Dómstólaleit

Mál þetta, sem dómtekið var 26. apríl sl., er höfðað með ákæru, útgefinni af héraðssaksóknara 19. janúar 2017, á hendur á hendur Bjarka Rafni Jónssyni kt. 000000-0000, Bjarkargötu 10b, Reykjavík, fyrir meiri háttar brot gegn skatta- og bókhaldslögum, sem framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins Bis, kt. 000000-0000, nú gjaldþrota og afskráð, með því að hafa:

1. Eigi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum einkahlutafélagsins fyrir uppgjörstímabilin mars - apríl til og með nóvember - desember rekstrarárið 2008   á   lögmæltum   tíma,   og   fyrir   að   hafa   eigi   staðið   ríkissjóði   skil   á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfseminni, vegna uppgjörstímabilanna mars   –   apríl,   maí   –   júní,   september   –   október   og   nóvember   –   desember rekstrarárið 2008, í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, samtals að fjárhæð kr. 15.300.286, sem sundurliðast sem hér greinir:

   Árið 2008 mars - apríl                             kr.        6.700.496 maí - júní                                kr.        2.085.944 september - október               kr.        4.028.241 nóvember - desember             kr.        2.485.605 kr. 15.300.286

2. Látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald fyrir einkahlutafélagið Bis á rekstrarárinu 2008 og vanrækt að varðveita fylgiskjöl og önnur bókhaldsgögn með fullnægjandi hætti.

   Framangreind brot ákærða samkvæmt 1. tölulið ákæru teljast varða við 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, sbr. 3. gr. laga nr. 42/1995 og 3. gr. laga nr. 134/2005.

   Framangreind brot ákærða samkvæmt 2. tölulið ákæru teljast varða við 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 1. gr. laga nr. 39/1995, sbr. einnig 1. og 2. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1994, um bókhald, sbr. 1. gr. laga nr. 37/1995.

   Þess er krafist að ákærði verði dæmdur til refsingar og til greiðslu alls sakarkostnaðar.

   Verjandi ákærða krefst þess að ákærði verði sýknaður en til vara þess að refsing verði milduð eða felld niður. Þá krefst hann hæfilegrar þóknunar sér til handa.

   Með kæru þann 18. september 2013 vísaði skattrannsóknarstjóri ríkisins máli   einkahlutafélagsins   Bis   til   sérstaks   saksóknara   til   sakamálarannsóknar,   í kjölfar rannsóknar á skilum félagsins á innheimtum virðisaukaskatti. Félagið var afskráð 28. desember 2012.

   Í   kærunni   kemur   fram   að   skattrannsóknarstjóri   hafi   byrjað   athugun   á skattskilum skattaðilans Bis ehf. þann 1. nóvember 2011 með því að skiptastjóra félagsins var sent bréf um að rannsókn væri hafin á bókhaldi og virðisaukaskattsskilum vegna rekstrarársins 2008. Fyrrum fyrirsvarsmanni félagsins, ákærða, hefði verið send lokaskýrsla um rannsókn máls félagsins og tilkynnt um lok rannsóknar og fyrirhugaða ákvarðanatöku um refsimeðferð, en engin svör hefðu borist. Rannsóknin hefði leitt í ljós að ekki hafi verið staðin skil á virðisaukaskattsskýrslum, fyrir hönd skattaðila, fyrir uppgjörstímabilin mars til apríl, maí til júní, júlí til ágúst, september til október og nóvember til desember rekstrarárið   2008.   Með   því   hafi   skattskyld   velta   og   virðisaukaskattur   verið vanframtalin.   Bókhaldsgögn   hafi   ekki   verið   afhent.   Samkvæmt   niðurstöðu skattrannsóknarstjóra   nemi   vanframtalin   skattskyld   velta   samtals   62.450.154 krónum   og   vanframtalinn   útskattur   samtals   15.300.286   krónum.   Ekki   séu fyrirliggjandi gögn vegna mögulegs innskatts.

