T og B höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á vöxtum sem þau töldu sig hafa ofgreitt af tveimur verðtryggðum skuldabréfum með breytilegum vöxtum. Skuldabréfin höfðu þau upphaflega gefið út til LÍ hf. í júní 2006 og innt síðustu greiðslur af hendi í júní 2021. Í 2. tölulið skuldabréfanna var samhljóða skilmáli um breytingar á vöxtum. Byggðu T og B á því að hann hefði farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og hann einnig verið ósanngjarn og ógildur samkvæmt 36. og 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hæstiréttur féllst ekki á málsástæður L hf. um að T og B hefðu glatað rétti til hugsanlegrar endurgreiðslu á grundvelli traustfangsreglna um viðskiptabréf eða vegna tómlætis. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skilmálinn hefði ekki fullnægt ákvæðum laga nr. 121/1994 var staðfest enda yrði ekki séð hvernig sæmilega upplýstur og athugull neytandi hefði með fullnægjandi hætti getað ráðið af honum af hvaða tilefni bankinn hygðist breyta samningsvöxtum. Þá var skilmálinn talinn hafa verið til þess fallinn að raska til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila T og B í óhag samkvæmt 36. gr. c laga nr. 7/1936 og því ógildur eftir 36. gr. sömu laga. Þar sem upphaflegt vaxtaákvæði bréfanna taldist þrátt fyrir þetta hafa verið gilt kom ekki til álita að T og B gætu byggt fjárkröfu á 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísað var til þess að vegna ógildis skilmálans hefði L hf. ótvírætt verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta af lánum T og B á honum. Á því tímabili sem kröfur T og B töldust ófyrndar höfðu vextir af lánunum hins vegar í öllum tilvikum verið lægri en þeir sem upphaflega hafði verið samið um. Hæstiréttur leit til þess að eitt meginefni lánasamninganna hefði verið að vextir skyldu vera breytilegir. Var talið að T og B hefðu því mátt hafa ákveðnar væntingar um að L hf. lækkaði samningsvexti samhliða almennri vaxtaþróun, þó þannig að þau hefðu ekki mátt vænta þess að breytingar á samningsvöxtum fylgdu tafarlaust eða nákvæmlega slíkri þróun. Með hliðsjón af málatilbúnaði aðila og gögnum málsins var ekki talið liggja fyrir að vegna hins ólögmæta og ógilda skilmála hefðu þau greitt hærri vexti en þeim bar á umræddu tímabili eða með öðrum hætti orðið fyrir tjóni af þessum sökum. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu L hf. af kröfum T og B.
B höfðaði mál gegn L og krafðist viðurkenningar á því að L væri skylt að endurreikna lán vegna tveggja nánar tilgreindra skuldabréfa sem gefin voru út árið 2002 og 2008, með hliðsjón af því að vextir og verðbætur afborgana sem hefðu verið eldri en fjögurra ára á nánar tilgreindum dögum í desember 2016 væru fyrndar. B hafði fengið samþykkt frumvarp að nauðasamningi til greiðsluaðlögunar í janúar 2010 sem eldra skuldabréfið féll undir. Þá komst á tímabundin greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna í febrúar 2010 sem yngra skuldabréfið féll undir. Þegar umrædd úrræði komust á voru engar afborganir skuldabréfanna fallnar í gjalddaga. Fékk L greitt samkvæmt nauðasamningi til greiðsluaðlögunar vegna eldra skuldabréfsins til 1. nóvember 2011 en engar greiðslur bárust vegna yngra skuldabréfsins frá því tímabundin greiðsluaðlögun komst á. B var veitt heimilt til að leita greiðsluaðlögunar í mars 2012 en með úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála í nóvember 2016 var ákvörðun umboðsmanns skuldara um að fella niður greiðsluaðlögunarumleitanirnar staðfest. Þá reiknaði L upp lán B og hóf hann að greiða af lánunum að nýju í janúar 2017. Í dómi Landsréttar kom fram að nauðasamningur til greiðsluaðlögunar vegna eldra skuldabréfsins og tímabundin greiðsluaðlögun fasteignaveðkrafna vegna yngra skuldabréfsins hefðu verið í gildi þegar B var veitt heimild til að leita greiðsluaðlögunar. Því var skuld B ekki gjaldkræf þegar heimildin var veitt, þrátt fyrir að greiðslufall samkvæmt umræddum nauðasamningi vegna eldra skuldabréfsins hefði orðið eftir 1. nóvember 2011 og ekkert hefði fengist greitt upp í yngra skuldabréfið frá gildistöku samningsins. Þegar umboðsmaður skuldara veitti B heimild til að leita greiðsluaðlögunar í mars 2012 hófst tímabundin frestun greiðslna þar sem L var samkvæmt a-lið 1. mgr. 11. gr. laga nr. 101/2010 um greiðsluaðlögun einstaklinga óheimilt að krefjast eða taka við greiðslu á kröfum sínum. Strax í kjölfar þess að greiðsluaðlögunarumleitanir B voru felldar niður var skuld hans reiknuð út og honum kynnt staða hennar ásamt vöxtum og verðbótum en B hóf greiðslu hennar í janúar 2017. Með þessum afborgunum og beinum viðurkenningum á skuldastöðu sinni rauf B fyrningu krafna um vexti og verðbætur. Var L því sýknaður af kröfum B.
