Dómstólaleit

V ehf. höfðaði mál á hendur P og S og krafðist þess að viðurkennt yrði að merki milli jarðanna Glammastaða, Geitabergs og Þórisstaða væru með nánar tilgreindum hætti. Voru aðilar sammála um að leggja bæri merkjabréf Geitabergs frá 1922 og Glammastaða frá 1923 til grundvallar við úrlausn málsins. Í fyrsta lagi var ágreiningur um hvort landamerki Glammastaðalands og Geitabergs fylgdi syðri eða nyrðri kvísl Merkjalækjar. Af loftmyndum frá 1945 og 1956 virtist mega ráða að farvegur lækjarins hefði fylgt syðri kvíslinni en á mynd frá 1977 sýndist farvegurinn hafa tekið á sig núverandi mynd og fylgdi nyrðri kvíslinni sem V ehf. miðaði kröfulínu sína við. Þótt því yrði ekki slegið föstu með óyggjandi hætti á grundvelli gagna málsins, var talið að það veitti ákveðin líkindi fyrir þeirri staðhæfingu P og S að farvegur Merkjalækjar hefði fylgt syðri kvíslinni við gerð landamerkjabréfanna. Hefði V ehf. ekki lagt fram gögn í málinu til stuðnings kröfugerð sinni að þessu leyti, svo sem matsgerð dómkvadds manns. Í annan stað deildu aðilar um hvar Merkjalækur rynni í mýrinni í framhaldi af því svæði þar sem hann rynni í einu lagi neðan við fossbrún en kröfulína V ehf. fylgdi núverandi rennsli lækjarins. Talið var að á þeirri leið væri ekki að sjá forna skurði, torfvörður eða leifar slíks sem rennt gæti stoðum undir að það væri sá farvegur sem lækurinn féll eftir við gerð landamerkjabréfsins frá 1923. Um þetta atriði hefði V ehf. átt þess kost að afla frekari sönnunargagna. Í þriðja lagi var deilt um staðsetningu Guttormsholts og bentu aðilar hvor á sitt holtið. Samkvæmt landamerkjabréfi Glammastaða var varða staðsett á holtinu en enga slíka vörðu var nú að sjá á holtinu sem P og S vísuðu til. Grjóthrúga var á holti því sem V ehf. benti á en aðila greindi á um hvort það væri sú hrúga sem vísað væri til í landamerkjabréfinu eða hrúga sem vegagerðarmenn komu þar fyrir áratugum eftir gerð þess. Talið var að V ehf. hefði verið unnt að afla frekari gagna um þetta atriði en gerði ekki. Í fjórða lagi var ágreiningur um hvar torfvarða á Þórisstaðanesi, sem vísað var til í landamerkjabréfunum, væri en ummerki hennar voru nú ekki sjáanleg. V ehf. hélt því fram að varðan hefði verið á syðri bakka Þverár. P og S töldu hins vegar, meðal annars með vísan til örnefnalýsingar Geitabergs, að torfvarðan hefði verið nær Glammastaðavatni. Talið var að V ehf. hefði einnig átt þess kost að afla frekari sönnunargagna um þetta atriði. Með vísan til alls framangreinds var talið að V ehf. hefði ekki lagt þann grundvöll að málsókn sinni að dómur yrði lagður á kröfu hans við svo búið og var málinu því sjálfkrafa vísað frá héraðsdómi.