   Það sé mat skattrannsóknarstjóra að ákærði hafi komið framangreindu til leiðar með saknæmum hætti, að því er frekast verði séð af ásetningi eða í það minnsta af stórkostlegu hirðuleysi. Grunur leiki á því að ekki hafi verið fært bókhald fyrir skattaðilann, en bókhaldsgögn hafi ekki fengist afhent. Þá sé það mat skattrannsóknarstjóra að útgefnir sölureikningar skattaðila á hendur Verkfræðistofunni Bs ehf., Open Range Consulting Ltd., T.G. 19 ehf. og G2 byggingarverktökum ehf. séu ekki hæfir sem grundvöllur innskatts. Gögn málsins beri með sér að skattaðili hafi gefið út tilhæfulausa reikninga og afhent þá þriðja aðila í eigin nafni gegn greiðslu.

   Í málinu liggur frammi yfirlit lögreglu yfir skilaskyldan virðisaukaskatt Bis ehf. vegna ársins 2008. Yfirlitið byggir á 27 sölureikningum í nafni félagsins, einum   launamiða   og   tveimur   sölureikningum   frá   T.G.   19   ehf.   Mismunur launamiðans og sölureikninganna sé lagður til grundvallar. Engum virðisaukaskattsskýrslum   var   skilað   af   hálfu   Bis   ehf   árið   2008.   Vanframtalin virðisaukaskattsskyld velta nemur 62.450.154 krónum og vanframtalinn útskattur 15.300.286   krónum.   Ekki   er   talinn   neinn   mögulegur   innskattur.   Vangoldinn virðisaukaskattur fyrir rekstrarárið 2008 nemi því samtals 15.300.286 krónum.

   Ákærði   gaf   skýrslu   hjá   lögreglu   12.   september   2014   að   viðstöddum verjanda sínum. Þar skýrði hann frá því að hann myndi lítið frá þessum tíma vegna fíkniefnaneyslu en dró í efa skráningu fyrirtækjaskrár þar sem hann var skráður stjórnarformaður og framkvæmdastjóri Bis ehf. Hann kvaðst ekki minnast þess að hafa skrifað undir tilkynningar til fyrirtækjaskrár sem honum voru sýndar. Þá kvaðst hann ekki hafa ætlað sér að ganga í stjórnina, svo hann muni eftir. Ákærði neitaði að tjá sig um það hver hefði farið með fjármálastjórn fyrirtækisins og tekið ákvarðanir varðandi skattskil. Þá vildi hann ekki upplýsa um aðkomu sína eða annarra að þessum málefnum. Hann neitaði að upplýsa um hvort bókhald hefði verið fært eða hvar bókhaldsgögn væru geymd. Þá vildi hann ekki tjá sig um það af hverju virðisaukaskattsskýrslum hefði ekki verið skilað. Bornir voru undir ákærða þeir 27 sölureikningar sem yfirlit lögreglu byggist á. Ákærði vildi ekki tjá sig um hvaða viðskipti væru á bak við þá. Þá kvaðst hann ekki muna hvort þeir hefðu verið greiddir. Hann vildi ekki tjá sig um hver hefði skrifað og gefið út reikningana. Hann kvaðst þó hjá lögreglu ekki kannast við undirskrift eins reikningsins á hendur MRJ ehf. Ákærði kaus að tjá sig ekki um sakarefnið fyrir dómi, að öðru leyti en því að hann kvaðst ekki muna eftir þessum tíma vegna fíkniefnaneyslu. Þá lýsti hann breyttum aðstæðum sínum í dag.

Niðurstaða

Ákærða er gefið að sök að hafa sem framkvæmdastjóri einkahlutafélagsins Bis eigi staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum einkahlutafélagsins vegna uppgjörstímabilanna   frá   mars   til   apríl,   til   og   með   nóvember   til   desember rekstrarárið 2008 á lögmæltum tíma, og fyrir að hafa eigi staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti   sem   innheimtur   var   í   starfseminni,   vegna   þessara   tímabila,   í samræmi við fyrirmæli IX. kafla laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, samtals að fjárhæð 15.300.286 krónur. Þá er honum gefið að sök bókhaldsbrot með því að hafa látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald fyrir einkahlutafélagið Bis á rekstrarárinu 2008 og vanrækt að varðveita fylgiskjöl og önnur bókhaldsgögn með fullnægjandi hætti.

