Dómstólaleit

Dómur

Mál þetta var höfðað 4. apríl 2022 og dómtekið 19. september 2023.

Stefnendur eru Lárus Finnbogason, [...], Reykjavík og Guðmundur Kjartansson, [...], Garðabæ.

Stefndu eru D&T sf. og Deloitte ehf., báðir til heimilis að Smáratorgi 3, Kópavogi.

Dómkröfur stefnenda í stefnu eru eftirfarandi: „1. Aðalkröfur reistar á að eignarhlutir stefnenda í stefnda D&T sf. hafi ekki verið innleystir fyrir 62 ára aldur.

Stefnandi Guðmundur krefst þess aðallega að stefndi D&T sf. greiði sér 118.918.362 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.351.930 krónum frá 15. nóvember 2018 til 15. febrúar 2019, en af 6.703.860 krónum frá þeim degi til 15. maí 2019, en af 10.055.790 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2019, en af 18.818.042 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2020, en af 27.580.293 frá þeim degi til 15. maí 2020, en af 36.342.545 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2020, en af 46.520.323 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2021, en af 56.698.102 krónum frá þeim degi til 15. maí 2021, en af 66.875.880 krónum frá þeim degi til 1. júní 2021, en af 98.221.412 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2021, en af 108.564.887 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2022, en af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnandi Lárus krefst þess aðallega að stefndi D&T sf. greiði sér 87.123.231 krónu með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.351.930 krónum frá 15. nóvember 2018 til 15. febrúar 2019, en af 6.703.860 krónum frá þeim degi til 15. maí 2019, en af 10.055.790 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2019, en af 18.818.042 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2020, en af 27.580.293 frá þeim degi til 15. maí 2020, en af 36.342.545 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2020, en af 46.520.323 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2021, en af 56.698.102 krónum frá þeim degi til 15. maí 2021, en af 66.875.880 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2021, en af 76.769.755 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2022, en af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

1. Varakröfur reistar á að eignarhlutir stefnenda í stefnda D&T sf. hafi verið innleystir með bótaskyldum hætti 30. júní 2018.

   Verði ekki fallist á aðalkröfu gerir stefnandi Guðmundur eftirfarandi varakröfur:

   Að stefndi D&T sf. greiði sér 30.337.546 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 19.471.147 krónum frá 30. júní 2018 til 15. nóvember 2018, en af 22.823.077 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2019, en af 26.175.007 krónum frá þeim degi til 15. maí 2019, en af 29.526.937 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2019, en af 29.797.140 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2020, en af 30.067.343 krónum frá þeim degi til 15. maí 2020, en af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

   Að stefndi D&T sf. greiði sér skaðabætur að fjárhæð 29.628.455 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 5.715.407 krónum frá 15. maí 2020 til 15. maí 2021, en af 18.242.043 krónum frá þeim degi til 16. janúar 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

   Verði ekki fallist á aðalkröfu gerir stefnandi Lárus eftirfarandi varakröfur:

   Að stefndi D&T sf. greiði sér 30.337.546 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 19.471.147 krónum frá 30. júní 2018 til 15. nóvember 2018, en af 22.823.077 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2019, en af 26.175.007 krónum frá þeim degi til 15. maí 2019, en af 29.526.937 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2019, en af 29.797.140 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2020, en af 30.067.343 krónum frá þeim degi til 15. maí 2020, en af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

   Að stefndi D&T sf. greiði sér skaðabætur að fjárhæð 33.431.832 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 13.686.622 krónum frá 15. maí 2020 til 15. maí 2021, en af 24.758.862 krónum frá þeim degi til 16. janúar 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

2. Þrautavarakröfur reistar á að eignarhlutir stefnenda í stefnda D&T sf. hafi verið innleystir með bótaskyldum hætti 31. desember 2017.

