Dómstólaleit

Saksókn í málinu studdist við tvær ákærur. Með fyrri ákærunni var A og T gefið að sök meiri háttar skattalagabrot í rekstri H ehf. Þá var þeim einnig gefið að sök meiri háttar bókhaldsbrot með því að hafa ekki fært tilskilið bókhald fyrir félagið þannig það uppfyllti kröfur laga. T var framkvæmdastjóri félagsins og stjórnarmaður. Hann játaði sök. Saksókn á hendur A tók til þess að hann hefði verið daglegur stjórnandi félagsins. A neitaði sök og hélt því fram að hann hefði ekki að neinu leyti komið að rekstri og skattskilum H ehf. Landsréttur hafnaði þeirri málsvörn. Var litið svo á í ljósi allra aðstæðna að A og T hefðu sameiginlega borið ábyrgð á skattskilum og bókhaldi H ehf. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærðu samkvæmt ákæru. Með seinni ákærunni var L og H gefið að sök meiri háttar brot gegn skatta- og bókhaldslögum, L í rekstri S ehf. og H í rekstri HR ehf., með því að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum með því að færa til gjalda í skattskilum þess kostnað á grundvelli rangra og tilhæfulausra reikninga frá fjórum tilgreindum félögum og þannig oftalið rekstrargjöld í skattskilum þeirra. Þá var þeim gefið að sök að hafa staðið skil á efnislega röngum virðisaukaskattsskýrslum með því að offramtelja innskatt á grundvelli slíkra reikninga frá sömu félögum. A og T voru í seinni ákærunni bornir sökum um hlutdeild í brotum L og H. Landsréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að ákæruvaldið hefði sýnt fram á að um ranga og tilhæfulausa reikninga frá félögunum fjórum hefði verið að ræða, þó að því undanskildu að við það yrði að miða að sölureikningar að fjárhæð 6.500.000 krónur hefðu verið réttmættir. Hefði því ekki mátt færa reikningana sem rekstrargjöld í bókhaldi félaganna og ekki nýta innskatt samkvæmt þeim á móti útskatti þeirra. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu L og H og hlutdeild T og A í þeim brotum, svo og um heimfærslu brota þeirra til refsiákvæða. Þá var héraðsdómur staðfestur um refsingu ákærðu að öðru leyti en því að fangelsisrefsing ákærða A var að hluta bundin skilorði og sekt ákærða L lækkuð.

D voru gefin að sök meiri háttar brot gegn skattalögum og bókhaldslögum sem framkvæmdastjóra, stjórnarmanni og prókúruhafa samlagsfélagsins G og í sjálfstæðri starfsemi. Í héraðsdómi var D sakfelldur samkvæmt ákæru og honum gert að sæta fangelsi í sex mánuði skilorðsbundið í tvö ár. Þá var D jafnframt gert að greiða sekt að fjárhæð 21.200.000 krónur í ríkissjóð en sæta ella fangelsi í 300 daga. Með vísan til forsendna héraðsdóms hafnaði Landsréttur þeirri málsvörn D að ábyrgð á bókhaldi, gerð og skil skattframtala og uppgjör virðisaukaskatts hefði hvílt á öðrum en honum sjálfum fyrir hans hönd og G. Þá féllst Landsréttur ekki á með D að ákæra málsins væri óskýr heldur væru sakargiftir í ákæru í heild sinni nægilega skýrar þannig að honum hefði ekki verið torvelt að taka afstöðu til þeirra og halda uppi vörnum. Landsréttur taldi þó að D hefði komið sér hjá greiðslu skatta sem næmi 18.000 króna lægri fjárhæð en samkvæmt héraðsdómi. Að því virtu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var staðfest niðurstaða um sakfellingu D fyrir þá háttsemi sem í ákæru greindi. Þá var ákvörðun héraðsdóms um refsingu D staðfest.

F var sakfelldur í héraði fyrir meiri háttar brot gegn skatta- og bókhaldslögum í rekstri einkahlutafélagsins D ehf. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að þau brot sem ákært væri fyrir væru vegna tímabilsins 1. október 2016 til 30. júní 2017. Hefði F undirritað virðisaukaskattskýrslu 26. janúar 2017 fyrir nóvember 2016. Var fallist á með héraðsdómi að F hefði borið ábyrgð á skattskilum samkvæmt fyrrgreindri skýrslu sem hann sjálfur undirritaði. Þá kom fram að á árinu 2017 hefðu verið gefnir út sjö reikningar í nafni D ehf. sem mynduðu skattskylda veltu og hefði borið að standa skil á til ríkissjóðs af virðisaukaskatti að tilgreindri fjárhæð. Byggði F á því að hann hefði ekki komið að daglegum rekstri á D ehf. á þeim tíma. Rakinn var framburður F í skýrslutöku í héraði og fram kom að frásögn F þar hefði stangast á við framburð hans hjá skattrannsóknarstjóra og teldist ekki trúverðugur. Að því gættu en að öðru leyti með vísan til röksemda í hinum áfrýjaða dómi, var fallist á að F hefði verið daglegur stjórnandi félagsins, komið fram sem slíkur og notað félagið í eigin starfsemi á árinu 2017. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur.

