði sakfelldur samkvæmt verknaðarlýsingu í ákæru. Þá var X jafnframt sakfelldur fyrir þrjár aðrar líkamsárásir gagnvart A. Voru brot hans heimfærð undir 1. mgr. 217. gr. og 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. X var hins vegar sýknaður af ákæru um að hafa veist að föður sínum, B. Foreldrar X gáfu hvorki skýrslu fyrir lögreglu né héraðsdómi, en nágranni þeirra, sem kom á vettvang eftir að hafa orðið var við háreysti frá húsi þeirra um nóttina, kom á hinn bóginn fyrir dóm. Var talið að gegn neitun X nægði framburður þessa eina vitnis ekki til að ákæruvaldið fullnægði sönnunarbyrði, sem það ber samkvæmt 108. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, og gætu ljósmyndir af B, sem sýndu ákomur í andliti hans, ekki bætt þar úr. Þá var X sakfelldur fyrir ítrekuð kynferðisbrot með því að hafa neytt A með hótunum um ofbeldi eða annars konar ólögmætri nauðung til samræðis og annarra kynferðismaka með öðrum körlum, en X ýmist ljósmyndaði kynmökin eða tók þau upp á myndband og tók iðulega þátt í þeim. Var háttsemi X talin varða við 1. mgr. 194. gr. almennra hegningarlaga. X mótmælti því að sakargiftir, þó taldar yrðu sannaðar, yrðu færðar undir framangreint refsiákvæði. Fallist var á þá skýringu ákæruvaldsins að ekkert gæti skýrt háttsemi X annað en það að þessi kynmök annarra hefðu haft kynferðislegt gildi fyrir hann og komið í staðinn fyrir eða bætt upp hefðbundið samræði, jafnvel þótt hann hefði sjálfur iðulega tekið þátt í þessum athöfnum. Athæfið, sem hann neyddi A til að taka þátt í, félli því undir önnur kynferðismök í merkingu ákvæðisins. Við ákvörðun refsingar var meðal annars litið til þess að X hefði gerst sekur um fjölmargar líkamsárásir og sérlega gróf og alvarleg kynferðisbrot gegn þáverandi sambúðarkonu sinni. Brotin stóðu yfir um árabil og afleiðingar þeirra fyrir A væru alvarlegar. Var X gert að sæta fangelsi í átta ár. Þá var hann jafnframt dæmdur til að greiða A 3.000.000 krónur í miskabætur.

X var sakfelldur fyrir líkamsárás með því að hafa slegið A einu hnefahöggi í andlitið með þeim afleiðingum að A hlaut mar yfir nefbeini og blóðnasir. Brotið taldist varða við 1. mgr. 217. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1991. Refsing hans var ákveðin tveggja mánaða fangelsi en frestað var fullnustu refsingarinnar.

B var sakfelldur fyrir sex þjófnaðarbrot, fíkniefnalagabrot og hylmingu í 12 ákæruliðum. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu fyrir hylmingu staðfest en eins og atvikum, sönnunarfærslu og ákæru var háttað var fallist á það með B að um eitt brot hafi verið að ræða og ekki skipti máli í því samhengi að munirnir hafi verið úr mörgum þjófnaðarbrotum. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að tafir umfram sex mánuði á framgangi málsins fyrir héraðsdómi hafi ekki verið réttmætar. Var refsing hans ákveðin 12 mánaða fangelsi en til frádráttar kom gæsluvarðhaldsvist B á rannsóknarstigi málsins.

