Dómstólaleit

Með dómi Landsréttar 15. júní 2018 var X sakfelldur fyrir stórfelld skattalaga- og bókhaldsbrot ásamt peningaþvætti. Ákæru á hendur X fyrir að skila efnislega röngum skattframtölum og láta undir höfuð leggjast að skila tekjuskatti og útsvari var hins vegar vísað frá héraðsdómi þar sem skattyfirvöld höfðu áður gert honum að greiða álag á vantalinn skattstofn vegna sömu brota en hin tvíþætta málsmeðferð var talin fara í bága við 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu. Með úrskurði endurupptökudóms 23. janúar 2023 var fallist á beiðni X um endurupptöku málsins fyrir Landsrétti. Við hina endurteknu málsmeðferð komst Landsréttur að sömu niðurstöðu og í hinum upphaflega dómi um að sakfella bæri X fyrir að hafa skilað efnislega röngum virðisaukaskattskýrslum og ekki staðið skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfsemi A ehf. og B ehf. Jafnframt fyrir að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattskýrslum í starfsemi A ehf. Þá var X sakfelldur fyrir að láta undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald beggja félaga á nánar tilgreindum rekstrartímabilum. Loks var X sakfelldur fyrir peningaþvætti með því leggja fjármuni, sem voru hluti ávinnings af þeim brotum, inn á tilgreinda bankareikninga, geyma þá og ráðstafa þeim svo til persónulega útgjalda og fasteignakaupa. Þá var jafnframt komist að sömu niðurstöðu er varðaði frávísun ákæru að hluta frá héraðsdómi. Var refsing X ákveðin fangelsi í 18 mánuði, en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í 3 ár. Þá var honum gert að greiða 258.000.000 króna í sekt.

X, Y og Z voru, ásamt tilgreindum félögum þeim tengdum, meðal annars ákærðir fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og peningaþvætti með því að hafa ýmist staðið skil á efnislega röngum skattframtölum, eigi staðið skil á skattframtölum eða þvættað ólögmætan ávinning af skattalagabrotunum. Með dómi héraðsdóms voru ákærðu, X og Z, sakfelldir samkvæmt ákæru en Y var sýknaður að hluta. Fyrir Landsrétti kröfðust X, Y og Z þess að tilgreindum ákæruliðum á hendur þeim yrði vísað frá héraðsdómi. Í úrskurði Landsréttar 2. desember 2022 var fallist á kröfur ákærðu að hluta en þar með var öllum sakargiftum á hendur Z vísað frá héraðsdómi. Kom því eingöngu til skoðunar niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærðu X og Y samkvæmt þeim ákæruliðum sem eftir stóðu sem og úrlausn héraðsdóms um upptöku fjármuna á reikningum tilgreindra einkahlutafélaga. Með dómi Landsréttar var niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest að því er varðaði sakfellingu ákærðu fyrir skattalaga- og bókhaldsbrot í sjálfstæðum atvinnurekstri ákærða X annars vegar og í rekstri einkahlutafélagsins Æ hins vegar. Þá var þeim ákærulið sem beindist að X og varðaði ætlað peningaþvætti vísað frá héraðsdómi með vísan til c-liðar 1. mgr. 152. gr. og 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Að því er varðar kröfur á hendur einkahlutafélögum tengdum ákærðu X og Y, þá var rakið að upptökukröfur ákæruvaldsins væru settar fram með þeim hætti að þær lytu eingöngu að ólögmætum ávinningi ætlaðra brota sem vísað hefði verið frá héraðsdómi. Samkvæmt þessu, og í ljósi þess hvernig ákæruvaldið hefði kosið að afmarka kröfur sínar um upptöku, gætu þeir fjármunir sem krafist var upptöku á ekki talist ólögmætur ávinningur refsiverðrar háttsemi. Var öllum kröfum ákæruvaldsins um upptöku fjármuna því hafnað. Við ákvörðun refsingar var litið til þess langa tíma sem rannsókn og meðferð málsins hafði tekið. Með þeirri athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var refsing ákærðu hvors um sig ákveðin skilorðsbundið fangelsi í 12 mánuði. Þá var X gert að greiða 52.758.807 krónur í sekt til ríkissjóðs og Y 59.056.545 krónur.

