Dómstólaleit

G höfðaði mál á hendur D ehf., F ehf. og Í til heimtu skaðabóta vegna tjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna nánar tilgreindra annmarka á þjónustu Í, sem hann hafði veitt á árunum 2005 til 2008 í störfum sínum sem löggiltur endurskoðandi hjá D ehf. og F ehf. Höfðu félögin, sem vinnuveitendur Í, hvort um sig gert G reikninga fyrir þóknun vegna þessarar þjónustu. Að undangenginni rannsókn á skattskilum G árið 2010 endurákvörðuðu skattyfirvöld tekjur G til hækkunar á nánar tilgreindum fjárhæðum vegna tekjuáranna 2005 og 2007 og við þá vantöldu skattstofna var síðan bætt við álagi á grundvelli 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. G taldi að vegna þessa álags hafi opinber gjöld hans orðið hærri eftir endurákvörðun gjalda en þau hefðu orðið ef réttilega hefði verið staðið að skattframtölum hans í öndverðu af hálfu Í. Þá hafi hann þurft að bera kostnað af þjónustu lögmanna í tengslum við skattrannsókn og endurákvörðun gjalda sinna. Héraðsdómur féllst á skaðabótaábyrgð D ehf., F ehf. og Í og voru þeir allir dæmdir til að greiða G skaðabætur að nánar tilgreindri fjárhæð vegna tjóns sem mætti rekja til skattskila vegna tekjuársins 2005, en F ehf. og Í var gert að greiða G skaðabætur að tiltekinni fjárhæð vegna tjóns sem rakið yrði til skattskila vegna tekjuársins 2007. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms að frágengnum ákvæðum um málskostnað.

Með úrskurði árið 2012 endurákvarðaði ríkisskattstjóri opinber gjöld E fyrir gjaldárið 2007 með vísan til þess að fjárhæðir sem E hefði fengið að láni frá M ehf. bæri að skattleggja sem gjöf samkvæmt 2. mgr. 4. tölul. A. liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjusatt. Taldi ríkisskattstjóri að lánveiting M ehf. til E vegna kaupa E á 50% hlutafjár í félaginu hafi verið óheimil samkvæmt 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Í héraðsdómi, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans í Hæstarétti, kom meðal annars fram að markmið fyrrgreindra lagaákvæða hefði verið að stemma stigu við ólögmætri úthlutun fjár í formi láns úr félögum og að endurgreiðsla láns hefði engin áhrif á skattskyldu. Ekki var fallist á það með E að skattlagningin bryti í bága við 65. og 72. gr. stjórnarskrárinnar, enda yrði að játa löggjafanum víðtækt vald til að ákveða hvaða atriði valdi skattskyldu. Þá var ekki fallist á með E að frestur skattyfirvalda til að endurákvarða honum skatt vegna gjaldársins 2007 hefði verið tvö ár og því liðinn þegar það var gert, sbr. 2. mgr. 97. gr. laga nr. 90/2003, enda hefði ekki verið skýrt í skattframtali E hvernig hinu umræddu kaup hefðu verið fjármögnuð og ríkisskattstjóri því ekki haft fullnægjandi upplýsingar í skilningi ákvæðisins. Var Í því sýknað af kröfum E.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli Ó á hendur Í var vísað frá dómi. Í kæru Ó var getið hins kærða úrskurðar en á hinn bóginn var hvorki gerð krafa um breytingu á honum né gerð grein fyrir þeim ástæðum sem kæran var reist á. Var hún því ekki í samræmi við 1. mgr. 145. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Voru slíkir brestir á kærunni að málinu var sjálfkrafa vísað frá Hæstarétti.

Fallist var á kröfu L um að X skyldi sæta áfram gæsluvarðhaldi til 27. nóvember 2015 á grundvelli a. og b. liða 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

F ehf. var stofnað í apríl 2008 og var F einn þriggja stofnenda félagsins og átti í upphafi þriðjung hlutafjár þess. Á hluthafafundum í júlí, ágúst og október sama ár var samþykkt að félagið greiddi hluthöfum arð á grundvelli milliuppgjörs þess sem miðaðist við júní það ár. Með úrskurði árið 2012 endurákvarðaði ríkisskattstjóri opinber gjöld F fyrir gjaldárið 2009, vegna ársins 2008, einkum á þeirri forsendu að úthlutun arðs til hans frá F ehf. hefði verið ólögmæt og því bæri að fara með hana sem laun. Í maí 2013 staðfesti yfirskattanefnd úrskurð ríkisskattstjóra. Í dómi Hæstaréttar kom fram að óumdeilt væri að umþrætt greiðsla hefði átt sér stað á árinu 2008, sama ár og félagið hafði verið stofnað. Samkvæmt því og með hliðsjón af 74. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög var ekki talið að líta skyldi á greiðsluna sem arð til F, heldur laun, sbr. 2. mgr. 11. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Þá var ekki fallist á með F að frestur skattyfirvalda til að endurákvarða honum skatt vegna tekjuársins 2008 hefði verið tvö ár og því liðinn þegar það var gert, sbr. 2. mgr. 97. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, enda hefði F ekki gert í skattframtali sínu sérstaka grein fyrir arðgreiðslu félagsins til hans, svo sem ástæða hefði verið til samkvæmt 1. mgr. 90. gr. sömu laga. Framtalsgögn F hefðu því ekki verið fullnægjandi að þessu leyti þannig að byggja hefði mátt rétta álagningu á þeim og því hefði frestur skattyfirvalda verið sex ár, sbr. 1. mgr. 97. gr. laganna. Var Í því sýknað af kröfu F.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu E um að héraðsdómari viki sæti í máli hans gegn Í.

