Dómstólaleit

Kært var ákvæði í dómi héraðsdóms þar sem aðalkröfu S samkvæmt kröfulið A í stefnu, um að viðurkennt yrði með dómi að ógilt væri samkomulag S við R vegna fyrirhugaðrar uppbyggingar og breyttrar nýtingar á nánar tiltekinni lóð, var vísað frá dómi. Var það gert á þeim grundvelli að ógilding alls samkomulags aðila myndi óneitanlega hafa áhrif á útgefið byggingarleyfi og lóðarleigusamning enda væru efni samkomulagsins í heild forsenda fyrir gerð þeirra. S hefði því ekki lögvarða hagsmuni af ógildi samkomulagsins í heild og krafan talin fara samkvæmt efni sínu gegn 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991. Landsréttur taldi að S hefði gert grein fyrir því með skýrum hætti á hvaða grundvelli hann byggði aðalkröfu sína og að ljóst væri að ef fallist yrði á kröfu hans myndi sú úrlausn hafa áhrif á stöðu aðila að lögum. Í þeirri úrlausn yrði á hinn bóginn ekki tekin afstaða til þess hvort byggingarleyfi og lóðarleigusamningur skyldu felld úr gildi eða nánar hvernig uppgjöri á réttindum og skyldum aðila samkvæmt ógildum samningi skyldi háttað. Í ljósi framangreinds yrði að telja að krafa sóknaraðila endurspeglaði ágreining milli aðila um gildi fyrrgreinds samkomulags og að úrlausn þar um myndi hafa áhrif á stöðu þeirra. Efnismeðferð kröfunnar myndi þannig fela í sér úrlausn sakarefnis sem hefði raunhæft gildi fyrir S. Kröfu hans yrði því ekki vísað frá á þeim grunni að hann hefði ekki lögvarða hagsmuni af úrlausn hennar. Samkvæmt því var hið kærða ákvæði í héraðsdómi fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið að því leyti til efnislegrar meðferðar.

I höfðaði mál á hendur M og C til ógildingar á nánar tilteknum ákvæðum úrskurðar úrskurðarnefndar um upplýsingamál þar sem nefndin hafði komist að þeirri niðurstöðu að I bæri að afhenda M nánar tiltekin gögn sem meðal annars vörðuðu C. Með hinum kærða úrskurði var máli I vísað frá dómi á þeim grundvelli að aðild C til varnar væri vanreifuð. I bar því meðal annars við að nauðsynlegt væri að C ætti aðild að dómsmálinu enda gæti niðurstaða þess haft áhrif á hagsmuni félagsins. Ekki skipti máli hvort I freistaði þess að fá í lið með sér til sóknar aðila sem hefði lögvarða hagsmuni af niðurstöðu málsins eða stefndi honum til varnar. Með hliðsjón af sjónarmiðum I og að teknu tilliti til efnis hins umdeilda úrskurðar, sem öðrum þræði laut að því hvort umrædd gögn um C skyldu undanskilin upplýsingarétti almennings samkvæmt 9. gr. upplýsingalaga nr. 140/2012, féllst Landsréttur á að C ætti lögvarinna hagsmuna að gæta af úrlausn dómstóla um gildi úrskurðarins. Þótt C hefði ekki átt formlega aðild að stjórnsýslumálinu fyrir úrskurðarnefndinni þóttu þeir hagsmunir vera þess eðlis að félagið hefði sjálft getað, með vísan til 60. og 70. gr. stjórnarskrárinnar, leitað úrlausnar dómstóla um gildi úrskurðarins að því leyti. Þá taldi Landsréttur að aðild C að málinu hefði verið nægjanlega útskýrð í stefnu og að hún færi þannig ekki í bága við 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

E hf. krafði Q ehf. um greiðslu skuldar sem tilkomin var vegna ógreiddra reikninga fyrir vöru- og flutningsgjöld. Með úrskurði héraðsdóms var málinu vísað frá dómi án kröfu með vísan til þess að birting stefnu í málinu hefði ekki verið lögmæt. Hafði stefna verið birt á lögheimili framkvæmdastjóra Q ehf. fyrir maka hans. Framkvæmdastjóri Q ehf. var einnig varamaður í stjórn félagsins og taldi héraðsdómur hann af þeim sökum ekki vera fyrirsvarsmann þess í skilningi 4. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í úrskurði Landsréttar voru rakin ákvæði laga nr. 91/1991 og laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög. Tók Landsréttur fram að í framkvæmd hefði verið litið svo á að skráður framkvæmdastjóri einkahlutafélags gæti komið fram í dómsmáli sem stjórnandi félagsins samkvæmt fyrrgreindri 4. mgr. 17. gr. laga nr. 91/1991 og að birta mætti honum stefnu á hendur félaginu. Var ekki talið að annmarkar hefðu verið á birtingu stefnunnar og hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar úrlausnar.