X, Y og Z voru, ásamt tilgreindum félögum þeim tengdum, meðal annars ákærðir fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og peningaþvætti með því að hafa ýmist staðið skil á efnislega röngum skattframtölum, eigi staðið skil á skattframtölum eða þvættað ólögmætan ávinning af skattalagabrotunum. Með dómi héraðsdóms voru ákærðu, X og Z, sakfelldir samkvæmt ákæru en Y var sýknaður að hluta. Fyrir Landsrétti kröfðust X, Y og Z þess að tilgreindum ákæruliðum á hendur þeim yrði vísað frá héraðsdómi. Í úrskurði Landsréttar var rakið að vissir liðir ákæru tækju til sömu annmarka á skattskilum ákærðu og álagsbeiting ríkisskattsstjóra samkvæmt 1. og 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt laut að. Álag ríkisskattsstjóra hefði verið fellt niður með úrskurði yfirskattanefndar en að mati dómsins væri ekki tækur annar skýringarkostur en að leggja til grundvallar að niðurfelling álagsins hafi falið í sér sýknu í skilningi 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Rakin voru þau viðmið um túlkun ákvæðisins sem beitt hefur verið í dómaframkvæmd. Ekki var talið að sýnt hefði verið fram á að viðmið um nægjanlega samþættingu í tíma væru uppfyllt og var þeim ákæruliðum sem fyrrgreint ákvæði tók til því vísað frá héraðsdómi. Þá var tilteknum ákæruliðum, sem sneru að ætluðu peningaþvætti ákærðu, vísað frá héraðsdómi, ýmist vegna þess að ákæruliðirnir uppfylltu ekki kröfur c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008, eða á grundvelli fyrrgreinds ákvæðis mannréttindasáttmálans.

P var sakfelldur í héraði fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt og bókhald, sbr. 1. og 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum, ekki staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfsemi einkahlutafélags hans L ehf. og látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald félagsins. Fyrir Landsrétti krafðist P þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi, til vara að hann yrði sýknaður en til þrautavara vægustu refsingar sem lög leyfa. Landsréttur féllst ekki á þær málsástæður fyrir frávísun málsins að meðferð þess hefði dregist úr hófi í andstöðu við ákvæði stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu, að meðferð málsins fyrir dómstólum bryti bann við endurtekinni málsmeðferð samkvæmt 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, að P hefði ekki notið réttlátrar málsmeðferðar eða að rannsókn málsins væri áfátt. Þá staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu P og ákvæði hans um fangelsisrefsingu sem þótti hæfilega ákveðin í sex mánuði en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár. P var jafnframt gert að greiða sekt í ríkissjóð að fjárhæð 35.400.000 krónur, að teknu tilliti til lögbundins lágmarks og álags sem kærði hafði þegar greitt, og skyldi 360 daga fangelsi koma í stað sektarinnar yrði hún ekki greidd innan fjögurra vikna.

F var ákærður fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og bókhaldsbrot í rekstri einkahlutafélags á árinu 2015. F játaði skýlaust þá háttsemi sem honum var gefin að sök en taldi brot sín ekki meiri háttar. Landsréttur féllst ekki á þá málsvörn F og taldi að hann hefði framið brot sitt með sérstaklega vítaverðum hætti sem yki á saknæmi þess. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að F hafði ekki áður gerst brotlegur við lög og játaði brot sín hreinskilnislega. Einnig var tekið tillit til 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var refsing F ákveðin fangelsi í þrjá mánuði en fullnustu hennar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var F gert að greiða 4.900.000 króna sekt í ríkissjóð og skyldi 90 daga fangelsi koma í stað sektarinnar yrði hún ekki greidd.

G var sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum í rekstri tveggja einkahlutafélaga á nánar tilgreindum tímabilum. Jafnframt var hann sakfelldur fyrir bókhaldsbrot í rekstri annars félagsins. Við ákvörðun refsingar var litið til sakaferils G og tekið tillit til 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, auk þess sem refsing hans var tiltekin sem hegningarauki. Var refsing G ákveðin fangelsi í sex mánuði og honum gert að greiða 13.600.000 króna sekt í ríkissjóð.

S var ákærður fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og bókhaldsbrot í sjálfstæðri atvinnustarfsemi með því að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum og virðisaukaskattsskýrslum vegna rekstraráranna 2005 til og með 2009 auk þess að hafa ekki fært bókhald með lögmæltum hætti á sama tímabili. Skattyfirvöld höfðu áður endurákvarðað skatta S vegna framangreindra brota og gert honum að greiða álag á vantalinn skattstofn. Í dómi Landsréttar var talið að hin tvíþætta málsmeðferð sem S sætti færi í bága við 4. gr. 7. gr. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu þar sem hún hefði ekki verið nægilega samþætt í tíma. Var þeim hluta ákæru, sem varðaði brot S gegn lögum um tekjuskatt og lögum um virðisaukaskatt, því vísað frá héraðsdómi. Hins vegar staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms um að S hefði gerst sekur um bókhaldsbrot. Við ákvörðun refsingar var litið til tafa á meðferð málsins og þess að S hefði ekki áður gerst sekur um refsiverða háttsemi og var ákvörðun refsingar hans frestað skilorðsbundið í tvö ár.