H höfðaði mál á hendur íslenska ríkinu og krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður ríkisskattstjóra, þar sem gerðar voru breytingar á opinberum gjöldum hans 2007 og 2009, en ella til breytingar á úrskurðinum að hluta. Með úrskurðinum hafði ríkisskattstjóri endurákvarðað áður álögð opinber gjöld H fyrrgreind gjaldár á þeim grundvelli að H hefði borið að færa tvær greiðslur, sem hann hafði fengið frá H ehf., til tekna sem laun. Þá beitti ríkisskattstjóri álagi við endurálagninguna, þar sem vantaldar tekjur teldust stórfelldur annmarki á skattskilum H. Hæstiréttur taldi að úthlutun fjármuna úr H ehf. til H hefði ekki verið á grundvelli 73. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Þá hefði heldur ekki verið um að ræða úthlutun arðs af hagnaði samkvæmt 74. gr. sömu laga, enda hefði hagnaður síðasta árs ekki verið til staðar né heldur yfirfærður hagnaður fyrri ára. Við úrlausn um hvort úthlutun fjármunanna úr H ehf. hefði verið gerð úr frjálsum sjóði félagsins samkvæmt heimild í 74. gr. laga nr. 138/1994 var litið til þess að enginn slíkur sjóður hefði verið skilgreindur í ársreikningi félagsins og að ekki yrði ráðið af gögnum málsins að tekin hefði verið með formlegum hætti ákvörðun um úthlutun arðs úr því samkvæmt 76. gr. sömu laga. Þá var vísað til þess að samkvæmt 74. gr. laganna mynduðust frjálsir sjóðir af rekstrarhagnaði fyrri ára eða niðurfærslu hlutafjár og gæti gangvirðisreikningur félagsins, sem H bar fyrir sig í þessu samhengi, ekki talist frjáls sjóður í merkingu lagaákvæðisins. Loks voru ákvæði í lánssamningi H ehf. og G hf. ekki talinn lögmætur grundvöllur úthlutunar arðs úr H ehf. nema fullnægt væri skilyrðum laga í þeim efnum. Var íslenska ríkið því sýknað af kröfum H.

K höfðaði mál á hendur íslenska ríkinu og krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður ríkisskattstjóra, þar sem gerðar voru breytingar á opinberum gjöldum hans 2007 og 2009, en ella til breytingar á úrskurðinum að hluta. Með úrskurðinum hafði ríkisskattstjóri endurákvarðað áður álögð opinber gjöld K fyrrgreind gjaldár á þeim grundvelli að K hefði borið að færa tvær greiðslur, sem hann hafði fengið frá K ehf., til tekna sem laun. Þá beitti ríkisskattstjóri álagi við endurálagninguna, þar sem vantaldar tekjur teldust stórfelldur annmarki á skattskilum K. Hæstiréttur taldi að úthlutun fjármuna úr K ehf. til K hefði ekki verið á grundvelli 73. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Þá hefði heldur ekki verið um að ræða úthlutun arðs af hagnaði samkvæmt 74. gr. sömu laga, enda hefði hagnaður síðasta árs ekki verið til staðar né heldur yfirfærður hagnaður fyrri ára. Við úrlausn um hvort úthlutun fjármunanna úr K ehf. hefði verið gerð úr frjálsum sjóði félagsins samkvæmt heimild í 74. gr. laga nr. 138/1994 var litið til þess að enginn slíkur sjóður hefði verið skilgreindur í ársreikningi félagsins og að ekki yrði ráðið af gögnum málsins að tekin hefði verið með formlegum hætti ákvörðun um úthlutun arðs úr því samkvæmt 76. gr. sömu laga. Þá var vísað til þess að samkvæmt 74. gr. laganna mynduðust frjálsir sjóðir af rekstrarhagnaði fyrri ára eða niðurfærslu hlutafjár og gæti gangvirðisreikningur félagsins, sem K bar fyrir sig í þessu samhengi, ekki talist frjáls sjóður í merkingu lagaákvæðisins. Þá var litið til þess að hvorki lög nr. 138/1994 né lög nr. 3/2006 gerðu ráð fyrir tilvist fyrirframgreidds arðs úr einkahlutafélögum. Loks voru ákvæði í lánssamningi K ehf. og G hf. ekki talinn lögmætur grundvöllur úthlutunar arðs úr K ehf. nema fullnægt væri skilyrðum laga í þeim efnum. Var íslenska ríkið því sýknað af kröfum K.