X og Y var gefið að sök að hafa sem raunverulegir framkvæmdastjórar einkahlutafélagsins Ö staðið skil á efnislega röngum virðisaukaskattsskýrslum á nánar tilgreindum tímabilum á árunum 2012 til 2015, með því að hafa offramtalið innskatt á grundvelli rangra og tilhæfulausra sölureikninga sem gefnir voru út af fjórum tilgreindum fyrirtækjum og þar með ekki staðið skil á virðisaukaskatti samtals að fjárhæð 64.036.383 krónur og að hafa fært eða látið færa ranga og tilhæfulausa sölureikninga í bókhald Ö ehf. á sama tímabili sem leitt hefði til þess að innskattur félagsins hefði verið offramtalinn um fyrrgreinda fjárhæð. Með hinum áfrýjaða dómi voru X og Y sakfelld fyrir framangreinda háttsemi. Fram kom í dómi Landsréttar að lagt yrði til grundvallar að X hefði verið raunverulegur framkvæmdastjóri Ö ehf. á öllu því tímabili sem ákæra tæki til. Aftur á móti taldi Landsréttur að ekki hefði verið sýnt fram á að Y hefði tekið ákvarðanir sem lutu að fjármálum eða skattskilum Ö ehf. og verið raunverulegur framkvæmdastjóri félagsins. Þegar af þeirri ástæðu yrði ekki felld refsiábyrgð á Y vegna framangreindra sakargifta. Um sakargiftir á hendur X vísaði Landsréttur til þess að ákæruvaldið hefði sýnt fram á að um ranga og tilhæfulausa reikninga frá félögunum fjórum hefði verið að ræða. Hefði því ekki mátt færa reikningana sem rekstrargjöld í bókhaldi Ö ehf. og mátti ekki nýta innskatt samkvæmt þeim á móti útskatti félagsins. Vegna þessarar háttsemi hefði virðisaukaskattur verið vanframtalinn um þá fjárhæð sem í ákæru greindi. Þar sem X hefði verið raunverulegur framkvæmdastjóri Ö ehf. á þeim tíma sem ákæra tók til féll það í hans hlut að annast daglegan rekstur félagsins og bar hann ábyrgð á því að skattskilum og bókhaldi félagsins væri hagað í samræmi við það sem lög áskilja, sbr. til hliðsjónar 2. og 3. mgr. 44. gr. laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sakfellingu X. Brot hans voru talin varða við 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 3. tölulið 1. mgr. 37. gr., sbr. 36. gr. laga nr. 145/1994 um bókhald. Töldust brot X stórfelld í skilningi 1. og 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Við ákvörðun refsingar var litið til 2. og 6. töluliðar 1. mgr. 70. gr., 2. mgr. 70. gr. og 77. gr. almennra hegningarlaga og niðurstaða héraðsdóms um að X skyldi sæta fangelsi í 15 mánuði staðfest. Þar sem verulegur dráttur hefði orðið á meðferð málsins þótti rétt að binda refsinguna skilorði. Þá var X gert að greiða 64.072.766 krónur í sekt til ríkissjóðs en sæta ella fangelsi í 360 daga.

R var sakfelldur fyrir meiri háttar skattalagabrot með því að hafa sem raunverulegur framkvæmdastjóri A ehf. staðið að efnislega röngum skattframtölum fyrir félagið á tilgreindu tímabili með því að færa til gjalda í skattskilum félagsins kostnað á grundvelli tilhæfulausra reikninga frá firmanu B að tiltekinni fjárhæð. Auk þess að hafa staðið að efnislega röngum virðisaukaskattskýrslum fyrir sama tímabil með því að offramtelja innskatt á grundvelli hinna tilhæfulausu sölureikninga í nafni B og þar með vanframtelja virðisaukaskatt sem standa bar skil á. Þá var hann sakfelldur fyrir bókhaldsbrot með því að hafa rangfært bókhald félagsins A ehf. með því að færa til gjalda hina tilhæfulausu sölureikninga og með því offramtelja rekstrargjöld og innskatt í bókhaldi félagsins að tiltekinni fjárhæð. Jafnframt var R sakfelldur fyrir samsvarandi háttsemi gagnvart félaginu C. Loks var R sakfelldur fyrir meiri háttar skattalagabrot með því að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum og látið undir höfuð leggjast að telja fram tekjur sem runnu til hans sjálfs frá A ehf. og C ehf. og þannig komist undan að greiða tekjuskatt og útsvar að fjárhæð 16.823.383 krónur. Við ákvörðun refsingar R var það virt honum til refsiþyngingar að brot hans þóttu stórfelld og sýna einbeittan brotavilja, sbr. 6. tölulið 1. mgr. 10. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Jafnframt var höfð hliðsjón af 77. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing R ákveðin fangelsi í 16 mánuði. Í ljósi þess mikla dráttar sem orðið hefði á málinu var fullnustu refsingarinnar frestað skilorðsbundið í tvö ár. Loks var honum gert að greiða 97.480.000 krónur í sekt til ríkissjóðs en sæta ella fangelsi í eitt ár.

