<p>E, sem gegndi starfi framkvæmdastjóra Fjölmiðlanefndar, höfðaði mál gegn Í og krafðist viðurkenningar á rétti sínum til rökstuðnings fyrir ákvörðun fjármála- og efnahagsráðherra um laun hennar og til aðgangs að skriflegum gögnum er ákvörðunina vörðuðu. Ákvörðun ráðherra var tekin á grundvelli 39. gr. a laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfmanna ríkisins sem kvað á um að ráðherra tæki ákvörðun um laun forstöðumanna ríkisstofnana í samræmi við grunnmat starfanna. Laut ágreiningur aðila að því hvort ákvörðunin teldist stjórnvaldsákvörðun í skilningi stjórnsýslulaga nr. 37/1993 eða almenn stjórnvaldsfyrirmæli. Hæstiréttur vísaði til þess að þótt viðmið að baki grunnmati hefðu að geyma nokkur einkenni almennra stjórnvaldsfyrirmæla væri orðalag 39. gr. a laga nr. 70/1996 ekki einhlítt. Í greininni kæmi fram að ákvörðun samkvæmt henni yrði ekki skotið til annars stjórnvalds. Um það væri gefin sú skýring í lögskýringargögnum að reglan væri með þessum hætti sökum þess að um væri að ræða endanlega ákvörðun á stjórnsýslustigi. Var fallist á með áfrýjanda að slíkt ákvæði væri óþarft og í andstöðu við annað í greininni væri ákvörðun um laun forstöðumanns samkvæmt henni almenn stjórnvaldsfyrirmæli en ekki stjórnvaldsákvörðun. Þá kom fram í dómi Hæstaréttar að réttur embættismanns sem gegndi starfi forstöðumanns til launa fyrir störf sín væri reistur á 1. mgr. 9. gr. laga nr. 70/1996 og ákvörðun um laun hans beindist því að lögbundnum réttindum þess einstaklings sem gegndi starfinu hverju sinni. Ætti hann því hagsmuni af því að eiga aðild samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga að ákvörðun um þau réttindi og skyldur er lytu að launakjörum hans. Slíkri aðild þyrfti að fylgja réttur viðkomandi til aðgangs að gögnum um ákvörðunina og til að koma að athugasemdum áður en rökstudd ákvörðun um hagsmuni hans yrði tekin. Var því fallist á að ákvörðun fjármála- og efnahagsráðherra væri stjórnvaldsákvörðun og viðurkenndur réttur áfrýjanda til rökstuðnings um þá ákvörðun og aðgang að skriflegum gögnum er hana vörðuðu.</p>
E höfðaði mál gegn Í og krafðist viðurkenningar á rétti hennar til rökstuðnings fyrir ákvörðun fjármála- og efnahagsráðherra um laun hennar, ásamt aðgangs að skriflegum gögnum er vörðuðu ákvörðunina og miskabóta. Ákvörðun ráðherra byggðist á lögum nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins sem kváðu á um að ráðherra tæki ákvörðun um laun forstöðumanna ríkisstofnanna í samræmi við grunnmat starfanna. E gegndi starfi framkvæmdarstjóra fjölmiðlanefndar og tók ráðherra ákvörðun um laun hennar með ákvörðun birtri 4. september 2019. Í hinum áfrýjaða dómi var fallist á að ákvörðun ráðherra væri stjórnvaldsákvörðun. Var réttur E til rökstuðnings og réttur hennar til aðgangs að tilgreindum gögnum því viðurkenndur en kröfu E um miskabætur hafnað. Í dómi Landsréttar kom fram að fyrirkomulag laga nr. 70/1996 um ákvarðanir ráðherra um laun forstöðumanna ríkisstofnana beri með sér svipmót heimilda til handa ráðherra að setja almenn fyrirmæli á grundvelli lagaheimildar fremur en að líta beri á þær sem stjórnvaldsákvarðanir. Vísað var til þess að ákvarðanir ráðherra um laun byggjast á grunnmati sem lög nr. 70/1996 gera ráð fyrir að byggt sé á hlutlægum viðmiðum og óháð því hvaða kostum sá kann að vera búinn sem gegnir starfi viðkomandi forstöðumanns hverju sinni. Þá sé tilgreindum ákvæðum laga nr. 70/1996 ætlað að tryggja forstöðumönnum ríkistofnana stöðu sem ætlað er að koma í stað samningaréttar um launakjör þeirra og að ákvarðanirnar séu teknar í samræmi við óskráðar meginreglur um vandaða stjórnsýsluhætti, fremur en að ákvæðunum sé ætlað að stuðla að því að ákvarðanir um laun forstöðumannanna séu stjórnvaldsákvarðanir sem veiti hverjum og einum forstöðumanni rétt til að teljast aðili máls á grundvelli stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Aðkoma forstöðumanna að endurskoðun grunnmats starfa þeirra breyti þar engu um enda lúti aðkoma þeirra að því að koma á framfæri upplýsingum um eðli og umfang starfsins sem þýðingu hafi við ákvörðun launa fyrir það. Var ákvörðun ráðherra um laun E því ekki talin stjórnvaldsákvörðun í skilningi 1. máls. 2. mgr. 1. gr. laga nr. 37/1993 og Í sýknað af kröfum E.