Með úrskurði skattstjóra, sem staðfestur var af yfirskattanefnd, voru opinber gjöld S í skattframtölum áranna 2006 og 2007 endurákvörðuð, með vísan til þess að fjárhæðir sem S hefði fengið að láni frá S ehf. bæri að skattleggja sem laun S samkvæmt 1. tölul. 1. mgr. A. liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og 2. mgr. 11. gr. sömu laga, en óumdeilt var að lánveitingarnar voru í andstöðu við 73. og 79. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. S bar úrlausn skattyfirvalda undir dómstóla með höfðun máls gegn Í. Hæstiréttur vísaði meðal annars til þess að markmið fyrrgreindra lagaákvæða hefði verið að stemma stigu við ólögmætri úthlutun fjár í formi láns úr félögum og að endurgreiðsla láns, á borð við þau er málið varðaði, hefði engin áhrif á skattskyldu. Ekki var fallist á það með S að skattlagningin bryti í bága við 65. og 72. gr. stjórnarskrárinnar, enda yrði að játa löggjafanum víðtækt vald til að ákveða hvaða atriði valdi skattskyldu. Var niðurstaða skattyfirvalda því staðfest og Í sýknað af kröfum S.

E hafði um árabil á hendi atvinnurekstur í eigin nafni við útleigu fasteigna, en í júní 2000 seldi hún síðustu fasteignina og að hennar ósk féllst skattstjóri á að fresta um tvenn áramót skattlagningu söluhagnaðar af eigninni. Samkvæmt rekstrarreikningum sem fylgdu tveimur næstu skattframtölum E varð ekki séð að hún hafi staðið upp frá því í atvinnurekstri. 30. apríl 2002 stofnuðu E og eiginmaður hennar einkahlutafélagið P ehf. Með stoð í 57. gr. c. þágildandi laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt, sbr. 27. gr. laga nr. 133/2001, voru eignir og skuldir, sem fram komu efnahagsreikningi E í árslok 2001, færðar í stofnefnahagsreikning P ehf. Samkvæmt rekstrarreikningi P ehf. fyrir 2002 og 2003 hafði félagið engar tekjur og gjöld þess voru óveruleg, en í skattframtali þess 2003 var færður til tekna söluhagnaður sem myndast hafði hjá E við sölu fasteignarinnar á árinu 2000, ásamt lögmæltu álagi. Með úrskurði skattstjóra var álagning á E og P ehf. fyrir gjaldárið 2003 tekin upp og gjöld þeirra ákveðin á ný á þeim grunni að fyrrgreindur söluhagnaður var talinn E til skatttekna, en felldur niður hjá P ehf. Yfirskattanefnd staðfesti þessa niðurstöðu og í málinu leituðust þau E og P við að fá úrskurði hennar hrundið. Talið var að frá miðju ári 2000 til loka árs 2001 hafi E engan rekstur haft með höndum og það sama ætti við um P ehf. á árunum í framhaldi af því. Þegar af þeirri ástæðu væri ekki fullnægt frumskilyrði 1. mgr. 57. gr. c. laga nr. 75/1981 til þess að skattleggja söluhagnað af sölu fasteignarinnar sem tekjur P ehf., heldur bæri með réttu að fara með hann sem tekjur E. Var kröfum þeirra því hafnað.