   Verði ekki fallist á varakröfur gerir stefnandi Guðmundur eftirfarandi þrautavarakröfur:

   Að stefndi D&T sf. greiði sér 23.023.708 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 17.157.831 krónu frá 31. desember 2017 til 15. nóvember 2018, en af 19.113.123 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2019, en af 21.068.416 krónum frá þeim degi til 15. maí 2019, en af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

   Að stefndi D&T sf. greiði sér skaðabætur að fjárhæð 36.942.293 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 7.313.838 krónum frá 15. maí 2019 til 15. maí 2020, en af 13.029.245 krónum frá þeim degi til 25. maí 2021, en af 25.555.881 krónu frá þeim degi til 16. janúar 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

   Verði ekki fallist á varakröfur gerir stefnandi Lárus eftirfarandi þrautavarakröfur:

   Að stefndi D&T sf. greiði sér 23.023.708 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 17.157.831 krónu frá 31. desember 2017 til 15. nóvember 2018, en af 19.113.123 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2019, en af 21.068.416 krónum frá þeim degi til 15. maí 2019, en af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

   Að stefndi D&T sf. greiði sér skaðabætur að fjárhæð 40.745.670 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 7.313.838 krónum frá 15. maí 2019 til 15. maí 2020, en af 21.000.460 krónum frá þeim degi til 25. maí 2021, en af 32.072.700 krónum frá þeim degi til 16. janúar 2022, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga af allri fjárhæðinni frá þeim degi til greiðsludags.

3. Miskabótakröfur stefnenda.

   Stefnendur krefjast þess hvor fyrir sig að stefndu greiði sér óskipt miskabætur að fjárhæð 5.000.000 krónur með vöxtum samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 31. desember 2017 til 17. október 2020, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags.

4. Málskostnaður.

   Að lokum krefjast stefnendur hvor fyrir sig málskostnaðar óskipt úr hendi stefndu að teknu tilliti til virðisaukaskatts.“

   Í endanlegum kröfum stefndu, krefjast þeir aðallega sýknu af öllum kröfum stefnenda, en til vara að stefnda D&T sf. verði gert að greiða stefnendum hvorum um sig 10.866.399 krónur með dráttarvöxtum að liðnum einum mánuði frá dómsuppsögu. Í báðum tilfellum krefjast stefndu þess að stefnendum verði gert að greiða, in solidum, málskostnað að skaðlausu eða að mati dómsins.

   Málavextir og sönnunarfærsla:

   Stefnendur eru löggiltir endurskoðendur og störfuðu til fjölda ára innan Deloittesamstæðunnar á Íslandi, lengst af sem meðeigendur og svonefndir A-félagsmenn stefnda D&T sf. Stefnandi Guðmundur hóf störf hjá forvera Deloitte-samstæðunnar árið 1984 en stefnandi Lárus árið 1979. Skriflegir ráðningarsamningar voru á vegum Deloitte ehf. gerðir á árinu 2009. Fram til 1. júní 2017 mun stefndi D&T sf. hafi verið eini hluthafi Deloitte ehf. og til sama tíma gilti samkomulag frá 14. nóvember 2013 milli A- félagsmanna D&T sf. Breytingar urðu bæði á eignarhaldi og félagasamningum 30. maí 2017, sem tóku gildi 1. júní 2017, og var ætlað að koma í staðinn fyrir samkomulagið frá 14. nóvember 2013. Aðdraganda þess má rekja til ákvörðunar um að eitt alþjóðlegt Deloitte-félag færi með yfirstjórn allra Deloitte-félaga á Norðurlöndum, í Bretlandi, Belgíu, Hollandi og Sviss. Í þessum tilgangi var stofnað sameignarfélag í Bretlandi, Deloitte NWE LLP. Við stofnun þess félags urðu A-félagsmenn D&T sf. stofnfjáreigendur í Deloitte NWE, svonefndir „Equity Partners“ eða samstarfsaðilar. Þá voru gerðir samningar á milli Deloitte NWE LLP og Deloitte-aðildarfélaga, sem tryggðu Deloitte NWE LLP ákveðin stjórnunarleg yfirráð aðildarfélaga.