X var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa skallað A með enninu í andlitið svo að fjórar framtennur brotnuðu auk þess sem A hlaut skurð í neðri vör. Við skýrslutöku hjá lögreglu í tilefni af kæru A, þar sem hann kvað X hafa skallað sig, viðurkenndi X að hafa verið þar að verki. Fyrir dómi kannaðist X hins vegar ekki við að hafa skallað A auk þess sem A kvaðst ekki geta verið viss um að X hafi valdið honum áverkanum. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að þeir hefðu báðir staðfest fyrir dómi að hafa gefið skýrslur hjá lögreglu þess efnis að X hefði framið það brot sem hann var sakaður um. Ekkert væri fram komið sem rýrði sönnunargildi játningar X og skýrslu A fyrir lögreglu og var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu X. Með brotinu rauf hann skilorð dóms frá 21. október 2003. Í samræmi við 60. gr. almennra hegningarlaga var 10 mánaða fangelsi samkvæmt þeim dómi tekið upp og dæmt með og var refsing hans ákveðin fangelsi í 14 mánuði.

X var ákærður fyrir frelsissviptingu með því að hafa haldið Y, starfsmanni Orkuveitu Reykjavíkur, nauðugri í um hálfa klukkustund á skrifstofu fyrirtækis hans í nánar tilgreindu húsi í Kópavogi. X hafði komið að Y í sameignarhluta hússins þar sem hún hafði lokað fyrir rafmagn til þess hluta hússins sem X starfaði í vegna ætlaðra vangoldinna reikninga þrátt fyrir að fyrir lægi að X hefði greitt fyrir rafmagnsnotkun í húshlutanum fram yfir umræddan tíma. Féllst Y á að koma með X inn á skrifstofu hans í húsinu en vilji X stóð til þess að Y yrði á staðnum þar til skýringar hefðu fengist hjá Orkuveitunni á lokunaraðgerðinni, og síðar, eftir að hringt var á lögreglu, þar til hún væri komin á staðinn. Þegar litið var til þess að Y fór sjálfviljug með X inn á skrifstofu hans, ósannað var að Y hefði leitað útgöngu úr húsnæðinu meðan á þessu stóð og þar með að ákærði hefði hindrað slíkar fyrirætlanir með valdi, og þess skamma tíma sem þessir atburðir stóðu yfir, var ekki fallist á að X teldist sannur að því að hafa brotið gegn 1. mgr. 226. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 umrætt sinn. Var hann því sýknaður af refsikröfu ákæruvaldsins og skaðabótakröfu Y vísað frá dómi.

G og X voru ákærðar fyrir skjalafals með því að hafa framvísað hvor sínu skuldabréfinu með falsaðri undirskrift Y sem sjálfskuldarábyrgðarmanns. X játaði að hafa ritað nafn Y á skuldabréfið sem hún var ákærð fyrir að framvísa en kvaðst hafa haft heimild Y til þess. Fyrir dómi skoraðist Y undan vitnaskyldu með vísan til 50. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála vegna skyldleika við báðar ákærðu. Í dómi Hæstaréttar var ekki talið hægt að útiloka að X hefði haft heimild Y til ritunar nafns hennar á skuldabréfið og var hún því sýknuð af þeirri háttsemi sem henni var gefin að sök. G bar á hinn bóginn fyrir dómi að Y hefði sjálf ritað nafn sitt á það skuldabréf sem hún var ákærð fyrir að framvísa. Þótti nægilega sannað með rithandarrannsókn að sú fullyrðing var röng. Talið var að G hefði sem útgefandi bréfsins og móttakandi lánsins hlotið að vera kunnugt um fölsunina. Var hún sakfelld fyrir skjalafals og refsing hennar ákveðin 30 daga skilorðsbundið fangelsi.

M var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa haft eða reynt að hafa önnur kynferðismök við Y á meðan hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar og svefndrunga. Í héraðsdómi, sem staðfestur var um sakfellingu M, var talið sannað að hann hefði brotið gegn 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þrátt fyrir þær tafir sem orðið höfðu á rannsókn málsins var staðfest niðurstaða héraðsdóms um refsingu hans. Var hann dæmdur í 12 mánaða fangelsi og til að greiða Y 400.000 krónur í miskabætur.

