Dómstólaleit

M höfðaði mál gegn Í og krafðist greiðslu skaðabóta vegna fjártjóns og miska sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna rannsóknar lögreglu á ætluðu peningaþvætti og auðgunarbrotum því tengdu, þar sem M var meðal sakborninga, og þvingunarráðstafana sem hann þurfti að þola. Talið var að skilyrði hefðu verið fyrir hendi til að handtaka M og hneppa hann í gæsluvarðhald auk þess sem hann hafði sjálfur með framferði sínu stuðlað að því að nauðsynlegt var að grípa til síðarnefnda úrræðisins. Voru honum því ekki dæmdar bætur fyrir að hafa í öndverðu sætt gæsluvarðhaldi, sbr. niðurlag 1. mgr. 175. gr. þágildandi laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Á hinn bóginn þótti gæsluvarðhaldið hafa staðið lengur en efni stóðu til og voru M því dæmdar 200.000 krónur í miskabætur auk vaxta. Kröfu M um bætur fyrir fjártjón var hafnað, enda hafði ekki verið leitt í ljós að uppsögn hans úr starfi yrði rakin til aðgerða lögreglu vegna rannsóknar málsins. Sama átti við um ætlað tjón M vegna sölu á eignarhlut í fjármálafyrirtæki er tengdist málinu, enda kom salan til löngu eftir að aðgerðum lögreglu lauk. Ekki var talið að M hefði sýnt fram á að upplýsingar um málið, sem greint var frá í fjölmiðlum, hefðu verið komnar frá rannsakendum. Þá varð bótaábyrgð Í heldur ekki reist á því að tekið hefði of langan tíma að ljúka rannsókn málsins.

Í héraði var Á fundinn sekur um að hafa ekið bifreið tvisvar sinnum óhæfur til að stjórna henni örugglega vegna áhrifa ólöglegra fíkniefna. Var hann dæmdur til að greiða 140.000 krónur í sekt í ríkissjóð og sviptur ökurétti í níu mánuði. Málinu var skotið til Hæstaréttar vegna ágreinings um tímalengd ökuréttarsviptingar. Í Hæstarétti var ökuréttarsvipting Á þyngd í samræmi við dómvenju við ákvörðun ökuréttarsviptingar, sbr. nú reglugerðar nr. 328/2009. Var Á sviptur ökurétti í 14 mánuði að frádreginni 9 mánaða sviptingu ökuréttar sem hann sætti frá birtingu héraðsdóms.

Á dómþingi 16. júlí 2008 óskaði X eftir því að tveir nafngreindir hæstaréttarlögmenn yrðu skipaðir verjendur hans í opinberu máli. Sækjandi sagði þá frá því að annar þeirra, A, kynni að verða kvaddur fyrir dóm sem vitni og gæti það staðið því í vegi að skipa mætti hann verjanda vegna ákvæða 3. mgr. 39. gr. laga nr. 19/1991 laga um meðferð opinberra mála. Taldi sækjandi dómara eiga að gæta af sjálfsdáðum að skilyrðum þessa lagaákvæðis. Málið var tekið fyrir á ný 23. júlí 2008 og var hinn kærði úrskurður kveðinn upp í framhaldi af því að þinghald hafði verið sett en með honum var kröfu X um að A yrði skipaður verjandi hans hafnað. Bókun héraðsdómara í þingbók bar ekki með sér að lögmaðurinn, sem skipaður var verjandi X í þinghaldinu 16. júlí, hefði í neinu lýst viðhorfum X til skýringar 3. mgr. 39. gr. laga nr. 19/1991 og hvort fullnægt væri efnisatriðum ákvæðisins með tillit til þess. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að verjandi X hafi ekki þurft að vænta annars en að tækifæri gæfist til að rökstyðja kröfu X frekar áður en afstaða yrði tekin til hennar, en í því sambandi yrði ekki horft fram hjá því að ekkert var fært til bókar um að héraðsdómari tæki þetta atriði til úrskurðar. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi til þess að héraðsdómari tæki á ný afstöðu til kröfu X að gættum nauðsynlegum undirbúningi.