   Flestir A-félagsmenn stefnda D&T sf., þar á meðal stefnendur, samþykktu að ganga til fyrrgreinds samstarfs við Deloitte NWE LLP. Til staðfestu því voru þann 1. júní 2017 undirritaðir eftirtaldir þrír samningar:

   1. „Limited Liability Partnership Agreement of Deloitte NWE LLP“, nefndur NWE-samningurinn eða NWE Partneship Agreement. Aðilar að honum eru Deloitte NWE LLP og „Equity“ eigendur, þar á meðal stefnendur.

   2. „Shareholders Agreement for Deloitte ehf.“, svonefnt hluthafasamkomulag.

   Aðilar þess samnings eru Deloitte NWE LLP, D&T sf., og allir „Equity“ eigendur.

   3. „Partnership Agreement between the A-members of D&T sf.“, eða samningur á milli A-félagsmanna D&T sf. Aðilar hans eru stefndi D&T sf. og allir A- félagsmenn hans.

   Rekstur og efnahagur Deloitte ehf. og stefnda D&T sf. er mjög samofinn. Þannig segir til að mynda í hluthafasamkomulaginu að allir uppsafnaðir sjóðir einkahlutafélagsins og hagnaður tilheyri sameignarfélaginu og það er sama stjórn og sami forstjóri í báðum félögunum skv. samningunum.

   Reikningsár samstæðunnar er frá 1. júní til 31. maí. Eigendur eru á launum hjá einkahlutafélaginu eins og um starfsmenn væri að ræða. Sameignarfélagið fær hagnað einkahlutafélagsins sem síðan er úthlutað til eigenda skv. svonefndum reglum um hagnaðarskiptingu. Hagnaði er ekki skipt jafnt á milli eigenda heldur tekur úthlutun mið af fyrirfram ákveðnum einingafjölda sem er breytilegur á milli meðeigenda og á milli ára. Stjórn gerir tillögu um úthlutun eininga en um þetta er síðan fjallað á félagsfundum í sameignarfélaginu.

   Í aðdraganda meðeigendafundar í desember 2016 tilkynnti stjórn, á grundvelli tillagna forstjóra, um úthlutun einingafjölda fyrir rekstrarárið 2016/2017 þar sem var lagt til að stefnendum yrði úthlutað 180 einingum en þeir höfðu haft 220 einingar árin á undan. Stefnendur höfðu þá hætt þeim stjórnarstörfum sem þeir áður gegndu. Einingaúthlutun var áður til þriggja ára í senn en það breyttist fyrir rekstrarárið 2016/2017. Rekstrarárið 2017/2018 var stefnendum úthlutað 170 einingum sem skilaði

5. NWE-einingum.

   Með bréfum forstjóra stefnda Deloitte ehf., 19. desember 2017, lýsti hann yfir uppsögn á ráðningarsamningum stefnenda frá árinu 2009 og vísaði einnig til framangreindra félagasamninga frá 1. júní 2017. Í sama bréfi var stefnendum jafnframt tilkynnt um innlausn eignarhluta þeirra, „sbr. hluthafasamkomulag milli Deloitte LLP, D&T sf., og A-félagsmanna D&T sf.“ Innlausnin fór fram með því að gefin voru út tvö skuldabréf til stefnenda, útgefin af stefnda D&T sf. dags. 27. desember 2017, og greitt var fyrir laun í uppsagnarfresti. Bréfaskriftir áttu sér stað í framhaldi þessa á milli lögmanns stefnenda og Deloitte NWE LLP og Deloitte ehf. um lögmæti uppsagnanna, og innlausn stofnfjáreignarinnar, án niðurstaðna.

   Með stefnu birtri 30. nóvember 2018 höfðuðu stefnendur mál á hendur stefndu til að krefjast aðgangs að nánar tilteknum gögnum á grundvelli 20. gr. laga nr. 50/2007 um sameignarfélög. Með dómi Landsréttar 1. október 2021 í máli nr. 105/2020 var stefnda D&T sf. gert skylt að heimila stefnendum að skoða og skrá hjá sér upplýsingar úr flestum þeim gögnum sem stefnendur höfðu krafist aðgangs að.