Ágreiningur aðila laut að því hvort veiðiréttindi í Deildará og Ormarsá í Norðurþingi tilheyrðu jörðinni Brekku, sem var í eigu D og R, eða jörðinni Grasgeira í eigu H. Grasgeira hafði verið skipt út úr landi Brekku og búið hafði verið þar allt frá miðri 19. öld. Í dómi Hæstaréttar kom fram að Grasgeiri hefði verið leigður nánar tilgreindum ábúendum með byggingarbréfum árin 1874 og 1913 þar til eigninni hefði verið afsalað árið 1928. Í byggingarbréfunum hefði á ýmsum stöðum verið vísað til Grasgeira sem jarðar og þá hefðu lög nr. 1/1884 verið í gildi þegar byggingarbréfið frá 1913 hefði verið gefið út, en efni sínu samkvæmt hefðu lögin einungis tekið til jarða. Þá hefðu landamerkjum Grasgeira verið lýst í framangreindu byggingarbréfi frá 1913, sem og í kaupbréfi og afsali frá 1928. Þegar Grasgeira hefði verið afsalað árið 1928 hefði gilt sú meginregla samkvæmt 2. mgr. 121 gr. vatnalaga nr. 15/1923 að ekki hefði mátt skilja veiðirétt að nokkru leyti eða öllu við landareign nema um tiltekið árabil. Yrði því að leggja til grundvallar að Grasgeiri hefði verið jörð eða landareign með sjálfstæðum landamerkjum þegar árið 1874. Land að Deildará og Ormarsá átti við gildistöku vatnalaga undir Grasgeira og hefði því verið óheimilt samkvæmt 2. mgr. 121. gr. þeirra að gera þar breytingu á þegar afsal hefði verið gefið út fyrir þeirri jörð árið 1928. Var H því sýknaður af kröfu D og R.

Í Landeyjum í Rangárvallasýslu eru jarðirnar Berjanes, Kanastaðir, Vorsabær, Straumur og Stífla. Við kaupsamning árið 1994 var Straumi skipt úr landi Kanastaða og festi HJ kaup á jörðinni árið 1997. Í málinu deildu eigendur jarðanna um landamerki Straums. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með dómi réttarins í málinu nr. 297/2008 hefði verið leyst úr landamerkjum milli Straums annars vegar og Kanastaða, Vorsabæjar og Stíflu hins vegar. Því yrði í máli þessu ekki dæmt um þau merki á nýjan leik, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Eftir stæði því að dæma um landamerki milli Straums og Berjaness. JG o.fl. töldu að merki Straums gagnvart Berjanesi réðist í öllum aðalatriðum af mörkum spildunnar eins og þau voru ákveðin þegar hún var skilin frá Kanastöðum árið 1994, en HJ hélt því fram að miðlína Affallsins, eins af fjórum vatnsföllum á svæðinu, eins og hún var við gerð og þinglýsingu landamerkjabréfs Berjaness árið 1884, réði að mestu framangreindum mörkum. Með hliðsjón af landamerkjabréfum frá árunum 1884 og 1889, matsgerðar sem HJ hafði aflað við meðferð málsins í héraði og sem hefði ekki verið hnekkt af JG o.fl. og loks þeirri fornu meginreglu íslenskrar réttar að ekki breytast merki þótt farvegur breytist, sbr. nú 2. mgr. 3. gr. vatnalaga nr. 15/1923, taldi Hæstiréttur ljóst að miða ætti við að miðlínan á framangreindum árum hefði legið um nánar tilgreinda hnitapunkta sem að mestu lægju utan Straums eins og land jarðarinnar hafði verið markað í landamerkjalýsingu frá árinu 1999. Var því að mestu leyti fallist á aðalkröfu HJ og landamerki Berjaness og Straums ákvörðuð í samræmi við það.

Aðilar deildu um landamerki jarðanna Reykjahlíðar í Skútustaðahreppi, Þeistareykja í Þingeyjarsveit og Áss og Svínadals í Norðurþingi á þríhyrndu landsvæði sunnan og suðaustan Hituhóla, sem markaðist af línu sem dregin var úr Eilífshnjúki í hornmark skammt norðan Éthóls, þaðan í vörðu norðan Hituhóla og úr vörðunni beina línu í Eilífshnjúk um hnitapunkt sem eigendur Reykjahlíðar töldu vera Gangnamannaskarð í Hrútafjöllum. Töldu G o.fl. að allt hið þríhyrnda landsvæði tilheyrði jörðinni Reykjahlíð, Þ taldi allt landsvæðið tilheyra jörðinni Þeystareykjum, en N taldi hluta svæðisins tilheyra jörðunum Ási og Svínadal. Hæstiréttur vísaði til þess að eldri heimildir sem lýstu merkjum Reykjahlíðar hefðu lítið breyst um aldir og hefði þar verið lýst beinum línum milli kennileita. Væri samræmi milli þessara lýsinga og landamerkjabréfs Reykjahlíðar frá 1891 sem og eldri og yngri heimilda um suðurmörk Þeistareykja. Mæltu þessar heimildir gegn því að