L ehf., sem gerði út bát til fiskveiða, stefndi íslenska ríkinu og krafðist þess að ákvörðun skattstjóra, sem staðfest var með úrskurði yfirskattanefndar, um endurákvörðun á reiknuðu endurgjaldi eiganda L ehf. vegna vinnu í þágu félagsins á rekstrarárinu 2002, yrði ógilt. Laut ágreiningur aðila einkum að því hvort nægileg lagastoð væri fyrir ákvæði í reglum ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald vegna starfa á því ári, en samkvæmt því skyldi reiknað endurgjald vera 40% af aflaverðmæti báts. Samkvæmt 2. mgr. liðar A.1. í 7. gr. þágildandi laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt með síðari breytingum skyldi maður sem vann við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi telja sér til tekna eigi lægra endurgjald fyrir starf sitt en hefði hann innt það af hendi fyrir óskyldan eða ótengdan aðila. Sama gilti meðal annars um vinnu við atvinnurekstur lögaðila, þar sem viðkomandi maður var í ráðandi stöðu vegna eignar- eða stjórnunaraðildar. Í 1. mgr. 59. gr. laganna, sbr. 28. gr. laga nr. 133/2001, var kveðið á um að ríkisskattstjóri skyldi við upphaf hvers tekjuárs setja reglur um reiknað endurgjald, en við ákvörðun á lágmarki endurgjaldsins skyldi höfð hliðsjón af „raunverulegum tekjum fyrir sambærileg störf.“ Talið var að íslenska ríkið hefði ekki vísað til neinnar viðmiðunar, sem stutt gæti að raunverulegar tekjur sjómanna fyrir sambærileg störf á þessum tíma hafi samsvarað 40% af heildarverðmæti afla. Var því ekki talið sýnt fram á að þessi viðmiðun hafi haft næga stoð í áðurnefndu ákvæði 1. mgr. 59. gr. laga nr. 75/1981. Var ákvörðun skattstjóra, sem staðfest var með úrskurði yfirskattanefndar, því ógilt.

H krafðist þess að ógiltur yrði úrskurður yfirskattanefndar varðandi tekjufærslu söluhagnaðar hennar á skattframtali 2003 vegna tekjuársins 2002. Jafnframt krafðist hún þess að viðurkennt yrði með dómi að henni hefði verið heimilt að nota frestaðan söluhagnað á skattframtali 2002 vegna tekjuársins 2001 til endurfjárfestingar í fyrirtæki í Danmörku á árinu 2002. Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga nr. 75/1981 um tekjuskatt og eignarskatt eru meginskilyrði fyrir því að komast hjá skattlagningu söluhagnaðar að eignir sem fyrnanlegar eru samkvæmt 32. gr. laganna yrðu fyrndar sem söluhagnaðinum nam. Í málinu voru engin gögn um þann rekstur, sem H sagðist hafa hafið í Danmörku og af þeim skattgögnum frá Danmörku sem lögð voru fram í málinu varð ekki ráðið að hún hefði haft skattskyldar rekstrartekjur þar í landi. Af yfirlýsingu H í stefnu til héraðsdóms var þó ljóst að skilyrði 1. mgr. 13. gr. laga nr. 75/1978 var ekki fullnægt. Var Í því sýknað af kröfu H og reyndi ekki á reglur samnings um Evrópska efnahagssvæðið.

Aðilar deildu um rétt G til að greiða kröfu bús B hf. með skuldajöfnuði við kröfu, sem G lýsti í búið og stafaði af sjálfskuldarábyrgð G á skuld búsins samkvæmt skuldabréfi útgefnu í janúar 2000. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að samkvæmt 101 gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. mætti skuldajafna skilyrtri kröfu við kröfu þrotabús, þegar skilyrðið væri uppfyllt. Ljóst væri að skilyrðið fyrir kröfu G á hendur búinu væri að ábyrgðarskuldin hefði fallið á hann. Fyrir lægi að skiptastjóri búsins hefði samþykkt kröfu G á hendur búinu sem almenna kröfu í mars 2002. Yrði því ekki talið að G hefði verið nauðsynlegt að færa fram í málinu sérstök sönnunargögn um að skilyrði fyrri kröfu hans væru fram komin, þar sem búið taldist með samþykki sínu hafa fallist á að svo væri. Var héraðsdómur þar sem fallist var á skuldajöfnuð því staðfestur.

M krafðist þess að sá hluti úrskurðar héraðsdóms er laut að ákvörðun skattstjórans um álagningu tekjuskatts og útsvars á sóknaraðila vegna tekjuársins 2001 yrði felldur úr gildi. Tekið var fram að tekjur M umrætt ár, sem mynduðu stofn til útreiknings tekjuskatts og útsvars, hefðu verið fengnar sem laun frá hlutafélagi, bætur úr almannatryggingum og loks sem ellilífeyrir frá Lífeyrissjóðnum Framsýn en sá þáttur nam tæplega fimmtungi af samanlögðum tekjum M. Sakarefni málsins varðaði aðeins álagningu skatts á þennan hluta tekna M og þá einungis að því leyti, sem lífeyrisgreiðslur gætu talist vera vextir, verðbætur og önnur ávöxtun af innborguðum iðgjöldum en M vefengdi ekki að skattur væri réttilega lagður á meginhluta tekna hennar umrætt ár. Í ljósi þess að málsókn M var reist á því að fá skattálagningu endurskoðaða að því er varðaði eitt tiltekið atriði var talið að krafa hennar hefði gengið langt út yfir markmiðið með málsókninni. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.