   Í september 2020 sendu stefnendur fjárkröfu til stefndu vegna ágreinings þessa máls. Með bréfi stefnenda 16. desember 2021, til Gerðardóms Viðskiptaráðs Íslands (GVÍ), var þess farið á leit að ágreiningur aðila yrði tekinn til úrlausnar gerðardóms, með vísan til ákvæða í grein 17.3 í „Shareholders Agreement for Deloitte ehf.“, eða hluthafasamkomulaginu. Með bréfi lögmanns stefndu 11. janúar 2022 var þess krafist að málinu yrði vísað frá gerðardómi, með vísan til lögsögu, og þar sem öllum aðilum samningsins hefði ekki verið gefinn kostur á því að vera aðilar að málinu. Málinu var vísað frá Gerðardómi Viðskiptaráðs Íslands, með vísan til þess að stefndu hefðu ekki lagt fram umbeðna tryggingu fyrir málskostnaði.

   Í byrjun apríl 2022 höfðuðu stefnendur mál þetta. Í upphafi kröfðust stefndu frávísunar málsins. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness, dags. 28. september 2022, var máli þessu vísað frá dómi. Stefnendur kærðu úrskurðinn til Landsréttar og með úrskurði Landsréttar nr. 616/2022 þann 10. janúar 2023 var öllum málsástæðum stefndu fyrir frávísun málsins hafnað og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Aðalmeðferð fór fram þann 19. september 2023. Engar skýrslugjafir fóru fram við aðalmeðferð málsins.

   Málsástæður og lagarök stefnenda:

Um varnarþing og lögsögu:

Stefnendur líta svo á að málsaðilar hefðu samið um að málið skyldi leggja fyrir GVÍ í samræmi við ákvæði í grein 17.3 í hluthafasamkomulaginu. Stefndu hafi lýst því afdráttarlaust yfir að þeir telji GVÍ ekki hafa lögsögu um ágreiningsefnið. Stefnendur byggja á því að þessar yfirlýsingar séu skuldbindandi fyrir stefndu og að þeir hafi með þeim fyrir sitt leyti fallið frá áðurnefndu ákvæði um að ágreiningsefnið skyldi lagt fyrir GVÍ. Stefndu hafi því fyrirgert rétti sínum til að bera fyrir sig ákvæðið og sé stefnendum því heimilt að höfða mál þetta fyrir Héraðsdómi Reykjavíkur, sbr. 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991, sbr. einnig 24. gr. stofnsamnings stefnda D&T sf. Aðalkröfur stefnenda eru reistar á þeim rökum að eignarhlutir stefnenda í stefnda

D&T sf. hafi ekki verið innleystir fyrir 62 ára aldur:

Stefnendum var tilkynnt um uppsögn ráðningarsamnings þeirra og innlausn eignarhluta þeirra í stefnda D&T sf. með bréfi forstjóra Deloitte ehf. 19. desember 2017. Stefnendur byggja á að þessi ákvörðun hafi hvorki verið tekin í samræmi við lög né félagasamninga og hafi því verið ólögmæt og markleysa. Aðalkrafa stefnenda er reist á því að þar sem ekkert liggi fyrir um að eignarhlutir stefnenda í stefnda D&T sf. hafi verið innleystir með lögmætum hætti verði að líta svo á að stefnandi Guðmundur hafi notið réttinda sem félagsmaður í stefnda D&T sf. til loka þess rekstrarárs sem hann náði 62 ára aldri og skyldi sjálfkrafa innleystur og að stefnandi Lárus njóti sömu réttinda til loka þess rekstrarárs sem hann nær 62 ára aldri, sem er 31. maí 2022.