Hafnað var kröfum stefnanda sem lutu að því að viðurkennt væri að vextir og verðbætur á skuldum hans væru fyrnd. Talið var að stefnandi hefði viðurkennt kröfuna og rofið fyrningu með því að greiða inn á þær.
Í málinu var deilt um heimild Í til að krefja E og F í desember 2019 um þóknun vegna uppgreiðslu á 40 ára húsnæðisláni sem þau höfðu í apríl 2008 tekið hjá Í með útgáfu ÍLS-veðbréfs. E og F byggðu meðal annars á því að þær reglugerðir sem Í reisti rétt sinn á til að innheimta uppgreiðslugjald skorti lagastoð og uppfylltu ekki þau skilyrði sem heimildarákvæði laga nr. 44/1998 um húsnæðismál mæltu fyrir um og stæðust því ekki lögmætisreglu. Þá vísuðu E og F til þess að þau hefðu ekki afsalað sér heimild sinni til að greiða upp lánið án þóknunar. Einnig töldu E og F að hvað sem liði lagastoð tilgreindra reglugerðarákvæða, hefði ákvæði veðbréfsins um uppgreiðslugjald verið ólögmætt og Í hefði verið óheimilt að byggja á því, meðal annars með vísan til meginreglu samningaréttar um ógildi ólögmætra löggerninga. Jafnframt byggðu þau á því að gjaldtakan hefði verið ósanngjörn og andstætt góðri viðskiptavenju að bera fyrir sig ákvæði veðbréfsins um uppgreiðsluþóknun og því bæri að víkja því til hliðar á grundvelli ógildingarreglna samningaréttar, sbr. 36. gr. og 36. gr. a–c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Í dómi Hæstaréttar var ekki á það fallist með E og F að ákvæði umþrættra reglugerða skorti fullnægjandi lagastoð samkvæmt heimildarákvæði laga nr. 44/1998. Þá var fallist á með Í að E og F hefðu með fullnægjandi og bindandi hætti afsalað sér rétti til uppgreiðslu lánsins án greiðslu þóknunar enda hefðu þau undirritað veðbréfið með þeim skilmálum. Loks var ekki talið koma til álita að ákvæði veðsamningsins yrðu metin ógild á grundvelli meginreglu samningaréttar um ógildi ólögmætra löggerninga, að þeim yrði vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. a–c. laga nr. 7/1936 né að ósanngjarnt eða andstætt góðri viðskiptavenju væri fyrir Í að bera þau fyrir sig, sbr. 1. mgr. 36. gr. laga nr. 7/1936. Var Í því sýknað af kröfum E og F.
Deilt um rétt stefnanda til krefja stefnda um endurgreiðslu uppgreiðsluþóknunar vegna íbúðaláns og hvort gjaldið hafi verið álagt með lögmætum hætti.
Aðilar deildu um hvort A hf. hafi, á grundvelli samningsskilmála veðskuldabréfs, sem AT gaf út árið 2004, verið heimilt að innheimta sérstakt uppgreiðslugjald samkvæmt gjaldskrá A hf. þegar AT innti af hendi greiðslur á árunum 2015 til 2017 fyrir umsamda gjalddaga, án tillits til takmarkana sem lögfestar voru um slíka gjaldtöku eftir að veðskuldabréfið var gefið út en áður en umframgreiðslurnar áttu sér stað. Landsréttur komst að þeirri niðurstöðu að með útgáfu skuldabréfsins hafi AT skuldbundið sig til að hlíta þeirri gjaldtöku sem kröfuhafi tæki ákvörðun um hverju sinni með almennri gjaldskrá. Breytti setning laga nr. 33/2013 engu þar um, enda ættu ákvæði þeirra um uppgreiðslugjald aðeins við um samninga sem gerðir væru eftir gildistöku laganna. Þá yrði ekki lagt á kröfuhafa að færa sönnur á tjón sitt í hvert sinn er lántaki greiðir fyrir umsaminn gjalddaga. Með vísan til þessa og forsendna hins áfrýjaða dóms var hann staðfestur um sýknu A hf. af kröfum AT. Loks vísaði Landsréttur hluta þrautavarakröfu AT frá héraðsdómi á grundvelli 2. mgr. 163. gr. laga nr. 91/1991 þar sem héraðsdómsstefna fullnægði ekki kröfum e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 að því leyti.