eigendur Reykjahlíðar ættu tilkall til lands norðan þeirrar beinu línu, sem lægi úr Eilífshnjúki og vestur í Gæsadalsmó, nema talið yrði að eigendur jarðanna hefðu samið um merki þeirra, þannig að gildi hefði að lögum. Taldi Hæstiréttur að það sem kom fram um landamerki í tilteknum eldri heimildum fyrir Þeistareyki og Ás styddi að jörðinni Þeistareykjum hefði tilheyrt land austur í Eilífshnjúk og þar með hið umdeilda landsvæði. Hefðu eigendur Þeistareykja að lögum verið bærir til að ráðstafa landinu í heild eða að hluta til annarra með löggerningum. Að því er varðaði það álitaefni hvort eigendur jarðanna hefðu samið um aðra skipan landamerkja vísaði Hæstiréttur til þess að landamerkjabréf væru í eðli sínu samningar væru þau samþykkt af eigendum eða umráðamönnum aðliggjandi jarða, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 457/2011. Taldi Hæstiréttur að með áritun sinni á landamerkjabréf Áss og Svínadals frá 1889 hefði umboðsmaður Þeistareykja samþykkt að merki milli jarðanna hefðu breyst með tilteknum hætti þannig að aukist hefði við land það sem tilheyrði Ási og Svínadal. Hefðu landamerki þessi verið ítrekuð í landamerkjaskrá Þeistareykjaafréttar 1948. Með hliðsjón af orðalagi landamerkjabréfs Áss og Svínadals, staðháttum við Hrútafjöll, skipulagi fjárleita og framburði vitna um ferðir yfir skarðið staðfesti Hæstiréttur niðurstöðu héraðsdóms um að Gangnamannaskarð hið syðra, sem vísað var til í landamerkjabréfi Áss og Svínadals væri skarðið syðst í Hrútafjallahala. Féll því nyrðri hluti hins þríhyrnda landsvæðis innan merkja Áss og Svínadals. Að því er varðaði álitaefnið hvort syðri hluti hins þríhyrnda landsvæðis tilheyrði Þeistareykjum eða Reykjahlíð taldi Hæstiréttur að landamerkjabréf Þeistareykjaafréttar sem talið var frá 1915 yrði ekki lagt til grundvallar sem gild heimild við úrlausn málsins, enda fullnægði það ekki því formskilyrði þágildandi 4. gr. landamerkjalaga að vera fengið sýslumanni í hendur til þinglesturs. Hið þríhyrnda landsvæði hefði verið skilið frá landi Þeistareykja með landamerkjaskránni frá 1948, en eigendur Þeistareykja hefðu að lögum verið bærir til að ráðstafa landinu með þeim hætti. Var það lagt til grundvallar að í undirritun eigenda Þeistareykja og áritun eigenda Reykjahlíðar á landamerkjaskrána um samþykki, hefði falist ráðstöfun sem í eðli sínu væri samningur landeigenda um breytt merki milli jarðanna tveggja og hefði sú skipan mála staðið ágreiningslaus í ríflega hálfa öld. Fengi það hvorki haggað niðurstöðunni að ekki yrði séð af gögnum málsins að endurgjald hefði komið fyrir né að einn eigenda Reykjahlíðar hefði á árunum 1950 og 1966 lýst merkjum jarðarinnar með öðrum hætti í rituðu máli. Þá yrði ekki annað ráðið en að eigendur Reykjahlíðar hefðu frá árinu 1948 farið með þennan hluta landsvæðisins sem sitt land og m.a. gert samninga um borun eftir jarðhita á svæðinu.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli H gegn J o.fl. var vísað frá dómi en H hafði höfðað málið til viðurkenningar á legu hluta landamerkja jarðar sinnar. Var úrskurður héraðsdóms á því reistur að skort hefði á að reifun máls væri í samræmi við e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hæstiréttur felldi hinn kærða úrskurð úr gildi. Vísað var til þess að H hefði verið heimilt að krefjast viðurkenningar á því að landamerkin lægju á öðrum stað en kveðið væri á um í landamerkjabréfi sem aðilar höfðu deilt um í öðru dómsmáli. Tekið var fram að þótt kröfur H vörðuðu einkum mörk milli jarðar hans og jarðar J, E og db. P kynni aðalkrafa H einnig að varða hagsmuni annarra varnaraðila, og þá einkum þeirra sem voru eigendur aðliggjandi jarða. Þá hefði ekki verið krafist frávísunar í héraði vegna óheimillar samlagsaðildar, sbr. 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991. Tekið var fram að aðildarskortur einhverra þeirra J. o.fl. gæti eftir atvikum leitt til sýknu. Talið var að H hefði með fullnægjandi hætti gert grein fyrir kröfum sínum í stefnu þannig að efnisdómur yrði á þær lagður.

15. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 væri kveðið skýrt á um það að fjárhæðir bóta, sem greindar væru í 3. mgr. 7. gr

J, D, V og A kröfðust þess að ógiltur yrði úrskurður óbyggðanefndar 29. maí 2007 að því er varðar þjóðlendu á nánar tilgreindu svæði innan marka fyrrum Skeggjastaðahrepps. Kröfðust þau jafnframt viðurkenningar á því að landsvæðið væri hluti jarðarinnar G og háð einkaeignarrétti þeirra. J, D, V og A studdu kröfur sínar við landamerkjabréf, sem gert var fyrir jörðina G árið 1921 og þinglesið ári síðar. Í byggði hins vegar á því að leggja bæri til grundvallar eldra landamerkjabréf fyrir jörðina, þinglesið 1891. Samkvæmt því bréfi náði jörðin mun skemmra til suðurs en í hinu yngra bréfi. J, D, V og A héldu því fram að yngra bréfið hefði komið í stað þess eldra, sem eftir það hefði ekkert gildi haft. Tengsl þeirra, sem undirrituðu eldra bréfið, við jörðina G væru óljós og vefengdu J, D, V og A að þeir hefðu haft umboð til þess verks. Þá hefði bréfið falið í sér málamyndagerning til að fullnægja formreglum gagnvart stjórnvöldum. Í hafnaði því að um málamyndagerning hefði verið að ræða, bréfið hefði þvert á móti verið í samræmi við ákvæði þágildandi landamerkjalaga að öðru leyti en því að það hefði ekki fremur en yngra bréfið verið áritað um samþykki vegna aðliggjandi svæða til suðurs. Hafnað var málsástæðu J, D, V og A um að þau sem undirrituðu bréfið hefðu ekki verið til þess bær, en einnig yrði heldur ekki framhjá því litið að slík bréf hefðu ekki átt að vera tæk til þinglestrar nema þau stöfuðu frá þeim, sem höfðu þinglesnar eignarheimildir yfir viðkomandi eignum. Þá var því ennfremur hafnað að um málamyndagerning hefði verið að ræða, þar sem ekkert væri fram komið um að lokið hefði verið við gerð landamerkjabréfs G til þess eins að komast undan viðurlögum án tillits til réttmætis þess, sem gert var. Ekki var fallist á að með yngra bréfinu hefði verið skýrður óljós texti eldra bréfs, enda væri texti eldra bréfsins skýr og engin þörf af þeim sökum á að gera nýtt bréf. Talið var að engra heimilda nyti við sem bent gætu til þess að landið, sem deilt var um, hefði nokkurn tíma verið háð beinum eignarrétti eða að það væri hluti jarðarinnar G. Áðurnefnd gögn málsins bentu þvert á móti til þess að merkjum jarðarinnar væri rétt lýst í hinu eldra bréfi og ekkert væri fram komið, sem rennt gæti stoðum undir lýsingu yngra bréfsins að því leyti sem þar var gengið lengra inn til landsins en gert var í eldra bréfi. Þá var málsástæðum J, D, V og A, sem studdust við hefð, væntingar þeirra og brot á meðalhófsreglu og jafnræðisreglu jafnframt hafnað með vísan til forsendna héraðsdóms. Var Í sýkn af kröfum J, D, V og A.