Ákærði neitar sök. Í greinargerð hans kveður hann ekkert hafa komið fram við   rannsókn   málsins   sem   bendi   til   þess   að   virðisaukaskatturinn   hafi   verið innheimtur. Það hafi verið mat skattrannsóknarstjóra að virðisaukaskatturinn hafi ekki verið innheimtur þar sem um tilhæfulausa reikninga sé að ræða. Þá hafi embættið talið útilokað að ákærði gæti hafa staðið að rekstri í samræmi við fyrirliggjandi reikninga. Það sé því ósannað að hann hafi staðið að þeim verknaði sem ákært sé fyrir. Þá liggi ekki fyrir sönnun þess að um bókhaldsbrot hafi verið að ræða, en til þess að hægt sé að sakfella fyrir það þurfi einhver rekstur að hafa verið í Bis ehf. á rekstrarárinu 2008. Það sé mat skattrannsóknarstjóra að svo hafi ekki verið.

Á árinu 2008 var ákærði skráður stjórnarformaður og framkvæmdastjóri Bis ehf. með prókúru. Ákærði vildi ekki tjá sig fyrir dóminum en hann var yfirheyrður af   skattrannsóknarstjóra   og   sérstökum   saksóknara   við   rannsókn   málsins.   Í skýrslutöku hjá lögreglu vildi hann í fyrstu ekki tjá sig um framangreint, en sagðist svo ekki telja þetta rétt og ekki vera viss um að um sína undirskrift væri að ræða. Hjá skattrannsóknarstjóra viðurkenndi ákærði að hafa átt félagið og rekið það ásamt öðrum. Þá staðfesti hann að skráning í fyrirtækjaskrá væri rétt og kannaðist við undirskrift sína á tilkynningum til fyrirtækjaskrár. Ekki verður annað séð en að undirritanir á framangreindar tilkynningar stafi frá ákærða og hefur hann ekki gefið skýringu á breyttum framburði sínum. Samkvæmt þessu er sannað að ákærða hafi borið, lögum og stöðu sinni samkvæmt, að standa skil á virðisaukaskattsskýrslum í samræmi   við   reglur   laga   nr.   50/1988,   sbr.   44.   gr.   laga   nr.   138/1994,   um einkahlutafélög. Þá bar hann einnig ábyrgð á því að bókhald félagsins væri fært lögum samkvæmt. Með gögnum málsins er sannað að virðisaukaskattsskýrslum var ekki skilað vegna þeirra tímabila á árinu 2008 sem ákært er fyrir og að skatturinn var ekki greiddur. Þá var lögboðið bókhald félagsins ekki fært.

Eins og að framan greinir hefur ákærði borið því við að ekkert bendi til þess að   virðisaukaskattur   hafi   verið   innheimtur   og   skattrannsóknarstjóri   hafi   talið reikningana tilhæfulausa. Í skýrslutöku af ákærða hjá skattrannsóknarstjóra kvaðst hann hafa gefið út þá reikninga sem byggt er á í málinu og hafa handskrifað þá auk þess sem hann hefði undirritað greiðslukvittanir. Hann kvað reikningana alla hafa verið greidda út í hönd og peningarnir hefðu verið notaðir til að greiða laun og fleira. Þá taldi hann að viðskiptafélagi hans hefði skrifað þann reikning sem hann kannaðist   ekki   við   undirskrift   á   hjá   lögreglu.   Skylda   ákærða   til   að   skila virðisaukaskattsskýrslum og greiða skattinn stofnaðist við útgáfu reikninganna. Í 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988, um virðisaukaskatt, er refsing meðal annars lögð við því   að   maður   afhendi   ekki   á   lögmæltum   tíma   virðisaukaskattsskýrslu   eða virðisaukaskatt,   sem   hann   hefur   innheimt   eða   bar   að   innheimta.   Brot   er   því samkvæmt þessu fullframið þegar skýrsla eða skattur, sem innheimtur var eða bar að innheimta, er ekki afhent á réttum tíma og er refsinæmi verknaðarins óháð því hvort selt var gegn gjaldfresti eða hvort andvirði seldrar vöru eða þjónustu hafi þegar verið innheimt.