Árið 2007 gerði E lánssamning við L hf. og var 66% lánsfjárhæðarinnar tengd gengi erlendra gjaldmiðla. L hf. endurútreiknaði í október 2010 gengistryggða hluta lánsins miðað við stöðu þess í júní það ár, sem var síðasti gjalddagi sem E greiddi af láninu fyrir endurútreikning þess. Ágreiningur aðila laut að endurkröfu E vegna ætlaðra ofgreiðslna í gengistryggða hluta lánssamningsins. Deildu aðilar um forsendur útreikninga en ekki fjárhæðir, en með endurútreikningi sínum reiknaði L hf. sér viðbótarvexti fyrir liðna tíð frá stofndegi lánssamningsins til júní 2010. Með hliðsjón af því hvernig greiðsla afborgana og samningsvaxta var háttuð milli aðila var talið að miða yrði við það að komin hefði verið á nægileg festa við framkvæmd samningsins. Þá var talið að sú fjárhæð sem L hf. hefði endurútreiknað væri um það bil 24% af upphaflegri fjárhæð gengistryggða hluta lánssamningsins og 153% ef miðað væri við hlutfall af greiddum vöxtum. Lægi samkvæmt þessu í hlutarins eðli að viðbótargreiðslan væri umtalsverð og fæli í sér röskun á fjárhagslegum högum E. Samkvæmt þessu var fallist á með héraðsdómi að E hefði hvorki glatað rétti sínum til að bera fyrir sig fullnaðarkvittanir með fyrirvaralausum afborgunum sínum né vegna tómlætis við að hafa uppi kröfu sína um endurgreiðslu. Það stæði L hf. nær en E að bera þann vaxtamun sem deilt væri um í málinu og gæti L hf. því ekki krafið hann um viðbótargreiðslur vegna þegar greiddra vaxta aftur í tímann. Var L hf. gert að greiða E 338.041 krónur.
Aðfararmál
Fallist var á kröfur I gegn L vegna uppgjörs láns sem bundið var ólögmætri gengistryggingu. L var dæmt til að greiða réttarfarssekt þar sem það var talið hafa komið I að ófyrirsynju í þá stöðu að þurfa að höfða málið auk þess að halda fram kröfum og mótbárum sem L mátti vita að voru haldlausar.
Fallist var á sjónarmið skuldara láns, sem bundið hafði verið við gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti, á þá leið að lánveitanda væri óheimilt að krefja hann afturvirkt um frekari vexti.
M krafðist þess að L hf. yrði gert að afhenda sér innstæðu handveðsreiknings gegn uppgreiðslu áhvílandi lána á eigninni H á grundvelli samkomulags sem komist hefði á milli hennar og L. L hf., sem tekið hafið við réttindum og skyldum L samkvæmt ákvörðun Fjármálaeftirlitsins 9. október 2008, hélt því hins vegar fram að ekkert slíkt samkomulag hefði verið gert og að hann hefði aldrei fengið beiðni M um uppgjör þessara lána. Þá krafðist M skaðabóta vegna þess tjóns sem hún taldi sig hafa orðið fyrir og rekja mætti til vanefnda á þeirri skyldu sem hún taldi L hafa tekist á hendur. L hf. var sýknað af bótakröfu M vegna þess tjóns sem hún kynni að hafa orðið fyrir vegna háttsemi L, með vísan til 2. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Af umsókn M um stofnun reikningsins, veðleyfum sem bankinn hafði gefið út í tengslum við sölu M á eigninni H, ákvæði kaupsamnings eignarinnar og samskipta M og L hf. á nánar tilgreindu tímabili mátti ráða, að L hf. hefði gagnvart M skuldbundið sig til að greiða upp, með því fé sem fengist fyrir sölu eignarinnar H, þau lán sem á henni hvíldu og ekki átti að flytja á aðra eign. L hf. hefði jafnframt borið að gera það svo fljótt sem verða mætti og í framhaldinu greiða M það sem eftir stæði á reikning hennar í samræmi við ákvæði handveðsyfirlýsingar. Þar sem ekkert var fram komið sem hefði verið því í fyrirstöðu að L hf. greiddi upp lánin á því tímamarki sem fyrsta greiðsla vegna sölu fasteignarinnar H barst inn á reikning M, var staðfest sú niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að taka aðalkröfu M þess efnis til greina.
Fallist var á sjónarmið skuldara láns, sem bundið hafði verið við gengi erlendra gjaldmiðla með ólögmætum hætti, á þá leið að lánveitanda væri óheimilt að krefja hann afturvirkt um frekari vexti.
Stefnda gert að afhenda stefnanda innistæðu handveðsreiknings gegn greiðslu lána miðað við stöðu þeirra þann 8. febrúar 2008. Stefndi sýknaður af skaðabóta- og miskabótakröfum stefnanda.
Samkvæmt kaupréttarsamningi átti H rétt á að kaupa tiltekna fasteign í verslunarhúsnæði sem var eign F. H krafðist afsals í samræmi við skilmála samnings í kjölfar þess að F lýsti yfir riftun. Var ekki talið að H hefði glatað rétti til að knýja kaupin fram og því var fallist á kröfur hans.