V var ákærður fyrir brot á umferðarlögum auk fjögurra brota á almennum hegningarlögum. Voru brotin framin á fyrri hluta árs 2004. Ákæra var gefin út 19. september 2005 og birt V með fyrirkalli 9. júní 2006. Ákærði kom fyrir dóm 15. júní 2006 og játaði sök og var málið þá dómtekið sem játningarmál. Dómur var kveðinn upp 6. mars 2007. V var í Hæstarétti sýknaður af tveimur brotanna vegna fyrningar, en sakfelldur vegna þriggja brota. Þar sem seinagangur í meðferð málsins þótti í andstöðu við grundvallarreglur 70. gr. stjórnarskrárinnar, 1. mgr. 6. gr. mannréttindasáttmála Evrópu og 133. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála um málshraða var V ekki gerð refsing.

X og lögmaðurinn Y voru ákærð fyrir skilasvik með því að hafa gert fjárnám í fasteign í eigu X á grundvelli tryggingarvíxils að fjárhæð 5.000.000 krónur, þó að krafa Y á hendur X og eiginmanni hennar væri mun lægri. Var í ákæru talið að með þessu hefðu þau skert rétt þrotabús eiginmanns X til að öðlast fullnustu af andvirði fasteignarinnar á grundvelli dóms Hæstaréttar frá […]2002 en þar var X dæmd til að greiða þrotabúinu tiltekna fjárhæð. Upplýst var að greiðsluáskorun, birtingarvottorð og aðfararbeiðni höfðu verið útbúin á vegum Y eftir að dómurinn féll en að með hagræðingu dagsetninga hefði verið látið líta út fyrir að þau væru frá fyrri tíma. Þá þótti sannað að krafa Y vegna vinnu í þágu X og eiginmanns hennar hefði að hámarki getað numið 1.457.375 krónum. Var talið að X hefði skert rétt lánardrottins síns til að öðlast fullnægju af fasteign hennar með málamyndagerningi um þá fjárhæð er nam mismuninum á fjárhæð víxilsins og þeirri fjárhæð, sem Y gat krafið hana um vegna vinnu í þágu hennar og eiginmanns hennar, með því að greiða fyrir því að Y fengi gert fjárnám í eigninni á undan þrotabúinu. Með því gerðist hún sek um skilasvik samkvæmt 4. tölul. 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga. Þá var talið að Y hefði liðsinnt X í skilasvikum hennar með því að nota víxilinn með fjárhæðinni 5.000.000 krónum og þannig gerst hlutdeildarmaður í broti hennar. Var hann því sakfelldur samkvæmt 4. tölul. 1. mgr. 250. gr. almennra hegningarlaga, sbr. 1. mgr. 22. gr. sömu laga. Var refsing X ákveðin 4ra mánaða skilorðsbundið fangelsi. Með hliðsjón af því að brot Y voru framin í skjóli stöðu hans sem lögmanns var hæfileg refsing hans ákveðin 6 mánaða óskilorðsbundið fangelsi.

S krafðist miskabóta vegna gæsluvarðhalds sem hann taldi sig hafa sætt að ósekju en mál er varðaði þátt hans í tiltekinni líkamsárás hafði verið fellt niður. Tekið var fram að ákvæði XXI. kafla laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála hefðu með hliðsjón af 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar verið skýrð þannig, að þeir sem sæta þurfi gæsluvarðhaldi, án þess að hafa sannanlega til frelsisskerðingar unnið, nytu bótaréttar, nema eitthvað sérstakt komi til sem skerði hann eða felli hann niður. Talið var ljóst að framburður S hefði breyst stöðugt um veigamikil atriði við upphaf rannsóknarinnar. Hefði hann því stuðlað að þeim aðgerðum sem hann reisti kröfu sína á. Þá var ekki fallist á sjónarmið S um að upplýsingar, sem felldu hann undan grunsemdum um aðild að brotinu, hefðu verið komnar fram með þeim hætti, að hann hefði átt kröfu á lausn úr gæsluvarðhaldi fyrr en raun varð á. Að lokum var tekið fram að S hefði ekki tekist sönnun um þá staðhæfingar sínar að hann hefði á hluta gæsluvarðhaldstímans ekki notið viðhlítandi læknisþjónustu. Var ríkið því sýknað af kröfum S.