Aðalkrafa stefnanda Guðmundar samanstendur af þremur liðum. Í fyrsta lagi kröfum til nánar tiltekinna hlutdeilda í úthlutuðum hagnaði stefnda D&T sf. vegna rekstraráranna 2017/2018 – 2020/2021. Í öðru lagi kröfu til hlutdeilda í hagnaði sem haldið var eftir í félögunum vegna sama tímabils. Í þriðja lagi kröfu til hlutdeilda í nánar tilteknum styrk alþjóðafélags Deloitte sem greiddur var í mars 2017 að fjárhæð 84.336.000 krónur.

Aðalkrafa stefnanda Lárusar tekur aðeins til hlutdeildar í úthlutuðum hagnaði stefnda D&T sf. vegna rekstraráranna 2017/2018 – 2020/2021 þar sem rekstrarárið sem hann náði 62 ára aldri hafi ekki verið liðið, og aðrar kröfur því ekki gjaldfallnar. Aðalkrafa stefnanda Lárusar er að öllu leyti eins og fyrsti liður í aðalkröfum stefnanda Guðmundar.

Ólögmæt innlausn eignarhluta stefnenda:

Stefnendur byggja á því að eignarhlutar þeirra í stefnda D&T sf. njóti verndar 1. mgr. 72. gr. stjórnaraskrárinnar og að stefnendur verði ekki sviptir þessum eignum sínum nema skv. skýrri heimild í lögum eða þeim samningnum sem félagsskapurinn er grundvallaður á. Í 1. mgr. 36. gr. laga nr. 50/2007 um sameignarfélög er mælt fyrir um þær ástæður sem geta orðið grundvöllur brottvikningar úr sameignarfélagi. Stefnendur telja óumdeilt að engin af þeim ástæðum eigi við í þeirra tilviki. Þá segir í 2. mgr. sömu greinar að ákvörðun um brottvikningu skuli tekin á félagsfundi. Ljóst sé að það hafi ekki verið gert í tilviki stefnenda.

Í 6. mgr. 36. gr. laga nr. 50/2007 segir að víkja megi frá ákvæðum greinarinnar með samningi. Stefnendur byggja á að svo hafi ekki verið gert í tilviki stefnda D&T sf. Þvert á móti sé í 11. gr. stofnsamnings D&T sf. frá 26. september 2015 mælt fyrir um hvaða mál skuli tekin fyrir á aðalfundi félagsins og í 4. tl. er talið upp: „Nýir félagsmenn teknir inn og innlausn annarra“. Með eigendasamningnum sem undirritaður var 30. maí 2017, fylgdi sem viðauki uppfærður stofnsamningur stefnda D&T sf. Samningurinn var sendur inn til RSK 20. apríl 2018. Samningurinn er bæði á íslensku og ensku. Áðurnefndur 4. tl. 11. gr. samningsins er óbreyttur á íslensku frá fyrri samningi, en í enskri útgáfu ákvæðisins segir: „Admission of new members and dismissal of members“. Ákvarðanir um brottvikningu og innlausn félagsmanna skyldu þannig teknar á félagsfundi (aðalfundi) líkt og kveðið sé á um í 2. mgr. 36. gr. laga nr. 50/2007. Í öllu falli sé uppi verulegur vafi um hvort samið hafi verið um frávik frá 2. mgr. 36. gr. laga nr. 50/2007 að þessu leyti og verði í slíku tilviki að láta síðastnefnt ákvæði gilda.

Verði þrátt fyrir framangreint talið að samið hafi verið með skýrum hætti um frávik frá 2. mgr. 36. gr. laga nr. 50/2007 sé ljóst að þeim ákvæðum, sem til greina gætu komið að þessu leyti, hafi ekki verið fylgt í tilviki stefnenda. Stefnendur taka fram að við skýringu á efni þessara ákvæða og mat á því hvort þeim hafi verið fylgt verði í ljósi áðurnefndra ákvæða laga um sameignarfélög og stjórnarskrárvarinna eignarréttinda stefnenda að skýra allan vafa og óskýrleika þeim í hag.