Stefnandi og meðstefndi Colas kröfuðust þess að úrskurður Úrskurðarnefndar um upplýsingamál yrði ógiltur að hluta, en með þeim úrskurði var stefnanda gert að afhenda stefnda Malbilstöðinni tilgreind skjöl. Málatilbúnaður stefnanda og stefnda Colas varðaði að mati dómsins meira og minna allur efni þeirra gagna sem málið varðar. Þar sem þau gögn lágu ekki fyrir í málinu og því ekki unnt að taka afstöðu til þess málatilbúnaðar. Að öðru leyti taldi dómurinn rökstuðning úrskurðarnefndarinnar í samræmi við þær kröfur sem um það eru settar í upplýsingalögum nr. 140/2012 og stjórnsýslulögum nr. 37/1993. Var kröfum stefnanda og stefnda Colas því hafnað
Hafnað var miskabótakröfu einstaklings vegna bréfs, sem embætti landlæknis hafði ritað samtökunum B, en þar kom meðal annars fram að einstaklingurinn væri kominn í ótímabundið leyfi frá störfum sem deildarstjóri á Landspítalanum.
B ehf. og G ehf. höfðuðu mál á hendur M og R ohf. og kröfðust viðurkenningar á skaðabótaábyrgð þeirra vegna tjóns sem BE ehf. taldi sig hafa orðið fyrir vegna undirbúnings, ummæla og umfjöllunar í sjónvarpsþættinum Kastljósi sem sýndur var á sjónvarpsrás R ohf. þar sem fjallað var um aðbúnað og velferð hæna í varphúsum fyrirtækisins og eftirlit M. Jafnframt var deilt um hlut starfsmanna M við undirbúning þáttarins, efni viðtala við starfsmenn hennar um málefni BE ehf. sem og um framsetningu R ohf. og ummæli fréttamanna. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um að sýkna M og R ohf. af aðalkröfu B ehf. og G ehf. um óskipta bótaábyrgð. Varðandi varakröfu á hendur M á grundvelli afhendingar gagna taldi Hæstiréttur umfjöllun stofnunarinnar og athugasemdir við starfsemi BE ehf. ótvírætt teljast vera gögn sem hefðu haft að geyma upplýsingar sem átt hefðu erindi til almennings og Matvælastofnun verið skylt að afhenda á grundvelli 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga. Hæstiréttur taldi að samrýmst hefði góðri stjórnsýsluframkvæmd að óska eftir afstöðu fyrirtækisins samkvæmt 2. mgr. 17. gr. upplýsingalaga en hins vegar yrði ekki séð að slík álitsumleitan hefði nokkru breytt um skyldu til afhendingar gagnanna. Var því ekki fallist á að afhending gagnanna hefði verið til þess fallin að valda félaginu tjóni með ólögmætum og saknæmum hætti. Þá var ekki fallist á að M væri bótaskyld vegna ætlaðs liðsinnis starfsmanna stofnunarinnar við gerð sjónvarpsþáttarins. Ekki var talið að afhending gagna á grundvelli upplýsingalaga og samskipti því tengd hefðu jafngilt liðsinni við gerð þáttarins né viðtöl starfsmanna M um starfsemina og fyrirkomulag eftirlits með BE ehf. Loks var ekki fallist á að ummæli starfsmanna M í sjónvarpsþættinum hefðu leitt til bótaskyldu stofnunarinnar vegna þess tjóns sem BE ehf. urðu fyrir vegna viðbragða birgja, smásala og neytenda við fréttaflutningi af málefnum þess. Varðandi varakröfu á hendur R ohf. taldi Hæstiréttur ekki hafa verið sýnt fram á að í ummælum fréttamanna hefði verið farið rangt með staðreyndir eða að umfjöllunin hefði verið röng að öðru leyti. Taldi Hæstiréttur fréttamenn R ohf. því hafa verið í góðri trú um sannleiksgildi ummæla sinna og hafa notið frelsis til að setja þau fram með þeim hætti sem gert var í sjónvarpsþættinum. Voru M og R ohf. því sýknuð af kröfum B ehf. og G ehf.