J var sakfelldur fyrir þrjár líkamsárásir og vörðuðu tvær þeirra við 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 en hin þriðja við 1. mgr. 217. gr. sömu laga. Hann var jafnframt sakfelldur fyrir brot gegn lögum nr. 65/1974 um ávana- og fíkniefni. Með vísan til 8. töluliðar 74. gr. og með hliðsjón af 75. gr. almennra hegningarlaga, svo og með vísan til forsendna héraðsdóms fyrir refsingu J að öðru leyti, þótti mega ákveða refsingu hans fangelsi í níu mánuði.

J hafði viðurkennt að hafa tekið við þremur fartölvum af bróður sínum, A, sem hafði stolið þeim út verslun. Við yfirheyrslu A hafði þess ekki verið gætt að gefnu tilefni að benda honum á þann rétt að mega skorast undan því að tjá sig um atriði sem gætu falið í sér refsiverða háttsemi bróður hans, sbr. b. lið 1. mgr. 50. gr. laga um meðferð opinberra mála. Við mat á sönnun varð því hvorki byggt á skýrslu A í málinu, né framburði þess lögreglumanns sem tók lögregluskýrsluna, líkt og gert hafði verið í héraðsdómi. J hafði neitað því að hafa gert sér grein fyrir að tölvurnar væru stolnar. Talið var að J hafi hlotið að vera ljóst að varningurinn væri þýfi, þótt ósannað væri að honum hafi verið ljóst að tölvunum hafi verið stolið úr umræddri verslun, eins og honum var gefið að sök í ákæru. Var háttsemi hans talin varða við 1. mgr. 254. gr. almennra hegningarlaga. Þegar litið var til brots ákærða, sakaferils hans og þess að um skilorðsrof var að ræða, þótti ekki koma til greina að skilorðsbinda refsingu hans. Var J dæmdur til sjö mánaða fangelsisvistar en fimm mánaða skilorðsdómur var dæmdur með.

S var sakfelldur fyrir að hafa hrint A með þeim afleiðingum að hann féll aftur fyrir sig og lenti með höfuðið á gangstéttarbrún, en ósannað þótti að S hefði greitt A hnefahögg í andlitið. Talið var að þó brot S yrði ekki metið sérstaklega hættulegt í skilningi 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 væri það réttilega heimfært til þess ákvæðis vegna þeirra alvarlegu afleiðinga sem það hafði fyrir heilsu A. Var S dæmdur í fimm mánaða fangelsi og var refsingin skilorðsbundin til þriggja ára.

X var sakfelldur fyrir þrjú nánar tilgreind kynferðisbrot gagnvart dóttur sinni á árunum 1995-1997 er hún var 11-13 ára. Þóttu brotin varða við 1. mgr. 200. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. X var einnig sakfelldur fyrir brot á 2. mgr. sömu lagagreinar gagnvart annarri dóttur sinni árið 2002 er stúlkan var 14 ára. Loks var X sakfelldur fyrir brot á 2. mgr. 202. gr. sömu laga gagnvart þriðju stúlkunni er hún var 13 ára en ekki þótti sannað að hann hefði reynt að hafa við hana samræði. Þóttu brot þau sem X var sakfelldur fyrir vera alvarleg og gagnvart dætrum sínum hefði hann brotið alvarlega gegn skyldum sínum sem faðir. Með hliðsjón af alvarleika brotanna, refsiákvörðunar í svipuðum málum, sem og 77. gr. almennra hegningarlaga þótti refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði. Þá var hann dæmdur til að greiða stúlkunum miskabætur.

G var sakfelldur fyrir fjögur þjófnaðarbrot, þar af þrisvar sinnum fyrir innbrot í íbúðarhúsnæði, eina tilraun til þjófnaðar, þrjú fjarsvikabrot, þrjú skalafalsbrot og hilmingu er tók til muna úr fjórum innbrotum. Voru sum brota ákærða voru skipulögð með nokkrum fyrirvara. G, sem var vanaafbrotamaður, hlaut sinn fyrsta dóm 17 ára gamall. Var refsing hans ákveðin að teknu tilliti til ákvæða 60. gr., 72. gr., 77. gr. og 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Gögn um geðhagi og veikindi G höfðu ekki áhrif á ákvörðun refsingar í málinu, og tekið fram að fangelsismálastofnun gæti samkvæmt lögum nr. 48/1988 um fangelsi og fangavist leyft að fangi væri vistaður á sjúkrahúsi eða annarri stofnun svo hann fengi notið sérstakrar meðferðar ef slíkt væri talið henta vegna heilsufars hans.

