Dómstólaleit

B var vikið úr starfi sem stuðningsfulltrúa á sambýli sem Ö rak í kjölfar atviks sem átti sér stað milli B og eins íbúa sambýlisins. Deildu aðilar um lögmæti brottvikningarinnar og hvort B ætti rétt á skaða- og miskabótum úr hendi Ö. Héraðsdómur taldi að Ö hefði brotið gegn rannsóknarreglu stjórnsýslulaga með því að láta ekki fara fram fullnægjandi rannsókn á atvikinu og þeim ávirðingum sem á B voru bornar áður en honum var vikið fyrirvaralaust úr starfi. Hefði brottvikning hans því verið ólögmæt. Dómurinn taldi hins vegar ósannað að B hefði orðið fyrir tjóni vegna brottvikningarinnar, en dæmdi Ö til að greiða honum miskabætur. Hæstiréttur féllst á með héraðsdómi að málsmeðferð Ö hefði verið í andstöðu við 10. gr. stjórnsýslulaga. Þá taldi rétturinn að B ætti rétt á skaðabótum úr hendi Ö vegna þessa sem voru hæfilega metnar 2.000.000 krónur, auk miskabóta sem ákveðnar voru 500.000 krónur. Var Ö því gert að greiða B samtals 2.500.000 krónur.

J krafði S ehf. um vangoldin laun í uppsagnarfresti og vegna yfirvinnu, orlof og desemberuppbót sem hann taldi sér bera þar sem S ehf. hefði verið óheimilt að segja fyrirvaralaust upp ráðningarsamningi þeirra á milli. Byggði S ehf. á því að J hefði brotið trúnaðarskyldur gagnvart sér sem heimilaði félaginu að rifta ráðningarsamningnum. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að ráðið yrði af framburði annars fyrirsvarsmanns S ehf. að J hefði gert kröfu um greiðslu yfirvinnu og að til hafi staðið að ganga frá einhverskonar samkomulagi þar að lútandi, en það hafi ekki verið gert. Lá fyrir að J fékk ekki greitt fyrir yfirvinnu á ráðningartímanum og gögn málsins báru ekki með sér að J hefði gert kröfu að nýju þar að lútandi fyrr en þremur og hálfum mánuði eftir að ráðningarsamningnum var rift. Yrði J að bera hallan af sönnunarskorti um að náðst hefði samkomulag milli aðila um greiðslu launa fyrir yfirvinnu og var S ehf. því sýknaður af kröfu J þess efnis. Á hinn bóginn var ekki fallist á með S ehf. að fyrir lægi sönnun um að J hefði brotið gegn trúnaðar- og starfsskyldum sínum hjá S ehf. með þeim hætti að réttlætt hefði fyrirvaralausa riftun á ráðningarsamningi hans. Var því tekin til greina krafa J um greiðslu launa í uppsagnarfresti ásamt desemberuppbót, orlofi og orlofsuppbót.

S hóf störf hjá S ehf. í janúar 2014 og starfaði þar fram í maí 2015 er ráðningarsamningi hennar var fyrirvaralaust sagt upp. Voru ástæður uppsagnar S meðal annars þær að hún hefði verið í forsvari fyrir annað fyrirtæki sem einnig hefði verið í ferðaþjónustu og að hún hefði sinnt störfum fyrir umrætt félag í vinnutíma sínum og meðal annars sent tölvuskeyti í nafni S ehf. vegna erinda er vörðuðu það félag. Í málinu krafðist S bóta vegna uppsagnarinnar. Í dómi Hæstaréttar kom fram að með vísan til forsendna hins áfrýjaða dóms væri fallist á þá niðurstöðu að S hefði ekki í starfi sínu hjá S ehf. brotið af sér með þeim hætti gegn trúnaðar- og starfsskyldum sínum að réttlætt hafi fyrirvaralausa riftun á ráðningarsamningi hennar. Var því talið að S ætti rétt til bóta vegna uppsagnarinnar sem næmi fjárhæð þeirra launa er hún hefði haft á uppsagnartíma samningsins.

O hóf störf hjá P hf. á árinu 2012 og starfaði þar fram í ágúst 2014 er honum var sagt fyrirvaralaust upp starfi vegna meints brots á trúnaðarskyldu. O höfðaði mál gegn P hf. og krafðist bóta vegna uppsagnarinnar. Var talið að P hf. hefði ekki með framburði fjármálastjóra félagsins gegn andmælum O sýnt fram á að hinn síðarnefndi hefði verið áminntur í skilningi vinnuréttar. Var talið að P hf. hefði ekki verið heimilt án áminningar að segja O upp starfi vegna vítaverðrar vanrækslu í starfi. Þá hefðu sannaðar ávirðingar P hf. á hendur O varðað lága fjárhæð. Taldi Hæstiréttur því að O ætti rétt til bóta vegna fyrirvaralausrar uppsagnar.