R var sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og bókhaldslögum í rekstri félaganna B og C ehf. sem stjórnarmaður og framkvæmdastjóri þeirra og um tíma daglegur stjórnandi C ehf. Við ákvörðun refsingar R var höfð hliðsjón af 60., 77. og 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, auk þess sem litið var til þess að meðferð málsins hefði dregist úr hófi. Á hinn bóginn ætti R sér engar málsbætur. Til þyngingar refsingar var litið til þess að brot hans hefðu varðað háar fjárhæðir, verið umfangsmikil og skipulögð. Var refsing R ákveðin fangelsi í 24 mánuði en fullnustu 21 af mánuðum hennar bundin skilorði. Þá var honum gert að greiða 133.600.000 krónur í sekt til ríkissjóðs að viðlagðri vararefsingu.

X, Y og Z voru, ásamt tilgreindum félögum þeim tengdum, meðal annars ákærðir fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og peningaþvætti með því að hafa ýmist staðið skil á efnislega röngum skattframtölum, eigi staðið skil á skattframtölum eða þvættað ólögmætan ávinning af skattalagabrotunum. Með dómi héraðsdóms voru ákærðu, X og Z, sakfelldir samkvæmt ákæru en Y var sýknaður að hluta. Fyrir Landsrétti kröfðust X, Y og Z þess að tilgreindum ákæruliðum á hendur þeim yrði vísað frá héraðsdómi. Í úrskurði Landsréttar 2. desember 2022 var fallist á kröfur ákærðu að hluta en þar með var öllum sakargiftum á hendur Z vísað frá héraðsdómi. Kom því eingöngu til skoðunar niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu ákærðu X og Y samkvæmt þeim ákæruliðum sem eftir stóðu sem og úrlausn héraðsdóms um upptöku fjármuna á reikningum tilgreindra einkahlutafélaga. Með dómi Landsréttar var niðurstaða hins áfrýjaða dóms staðfest að því er varðaði sakfellingu ákærðu fyrir skattalaga- og bókhaldsbrot í sjálfstæðum atvinnurekstri ákærða X annars vegar og í rekstri einkahlutafélagsins Æ hins vegar. Þá var þeim ákærulið sem beindist að X og varðaði ætlað peningaþvætti vísað frá héraðsdómi með vísan til c-liðar 1. mgr. 152. gr. og 1. mgr. 180. gr. laga nr. 88/2008. Að því er varðar kröfur á hendur einkahlutafélögum tengdum ákærðu X og Y, þá var rakið að upptökukröfur ákæruvaldsins væru settar fram með þeim hætti að þær lytu eingöngu að ólögmætum ávinningi ætlaðra brota sem vísað hefði verið frá héraðsdómi. Samkvæmt þessu, og í ljósi þess hvernig ákæruvaldið hefði kosið að afmarka kröfur sínar um upptöku, gætu þeir fjármunir sem krafist var upptöku á ekki talist ólögmætur ávinningur refsiverðrar háttsemi. Var öllum kröfum ákæruvaldsins um upptöku fjármuna því hafnað. Við ákvörðun refsingar var litið til þess langa tíma sem rannsókn og meðferð málsins hafði tekið. Með þeirri athugasemd en að öðru leyti með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms var refsing ákærðu hvors um sig ákveðin skilorðsbundið fangelsi í 12 mánuði. Þá var X gert að greiða 52.758.807 krónur í sekt til ríkissjóðs og Y 59.056.545 krónur.