S krafðist þess að viðurkennt yrði að hann væri eigandi að orkunýtingarrétti vatns á jörðinni A, þar með talið orkunýtingarrétti sem næmi skertu vatnsrennsli um jörðina vegna Kárahnjúkavirkjunar. S eignaðist jörðina með afsali árið 1990. Jörðin hafði verið eigu Í en verið seld og afsöluð árið 1918. S byggði meðal annars á því af nánar tilgreindum ástæðum að afsalið gæti ekki falið í sér að vatnsafli hefði verið haldið eftir í eigu Í. Ekki var fallist á fyrrgreinda málsástæðu S þar sem afsalið bæri það skýrlega með sér að kveðið hefði verið á um vatnsafl og notkun þess í landi jarðarinnar væri undanskilið við söluna. Þá var ennfremur hafnað málsástæðu S um að vegna 18. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978 ættu réttindi afsalshafa að ganga framar réttindum íslenska ríkisins. Eftir að héraðsdómur gekk í málinu var kveðinn upp í Hæstarétti dómur í máli nr. 562/2008, en í honum var því hafnað að vatnsréttindi, sem skilin höfðu verið frá jörð, teldust til ítaksréttinda í skilningi laga nr. 113/1952 um lausn ítaka af jörðum. Taldi Hæstiréttur að vatnsréttindi, sem fjallað væri um í þessu máli, væru sama marki brennd. Með vísan til forsendna héraðsdóms um önnur atriði málsins var niðurstaða hans staðfest og Í og L sýknuð.

Þ og G kröfðust þess að viðurkennt yrði að þau væru eigendur að orkunýtingarrétti vatns á jörðinni A, þar með talið orkunýtingarrétti sem næmi skertu vatnsrennsli um jörðina vegna Kárahnjúkavirkjunar. Þ og G eignuðust jörðina með afsali í apríl 2000. Jörðin hafði verið eigu Í en verið seld og afsöluð árið 1918. Þ og G byggðu meðal annars á því af nánar tilgreindum ástæðum að afsalið gæti ekki falið í sér að vatnsafli hefði verið haldið eftir í eigu Í. Ekki var fallist á fyrrgreinda málsástæðu Þ og G þar sem afsalið bæri það skýrlega með sér að kveðið hefði verið á um vatnsafl og notkun þess í landi jarðarinnar væri undanskilið við söluna. Þá var ennfremur hafnað málsástæðu Þ og G um að vegna 18. gr. þinglýsingarlaga nr. 39/1978 ættu réttindi afsalshafa að ganga framar réttindum íslenska ríkisins. Eftir að héraðsdómur gekk í málinu var kveðinn upp í Hæstarétti dómur í máli nr. 562/2008, en í honum var því hafnað að vatnsréttindi, sem skilin höfðu verið frá jörð, teldust til ítaksréttinda í skilningi laga nr. 113/1952 um lausn ítaka af jörðum. Taldi Hæstiréttur að vatnsréttindi, sem fjallað væri um í þessu máli, væru sama marki brennd. Með vísan til forsendna héraðsdóms um önnur atriði málsins var niðurstaða hans staðfest og Í og L sýknuð.

D stefndi L og íslenska ríkinu og krafðist þess að viðurkennt væri að vatnsréttindi ríkisins að Þjórsá í landi í eigu hennar væru niður fallin. Taldi hún réttindin hafa fallið niður fyrir vanlýsingu samkvæmt ákvæðum laga nr. 113/1952 um lausn ítaka af jörðum, hún hafi eignast þau fyrir hefð eða að þau væru fallin niður fyrir vangeymslu og tómlæti. Talið var að samkvæmt 1. mgr. 16. gr. vatnalaga nr. 15/1923 færi eftir reglum um landkaup ef vatnsréttindi væru látin af hendi án þess að eignarréttur að landi fylgdi. Ítak samkvæmt 1. gr. laga nr. 113/1952 merki hvers konar afnot fasteignar sem ekki séu samfara vörslum eignarinnar eða þeim hluta hennar sem afnotin taki til. Vatnsréttindin sem íslenska ríkið telji sig eiga fyrir landi D falli ekki undir það að teljast afnot af fasteign annars manns, heldur njóti þau sömu stöðu og sjálfstæð fasteign samkvæmt skilgreiningu vatnalaga. Yrði um þetta jafnframt að gæta að aðdraganda að setningu laga nr. 113/1952, en ekkert hafi komið fram við meðferð málsins á Alþingi um að vatnsréttindi sem skilin hafi verið frá jörð væru höfð í huga. Væri því ekki litið svo á að vatnsréttindin sem hér um ræði féllu undir hugtakið ítak í merkingu laga nr. 113/1952. Ekki var talið að D hafi sýnt fram á að hún hafi eignast vatnsréttindin fyrir hefð, en þau séu þinglýst eign íslenska ríkisins og hún hafi ekki sýnt fram á að hún hafi nytjað þau umfram það sem gert sé ráð fyrir í 15. gr. vatnalaga. Þá hafi D undirritað skiptagjörð vegna jarðarinnar árið 2005 þar sem skýrt komi fram að vatnsréttindin séu eign ríkissjóðs. Ekki var heldur talið að vatnsréttindi íslenska ríkisins hafi fallið niður fyrir vangeymslu og tómlæti, en eignarhald ríkisins byggist á þinglýstu afsali og ekki hafi verið sýnt fram á að lögum samkvæmt beri ríkinu að halda þinglýstum eignarréttindum sínum við með sérstökum hætti. Voru L og íslenska ríkið því sýknaðir af kröfu D.