V var sakfelldur fyrir meiriháttar brot á skattalögum og almennum hegningarlögum. Annars vegar með því að hafa á nánar tilgreindum tímabilum í starfi sínu sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður VL ehf. staðið skil á efnislega röngum virðisaukaskattsskýrslum og vantalið virðisaukaskattskylda veltu félagsins og innheimtan virðisaukaskatt sem bar að standa ríkissjóði skil á. Hins vegar með því að hafa á nánar tilgreindum tímabilum staðið skil á efnislega röngum skattframtölum og komist með því móti hjá því að greiða tekjuskatt og útsvar. Refsing V þótti hæfilega ákveðin fangelsi í 18 mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Auk þess var honum gert að greiða 242.000.000 króna sekt í ríkissjóð og skyldi 12 mánaða fangelsi koma í stað sektarinnar yrði hún ekki greidd innan fjögurra vikna. Þá var VL ehf. dæmt til að greiða 158.000.000 króna sekt óskipt með V til ríkissjóðs. Í málinu var gerð krafa um upptöku nánar tilgreindra fjármuna VL ehf., EL ehf. og A ehf. sem svaraði til ávinnings þeirra af hinni refsiverðu háttsemi. Landsréttur féllst ekki á að heimild VII. kafla A almennra hegningarlaga nr. 19/1940 til upptöku takmarkaðist við ágóða sem yrði til vegna innflutnings ávana- og fíkniefna, auðgunarbrota og annarrar skipulagðrar brotastarfsemi. Með hliðsjón af skýrum ákvæðum VII. kafla A laganna væru uppfyllt skilyrði til að taka upptökukröfurnar til greina á grundvelli 69. gr. og 69. gr. d laganna.

Í málinu var X sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og bókhaldsbrot í starfsemi einkahlutafélaganna A og B ásamt peningaþvætti. Ákæru á hendur X fyrir að skila efnislega röngum skattframtölum og láta undir höfuð leggjast að skila tekjuskatti og útsvari var vísað frá héraðsdómi þar sem skattyfirvöld höfðu áður gert honum að greiða álag á vantalinn skattstofn vegna sömu brota en hin tvíþætta málsmeðferð var talin fara í bága við 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu þar sem hún hefði ekki verið nægilega samþætt í tíma. Við ákvörðun refsingar X var litið til þess að hann hefði ekki áður gerst sekur um refsivert brot og tafa á rannsókn málsins. Á hinn bóginn væru brotin stórfelld og bæru vott um einbeittan brotavilja. Var refsing X ákveðin fangelsi í átján mánuði, en fullnustu fimmtán mánaða frestað skilorðsbundið í þrjú ár. Þá var honum gert að greiða 258.000.000 króna í sekt. Y var sýknuð af refsikröfu fyrir peningaþvætti þar sem brot hennar væru fyrnd.

BJ var sakfelldur fyrir bókhaldsbrot með því að hafa látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald fyrir einkahlutafélagið B á rekstrarárinu 2008 og vanrækt að varðveita fylgiskjöl og önnur bókhaldsgögn með fullnægjandi hætti. BJ var einnig gefið að sök meiriháttar skattalagabrot með því að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum og virðisaukaskatti félagsins fyrir tiltekin tímabil. Landsréttur vísaði til þess að í skýrslu skattrannsóknarstjóra kæmi fram það mat hans að þeir sölureikningar sem ákæra byggi á væru tilhæfulausir og að við lögreglurannsókn málsins hefði ekkert komið fram sem varpaði nýju ljósi á það. Taldi Landsréttur ekki hafið yfir skynsamlegan vafa að BJ hefði gerst sekur um þann undandrátt á skyldu til greiðslu virðisaukaskatts sem hann var ákærður fyrir, sbr. 109. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála. Var BJ því sýknaður af þessum lið ákæru. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að óhæfilegur dráttur hefði orðið á meðferð málsins sem ekki hefði verið útskýrður. Var ákvörðun refsingar BJ frestað skilorðsbundið.

R var ákærður fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og bókhaldsbrot með því að hafa í starfi sínu sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður einkahlutafélaganna A, Í, H og T látið hjá líða að skila virðisaukaskattsskýrslum fyrir öll tímabil ársins 2011 á lögmæltum tíma, standa skil á virðisaukaskatti og færa bókhald félaganna með lögmæltum hætti. A ehf., Í ehf., H ehf. og T ehf. sættu einnig ákæru fyrir brotin en skattyfirvöld höfðu áður endurákvarðað skatta félaganna vegna brota gegn lögum um virðisaukaskatt og gert þeim að greiða álag á vantalinn skattstofn. Í dómi Landsréttar var talið að hin tvíþætta málsmeðferð sem A ehf., Í ehf., H ehf. og T ehf. sættu færi í bága við 4. gr. 7. viðauka mannréttindasáttmála Evrópu þar sem hún hefði ekki verið nægilega samþætt í tíma. Var þeim hluta ákæru, sem varðaði brot félaganna gegn lögum um virðisaukaskatt, því vísað frá héraðsdómi. Ekki þóttu efni til að vísa samsvarandi ákæruliðum á hendur R frá héraðsdómi enda hefði málsmeðferð gagnvart honum ekki lokið með ákvörðun skattyfirvalda, en einum ákærulið var þó vísað frá vegna tölulegs misræmis. Að öðru leyti var héraðsdómur staðfestur um sakfellingu R og félaganna og heimfærslu til refsiákvæða, en ekki var fallist á að sýkna R af ákæruliðum er vörðuðu vanskil á virðisaukaskatti á grundvelli jafnræðisreglu stjórnarskrár.