Dómstólaleit

A höfðaði mál á hendur Í og krafðist skaðabóta vegna ýmissa aðgerða lögreglu og ákæruvalds sem höfðu átt sér stað á tímabilinu frá 29. janúar 2010 til 18. febrúar 2016 í tengslum við rannsókn á ætluðum brotum á lögum nr. 87/1992 um gjaldeyrismál og reglum settum samkvæmt þeim. Þá krafðist A miskabóta vegna ummæla saksóknara á opinberum vettvangi, bæði við upphaf rannsóknar og eftir að henni lauk. Einnig krafðist hann skaðabóta vegna atvinnutjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna rannsóknar og meðferðar málsins. Sakamál hafði verið höfðað gegn A og þremur öðrum mönnum vegna hinna ætluðu brota í mars 2013 en fallið var frá hluta sakargifta undir rekstri málsins þar sem lögáskilið samþykki ráðherra hefði ekki legið fyrir við setningu reglna nr. 1130/2008 um gjaldeyrismál og því talið að reglurnar gætu ekki talist viðhlítandi refsiheimild. Með dómi héraðsdóms í desember 2014 voru fjórmenningarnir svo sýknaðir af þeim sakargiftum sem eftir stóðu. Þeim dómi var áfrýjað til Hæstaréttar en ákæruvaldið féll frá áfrýjuninni í febrúar 2016. Í dómi Hæstaréttar var vísað til þess að unnt væri að dæma sökuðum manni miskabætur vegna yfirlýsinga ákæruvalds á þeim grunni að hann hefði við rannsókn og meðferð máls orðið fyrir ólögmætri meingerð sem beinst hefði gegn frelsi, friði, æru eða persónu hans sbr. 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Þá var vísað til þess að greinarmunur væri gerður á ummælum þar sem fullyrt væri að sakborningur væri sekur um ákveðinn verknað og ummælum þar sem lýst væri grunsemdum um að hann hefði framið verknaðinn. Ummæli af fyrrnefnda taginu hefðu verið talin fara í bága við meginreglu 2. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu en þau síðari ekki. Taldi rétturinn að umrædd ummæli saksóknara hefðu hvorki falið í sér fullyrðingu um sekt A né að þau væru að öðru leyti því marki brennd að skylda Í til greiðslu miskabóta hefði stofnast vegna þeirra. Varðandi kröfu A um bætur vegna rannsóknaraðgerða kom fram að þótt skilyrði hefðu verið til að grípa til þeirra aðgerða og tryggingarráðstafana bæri Í eigi að síður hlutlæga ábyrgð á þeim samkvæmt 1. og 2. mgr. 246. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var talið að innlánsvextir sem lagst hefðu á hið haldlagða og kyrrsetta fé hefði ekki veitt honum fulla bót og nægilega hefði verið leitt í ljós að hann hefði orðið fyrir frekara fjártjóni vegna þeirra aðgerða. Voru bætur ákveðnar að álitum eftir ólögfestum reglum skaðabótaréttar og að virtum ákvæðum 42. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. að fjárhæð 600.000 krónur. Þá var Í sýknað af kröfu A um bætur vegna atvinnutjóns þegar af þeirri ástæðu að ekki yrði annað ráðið en að lögregla og ákæruvald hefði ekki fengið upplýsingar um skort á samþykki ráðherra fyrir reglum nr. 1130/2008 fyrr en að liðnu því tímabili sem A miðaði kröfu sína við. Var Í því dæmt til að greiða A skaðabætur að fjárhæð 600.000 krónur