Jóhönnu Elínu Gunnlaugsdóttur og Björgvini H. Guðmundssyni Landamerki. Fölsun. Óskipt sameign. Tómlæti. Málsástæður. P o.fl. höfðuðu mál gegn H og kröfðust þess að landamerkjalýsing milli jarðar í eigu H og fjögurra jarða í eigu P o.fl. yrði ógilt. Hafði H undirbúið landamerkjalýsinguna og fengið á hana undirritun eigenda aðliggjandi jarða, allra nema P sem var eigandi að 1/8 hluta einnar þeirra. Byggðu P o.fl. aðallega á því að landamerkjalýsingin væri fölsuð. Var þessi málsástæða eingöngu reist á fullyrðingum í skýrslum fimm aðila fyrir dómi en engin gögn lögð fram henni til stuðnings og taldist hún því ósönnuð. Var því jafnframt haldið fram að um svik hafi verið að ræða og einnig vísað til 32. og 36. gr. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, en því ekki lýst með hvaða hætti svikin hafi átt sér stað eða lýst málsástæðum sem tengdust nefndum lagaákvæðum. Talið var að áskilnaður um samþykki allra sem land eiga á móts við landeiganda í 1. mgr. 2. gr. laga nr. 41/1919 um landamerki o.fl. yrði ekki skilinn svo að merkjalýsing sem skorti þann áskilnað væri í heild sinni ógild af þeim sökum, heldur verði hún eingöngu talin geta skuldbundið eigendur þeirra jarða sem hafi samþykkt hana. Þar sem skort hafi undirskrift P, eiganda að 1/8 hluta aðliggjandi jarðar, var landamerkjalýsingin talin ógild að því er varðaði merkin milli þeirrar jarðar og jarðar H. Þá var P ekki talin hafa fyrirgert rétti sínum vegna tómlætis, þrátt fyrir að hafa ekki haft uppi andmæli fyrr en tæpum átta árum eftir gerð landamerkjalýsingarinnar, með hliðsjón af eðli ráðstöfunarinnar sem hafi falist í henni.

D er eigandi jarðarinnar Skálmholtshrauns í Flóahreppi. Kært var ákvæði í dómi héraðsdóms en með því var vísað frá dómi ítrustu varakröfu D þar sem hún krafðist viðurkenningar á því í 13 liðum að Í og L væri óheimilt að haga á tiltekinn veg framkvæmdum í og fyrir landi Skálmholtshrauns, og öðrum gerðum sínum í tengslum við virkjun. Í dómi Hæstaréttar sagði að í málatilbúnaði D væri ekki gerð viðhlítandi grein fyrir því hvar fram kæmu ráðagerðir um þá þætti í fyrirhuguðum framkvæmdum sem varðað gætu jörð D og einstaka liðir í ítrustu varakröfu hennar í héraði lutu að. Að þessu virtu fæli umrædd dómkrafa D í sér að leitað væri álits um lögfræðilegt efni, sem dómstólar yrðu ekki krafðir um samkvæmt 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þegar af þeirri ástæðu var staðfest hið kærða ákvæði héraðsdóms um frávísun málsins að hluta.