T var ákærður fyrir innflutning á 16.376 töflum og um 59 g af töflumulningi með fíkniefninu MDMA, rúmlega 200 g af kókaíni og rúmlega 8 kg af hassi. T játaði að hafa tekið við fíkniefnunum í Amsterdam og sent þau með pósti til Íslands en búið hafði verið um efnin í hátölurum og bassaboxi. T bar hins vegar að hann hafi talið að 12 kg af hassi hefðu verið í sendingunni en ekki önnur efni. Krafðist T ómerkingar málsins þar sem tvö vitni hefðu ekki komið að nýju fyrir dóm við síðari aðalmeðferð málsins í héraði og hið þriðja hafi þá neitað að tjá sig, en héraðsdómari hafði vikið sæti að lokinni aðalmeðferð og annar héraðsdómari tekið við málinu. Þá hafi borið að kveðja til meðdómendur í samræmi við 5. gr. laga um meðferð opinberra mála. Var ekki talið að efni væru til að ómerkja héraðsdóm af þessum ástæðum eða öðrum. Sannað var að T hafði átt frumkvæði að innflutningnum í hátalaraboxum og að hann hafði haft góða aðstöðu til að kanna hvers kyns efnin voru áður en hann flutti þau til landsins. Var því ekki fallist á þá fullyrðingu T, að til hafi staðið að flytja inn annað og vægara fíkniefni en flutt var inn í raun. Fallist var á forsendur refsiákvörðunar héraðsdóms að öðru leyti en því, að ekki þótti ástæða til þess að beita 2. málslið 2. mgr. 77. gr. almennra hegningarlaga í því skyni að fara út fyrir þann 10 ára refsiramma, sem við var að miða er T framdi brot sitt. Með hliðsjón af skilorðsrofi T, dómaframkvæmd og hinu mikla magni hættulegra fíkniefna, sem T flutti inn í ágóðaskyni, þótti refsing hans hæfilega ákveðin 10 ára fangelsi.

G var ákærður fyrir að hafa stungið L með hnífi í kviðinn. Framburður G þess efnis að um slys hefði verið að ræða þótti hvorki trúverðugur né fá stoð í framburði vitna. Var framburður læknis um stungusárið talinn vega sérstaklega þungt. Háttsemi G var talin varða við 2. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. G var jafnframt ákærður fyrir að hafa brotist inn í bifreið í því skyni að stela úr henni útvarpstæki. G neitaði sök en frásögn hans af atvikum þótti ótrúverðug og var háttsemi hans talin varða við 244. gr., sbr. 20. gr. sömu laga. Við ákvörðun refsingar G var litið til þess að hann var tvívegis dæmdur í Danmörku á árinu 1994 fyrir rán og í öðru tilvikinu að auki fyrir ofbeldi gegn opinberum starfsmanni. Höfðu dómarnir ítrekunaráhrif samkvæmt 71. gr. og 1. mgr. 218. gr. a. Jafnframt var litið til þess að brot ákærða var mjög alvarlegt, þar sem hann lagði til L með hættulegu vopni og réð hending ein að ekki hlutust veruleg örkuml eða bani af, sbr. 3. tölulið 1. mgr. 70. gr. Að því er snerti síðara brot G var litið til þess að hann átti að baki langan sakaferil fyrir auðgunarbrot, sbr. 72. gr., og höfðu fyrrgreindir dómar ásamt dómi Hæstaréttar 26. október 2000 ítrekunaráhrif, sbr. 71. gr. og 255. gr. Var G dæmdur hegningarauki, sbr. 78. gr., og gert að sæta 3 ára fangelsi.