Í febrúar 2013 var H, sem gegndi stöðu 1. stýrimanns á tilgreindu skipi V hf., látinn undirgangast vímuefnapróf eftir komu skipsins til landsins. Í þvagsýninu greindist tetrahýdrókannabínólsýra og var sú niðurstaða staðfest af Rannsóknastofu í lyfja- og eiturefnafræði. H var umsvifalaust sagt upp starfi sínu og höfðaði hann í kjölfarið mál gegn V hf. til heimtu skaðabóta. Talið var að H hefði mátt vera fyllilega ljóst hverju það varðaði ef reglur V hf. um vímuefnalausan vinnustað yrðu brotnar, en hann hafði gengist undir þessar reglur ári áður með undirritun sinni. Þá hefði hann veitt samþykki sitt til töku sýnisins, sbr. 1. tölulið 1. mgr. 9. gr. laga nr. 77/2000 um persónuvernd og meðferð persónuupplýsinga. Var því ekki fallist á með H að framangreint lyfjapróf hefði falið í sér brot á friðhelgi einkalífs hans. Þar sem að ólögmætt ávana- og fíkniefni hafði mælst í þvagi H og með hliðsjón af ákvæðum 2. og 3. mgr. 238. gr. siglingalaga nr. 34/1985 hefði hann verið óhæfur til að stjórna skipinu umrætt sinn. Var V hf. því sýknað af kröfum H.

Ó starfaði sem tollvörður en var vikið frá embætti um stundarsakir og síðar að fullu. Áður höfðu fjórir menn verið handteknir fyrir að taka ófrjálsri hendi áfengi sem skyldi farga. Þeir kváðu Ó hafa verið í vitorði með þeim við þessa háttsemi, en Ó neitaði því. Í sakamáli gegn þeim voru fjórmenningarnir sakfelldir en Ó var sýknaður þar sem ekki var talið sannað að hann hafi gerst sekur um þá háttsemi sem ákært var fyrir. Krafðist Ó skaðabóta vegna fjártjóns og miska þar sem honum hafi með ólögmætum hætti verið vikið úr embætti tollvarðar. Ekki var talið að annmarkar hafi verið á lausn Ó úr embætti um stundarsakir. Honum hafi svo verið vikið frá embætti að fullu áður en úrslit yrðu fengin í sakamáli. Ó hafi verið sýknaður í sakamálinu og komi þær ástæður sem ákært var fyrir því ekki til neinna álita við úrlausn málsins. Ráðagerð í lausnarbréfi um fleira en refsiverð brot sem hafi legið að baki stöðumissinum hafi verið almenn og óljós. Talið var að þegar virtur væri sá grundvöllur að frávikningu Ó úr starfi að fullu, sem lagður hafi verið með bréfum tollstjóra, geti síðar gefnar ástæður ekki skipt máli til að réttlæta frávikninguna. Hafi ekki verið sýnt fram á að lagaskilyrði hafi verið til að víkja Ó að fullu úr embætti. Voru skaðbætur til Ó ákveðnar með hliðsjón af dómaframkvæmd á því sviði réttarins sem um ræðir og 2. mgr. 32. gr. laga nr. 70/1996, en ekki þóttu efni til að taka til greina kröfu um miskabætur.

S var veitt lausn um stundarsakir úr embætti deildarstjóra tollgæslunnar á Selfossi vegna gruns um að hann hefði átt aðild að tolla- og hegningarlagabrotum í tengslum við tollafgreiðslu á nánar tilgreindum bifreiðum. Hann var ákærður fyrir hluta af þessum sakargiftum og fyrir brot í opinberu starfi. Áður en dómur var lagður á sakarefnið var ákveðið að víkja S úr embætti að fullu á grundvelli 2. mgr. 29. gr. laga nr. 70/1996 um réttindi og skyldur starfsmanan ríkisins en þá hafði nefnd skv. 27. gr. sömu laga komist að þeirri niðurstöðu að rétt hefði verið að leysa hann frá starfi um stundarsakir. S var sýknaður af þeim atriðum sem hann var ákærður fyrir með dómi Héraðsdóms Suðurlands og í kjölfarið krafði hann íslenska ríkið um bætur fyrir ólögmæta frávikningu. Það var mat réttarins að staðið hefði verið rétt að lausn S úr starfi um stundarsakir. Þá var talið að með þeirri háttsemi, sem vísað hafði verið til þegar S var leystur frá starfi, og sakargiftir í refsimálinu tóku ekki til, hefði hann virt að vettugi skýrar reglur sem giltu um tollafgreiðslu á innfluttum vörum eða sendingum. Var um margítrekuð afglöp af sama toga að ræða sem ekki var unnt að rekja til reynsluleysis S. Varð hann með þessu uppvís að stórfelldri og ítrekaðri vanrækslu og hirðuleysi í starfi sínu og brást því trausti, sem honum var sýnt. Að þessu virtu var á það fallist að heimilt hafi verið að víkja S úr embætti að fullu. Íslenska ríkið var því sýknað af kröfum S.