B ehf. og G ehf. höfðuðu mál gegn R ohf. og M til viðurkenningar á skaðabótaábyrgð vegna tjóns sem hlotist hefði af umfjöllun um félagið BE ehf. í sjónvarpsþætti R ohf., Kastljósi, sem sýndur var 28. nóvember 2016. Bú BE ehf. var síðar tekið til gjaldþrotaskipta og töldu B ehf. og G ehf. að R ohf. og M bæru skaðabótaábyrgð á tjóni þeirra vegna saknæmrar og ólögmætrar háttsemi starfsmanna R ohf. og M við undirbúning, gerð og sýningu þáttarins. Í dómi Landsréttar var til þess vísað að þó svo fjallað hefði verið um gögn um eftirlit M með BE ehf. og öðrum eggjaframleiðendum í umræddum sjónvarpsþætti gæti eftirlitið ekki talist hafa verið hluti af undirbúningi fyrir gerð hans eða fallið undir aðra þá háttsemi sem kröfur B ehf. og G ehf. tækju til. Yrði skaðabótaábyrgð M því ekki reist á slíkum málsástæðum. Í dómi Landsréttar þótti því ekki verða slegið föstu að umfjöllunin í þættinum sem slík, sem ekki yrði ráðið að hefði verið efnislega röng, hefði ekkert fréttagildi haft og hún ekki átt sérstakt erindi við almenning á þeim tíma sem þátturinn var sýndur. Að því virtu þóttu B ehf. og G ehf. ekki hafa fært sönnur á að R ohf. hefði með umfjöllun sinni og efnistökum sýnt af sér saknæma og ólögmæta háttsemi, svo bótaábyrgð varðaði og var R ohf. sýknað af kröfum B ehf. og G ehf. Á hinn bóginn féllst Landsréttur á að M hefði brotið gegn 2. mgr. 17. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012 með því að beina ekki áskorun til BE ehf. um að upplýsa hvort félagið teldi að tilteknar umbeðnar upplýsingar, sem afhentar voru R ohf., hefðu átt að fara leynt. Þá hefði falist í nánar tilgreindum ummælum starfsmanna M í nefndum sjónvarpsþætti brot gegn lögmætis- og meðalhófsreglum stjórnsýsluréttar sem varðaði M skaðabótaábyrgð. Féllst Landsréttur því á hluta varakröfu B ehf. og G ehf. í málinu um viðurkenningu skaðabótaábyrgðar M.
Íslenska ríkið sýknað af kröfu einstaklings sem krafðist miskabóta þar sem honum hafi með ólögmætum hætti verið haldið í sóttkví vegna gruns um að hann væri smitaður af SARS-CoV-2 veirunni (COVID-19) í nóvember 2021.
Stefnda gert að greiða stefnendum 5.077.212 krónur vegna galla í nýbyggingu. Fallist var á að stefnendum hefðu átt rétt til skuldajöfnunar og ættu rétt á útgáfu afsals fyrir eigninni.