Á var ákærður fyrir brot gegn 120. gr. a almennra hegningarlaga nr. 19/1940 fyrir að hafa í nafni samtakanna F dreift í tölvupósti til fjölda viðtakenda „tilhæfulausri viðvörun um sprengjutilræði gegn íslenskri flugvél, sem var til þess fallin að vekja ótta um líf, heilbrigði og velferð manna“. Að virtum framburði Á og orðalagi viðvörunarinnar þótti ekki komin fram lögfull sönnun þess að með Á hafi búið sá ásetningur sem áskilinn er í nefndu refsiákvæði. Þegar af þeirri ástæðu var Á sýknaður af öllum kröfum ákæruvaldsins.

Vísað var frá dómi kröfu X um að dæmd yrði „óheimil og ólögmæt skoðun og haldlagning lögreglu h. 25. júlí 2002“ á tiltekinni dagbók, en fyrir lá að bókin hafði þegar verið skoðuð af lögreglu. Lögreglan hafði lagt hald á dagbókina við frumrannsókn á vettvangi og metið það svo að bókin hafi sönnunargildi í opinberu máli. Ekki varð séð að næg ástæða væri til að hrófla við því mati að svo stöddu. Var kröfu X, um að haldi á dagbókinni yrði þegar aflétt, því hafnað.

Ríkissaksóknari kærði viðurlagaákvörðun sem G gekkst undir 23. október 2002 til Hæstaréttar. Í rökstuðningi fyrir kærunni vísaði hann til þess að við meðferð málsins hafi sækjanda og héraðsdómara ekki verið kunnugt um að G hafi gengist undir viðurlög 17. október 2002 hjá sýslumanninum á Selfossi, enda hafi vitneskja um það ekki fengist fyrr en með tilkynningu til sakaskrár í nóvember sama árs. Málinu var vísað frá Hæstarétti þar sem þriggja sólarhringa kærufrestur var löngu liðinn, en vitneskja ríkissaksóknara um ákvörðun viðurlaga G hafi legið fyrir í beinu framhaldi af tilkynningu um hina kærðu ákvörðun til sakaskrár í lok október 2002.

P hafði setið í gæsluvarðhaldi vegna gruns um aðild að ólöglegum innflutningi á tollskyldum varningi. Hafði ákæra á hendur honum verið afturkölluð þar sem umræddur varningur hafði farið forgörðum hjá tollgæsluyfirvöldum. Krafðist P bóta á þeim grundvelli að hann hefði sætt gæsluvarðhaldi að ósekju og sætt ólögmætri frelsisskerðingu. Fallist var á það með Í að eyðing sönnunargagna hefði legið til grundvallar afturköllun ákæru en ekki það að sönnunargögn hefðu ekki komið fram við rannsókn eða meðferð máls, sbr. 175. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Var því talið að lagaskilyrði hefðu verið uppfyllt til að kveða á um gæsluvarðhaldsvist P og dómsúrlausnir í máli hans reistar á lögmætum grunni og í samræmi við ákvæði laga um meðferð opinberra mála, stjórnarskrá nr. 33/1944 og mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Þá var það mat dómsins að P hefði ekki setið lengur í gæsluvarðhaldi en nauðsyn bar til þar sem sönnunargögn gátu með réttu bent til aðildar hans að málinu þó að ekki lægi fyrir hve stór þáttur hans væri. Að lokum var með vísan til 1. mgr. 105. gr. laga nr. 91/1991 ekki fallist á að P hefði verið í haldi án heimildar. Var bótakröfu P því hafnað.

Ákæruvaldið kærði til Hæstaréttar viðurlagaákvörðun héraðsdómara í máli þess gegn G. Hæstiréttur vísaði málinu frá þar sem kæran barst að liðnum þriggja sólarhringa kærufresti.