Í málinu var deilt um hluta af landamerkjum á milli Kerlingardals 1 og 2 annars vegar og Höfðabrekku hins vegar. Með hinum kærða úrskurði var málinu vísað frá dómi af þeim sökum að rétt hefði verið að beina kröfum einnig að eiganda jarðarinnar Fagradals, sbr. 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Í úrskurði Landsréttar kom fram að ekki yrði með nokkru móti ráðið af gögnum málsins að dómkrafa KP o.fl. varðaði hagsmuni annarra en K ehf. sem eiganda jarðarinnar Höfðabrekku þannig að nauðsynlegt hefði verið að veita eiganda Fagradals kost á að svara til saka í málinu. Þá væri til þess að líta að dómur í málinu væri eingöngu bindandi fyrir þá sem ættu aðild að því og þá sem kæmu að lögum í þeirra stað, um þær kröfur sem þar væru dæmdar að efni til, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærður var dómur héraðsdóms þar sem ákæruefni á hendur X vegna vangreiddrar staðgreiðslu launamanna A ehf. og vangreidds virðisaukaskatts í rekstri sama félags, samtals að fjárhæð 30.500.044 krónur, var vísað frá dómi. Hafði X verið ákærður ásamt Y en ákæra á hendur hinum síðarnefnda laut að skattalagabrotum vegna þriggja félaga, A ehf., B ehf. og C ehf. Fyrir lá að heildarfjárhæð þeirra skattalagabrota sem tilgreind var í ákæru á hendur bæði X og Y nam 100.436.414 krónum. Í dómi héraðsdóms kom fram að engin rök stæðu til samlagningar þannig að horft væri til sakarefna vegna B ehf. og C ehf. gagnvart X. Vísað var til þess að í fyrirmælum ríkissaksóknara nr. 6/2021 kæmu fram viðmið um hvort máli yrði vísað til lögreglu að lokinni frumrannsókn skattrannsóknarstjóra. Þar sem ákæruefni á hendur X væri undir 50.000.000 króna viðmiði a-liðar 2. töluliðar fyrirmælanna og ekki yrði séð að verknaðurinn hefði verið framinn með sérstaklega vítaverðum hætti eða að ítrekunaráhrif væru uppfyllt, var það ekki talið samrýmast fyrirmælunum að vísa máli X til héraðssaksóknara. Að mati héraðsdóms hefði héraðssaksóknara borið að endursenda mál X til skattrannsóknarstjóra í stað þess að gefa út ákæru á hendur honum. Í úrskurði Landsréttar kom fram að í dómframkvæmd væri lagt til grundvallar að breytt tilhögun á refsimeðferð skattalagabrota eftir setningu laga nr. 29/2021 hefði ekki þýðingu við mat á refsinæmi þeirrar háttsemi sem X var ákærður fyrir. Þá taldi Landsréttur að ákæruvaldið hefði metið rannsókn málsins fullnægjandi og á grundvelli allra gagna málsins gefið út ákæru. Því hefði einnig ítrekað verið slegið föstu að ákvörðun um útgáfu ákæru sætti ekki endurskoðun dómstóla. Í ljósi þess hefðu skilyrði ekki verið uppfyllt til að vísa málinu frá dómi að því er varðaði ákæru á hendur X. Var ákvæði hins kærða dóms því fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka mál X til efnislegrar meðferðar.

