Dómstólaleit

S höfðaði mál og krafðist þess að Í yrði gert skylt að gefa út afsal til S fyrir bátnum B, ásamt öllu því sem honum fylgir, gegn greiðslu 3.500.000 króna. Málsatvik voru með þeim hætti að S og Í gerðu með sér samning um kaup S á bátnum B og skyldi kaupverð nema 10.000.000 króna. Eftir gerð kaupsamnings og greiðslu hluta kaupverðs kom í ljós að bátnum hafði verið úthlutað aflahlutdeild í makríl og deildu aðilar meðal annars um hverjum veiðiheimildir þessar tilheyrðu. Í dómi Landsréttar var rakið að með undirritun kaupsamningsins hefði S öðlast skilyrtan eignarrétt á hinum selda báti. Samkvæmt samningnum hvíldi sú skylda á honum að greiða eftirstöðvar kaupverðsins á þeim tíma sem um var samið og efna samningsskuldbindingar sínar að öðru leyti. Þá væri sérstaklega tekið fram í kaupsamningnum að afsalsgerð yrði þegar lokagreiðsla hefði verið innt af hendi. Í útgáfu afsals fælist að jafnaði yfirlýsing seljanda um að kaupandi hefði að fullu efnt skyldur sínar samkvæmt kaupsamningi. Af dómaframkvæmd mætti ráða, að þegar fiskveiðilöggjöf væri breytt á þann veg að veiðar sem áður voru frjálsar yrðu háðar takmörkunum, aflaheimildum úthlutað samkvæmt nýjum reglum á grundvelli fyrri veiðireynslu og ekkert kveðið á um það í kaupsamningi hverjum þær veiðiheimildir skuli tilheyra, eigi seljandi að jafnaði rétt á að fá þær veiðiheimildir framseldar. Samkvæmt því yrði að fallast á að Í hafi átt rétt á að fá í sinn hlut þær veiðiheimildir sem ágreiningur snerist um. S hefði neitað að samþykkja framsal á þessum réttindum til Í og því væri að óbreyttu ekki unnt að fallast á kröfur hans um að Í gæfi út afsal til hans fyrir bátnum. Þá hefði S hvorki greitt eftirstöðvar kaupverðsins í samræmi við efni kaupsamningsins né boðið fram greiðslu á vöxtum til fullnaðaruppgjörs á kaupverðinu. Var hinn áfrýjaði dómur því staðfestur um sýknu Í að svo stöddu.

Ú ehf. og S hf. höfðuðu mál til viðurkenningar á skaðabótaábyrgð Í á tjóni sem þeir töldu sig hafa orðið fyrir vegna úthlutunar á sérstökum byggðakvóta á Þingeyri sex tiltekin fiskveiðiár. Með ákvörðun Byggðastofnunar á árinu 2018 var umsókn Ú ehf. og S hf. um úthlutun þessara viðbótaraflaheimilda hafnað. Í framhaldi af því gerði stofnunin samning við fiskvinnslufyrirtæki með starfsstöð á Þingeyri og tilteknar útgerðir, þar á meðal. smábátasjómenn, á Þingeyri. Í dómi Landsréttar kom fram að málefnaleg sjónarmið hefðu legið að baki ákvörðun Byggðastofnunar um að hafna umsókn Ú ehf. og S hf. og ganga til samninga við aðra umsækjendur, en sú ákvörðun hafi byggst á hinum sérstöku matskenndu sjónarmiðum sem byggju að baki 10. gr. a laga nr. 116/2006 um stjórn fiskveiða og reglugerðar nr. 643/2016, en þar sé horft til verndunar brothættra sjávarbyggða. Þá var því jafnframt hafnað að með ákvörðuninni hefði verið brotið gegn 10., 11. og 12. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Var Í því sýknað af kröfum Ú ehf. og S hf.

Eftir gildistöku laga nr. 116/2016 hinn 1. janúar 2017 áttu ellilífeyrisþegar ekki lengur rétt á sérstakri uppbót samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laga nr. 99/2007 um félagslega aðstoð, eins og áður hafði verið, heldur áttu þeir aðeins rétt á ellilífeyri samkvæmt 17. og 23. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Staða örorku- og endurhæfingarlífeyrisþega breyttist hins vegar ekki að þessu leyti við gildistöku laga nr. 116/2016. A og Ö höfðuðu mál gegn T til greiðslu vangreiddra bóta, viðurkenningar á skaðabótaskyldu eða til viðurkenningar á því að T hefði verið óheimilt að skerða tilgreindar greiðslur bóta umfram ákveðin mörk og byggðu á því að ellilífeyrisþegar, sem áður nutu sérstakrar uppbótar samkvæmt 2. mgr. 9. gr. laga nr. 99/2007, hefðu eftir þá kerfisbreytingu sem gerð var með lögum nr. 116/2016 notið betri réttinda en örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegar í sömu stöðu. Fæli það í sér ólögmæta mismunun af hálfu löggjafans. Í dómi Landsréttar var tekið undir það með héraðsdómi að almennt yrði ekki fullyrt að staða örorku- og endurhæfingar- lífeyrisþega hefði samkvæmt lögum verið í öllu tilliti hin sama eða sambærileg stöðu ellilífeyrisþega fyrir gildistöku laga nr. 116/2016. Máli skipti að almenni löggjafinn hefði þegar gripið til mótvægisaðgerða þar sem leitast var við að bæta örorku- og endurhæfingarlífeyrisþegum upp þann mun sem var á stöðu þeirra og ellilífeyrisþega eftir fyrrgreindar kerfisbreytingar. Landsréttur féllst á þá niðurstöðu héraðsdóms að ekki væri unnt að fallast á það að fyrirkomulag ákvörðunar um sérstaka uppbót á lífeyri vegna framfærslu, sbr. 2. mgr. 9. gr. laga nr. 99/2007, hefði falið í sér ólögmæta mismunun gagnvart A eða öðrum félagsmönnum Ö og þar með brot gegn 1. mgr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var niðurstaða hinna áfrýjuðu dóma um sýknu T því staðfest.

