Dómstólaleit

Héraðsdómur var ómerktur og málinu vísað heim til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju, þar sem nánar tilgreind ummæli héraðsdómara við meðferð málsins í héraði gáfu ákærða með réttu tilefni til að draga óhlutdrægni dómarans í efa, sbr. g-lið 1. mgr. 6. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.

E gaf út skuldabréf til móðurfélags síns í nóvember 2012 í tengslum við fjárfestingarleið Seðlabanka Íslands og dró vexti sem greiddir voru af skuldabréfinu frá skattskyldum tekjum rekstraráranna 2014 til 2018. Með úrskurði ríkisskattstjóra var þeim frádrætti hafnað með vísan til 1. töluliðar 1. mgr. 31. gr., sbr. 49. gr. og 1. mgr. 57. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt og tekjuskattstofn E hækkaður sem vöxtunum nam. Byggði stofnunin á því að lántakan hefði verið verulega frábrugðin því sem almennt hefði gerst í viðskiptum ótengdra aðila, meðal annars á þeim grundvelli að lántaka hefði verið óþörf fyrir E að virtri fjárhagsstöðu félagsins og að tilgangur viðskiptanna hefði verið að skapa móðurfélagi E gjaldeyrishagnað. E höfðaði því mál á hendur Í og krafðist þess að ákvörðun ríkisskattstjóra yrði felld úr gildi. Í niðurstöðu Landsréttar var rakið að samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 31. gr. laga nr. 90/2003 mætti draga frá tekjum lögaðila þau gjöld sem ættu á ári að ganga til að afla tekna, tryggja þær og halda þeim við, þar á meðal vexti af skuldum. Væri óumdeilt að andvirði skuldabréfsins hefði gengið til reksturs E og báru gögn málsins með sér fjárfestingar E á fyrrnefndum árum og niðurgreiðslu skulda. Þóttu því engin efni til að leggja annað til grundvallar en að um frádráttarbæran rekstrarkostnað hefði verið að ræða. Við mat á því hvort skilyrði fyrir beitingu 1. mgr. 57. gr. laganna hefðu verið uppfyllt var litið til þess að félögum í atvinnurekstri er almennt í sjálfsvald sett að taka ákvarðanir um fjármögnun sína. Þótti ekki sýnt fram á að sú ákvörðun að taka lán að umræddri fjárhæð hefði vikið svo frá því sem eðlilegt gat talist fyrir E að hún hefði verið verulega frábrugðin því sem almennt gerðist í ákvörðunum félaga í atvinnurekstri um fjármögnun sína. Þá lá ekkert fyrir um að viðskiptakjör lánsins, sem miðuðust við skilmála Seðlabanka Íslands, hefðu verið verulega frábrugðin því sem almennt gerðist. Loks var óhjákvæmilegt að líta til þess að við endurákvörðun ríkisskattstjóra var gengið eins langt og frekast var unnt miðað við þær forsendur sem lagðar voru til grundvallar og horft framhjá láninu að öllu leyti. Var úrskurður ríkisskattstjóra því felldur úr gildi.

E var sakfelldur í héraði fyrir meiri háttar brot gegn lögum nr. 90/2003 um tekjuskatt og lögum nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga, sbr. 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa staðið skil á efnislega röngum skattframtölum gjaldárin 2012 til og með 2017 og láta undir höfuð leggjast að telja fram á skattframtölum sínum annars vegar persónulegar úttektir út af greiðslukortum sem E hafði afnot af og voru skuldfærð af bankareikningi GC ehf., hins vegar úttektir E samkvæmt viðskiptareikningi hans hjá GM ehf. Var refsing E ákveðin fangelsi í 10 mánuði en fullnustu hennar frestað skilorðsbundið um tvö ár. Þá var honum gert að greiða 108,9 milljónir króna í sekt til ríkissjóðs innan fjögurra vikna frá birtingu dómsins en sæta ella fangelsi í 360 daga. Fyrir Landsrétti krafðist E þess aðallega að málinu yrði vísað frá héraðsdómi. Byggði E annars vegar á því að fjallað hefði verið um sakarefni málsins þegar ríkisskattstjóri endurákvarðaði gjöld á hann með úrskurði sínum, hins vegar að við skatteftirlit ríkisskattstjóra hefði verið brotið gegn rétti hans til réttlátrar málsmeðferðar við rekstur sakamáls þar sem honum hefði verið gert að viðlagðri refsiábyrgð að leggja fram gögn hjá ríkisskattstjóra sem síðan hefðu verið notuð við rannsókn málsins. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að ríkisskattstjóri hefði ekki lagt álag á vanframtalda tekjuskattstofna E og að við málsmeðferð hjá ríkisskattstjóra hefði ekkert verið fjallað um beitingu álags. Væri því ekki unnt að líta svo á að E hefði sætt tvöfaldri málsmeðferð vegna sömu refsiverðu háttsemi. Þá féllst rétturinn ekki á það með E að brotinn hefði verið á honum réttur til réttlátrar málsmeðferðar við rannsókn málsins. Var frávísunarkröfu E því hafnað. Landsréttur taldi sannað svo hafið væri yfir skynsamlegan vafa að E hefði nýtt greiðslukort sem skuldfærð voru á bankareikning GC ehf. til eigin nota að því marki sem greint var í ákæru. Þá hefði E sem hluthafi, stjórnarmaður og framkvæmdastjóri í GM ehf. staðfest að félagið hefði lánað honum þá fjármuni sem í ákæru greindi. Samkvæmt því var héraðsdómur staðfestur um sakfellingu E og refsingu.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu sem VBS hf. hafði lýst við slit LBI ehf. VBS hf. krafðist ómerkingar úrskurðar héraðsdóms vegna þess að ekki hefði verið tekin afstaða til vara- og þrautavarakröfu. Þá var á því byggt að málsástæða LBI ehf. er laut að aðildarskorti VBS hf. hafi verið of seint fram komin. Landsréttur taldi héraðsdóm hafa í úrskurði sínum tekið afstöðu til allra krafna VBS ehf. Ennfremur var ekki fallist á að málsástæða LBI ehf. um aðildarskort hefði verið of seint fram komin. Hinn kærði úrskurður var því staðfestur.