Aðilar deildu um hvort lán sem H ehf. tók hjá forvera L hf. hefði verið lán í erlendum myntum eða í íslenskum krónum með ólögmætri gengistryggingu. H ehf. sameinaðist síðar S ehf. og gerði D ehf. upp allar skuldbindingar þess félags. Í dómi héraðsdóms sem staðfestur var með vísan til forsendna í Hæstarétti kom fram að lánið hefði verið tilgreint sem fjölmyntalán að jafnvirði tilgreindrar fjárhæðar í íslenskum krónum og að útborgun lánsins hefði verið í erlendum gjaldmiðlum. Þá var tiltekið að ákvæði samningsins um vexti og dráttarvexti samræmdust því að um hefði verið að ræða lán í erlendum myntum sem og ákvæði samningsins um heimild lántaka til myntbreytinga. Var því talið að lánið hefði verið gilt lán í erlendum gjaldmiðlum og L hf. sýknað af kröfu D ehf.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu X o.fl. um að leitað yrði ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins um nánar tiltekin atriði í tengslum við rekstur máls ákæruvalds á hendur þeim vegna ætlaðra brota gegn ákvæðum almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og laga nr. 87/1992 um gjaldeyrismál.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem ákæru á hendur X, Y, Z og Þ var vísað frá dómi. Með dómi Hæstaréttar var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Talið var að ákæran uppfyllti skilyrði c. liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Verknaðarlýsing hennar væri fullnægjandi enda yrði ekki gerð sú krafa að lýst væri sérstaklega samkynja eða eðlislíkum brotum í framhaldandi röð þegar um væri að ræða framhaldsbrot. Yrði heldur ekki að lýsa sérstaklega þætti hvers varnaraðila þegar byggt væri á því að þeir hefðu haft með sér samverknað.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar ákæruvaldinu var í sakamáli á hendur X o.fl. heimilað að leggja fram hluta skjalaskrár og leiða A fyrir dóm sem vitni. Skjölin sem um var að ræða voru tilkynning Seðlabanka Íslands til Fjármálaeftirlitsins, svar bankans við beiðni ákæruvaldsins, afrit af tölvupóstsamskiptum X o.fl. við A og skýrsla hennar hjá lögreglu. Í málinu reyndi á hvort ákæruvaldinu væri óheimilt að leggja fram fyrrgreind skjöl á grundvelli 4. mgr. 134. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála, sbr. 2. mgr. 119. gr. sömu laga. Í dómi Hæstaréttar var talið að líta yrði svo á að undir b. lið síðastgreindrar málsgreinar gætu fallið einka-, fjárhags- og viðskiptamálefni einstaklinga jafnt sem lögpersóna, að því tilskyldu að þeim sérfræðingum sem heyrðu undir ákvæðið hefði verið trúað fyrir slíkum upplýsingum í starfi þeirra. Af síðastefndu leiddi að ákvæðið ætti ekki við væri manni trúað fyrir upplýsingum utan starfs hans sem sérfræðings, til dæmis af vini eða vandamanni. Þá var í dómi réttarins meðal annars vísað til þess að við skýringu ákvæðisins, sem fæli í sér undantekningu frá vitnaskyldu, yrði að líta til þess að því sé ætlað að vernda trúnaðarsamband sérfræðings og skjólstæðings sem til hans leitar þannig að skjólstæðingurinn geti almennt treyst því að upplýsingar, sem hann láti sérfræðingnum í té um einkamálefni sín, verði ekki síðar notaðar gegn honum í sakamáli án hans vilja. Talið var að tilkynning Seðlabanka Íslands til Fjármálaeftirlitsins og svar bankans við beiðni ákæruvaldsins fælu ekki í sér trúnaðarupplýsingar í merkingu b. liðar 2. mgr. 119. gr. laga nr. 88/2008. Þá yrði ekki talið að X o.fl. hefðu leitað ráðgjafar hjá A sem lögmanni, heldur sem lögfræðingi með sérþekkingu á reglum um gjaldeyrisviðskipti. Litið var svo á að tölvupóstsamskipti X o.fl. við A og skýrsla hennar hjá lögreglu heyrðu undir undanþágu frá vitnaskyldu með vísan til eðlis og umfangs þeirrar ráðgjafar er A hefði veitt X o.fl., enda hefðu þeir eins og atvikum málsins var háttað mátt líta svo á með réttu að viðlíka trúnaðarskylda fylgdi samskiptum þeirra við A og um væri að ræða samskipti við lögmann, þannig að þeir gætu almennt treyst því að upplýsingarnar sem þeir trúðu A fyrir yrðu ekki síðar notaðar gegn þeim í sakamáli án vilja þeirra. Ekki yrði séð að tölvupóstsamskipti X o.fl. við A og skýrsla hennar hjá lögreglu gætu skipt sköpum um niðurstöðu málsins og því var ákæruvaldinu synjað um að leggja fram þau skjöl. Loks var talið að A yrði ekki leidd sem vitni án leyfis X o.fl. sökum fyrirmæla b. liðar 2. mgr. 119. gr. laga nr. 88/2008.

X kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að felld yrði úr gildi kyrrsetning sýslumanns á tilteknum eigum X, sem fram fór í tengslum við rannsókn á ætluðu lögbroti X. Í dómi Hæstaréttar kom fram að S hefði ekki gert það líklegt að ekki hefði mátt ljúka úrvinnslu gagna við rannsóknina á mun skemmri tíma en S hefði haft til þess, en tvö ár og rúmir tveir mánuðir voru þá liðnir frá því að Fjármálaeftirlitið kærði X til efnahagsbrotadeildar R. Hæstiréttur rakti efni 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Því næst sagði í dómi réttarins að með vísan til þess sem að framan væri rakið yrði að telja að dráttur á rannsókn ætlaðra brota X væri með þeim hætti að færi í bága við fyrrgreind ákvæði stjórnarskrár og laga. Var ákvörðun sýslumanns því felld úr gildi.

X kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að felldar yrðu úr gildi ákvarðanir sýslumannsins í Reykjavík og sýslumannsins í Hafnarfirði um kyrrsetningu tiltekinna eigna X, sem teknar voru í tengslum við rannsókn á ætluðu lögbroti X. Í dómi Hæstaréttar kom fram að S hefði ekki gert það líklegt að ekki hefði mátt ljúka úrvinnslu gagna við rannsóknina á mun skemmri tíma en S hefði haft til þess, en tvö ár og rúmir tveir mánuðir voru þá liðnir frá því að Fjármálaeftirlitið kærði X til efnahagsbrotadeildar R. Hæstiréttur rakti efni 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Því næst sagði í dómi réttarins að með vísan til þess sem að framan væri rakið yrði að telja að dráttur á rannsókn ætlaðra brota X væri með þeim hætti að færi í bága við fyrrgreind ákvæði stjórnarskrár og laga. Voru ákvarðanir sýslumannsembættanna tveggja því felldar úr gildi.

X kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að felld yrði úr gildi kyrrsetning sýslumanns á tilteknum eigum X, sem fram fór í tengslum við rannsókn á ætluðu lögbroti X. Í dómi Hæstaréttar kom fram að S hefði ekki gert það líklegt að ekki hefði mátt ljúka úrvinnslu gagna við rannsóknina á mun skemmri tíma en S hefði haft til þess, en tvö ár og rúmir tveir mánuðir voru þá liðnir frá því að Fjármálaeftirlitið kærði X til efnahagsbrotadeildar R. Hæstiréttur rakti efni 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Því næst sagði í dómi réttarins að með vísan til þess sem að framan væri rakið yrði að telja að dráttur á rannsókn ætlaðra brota X væri með þeim hætti að færi í bága við fyrrgreind ákvæði stjórnarskrár og laga. Var ákvörðun sýslumanns því felld úr gildi.

X kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um að felldar yrðu úr gildi kyrrsetning sýslumanns á tilteknum eigum X og endurupptaka þeirrar ákvörðunar, sem fram fóru í tengslum við rannsókn á ætluðu lögbroti X. Í dómi Hæstaréttar kom fram að S hefði ekki gert það líklegt að ekki hefði mátt ljúka úrvinnslu gagna við rannsóknina á mun skemmri tíma en S hefði haft til þess, en tvö ár og rúmir tveir mánuðir voru þá liðnir frá því að Fjármálaeftirlitið kærði X til efnahagsbrotadeildar R. Hæstiréttur rakti efni 1. mgr. 70. gr. stjórnarskrárinnar, 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, og 2. mgr. 53. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Því næst sagði í dómi réttarins að með vísan til þess sem að framan væri rakið yrði að telja að dráttur á rannsókn ætlaðra brota X væri með þeim hætti að færi í bága við fyrrgreind ákvæði stjórnarskrár og laga. Voru ákvörðun sýslumanns og endurupptaka þeirrar ákvörðunar því felldar úr gildi.

X og Y kærðu úrskurð héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu ríkislögreglustjórans um haldlagningu á inneignum á bankareikningum hjá sænskum banka í eigu þeirra og tveggja einstaklinga. Með bréfi ríkislögreglustjórans var upplýst að sænskum yfirvöldum hafi verið send réttarbeiðni með ósk um liðsinni þeirra við að framfylgja hinum kærða úrskurði en þau hafi hafnað beiðninni. Talið var að þar sem úrskurðinum yrði ekki framfylgt stæði á eins og um ræðir í 4. mgr., sbr. 3. mgr., 192. gr. laga nr. 88/2008. Var málinu því vísað frá Hæstarétti.