K og Í höfðuðu mál á hendur B, P, M og S til heimtu skaðabóta eða afsláttar af kaupverði fasteignar vegna galla. Undir rekstri málsins fyrir héraðsdómi juku K og Í við kröfur sínar með framhaldsstefnu og nam endanleg kröfugerð þeirra 15.532.860 krónum, auk vaxta. Um hækkun stefnukröfu var einkum vísað til þess að kostnaður við viðgerðir á fasteigninni hefði numið hærri fjárhæð en miðað var við í matsgerð. Í héraðsdómi var vísað frá dómi hluta krafna K og Í í framhaldssök vegna vanreifunar. Fyrir Landsrétti kröfðust K og Í endurskoðunar á því ákvæði héraðsdóms. Í úrskurði Landsréttar var meðal annars tekið fram að gagnaframlagningu K og Í hafi ekki verið svo áfátt að ekki væri unnt að leggja dóm á kröfur sem þar að lyti. Þá varðaði ekki frávísun kröfu þeirra þótt gögn málsins bæru með sér að vera kynni að ráðist hafi verið í kostnaðarsamari viðgerðir en dómkvaddur matsmaður lagði til grundvallar að væru nauðsynlegar. Var hið kærða ákvæði í héraðsdómi um frávísun á hluta krafna sóknaraðila í framhaldssök fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið að því leyti til efnismeðferðar.

S höfðaði mál á hendur A og B til greiðslu eftirstöðva láns sem A og B tóku til kaupa á fasteign í Danmörku. Með hinum kærða úrskurði var málinu vísað frá héraðsdómi. Í úrskurði Landsréttar var rakið að forsendur úrskurðarins yrði að skilja á þann veg að ástæða frávísunar málsins hafi annars vegar verið sú ályktun héraðsdóms að c- liður 2. mgr. 1. gr. laga nr. 43/2000 um lagaskil á sviði samningaréttar ætti við um kröfu S og yrði því ekki byggt á lögunum í málinu og hins vegar að S hafi farið á svig við 10. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála með því að leggja fram skjöl á erlendu tungumáli, þar á meðal skjal það sem krafa S byggði á. Ekki var talið að málinu yrði vísað frá héraðsdómi á þeim grunni að lög nr. 43/2000 ættu ekki við enda félli skuldabréfið undir lögin og ekki fengist séð að S byggði að neinu leyti á séreðli viðskiptabréfa. Þá var ekki talið að málinu yrði vísað frá af þeim sökum að íslensk þýðing af tilteknum skjölum sem byggt var á í málinu hafi ekki verið lögð fram þegar það var munnlega flutt um frávísunarkröfu varnaraðila og gagnaöflun í málinu hafði ekki verið lýst lokið. Loks kom fram að í hinum kærða úrskurði væri vísað til 4. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991 til stuðnings niðurstöðu um frávísun málsins frá dómi. Hins vegar yrði ekki séð að A reisti kröfu um frávísun málsins á þeim grunni. Ekki yrði annað ráðið af málatilbúnaði S en að aðilasamlag til varnar í málinu styddist við 1. mgr. 19. gr. laganna. Af þeim sökum gæti 18. gr. þeirra ekki stutt kröfu varnaraðila um frávísun málsins. Var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli G o.fl. gegn L og Í var vísað frá dómi á grundvelli 1. og 2. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála þar sem með dómi Hæstaréttar í máli nr. 560/2009 hefði verið tekin bein afstaða til þess sakarefnis sem fælist í dómkröfum G o.fl. um viðurkenningu á því að G o.fl. teldust vera hlutfallslegir rétthafar jarðhitaréttinda sem L nýtti á svonefndu ríkissvæði á reitum merktum A og B og kröfur G o.fl. um endurgjald fyrir þá nýtingu. Í úrskurði Landsréttar kom fram að dómkröfur G o.fl. litu að rétti yfir jarðhitaréttindum sem stæðu utan hins svonefnda ríkissvæðis. Dómkröfur í nefndu hæstaréttarmáli hefðu ekki lotið að réttindum yfir þessum svæðum, heldur einvörðungu að réttindum sem leidd hefðu verið af ríkissvæðinu sjálfu. Hefði því ekki áður verið dæmt um dómkröfur G o.fl. í málinu, sbr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Úr því yrði ekki leyst nema með efnisdómi hvort tilvist nánar tilgreindra jarðhitageyma hafi verið leidd í ljós eða hvort unnt sé að skipta jarðhitaréttindunum. Þá yrði heldur ekki leyst úr nema með efnisdómi hvort G o.fl. hefðu nú þegar á grundvelli tilgreinds rammasamnings frá árinu 2005 ráðstafað svo skuldbindandi væri jarðhitaréttindum á því svæði sem skilgreint væri sem svæði C í kröfugerð G o.fl. Málatilbúnaður G o.fl. væri ekki í andstöðu við d-lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 þannig að frávísun varðaði og hefðu G o.fl. lögvarða hagsmuni af kröfum sínum í málinu. Þá var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að aðild til sóknar í málinu fullnægði skilyrðum 2. mgr. 18. gr. laga nr. 91/1991. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnislegrar meðferðar.