Þ, G og S kröfðust þess að ákvörðun sýslumannsins á Seyðisfirði 14. maí 2008 um skráningu afsals dags. 10. desember 1918 inn á tilgreindar eignir yrði felld úr gildi og að tilgreind yfirlýsing sem þinglýst var á sömu eignir 20. maí 2008 yrði afmáð af eignunum. Í niðurstöðu héraðsdóms, sem staðfest var í Hæstarétti, segir að mál þetta sæti úrlausn dómsins samkvæmt 1. mgr. 3. gr. þinglýsingalaga nr. 39/1978. Í slíku máli yrði úr því skorið hvort leiðrétting þinglýsingastjóra á grundvelli 1. mgr. 27. gr. þinglýsingalaga hafi verið réttmæt eins og málið horfði við honum en ekki yrði skorið úr um efnisatvik að baki skjali eða um réttarstöðu síðari rétthafa að eignunum á grundvelli grandleysis þeirra um hin leiðréttu mistök. Var talið að mistök hefðu orðið hjá embætti sýslumannsins á Seyðisfirði eftir að afsalinu frá 1918 var þinglýst á jörðina A og skilyrði 1. mgr. 27. gr. þinglýsingarlaga, fyrir sýslumann að leiðrétta þau mistök, því uppfyllt. Þá var ekki fallist á að 1. mgr. 27. gr. þinglýsingarlaga yrði ekki beitt til að leiðrétta mistök um rangar færslur sem orðið hefðu fyrir gildistöku laganna. Höfðu framangreindar ákvarðanir sýslumannsins á Seyðisfirði því verið lögmætar og var kröfu Þ, G og S hafnað.

Með úrskurði 14. nóvember 2004, þar sem fjallað var um mörk þjóðlendna og eignarlanda í Suðursveit, komst óbyggðanefnd að þeirri niðurstöðu að þessi mörk ættu að fylgja megin jökuljaðri eins og hann var við gildistöku laga nr. 58/1998 og að allt land ofan þessara marka skyldi vera þjóðlenda en eignarlönd neðan þeirra. Í krafðist fyrir dómi ógildingar á úrskurðinum varðandi það svæði, sem átti að tilheyra eyðibýlinu Felli, og viðurkenningar á nánar tilteknum mörkum milli þjóðlendna og eignarlanda á landsvæðinu. Fól kröfugerð Í m.a. í sér að Breiðamerkurlón, Breiðamerkursandur og stór hluti fjalllendisins á svæðinu teldist þjóðlenda. Fyrir Hæstarétti krafðist Í til vara að mörkin skyldu fylgja jaðri Breiðamerkurjökuls eins og hann lá við gerð landamerkjabréfs árið 1922. Eigendur jarðarinnar kröfðust einnig ógildingar á úrskurði óbyggðanefndar og viðurkenningar á því að mörkin á svæðinu lægju á milli nánar tilgreindra punkta. Fól sú kröfugerð m.a. í sér að lónið, sandurinn að vesturmörkum Suðursveitar og stór hluti af því landi, sem Breiðamerkurjökull og jökull vestan við Þverártindsegg liggur yfir, teldist eignarland Fells. Ekki var talið unnt að draga neinar ályktanir af heimildum um landnám á þessu svæði hvort það fjallendi, sem deilt var um, hefði verið numið í öndverðu. Þóttu staðhættir ekki benda til annars en að stór hluti af svæðinu, sem lá norðan við kröfulínu Í, hefði einungis verið nýtt til hefðbundinna afréttarnota. Það átti þó ekki við Hvítingsdal, sem gengur inn í fjalllendið að sunnan og austan í 300 til 400 metra hæð. Ekki var talið að kröfur eigenda jarðarinnar til jökulsvæðanna vestan við Þverártindsegg ættu stoð heimildum um landamerki hennar. Þá væri norðurmörkum jarðarinnar ekki lýst í landamerkjabréfi hennar frá 1922. Talið var að draga bæri mörkin á milli eignarlands jarðarinnar og þjóðlendu á þessu svæði frá tilteknum punkti við Þröng í suðausturjaðri Breiðamerkurjökuls, í samræmi við kröfugerð Í, og í punkt við Fellsjökul, en með því móti varð Hvítingsdalur að mestu talinn til háður beinum eignarrétti eigenda Fells. Með hliðsjón af staðháttum og mögulegri nýtingu svæðisins