X var saksóttur fyrir að hafa þrívegis orðið sekur um kynferðisbrot gagnvart drengnum A. Við skýrslugjöf hjá lögreglu hafði X viðurkennt tiltekna háttsemi gagnvart drengnum, sem hann tók aftur við meðferð málsins fyrir dómi og gaf á því skýringar. Við skýrslutöku hjá lögreglu skömmu síðar var einnig vísað til þessarar skýrslu, án þess að fram kæmu fyrirvarar af hálfu X. Ekki var fallist á frávísun málsins en krafist hafði verið frávísunar m.a. á grundvelli forms áfrýjunarstefnu, kröfugerðar ákæruvaldsins, ágripsgerðar og framlagðra matsgerða undir áfrýjun málsins. Aðfinnsluvert var talið að mat héraðsdóms á sönnunargildi eða trúverðugleika framburðar X fyrir dómi og á skýringum hans á fráhvarfi frá framburði hjá lögreglu, væri enn mjög óljóst og ómarkvisst en málinu hafði áður verið vísað heim í hérað sökum þessa. Var því talið nauðsynlegt að X kæmi fyrir Hæstarétt til skýrslugjafar. Varðandi framburð A taldi dómurinn að framburður hans væri stöðugur og trúverðugur og með hliðsjón af því og framburði hinna sérfróðu aðila sem komið höfðu að málinu, þótti ekkert fram komið sem gaf tilefni til að efast um trúverðugleika framburðar A. Þá var litið til þess að við skýrslutökur hjá lögreglu hafði þegar í upphafi komið fram sjálfstæð frásögn X um tvö tilvik sem kom mjög heim og saman við lýsingar A á því sem gerst hafði. Ekkert lá fyrir um að X hefði verið beittur þrýstingi við yfirheyrsluna og hafði verjandi hans verið viðstaddur hana. Þá þóttu skýringar X á fráhvarfi sínu frá umræddum framburði ótrúverðugar og fráleitar. Við sönnunarmat í málinu var því höfð hliðsjón af játningu X hjá lögreglu og síðari tilvísunar hans til þeirrar skýrslugjafar án athugasemda. Var X sakfelldur fyrir að hafa tvívegis orðið sekur um kynferðisbrot gagnvart A en varhugavert þótti að telja fram komna sönnun um eitt tilvik sem greindi í ákæru. Var X dæmdur til að sæta fangelsi í 12 mánuði, þar af 9 mánuði skilorðsbundna. Miskabótakröfu A var vísað frá Hæstarétti með vísan til 1. mgr. 173. gr. laga nr. 19/1991.

Með því að Þ var ekki unnt, eins og til háttaði í málinu, á grundvelli varnarþingsreglna V. kafla laga nr. 91/1991 að fá efnisúrlausn dómstóla um kröfur sínar á hendur ÞEÚ, sem búsettur var erlendis, var úrskurður héraðsdóms um frávísun málsins staðfestur.

X var ákærður fyrir tilraun til þjófnaðar. Var honum gefið að sök að hafa í fjögur skipti reynt að brjótast inn í fyrirtæki í auðgunarskyni. Var hann sakfelldur fyrir að hafa reynt það í þrígang en í einu tilviki þótti það ekki fyllilega sannað. Með hliðsjón af löngum brotaferli X var honum gert að sæta fangelsi í 12 mánuði.