A og Ö höfðuðu mál gegn T til greiðslu vangreiddra bóta, viðurkenningar á skaðabótaskyldu eða til viðurkenningar á því að T hefði verið óheimilt að skerða tilgreindar greiðslur bóta umfram ákveðin mörk. Kærður var sá hluti héraðsdóms þar sem aðalkröfum A og Ö, varakröfu Ö og þrautavarakröfu A í málinu var vísað frá dómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að dómkröfur A og Ö væru skýrar. Deilt væri um það hvort sett ákvæði laga og reglugerðar hafi á tilgreindu tímabili gengið gegn ákvæðum stjórnarskrár þannig að ekki yrði á þeim byggt að öllu leyti. Þá breytti engu í þessu sambandi þó að einungis væri farið fram á að dómurinn liti að hluta til fram hjá reglu samkvæmt settu lagaákvæði og ákvæðum reglugerðar, enda fengist ekki séð að kröfugerð A og Ö fæli það í sér að viðkomandi dómkröfur þeirra leiddu til þess að dómstóllinn setti nýja lagareglu og færi með því inn á svið löggjafans í andstöðu við 2. gr. stjórnarskrárinnar nr. 33/1944. Að því virtu þóttu ekki efni til að vísa aðalkröfum A og Ö frá dómi á þeim grundvelli að sakarefnið heyrði ekki undir dómstóla, sbr. 1. mgr. 24. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Þá væru heldur ekki efni til að vísa þeim kröfum frá dómi á þeim grunni að þær væru svo vanreifaðar að ekki væru uppfyllt skilyrði d- og e-liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Í úrskurði Landsréttar kom jafnframt fram að í forsendum hins kærða dóms væri réttilega rakið að þrautavarakrafa A og varakrafa Ö væru reistar á sömu málsástæðum og lagarökum og aðalkröfur þeirra og varakrafa A. Af þeirri ástæðu var ekki talið að þessar kröfur A og Ö væru svo vanreifaðar að það leiddi til frávísunar þeirra frá dómi, sbr. 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Ákvæði hins kærða dóms um frávísun á kröfum A og Ö frá héraðsdómi var því fellt úr gildi og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar.

Kært var ákvæði héraðsdóms þar sem kröfu A um laun í uppsagnarfresti var vísað frá dómi án kröfu með vísan til þess að verulega vantaði upp á samhengi málsástæðna, kröfugerðar og gagna málsins. Í úrskurði Landsréttar kom fram að héraðsdómara hefði verið rétt að benda A á það, teldi hann framlagningu hluta kjarasamnings ófullnægjandi, og beina því til A að bæta úr. Þá hefðu dómkröfur A sýnilega byggst á gögnum málsins þótt fjárhæðir hefðu verið misritaðar í málsástæðukafla. Að því virtu og þar sem málatilbúnaður A um framangreinda kröfu þótti ekki haldinn öðrum annmörkum sem ættu að leiða til frávísunar var hið kærða frávísunarákvæði fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að leysa efnislega úr kröfu A um laun í uppsagnarfresti.

Kært var ákvæði í dómi héraðsdóms þar sem vísað var frá dómi kröfu A um skilnað að borði og sæng frá B af þeirri ástæðu að ekki lægi fyrir yfirlýsing beggja hjóna um eignaleysi, staðfest fyrir sýslumanni eða dómara. Þar sem bætt var úr þessum annmarka við meðferð málsins fyrir Landsrétti var ákvæði hins kærða úrskurðar fellt úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka þann þátt málsins til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu A um forsjá sona þeirra A og B, þar til endanleg ákvörðun um forsjá lægi fyrir, var hafnað en kröfu hennar um að ákveðið yrði hjá hvoru foreldri þeir skyldu eiga lögheimili til bráðabirgða var vísað frá dómi. Í úrskurði Landsréttar kom fram að að fenginni niðurstöðu um að hafna kröfu A um forsjá til bráðabirgða hefði dóminum borið að taka jafnframt afstöðu til ágreinings aðila um hvernig færi um lögheimili drengjanna á tímabilinu, með hliðsjón af 2. mgr. 35. gr. barnalaga nr. 76/2003. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.