vestan Jökulsár á Breiðamerkursandi að vesturmörkum Suðursveitar var talið að samkomulag, sem komst á milli eigenda Hofs í Öræfum og Fells árið 1854, hefði aðeins falið í sér skiptingu á því sem fjaran gaf af sér og á beitarrétti á því svæði. Þar sem engar heimildir lágu fyrir um að þetta landsvæði hefði fyrir þann tíma tilheyrt Felli eða Hofi var ekki talið að eigendur Fells hefðu sýnt fram á annað tilkall til landsins en afnot fjöru og afréttar. Var þetta svæði því talið þjóðlenda en fjöruítak og afréttarnot talin fylgja jörðinni. Af gögnum málsins og staðháttum þótti mega ráða að eignarlands Fells hafi náð að Jökulsá á Breiðamerkursandi og verið nýtt þaðan allt til jökuls uns jörðin fór í eyði. Þegar landamerkjabréf jarðarinnar var gert árið 1922 náði jökullinn hins vegar nánast til sjávar. Þótti því vandséð að þá hafi eigendur jarðarinnar haft væntingar til þess að jökullinn hopaði og að hafa mætti not af því landi, sem þá kæmi í ljós, til búrekstrar. Ekki var talið að nýting landsins til ferðamennsku hefði staðið það lengi eða verið þess eðlis þeir gætu kallað til beins eignarréttar yfir svæðinu fyrir hefð. Með hliðsjón af jafnræðisreglu var þó ekki talið unnt að hrófla við ákvörðun óbyggðanefndar um mörk þjóðlendu við jökul gagnvart eignarlandi Fells á þessu svæði. Þótti því rétt að draga mörkin eftir miðlínu Jökulsár milli ákveðinna punkta og þaðan eftir tiltekinni línu í Prestfell þar til hún fyrst skar línuna, sem nefndin markaði eftir jaðri jökulslins við gildistöku laga nr. 58/1998. Frá þeim punkti skyldu mörk nefndarinnar vera óröskuð að fyrrnefndum punkti við Þröng í suðausturjaðri jökulsins.

I og R héldu því fram, að lögfest skipti milli jarðanna K og Kh annars vegar og KI og KII hefðu þegar farið fram og að landamerki milli jarðanna lægju ljós fyrir. Því hefði ekki átt að taka jörðina K, ásamt Kh, inn í landskipti milli jarðanna KI og KII. Bæri að dæma landskiptagerð frá 21. febrúar 1998 ógilda af þeim sökum. Enda þótt I og R hefðu bent á ýmislegt, er gefið gæti til kynna, að umræddum löndum hefði að einhverju leyti verið skipt, var þó ekki á það fallist, að nægilega væri sannað, að lögfest skipti hefðu farið fram í lagaskiningi, enda lægi ekki annað fyrir en að hlutföllum um dýrleika jarðanna væri þá stórlega raskað frá jarðamati, er gert var árið 1861 og hafa varð til hliðsjónar, sbr. 2. gr. laga nr. 46/1941. Skiptagerð, sem gerð var milli jarðanna K og Kh árið 1979, gat ekki haft þýðingu í þessu sambandi, en eigendur KI og KII áttu ekki aðild að henni og varð ekki séð, að hún hefði verið undirrituð af þeim eða eiganda K. Fallist var á það með I og R, að sýslumaður hefði ekki gætt andmælaréttar þeirra áður en hann varð við kröfu H, eiganda jarðanna K og Kh, um að draga jarðir hans undir landskiptin milli KI og KII, en ekki var þó talið, að þau hefðu orðið fyrir réttarspjöllum af þessum sökum og leiddi málsmeðferð sýslumanns því ekki til ógildingar á landskiptagerðinni. Þá var ekki talið, að þeir ágallar hefðu verið á málsmeðferð landskiptanefndar, sem valdið gætu ógildingu gerðarinnar. Var H því sýknaður af öllum kröfum I og R. Gerð var athugasemd við það, að héraðsdómari hafði vísað tiltekinni kröfu H frá dómi vegna vanreifunar en ekki getið þess í dómsorði, auk þess sem hann hefði með réttu átt að vísa til 2. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um þá frávísun.