B, sem var yfirvélstjóri á skipi í eigu S ehf., og kom um borð eftir að hafa neytt áfengis, var sagt fyrirvaralaust upp störfum og vísað frá borði sökum ölvunar. Hélt S ehf. því hvorki fram að um ítrekað brot hefði verið að ræða hjá B né að hann hefði áður sætt áminningu, sbr. 4. tl. 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga nr. 35/1985. Var uppsögnin því talin ólögmæt og S ehf. því gert að greiða B laun í þrjá mánuði í uppsagnarfresti auk vangreiddra launa.

Málið varðaði fyrirvaralausa brottvikningu F úr starfi vélstjóra á skipi E. Fyrir lá að F var veitt skrifleg aðvörun 15. september 1999 vegna áfengisneyslu í ferð, sem stóð frá 31. ágúst til 12. september sama ár, en þar kom fram að frekari agabrot vörðuðu fyrirvaralausri uppsögn úr starfi. E hélt því fram að F hafi aftur brotið á sama hátt af sér í ferð, sem stóð frá 10. til 23. janúar 2000, en við lok hennar var honum vikið úr starfi. Þessar ávirðingar áttu sér stoð í skýrslu, sem skipstjóri gerði 24. sama mánaðar, en hana staðfesti hann fyrir dómi. Nægilega þótti í ljós leitt að F hafi verið undir áhrifum áfengis í síðustu ferð sinni og var E sýknað af kröfum F, sbr. 3. mgr. 24. gr. sjómannalaga.

I, sem vikið hafði verið úr starfi framkvæmdastjóra O án undangenginnar áminningar, krafðist greiðslu launa í uppsagnarfresti. O krafðist sýknu á þeim grundvelli að I hefði gefið villandi upplýsingar um starfsferil sinn við ráðninguna og frammistaða hans í starfi verið óviðunandi og valdið O stórtjóni. Talið var, að gegn andmælum I hefði O ekki tekist að sanna að I mætti kenna um hve illa tókst til vegna þeirra samninga sem um ræddi í málinu. Kröfum O um skaðabætur úr hendi I var og hafnað þar sem O tókst eigi sönnun þess að tjón sem félagið varð fyrir mætti rekja til saknæmrar háttsemi I. Launakrafa I, sem studdist við skýrt ákvæði í ráðningarsamningi aðila, var samkvæmt þessu tekin til greina.

Skipverjinn J hafði leynt tollskyldum varningi um borð og var því talið ótvírætt að skipstjóri hefði haft heimild samkvæmt 6. tl. 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 til að víkja J úr skipsrúmi vegna brota hans. Þar sem það var ekki gert innan þess 7 daga frests sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 24. gr. sömu laga, og S hf. hafði ekki sýnt fram á að í þessu tilviki væru sérstakar ástæður sem réttlættu lengri frest, var uppsögn J talin ólögmæt. Á þeim grundvelli átti J rétt til bóta samkvæmt 1. mgr. 25. 25. gr. sjómannalaga, sbr. 9. gr. laganna.

Skipverjinn G hafði leynt tollskyldum varningi um borð og var því talið ótvírætt að skipstjóri hefði haft heimild samkvæmt 6. tl. 1. mgr. 24. gr. sjómannalaga nr. 35/1985 til að víkja G úr skipsrúmi vegna brota hans. Þar sem það var ekki gert innan þess 7 daga frests sem mælt er fyrir um í 2. mgr. 24. gr. sömu laga, og S hf. hafði ekki sýnt fram á að í þessu tilviki væru sérstakar ástæður sem réttlættu lengri frest, var uppsögn G talin ólögmæt. Á þeim grundvelli átti G rétt til bóta samkvæmt 1. mgr. 25. 25. gr. sjómannalaga, sbr. 9. gr. laganna.