H ehf. krafðist þess að fram færi bein aðfarargerð til að fá I ehf. til að afhenda sér afrit af eða veita sér aðgang að „öllum gögnum og skjölum til staðfestingar á því að Allrahanda GL ehf. og Hópbílar hf. hafi greitt gjöld vegna afnota af svonefndum nær- og fjærstæðum við Flugstöð Leifs Eiríkssonar að fullu frá 1. mars 2018 til 1. apríl 2020, þ.m.t. reikninga, greiðslukvittanir og innheimtubréf“. Með kröfunni freistaði H ehf. þess að afla gagna til að leggja fram í öðru dómsmáli sem H ehf. hafði höfðað á hendur I ohf. Í dómi Hæstaréttar kom fram að reglur réttarfarslaga girtu ekki fyrir að aðili gæti nýtt sér rétt til öflunar gagna eða upplýsinga á grundvelli upplýsingalaga nr. 140/2012 enda mæltu þau fyrir um sjálfstæðan rétt almennings að gögnum sem lægju fyrir hjá stjórnvöldum eða öðrum sem lögin tækju til og vörðuðu tiltekið mál. Á hinn bóginn var ekki talið að lagaskilyrði stæðu til að með beinni aðfarargerð eftir 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför o.fl. færi fram athugun á gögnum I ohf., hvort sem er skjallegum eða rafrænum, til að ganga úr skugga um hvort þar fyndust gögn sem hefðu að geyma þær upplýsingar sem H ehf. leitaði eftir. Var kröfu H ehf. þegar af þeirri ástæðu hafnað.
Þjóðskjalasafn Íslands (
Gizur Bergsteinsson hrl)
gegn
Allianz Global Corporate & Specialty AG, Alterra Corporate Capital 2 Ltd, Alterra Corporate Capital 3 Ltd, Brian John Tutin, Bridget Anne Carey-Morgan, Brit Insurance Ltd, Carol Jean Harris, David John De Marle Coulthard, Eileen Elsie Hunter, Gary Frederick Sullivan, Ian Richard Posgate, John Leon Gilbart, Joseph Elmaleh, Julian Michael West, Kelvin Underwriting Ltd, Liberty Mutual Insurance Europe, Nameco Ltd, Nameco Ltd, Norman Thomas Rea, Novae Corporate Underwriting Ltd, QBE International Insurance Ltd, QBE Corporate Ltd, Richard Michael Hodgson Read, SCOR Underwriting Ltd og Sorbietrees Underwriting Ltd (
Viðar Lúðvíksson hrl)
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu A o.fl. um að Þ yrði gert að afhenda þeim fjögur nánar tilgreind skjöl til afnota í máli sem L ehf. höfðaði gegn þeim ásamt öðrum. Var krafan reist 3. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þar sem starfsmenn Þ hefðu hvorki samið umrædd skjöl né orðið vitni að nokkru því sem efnislega kynni að vera fjallað um í þeim gætu þeir ekkert borið af eigin raun um atvik sem gæti varðað málið milli L ehf. og A o.fl., sbr. 1. mgr. 51. gr. laga nr. 91/1991. Ættu A o.fl. því ekki rétt á að krefjast þess að Þ léti skjölin af hendi á þeirri forsendu að starfsmönnum hans væri skylt að bera vitni í málinu um efni þeirra, sbr. 3. mgr. 67. gr. laganna. Um það hvort uppfyllt væri það skilyrði síðastgreinds lagaákvæðis að A o.fl. ættu rétt til skjalanna án tillits til málsins, kom fram að samkvæmt síðari málslið 5. mgr. 17. gr. laga nr. 142/2008 um rannsókn á aðdraganda og orsökum falls íslensku bankanna 2008 og tengdra atburða giltu ákvæði upplýsingalaga um aðgang að gögnum sem Þ hefði tekið við úr hendi rannsóknarnefndar Alþingis. Þar sem 2., 3. og 4. liður í beiðni A o.fl. lyti að vinnuskjölum stjórnvalda yrði með vísan til 8. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012 að hafna þeim hluta kröfu A o. fl. Um 1. lið beiðninnar sagði síðan að þótt ákvæði upplýsingalaga kynnu að veita A o.fl. rétt til aðgangs að viðkomandi skjali yrði ekki ráðið að það yrði haft til sönnunar um eitthvert þeirra atriða sem L ehf. og A o.fl. greindi á um í málinu og yrði Þ af þeim sökum ekki látinn afhenda skjalið á grundvelli 3. mgr. 67. gr. og 2. mgr. 68. gr. laga nr. 91/1991. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms um að X skyldi sæta gæsluvarðhaldi á grundvelli a. og b. liða 1. mgr. 95. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.