K krafði íslenska ríkið um bætur vegna setu sinnar í gæsluvarðhaldi frá 1. september 1998 til 21. maí 1999 og farbanns, er hann sætti í framhaldi þess til 16. júlí 1999. Talið var að hvorki 5. mgr. 67. gr. stjórnarskrárinnar né 5. mgr. 5.gr. mannréttindasáttmála Evrópu yrðu skýrðar svo, að með þeim væri sakborningi veittur ríkari réttur til skaðabóta en mælt er fyrir um í ákvæðum XXI. kafla laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála. Þau ákvæði bæri að túlka svo að bótakröfu vegna aðgerða, sem þar eru nefndar, skuli meta með hliðsjón af almennum reglum skaðabótaréttar, þar á meðal um eigin sök, sbr. lokamálslið 1. mgr. 175. gr. Einnig bæri að meta með tilliti til bótaskyldu, hvort lögmæt skilyrði fyrir aðgerðum hafi verið fyrir hendi eða nægilegt tilefni til þeirra, eins og á stóð, sbr. 176. gr. laganna. Með hliðsjón af öllum atvikum málsins, virtum í heild, var talið að lögmæt skilyrði og fullt tilefni hafi legið til þess að K væri úrskurðaður í gæsluvarðhald í framhaldi af komu hans til landsins. Þótti framferði K við meðferð málsins hafa verið með þeim hætti að hann hafi stuðlað að aðgerðum gegn sér í skilningi niðurlagsákvæðis 1. mgr. 175. gr. laga nr. 19/1991. Þáttur hans að þessu leyti var álitinn svo stórvægilegur að fallast yrði á þá niðurstöðu héraðsdóms að ekki væru lagaskilyrði til að dæma honum bætur vegna gæsluvarðhalds og farbanns þess, sem hann var úrskurðaður til að sæta þar til endanlegur dómur gekk í máli hans. Úrskurðir þar að lútandi hafi verið fyllilega lögmætir og framkvæmd aðgerða gagnvart K í samræmi við lög, sbr. 176. gr. laga nr. 19/1991. Var íslenska ríkið því sýknað af kröfum K.

X var saksóttur fyrir að hafa þrívegis orðið sekur um kynferðisbrot gagnvart drengnum A. Við skýrslugjöf hjá lögreglu hafði ákærði viðurkennt tiltekna háttsemi gagnvart A, sem hann tók aftur við meðferð málsins fyrir dómi og gaf á því skýringar. Þrátt fyrir þann annmarka á umræddri lögregluskýrslu að ekki var þar skráð að gætt hefði verið ákvæða 3. mgr. 32. gr. laga nr. 19/1991, þótti Hæstarétti bera að líta til þess að skýrslan var gefin að viðstöddum verjanda ákærða, eftir að þau höfðu talast einslega við. Einnig yrði að hafa í huga að við skýrslutöku hjá lögreglu skömmu síðar var vísað til þessarar skýrslu, án þess að fram kæmu fyrirvarar af hálfu ákærða. Að þessu athuguðu yrði að telja að héraðsdómi hefði verið rétt í heildarmati sínu á trúverðugleika og sönnunargildi framburðar ákærða fyrir dómi að líta til fyrri framburðar X og skýringa á fráhvarfi frá honum. Auk þessa var niðurstaða héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar ekki talin nægilega skýr og ótvíræð og samningu dómsins áfátt að þessu leyti, sbr. 1. mgr. 135. gr. laga nr. 19/1991. Að þessu virtu og með vísan til 5. mgr. 159. gr. laga nr. 19/1991 var héraðsdómur ómerktur og málinu heimvísað til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

A var ákærður fyrir að hafa borið rangt fyrir dómi í máli ákæruvaldsins gegn F. Talið var að vitnaskylda hefði verið kynnt fyrir A með fullnægjandi hætti er hann gaf skýrsluna fyrir dómnum. Var talið sannað að A hefði brotið gegn 1. mgr. 142. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Ekki var talið skipta máli um refsinæmi verknaðarins að hann hafði ekki leitt til rangrar úrlausnar í viðkomandi máli. Þá var það eigi talið hafa áhrif á niðurstöðu málsins að A tók með gerðum sínum á sig sakir annars manns. Var A dæmdur til fangelsisrefsingar. F var ákærður fyrir hlutdeild með því að hafa hvatt A til hins ranga framburðar. Ekki þótti alveg nægilega sannað, gegn eindreginni neitun beggja ákærðu, að háttsemi F hefði verið með þeim hætti sem um ræðir í 1. mgr. 22. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var F því sýknaður. Ekki þóttu efni til að vísa málinu frá Hæstarétti.