(Jóhannes Karl Sveinsson hrl.) Deilt var um hvenær og með hvaða hætti starfslok verslunarstjórans L urðu hjá S hf. og hvort hún ætti rétt til launa í uppsagnarfresti. Þótt fallist væri á það með S hf. að margt benti til þess að vanræksla L í starfi hefði verið slík að réttlætt kynni að hafa brottvikningu hennar úr starfi að undangenginni áminningu, var ljóst að S hf. byggði uppsögn L í raun alls ekki á þessum ávirðingum og áminnti hana ekki þótt fundið hefði verið að störfum hennar. Brottvikning L yrði því ekki réttlætt með ávirðingum hennar fyrir tilgreint tímamark. Fallist varð á það með S hf. að eins og framlögð læknisvottorð voru úr garði gerð hefði L ekki sýnt fram á að veikindi hennar hefðu verið slík að þau réttlættu þá háttsemi hennar að fara fyrirvaralaust og án skýringa í veikindafrí og vera fjarvistum í 16 daga áður en S hf. réð nýjan verslunarstjóra og vék henni þannig úr starfi í raun. Þrátt fyrir fjarveru L gerði S hf. engan reka að því að krefja hana um læknisvottorð áður en félagið vék henni frá störfum og lá því ekki fyrir á þeirri stundu að um óheimila fjarveru væri að ræða. Talið var að eins og S hf. stóð að málum ætti L rétt á bótum vegna ólögmætrar uppsagnar. Bætur voru þó lækkaðar með tilliti til þess að L hafði ekki sinnt þeirri skyldu að reyna að takmarka tjón sitt.

X var ákærður fyrir hilmingu og þjófnað. Hæstiréttur taldi sannað að X hefði tekið við úr höndum óþekkts manns tösku og bakpoka, sem höfðu að geyma myndavélar o.fl., og falið á heimili sínu þrátt fyrir að honum hlyti að hafa verið ljóst að munanna hefði verið aflað með auðgunarbroti. Þá taldi Hæstiréttur sannað með vísan til játningar X og annarra gagna málsins að hann hefði farið inn í nýbyggingu og stolið þaðan rafhlöðuborvél og naglabyssu. X hafði hlotið 27 refsidóma frá árinu 1978 og voru framangreind brot framin fyrir uppsögu síðasta dómsins. Var honum dæmdur hegningarauki, sbr. 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, og refsing hans ákvörðuð með hliðsjón af 77. gr., 71. gr., 72. gr. og 255. gr. sömu laga, en J var vanaafbrotamaður. Var X dæmdur í 6 mánaða fangelsisvist.

J var ráðinn munnlega sem vélarvörður á fiskiskip V. Starfaði hann á skipinu meðan það var bundið við bryggju, en hætti störfum í kjölfar ósættis við skipstjórann um launakjör. Í málinu var talið sannað að V hefði krafist þess að J skrifaði undir samkomulag þess efnis hvert skyldi vera lágmarksverð fyrir hvert kíló af hinum ýmsu fisktegundum. Þá hefði skiptaverðmæti afla skips V ekki verið ákveðið sem hlutfall af því heildarverðmæti, sem V hefði fengið fyrir hann, sbr. 1. gr. laga nr. 24/1986 um skiptaverðmæti og greiðslumiðlun innan sjávarútvegsins. Hæstiréttur taldi að J hefði verið heimilt að rifta ráðningarsamningnum og ganga frá borði þar sem V hefði með þessum hæti lýst því fyrirfram yfir að það hygðist ekki ætla að efna réttilega samninginn. Samkvæmt því bæri V að bæta J tjón sem hann hefði hlotið af þessum sökum. Í málinu deildu aðilar um það hvort J hefði verið ráðinn til einnar veiðiferðar eða í ótiltekinn tíma. Hæstiréttur taldi sannað að ráðning J hefði verið takmörkuð við þá veiðiferð sem í vændum var. Var V gert að greiða J fyrir hvort tveggja tímabilið meðan skip þess var bundið við bryggju og þá veiðiferð sem skipið fór í kjölfarið. Þá tók Hæstiréttur til greina kröfu J um að hann ætti sjóveðrétt í söluverði þess skips, sem hafði verið í eigu V en verið selt nauðungarsölu.

V, sem var 1. vélstjóri, mætti ölvaður til skips 2. desember 1999. Vék skipstjóri honum samstundis úr starfi munnlega af þeim sökum. Taldi V uppsögnina hafa verið ólögmæta og krafðist bóta af þeim sökum. Fallist var á að ölvunin hefði ekki verið gild uppsagnarástæða. 17. október 1999 hafði skipstjóri boðað V til sín á stjórnpall og sagt honum upp vegna óánægju með störf hans. Kvaðst V hafa litið svo á að fallið hefði verið frá fyrri uppsögninni. Ekkert var talið benda til þess og var því litið svo á að V hefði verið sagt upp störfum 17. október 1999. Var S því dæmdur til að greiða V laun til loka uppsagnarfrests.

X var ákærður fyrir tilraun til þjófnaðar. Var honum gefið að sök að hafa í fjögur skipti reynt að brjótast inn í fyrirtæki í auðgunarskyni. Var hann sakfelldur fyrir að hafa reynt það í þrígang en í einu tilviki þótti það ekki fyllilega sannað. Með hliðsjón af löngum brotaferli X var honum gert að sæta fangelsi í 12 mánuði.