A og Ö höfðuðu mál gegn T til greiðslu vangreiddra bóta, viðurkenningar á skaðabótaskyldu eða til viðurkenningar á því að T hefði verið óheimilt að skerða tilgreindar greiðslur bóta umfram ákveðin mörk. Kærður var sá hluti héraðsdóms þar sem aðalkröfum A og Ö, varakröfu Ö og þrautavarakröfu A í málinu var vísað frá dómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að dómkröfur A og Ö væru skýrar. Deilt væri um það hvort sett ákvæði laga og reglugerðar hafi á tilgreindu tímabili gengið gegn ákvæðum stjórnarskrár þannig að ekki yrði á þeim byggt að öllu leyti. Þá breytti engu í þessu sambandi þó að einungis væri farið fram á að dómurinn liti að hluta til fram hjá reglu samkvæmt settu lagaákvæði og ákvæðum reglugerðar, enda fengist ekki séð að kröfugerð A og Ö fæli það í sér að viðkomandi dómkröfur þeirra leiddu til þess að dómstóllinn setti nýja lagareglu og færi með því inn á svið löggjafans í andstöðu við 2. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Að því virtu þóttu ekki efni til að vísa aðalkröfum A og Ö frá dómi á þeim grundvelli að sakarefnið heyrði ekki undir dómstóla, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá væru heldur ekki efni til að vísa þeim kröfum frá dómi á þeim grunni að þær væru svo vanreifaðar að ekki væru uppfyllt skilyrði d- og e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Í úrskurði Landsréttar kom jafnframt fram að í forsendum hins kærða dóms væri réttilega rakið að þrautavarakrafa A og varakrafa Ö væru reistar á sömu málsástæðum og lagarökum og aðalkröfur þeirra og varakrafa A. Af þeirri ástæðu var ekki talið að þessar kröfur A og Ö væru svo vanreifaðar að það leiddi til frávísunar þeirra frá dómi, sbr. 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Ákvæði hins kærða dóms um frávísun á kröfum A og Ö frá héraðsdómi var því fellt úr gildi og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Í málinu krafðist S 41.776 króna sem dregnar höfðu verið af ellilífeyri hennar í janúar og febrúar 2017 vegna greiðslna sem hún naut úr skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóði. Með lögum nr. 116/2016, sem tóku gildi 1. janúar 2017, voru gerðar breytingar á lögum nr. 100/2007 um almannatryggingar og eldri bótaflokkar ellilífeyrisþega samkvæmt þeim lögum, ellilífeyrir og tekjutrygging, sameinaðir undir því fyrrnefnda. Fyrir gildistöku laga nr. 116/2016 var tekjutryggingarhluti lífeyrisgreiðslna S skertur vegna greiðslna sem hún naut úr skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóði. Eftir lagabreytinguna var ekki heimilt að skerða ellilífeyri vegna slíkra tekna. Með lögum nr. 9/2017, sem tóku gildi 1. mars 2017, voru þær breytingar gerðar á lögum nr. 100/2007 að greiðslur til ellilífeyrisþega úr skyldubundnum lífeyrissjóðum skyldu teljast til tekna þeirra. Af því leiddi að lögin gerðu nú ráð fyrir að ellilífeyrisgreiðslur yrðu skertar vegna slíkra greiðslna, eins og verið hafði við útreikning á rétti ellilífeyrisþega til tekjutryggingar fyrir gildistöku laga nr. 116/2016. Skyldu lögin gilda afturvirkt um þá sem öðlast hefðu rétt til ellilífeyris 1. janúar 2017 og síðar. Byggði T á því í málinu að við setningu laga nr. 116/2016 hefðu átt sér stað augljós mistök sem löggjafinn hafi haft heimild til að leiðrétta með afturvirkum hætti. Í dómi Landsréttar kom fram að eftir gildistöku laga nr. 116/2016 hefði S átt kröfu til að fá ellilífeyri greiddan án skerðingar vegna greiðslna frá skyldubundnum atvinnutengdum lífeyrissjóðum, allt fram til þess er lög nr. 9/2017 tóku gildi. Þessi kröfuréttindi S nytu verndar 72. gr. stjórnarskrárinnar og þar sem þau hefðu verið gjaldfallin við gildistöku laga nr. 9/2017 yrðu þau ekki skert með afturvirkri og íþyngjandi löggjöf. Var því fallist á kröfu S.