X, Y og Z voru, ásamt tilgreindum félögum þeim tengdum, meðal annars ákærðir fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum og peningaþvætti með því að hafa ýmist staðið skil á efnislega röngum skattframtölum, eigi staðið skil á skattframtölum eða þvættað ólögmætan ávinning af skattalagabrotunum. Með dómi héraðsdóms voru ákærðu, X og Z, sakfelldir samkvæmt ákæru en Y var sýknaður að hluta. Fyrir Landsrétti kröfðust X, Y og Z þess að tilgreindum ákæruliðum á hendur þeim yrði vísað frá héraðsdómi. Í úrskurði Landsréttar var rakið að vissir liðir ákæru tækju til sömu annmarka á skattskilum ákærðu og álagsbeiting ríkisskattsstjóra samkvæmt 1. og 2. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt laut að. Álag ríkisskattsstjóra hefði verið fellt niður með úrskurði yfirskattanefndar en að mati dómsins væri ekki tækur annar skýringarkostur en að leggja til grundvallar að niðurfelling álagsins hafi falið í sér sýknu í skilningi 1. mgr. 4. gr. 7. samningsviðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Rakin voru þau viðmið um túlkun ákvæðisins sem beitt hefur verið í dómaframkvæmd. Ekki var talið að sýnt hefði verið fram á að viðmið um nægjanlega samþættingu í tíma væru uppfyllt og var þeim ákæruliðum sem fyrrgreint ákvæði tók til því vísað frá héraðsdómi. Þá var tilteknum ákæruliðum, sem sneru að ætluðu peningaþvætti ákærðu, vísað frá héraðsdómi, ýmist vegna þess að ákæruliðirnir uppfylltu ekki kröfur c-liðar 1. mgr. 152. gr. laga nr. 88/2008, eða á grundvelli fyrrgreinds ákvæðis mannréttindasáttmálans.

P var sakfelldur í héraði fyrir brot gegn lögum um virðisaukaskatt og bókhald, sbr. 1. og 2. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því að hafa ekki staðið skil á virðisaukaskattsskýrslum, ekki staðið ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í starfsemi einkahlutafélags hans L ehf. og látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald félagsins. Fyrir Landsrétti krafðist P þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi, til vara að hann yrði sýknaður en til þrautavara vægustu refsingar sem lög leyfa. Landsréttur féllst ekki á þær málsástæður fyrir frávísun málsins að meðferð þess hefði dregist úr hófi í andstöðu við ákvæði stjórnarskrárinnar og mannréttindasáttmála Evrópu, að meðferð málsins fyrir dómstólum bryti bann við endurtekinni málsmeðferð samkvæmt 4. gr. 7. viðauka við mannréttindasáttmála Evrópu, að P hefði ekki notið réttlátrar málsmeðferðar eða að rannsókn málsins væri áfátt. Þá staðfesti Landsréttur niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu P og ákvæði hans um fangelsisrefsingu sem þótti hæfilega ákveðin í sex mánuði en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið í tvö ár. P var jafnframt gert að greiða sekt í ríkissjóð að fjárhæð 35.400.000 krónur, að teknu tilliti til lögbundins lágmarks og álags sem kærði hafði þegar greitt, og skyldi 360 daga fangelsi koma í stað sektarinnar yrði hún ekki greidd innan fjögurra vikna.

A var sakfelldur fyrir brot gegn 247. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa í starfi sínu sem eigandi, stjórnarmaður, framkvæmdastjóri og prókúruhafi K ehf. og H ehf. dregið sér samtals 36.533.931 krónu af fjármunum félaganna með því að millifæra fé af tilgreindum bankareikningum þeirra inn á persónulega bankareikninga sína. Þá var A sakfelldur fyrir að hafa í starfi sínu sem löggiltur fasteignasali hjá K ehf. dregið sér 36.133.190 krónur sem hann hafi veitt viðtöku frá kaupanda fasteignar sem varið skyldi til greiðslu á veðskuld seljanda hennar en ráðstafað henni í andstöðu við þá skyldu sína. Loks var A sakfelldur fyrir meiri háttar bókhaldsbrot með því að hafa látið undir höfuð leggjast að færa lögboðið bókhald og varðveita bókhaldsgögn vegna reksturs K ehf. á tilgreindum rekstrarárum. Við ákvörðun refsingar var einkum litið til þess að A hafði framið hluta fjárdráttarbrotanna í starfi sem löggiltur fasteignasali. Þá var horft til þess að fjárdrátturinn nam umtalsverðum fjárhæðum. Að því virtu og að teknu tilliti til 77. gr. almennra hegningarlaga var refsing A ákveðin fangelsi í tvö ár. Jafnframt var A gert að greiða B skaðabætur.

G var sakfelldur fyrir meiri háttar brot gegn skattalögum í rekstri tveggja einkahlutafélaga á nánar tilgreindum tímabilum. Jafnframt var hann sakfelldur fyrir bókhaldsbrot í rekstri annars félagsins. Við ákvörðun refsingar var litið til sakaferils G og tekið tillit til 77. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, auk þess sem refsing hans var tiltekin sem hegningarauki. Var refsing G ákveðin fangelsi í sex mánuði og honum gert að greiða 13.600.000 króna sekt í ríkissjóð.