Ákærði krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað til nýrrar meðferðar fyrir fjölskipuðum héraðsdómi. Til vara krefst hann sýknu af kröfum ákæruvalds, en til þrautavara að refsing samkvæmt hinum áfrýjaða dómi verði milduð. I. Málavöxtum er rækilega lýst í hinum áfrýjaða dómi. Eins og þar greinir var lögreglunni tilkynnt um umferðarslys í Hvalfjarðargöngum kl. 8.13 að morgni 20. apríl 2000. Hafði bifreið verið ekið utan í jarðgöngin skammt frá suðurmunna þeirra. Bifreiðinni, sem var stórskemmd, hafði verið lagt í útskot í göngunum, en loka þurfti fyrir umferð um þau vegna braks úr henni, sem dreifst hafði um veginn. Ákærði, sem var ökumaður og eigandi bifreiðarinar, fékk far með vegfarendum af vettvangi til Akraness, en lét hjá líða að tilkynna um óhappið í gjaldskýli norðan við göngin. Klukkan 9.12 tilkynnti hann lögreglunni símleiðis að hann hafi verið ökumaður bifreiðarinnar. Var hann handtekinn á heimili sínu á Akranesi kl. 9.48 og færður á lögreglustöð, þar sem Viðar Einarsson varðstjóri tók af honum skýrslu. Í framhaldi af skýrslutökunni dró læknir ákærða blóð og reyndist vínandi í því vera 0,87‰. Hefur sú niðurstaða ekki verið rengd. II. Ákærða er gefið að sök að hafa verið undir áhrifum áfengis er hann ók bifreiðinni umrætt sinn. Hann neitar sakargiftum. Í áðurnefndri lögregluskýrslu, sem varðstjóri tók af ákærða strax eftir handtöku og sá síðarnefndi undirritaði, kemur fram að hann hafi verið við drykkju frá því kl. 23.00 að kvöldi 19. apríl 2000 og fram til kl. 2.30 aðfaranótt 20. apríl. Þá báru lögreglumennirnir Viðar Einarsson og Jóhanna Heiður Gestsdóttir fyrir héraðsdómi að ákærði hafi við þetta sama tækifæri verið spurður um það hvort hann hafi drukkið áfengi eftir að akstri lauk og hann svarað því neitandi, en af tæknilegum ástæðum hafi texti þessa efnis ekki komið fram í lögregluskýrslunni, sem ákærði las og undirritaði. Þá bar Jóhanna Heiður Gestsdóttir fyrir héraðsdómi að ákærði hafi eftir handtökuna á leið til skýrslugjafar sagst hafa verið að drekka bjór um nóttina. Hafi hann verið spurður hvort hann hafi neytt áfengis eftir að akstri lauk og hann neitað því. Ákærði telur framangreind ummæli í lögregluskýrslu um áfengisneyslu nóttina fyrir óhappið á misskilningi byggð og hefur mótmælt framangreindum framburði lögreglumannanna. Fyrir héraðsdómi bar hann að kvöldið fyrir óhappið hafi hann drukkið tvö 33 cl glös af bjór fyrir miðnætti. Hann hafi unnið til kl. 2.30 um nóttina á vínveitingastað í Reykjavík. Síðan hafi hann lagt sig en haldið heimleiðis upp á Akranes kl. 7.30 að morgni 20. apríl 2000. Hann hafi ekki verið undir áhrifum áfengis þá, en á þeirri leið hafi óhappið orðið. Bar hann einnig fyrir héraðsdómi að eftir að hann tilkynnti lögreglunni um að hann hefði verið ökumaður bifreiðarinnar og áður en hann var handtekinn hafi hann drukkið þrjú til fjögur glös af sterku áfengi blönduðu með vatni og einn bjór. Samkvæmt framansögðu stangast framburður ákærða fyrir dómi í verulegum atriðum á við það, sem eftir honum er haft í lögregluskýrslu, og það, sem lögreglumenn bera fyrir dómi að hann hafi skýrt þeim frá. Með hliðsjón af 1. mgr. 48. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála verður sakfelling ákærða ekki reist á því, sem skráð var eftir honum í lögregluskýrslu, nema önnur atriði styðji þann framburð í verulegum atriðum. Breytir þar engu um þótt lögreglumenn þeir, sem í hlut áttu, hafi fyrir dómi skýrt frá samtölum sínum við ákærða og framburði hans við skýrslutöku hjá lögreglu. Verður því hvorki lagt til grundvallar að ákærði hafi á fyrri stigum sjálfur borið um drykkju sína aðfaranótt 20. apríl 2000 né að hann hafi þá neitað að hafa neytt áfengis eftir óhappið og áður en blóðsýni var tekið til vínandagreiningar. Vegfarendur þeir, sem ákærði fékk far með af slysstað, Ásmundur Jónsson og Gunnar Snorri Gunnarsson, báru fyrir héraðsdómi að áfengislykt hefði verið af ákærða og hann sagst hafa drukkið tvo til þrjá bjóra, svo og að hann hafi beðið þá um að aka framhjá gjaldskýlinu norðan við göngin. Bar Gunnar að ákærði hafi sagst vera hræddur um að „það gæti mælst í sér“ og „að hann ætlaði bara að láta konuna tilkynna að hún hafi verið á bílnum“. Ákærði tilkynnti lögreglunni ekki um óhappið og að hann hefði ekið bifreiðinni fyrr en klukkan 9.12, klukkustund eftir að það varð, en áður hafði eiginkona hans tilkynnt lögreglu að hún hafi ekið bifreiðinni. Af þessu er ljóst að ákærði reyndi að komast hjá því, eða að minnsta kosti fresta því, að tilkynna lögreglunni um þátt sinn í óhappinu. Þótt frásögn ákærða um áfengisneyslu eftir að akstri lauk sé lítt trúverðug og hann hafi ekki skýrt frá henni fyrr en í lögregluskýrslu tæpum mánuð eftir óhappið, liggja ekki fyrir samkvæmt því, sem að framan greinir, óyggjandi gögn um að ákærði hafi ekki neytt áfengis á þeim tíma, sem leið frá því að akstri hans lauk og þar til blóðsýni var tekið úr honum til vínandagreiningar. Þótt háttsemi ákærða að öðru leyti sé samkvæmt framansögðu fremur til styrktar sakfellingu en sýknu, er allt að einu varhugavert með vísan til 45. gr. og 46. gr. laga nr. 19/1991 að telja nægilega sannað að hann hafi verið undir áhrifum áfengis við akstur að morgni 20. apríl 2000. Verður ákærði því sýknaður af kröfum ákæruvaldsins í máli þessu. Allur sakarkostnaður greiðist úr ríkissjóði, eins og nánar greinir í dómsorði.

Talið var M, sem starfaði sem prestur heyrnarlausra og aðstoðað hafði B við að skýra móður sinni frá því er faðir hennar sýndi henni kynferðislega áreitni, væri bundinn þagnarskyldu gagnvart B og einnig móður hennar, að því marki, sem móðirin tjáði sig eða lét í ljósi viðbrögð við frásögn B að M viðstaddri. Þar sem hegningarlagaákvæðið, sem háttsemi föðursins gat varðað við, kvað ekki á um tiltekna lágmarksrefsingu þótti ekki fullnægt skilyrði b. liðar 55. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, að um væri að ræða afbrot, sem varðaði minnst tveggja ára fangelsi, til þess að M bæri að gefa skýrslu fyrir dómi án leyfis þess, sem í hlut ætti. Þar sem ekki var fram komið að brotaþoli eða móðir hennar hefðu gefið M leyfi til að skýra frá framangreindum atburði var úrskurður héraðsdóms um að M bæri að gefa skýrslu fyrir dómi samkvæmt c. lið 74. gr. laga nr. 19/1991, sbr. 23. gr. laga nr. 36/1999, felldur úr gildi.