Samkvæmt framburði ákærða sjálfs hjá skattrannsóknarstjóra var starfsemi í félaginu Bis ehf. og reikningar gefnir út á þess vegum vegna útseldrar vinnu og er það í samræmi við gögn málsins. Hann lýsti því að félagið hefði stundað viðskipti, meðal annars hefðu þeir leigt út vinnuafl og tekið að sér verkefni við smíðar.

Ákærða bar því samkvæmt stöðu sinni að sjá til þess að bókhald væri fært í samræmi við lög og venjur, sbr. 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994.

Samkvæmt öllu framangreindu verður ákærði sakfelldur fyrir þau brot sem honum eru gefin að sök í ákæru og er háttsemi hans rétt heimfærð til refsiákvæða.

Ákærði er fæddur í september 1979. Sakaferill hans hefur ekki áhrif á ákvörðun refsingar. Til þess er að líta að brot ákærða voru stórfelld. Hins vegar verður að líta til þess að þau voru framin á árinu 2008, rannsókn skattrannsóknarstjóra hófst 1. nóvember 2011 og málinu var vísað til sérstaks saksóknara 18. september 2013. Rannsókn málsins lauk í október 2014. Ákæra var ekki gefin út fyrr en 19. janúar 2017. Tafir á útgáfu ákæru voru skýrðar við aðalmeðferð málsins þannig að málið hafi tengst öðru máli sem hafi verið til meðferðar hjá embættinu vegna hluta reikninganna. Hitt málið hafi verið í bið vegna væntanlegrar niðurstöðu Mannréttindadómstóls Evrópu í máli þar sem fjallað væri   um   bann   við   endurtekinni   málsmeðferð   vegna   refsiverðrar   háttsemi,   en upphaflega hafi verið stefnt að því að málin fylgdust að. Þegar ljóst hafi verið að niðurstöðu væri ekki að vænta á næstunni hafi verið ákveðið að ljúka þessu máli. Verður ákærða ekki kennt um framangreindar tafir og þykir rétt að taka tillit til þeirra við ákvörðun refsingar. Þykir refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í sjö mánuði en fresta skal fullnustu refsingarinnar og falli hún niður að liðnum tveimur árum frá deginum í dag að telja, haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955. Þá verður ákærði dæmdur til að greiða 30.600.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna en sæti ella fangelsi í 360 daga.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Jóns Elvars Guðmundssonar hdl., 948.600 krónur, að meðtöldum virðisaukaskatti en ekki leiddi annan kostnað af málinu.

Af hálfu ákæruvaldsins flutti málið Kristín Ingileifsdóttir saksóknarfulltrúi.

Barbara Björnsdóttir héraðsdómari kveður upp þennan dóm.

D Ó M S O R Ð:

Ákærði,   Bjarki   Rafn   Jónsson,   sæti   fangelsi   í   sjö   mánuði   en fresta   skal fullnustu   refsingarinnar   og   falli   hún   niður   að   liðnum   tveimur   árum   frá uppkvaðningu dóms þessa haldi ákærði almennt skilorð 57. gr. laga nr. 19/1940, sbr. 4. gr. laga nr. 22/1955.

Ákærði greiði 30.600.000 króna sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna en sæti ella fangelsi í 360 daga.

Ákærði greiði málsvarnarlaun skipaðs verjanda síns, Jóns Elvars Guðmundssonar hdl., 948.600 krónur.

Barbara Björnsdóttir