X var ákærður fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum með því að hafa vantalið alls 20.487.295 krónur í fjármagnstekjur á skattframtölum sínum fyrir gjaldárin 2007, 2008 og 2009. Með dómi Hæstaréttar var hafnað kröfu X um að málinu yrði vísað frá héraðsdómi vegna stjórnsýslulegra annmarka á ákvörðun skattrannsóknarstjóra. Meðal annars var vísað til þess að ákvörðun ákæranda um ákæru væri hluti af valdheimildum hans sem honum væru fengnar að lögum. Reyndist mat hans rangt og í ljós kæmi að á skorti að rennt væri nægjanlegum stoðum undir sakargiftir bæri ákæruvaldið halla af því með því að ákærði yrði sýknaður af þeim. Þá var ekki fallist á að vísa bæri málinu frá héraðsdómi með vísan til 2. mgr. 186. gr. laga nr. 88/2008, 70. gr. stjórnarskrárinnar, 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu eða 4. gr. 7. samningsviðauka sama sáttmála. Var það virt X til stórfellds hirðuleysis í skilningi 1. mgr. 109. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt að haga framtalsskilum sínum eins og hann gerði. Með vísan til 3. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 var X fundinn sekur um brot gegn 1. mgr. sömu lagagreinar og var honum gert að sæta fangelsi í átta mánuði en refsingin skilorðsbundin til tveggja ára. Þá var X gert að greiða 35.850.000 krónur í sekt til ríkissjóðs.
V hf. höfðaði mál gegn S til ógildingar á úrskurði áfrýjunarnefndar samkeppnismála og ákvörðun S þar sem takmarkaður var réttur félagsins að upplýsingum úr erindi B hf. Ekki var talið liggja fyrir að hagsmunir söluaðila af því að njóta nafnleyndar hafi verið mun ríkari en hagsmunir V hf. af því að fá fullnægjandi upplýsingar um einstök viðskipti og nöfn þeirra söluaðila sem B hf. hafði fengið upplýsingar hjá. Staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu hins áfrýjaða dóms um ógildingu úrskurðarins en ekki þóttu efni til að ógilda ákvörðun S sem skotið hafði verið til nefndarinnar þar sem sú ákvörðun varð efnislegur hluti úrskurðarins.
E krafðist þess að felldur yrði úr gildi úrskurður áfrýjunarnefndar samkeppnismála þar sem staðfest var ákvörðun S um að Samskip hf. teldist aðili að máli sem S hafði til rannsóknar samkvæmt ábendingu fyrirtækisins og beindist að E. Tekið var fram að hvorki í samkeppnislögum nr. 8/1993 né stjórnsýslulögum nr. 37/1993 væri skilgreint hver skuli vera skilyrði aðildar að málum samkvæmt þeim lögum. Lögskýringargögn gæfu til kynna að aðildarhugtak í stjórnsýslumálum bæri að skýra rúmt, þannig að ekki væri einungis átt við þá, sem eiga beina aðild að máli heldur einnig þá sem hafa óbeinna hagsmuna að gæta. Líta bæri til hvers tilviks fyrir sig en almennt væri sá talinn aðili að máli, sem á einstaklegra, beinna og lögvarinna hagsmuna að gæta. Af erindi Samskips hf. til S yrði ráðið að fyrirtækið teldi ætlað athæfi E hafa farið gegn ákvæðum samkeppnislaga og hafa verulega skaðleg áhrif á rekstur sinn. Að því athuguðu varð fallist á það með áfrýjunarnefndinni að Samskip hf. hefði mikilvægra og sérstakra hagsmuna að gæta af úrslitum málsins. Með vísan til þessa voru ekki lagaskilyrði til annars en að S hf. teldist aðili að umræddu stjórnsýslumáli. Var S því sýknuð af kröfu E.