Stefnendum var sagt upp störfum og tilkynnt um innlausn eignarhluta þeirra í stefnda D&T sf. með bréfi forstjóra Deloitte 19. desember 2017. Með bréfum lögmanns stefnenda annars vegar til Deloitte NWE 11. janúar 2018 og hins vegar til stefndu D&T sf. og Deloitte ehf. 26. janúar 2018 var því mótmælt að forstjórinn hefði heimild eða umboð til að segja upp meðeigendum ásamt því að óskað var eftir upplýsingum um það hvert félögin teldu að hann hefði sótt slíkt umboð. Með bréfum Deloitte NWE 10. maí 2018 og lögmanns stefndu 24. maí 2018 var því hafnað að forstjórann hefði skort slíkt umboð.

Stefnendur telja augljóst að forstjóri Deloitte á Íslandi hafi ekki haft vald, í raun alræðisvald, til að víkja eigendum úr stefnda D&T sf. Hefði hann slíkt alræðisvald gæti hann sagt upp ráðningarsamningum allra annarra meðeigenda, innleyst þeirra eignarhluti og þannig eignast félagið að fullu sjálfur. Stefnendur benda á að uppsagnarbréf þess meðeiganda stefnda D&T sf. sem sagt hafi verið síðast upp störfum á undan stefnendum hafi verið undirritað af stjórn stefndu. Af fyrrnefndum bréfum Deloitte, sem bárust fjórum mánuðum eftir fyrirspurn stefnenda, sé ljóst að félögin bera eingöngu fyrir sig að forstjórinn hafi haft umrætt umboð. Spurningum þeirra, um hvort og þá hvert forstjórinn hefði sótt umboð sitt var ekki svarað. Stoði ekki fyrir stefnda D&T sf. að halda því fram síðar að forstjórinn hafi sótt umboð sitt eitthvað annað. Hefði stefnda þá verið rétt og skylt að upplýsa stefnendur um það þegar eftir því var óskað svo stefnendur gætu lagt mat á lögmæti uppsagnar og innlausnar.

Stefnendur nefna þetta því stefndi D&T sf. lagði fram í júní 2020 í fyrrnefndu landsréttarmáli nr. 105/2020 fundargerð stjórnar stefndu D&T sf. og Deloitte ehf., 6. desember 2017. Í skjalinu er búið að afmá flestar upplýsingar en þar kemur fram að það væri mat stjórnar „að þessir tilteknu eigendur“ ættu ekki „samleið með okkur og samþykkt er að SPH og AD semji við þá um starfslok“ á þeim nótum sem kynnt hefði verið fyrir stjórninni. Næðust ekki samningar á þeim forsendum teldi stjórnin að ekki væri um aðra leið að ræða „en að slíta ráðningarsamningi þeirra“. Ekki sé hægt að sjá af skjalinu við hvaða eigendur er átt þar sem búið sé að afmá flestar upplýsingar í því. Eftir að stefnendur hafi fengið að skoða alla fundargerðina hjá stefnda D&T sf. 20. október 2021 í kjölfar dóms Landsréttar í máli nr. 105/2020 hafi komið í ljós að það voru þeir sem átt var við í fundargerðinni. Í fundargerðinni hafi komið fram tilvísun í tölvupóst Anders Dons (AD), forstjóra Deloitte Nordic, þar sem sagði: „Can your Partner Council provide their point of view and agreement to me in an e-mail that these two partner should have their agreements terminated. I don’t want to end up in a situation where the parnter council will disagree.“ Af þessu megi ráða að Anders Dons taldi þurfa aðkomu eigendaráðs í þessu máli.

Líkt og áður segi hafi stefndu í fyrsta lagi verið rétt og skylt að upplýsa stefnendur um þetta skjal þegar eftir bréfin í janúar 2018 hafi stefndu ætlað að byggja á því að forstjórinn hafi haft umboð stjórnar til að víkja stefnendum úr félaginu og innleysa eignarhluta þeirra. Í öðru lagi sé ekki hægt að ráða af umræddu skjali beint umboð til forstjóra til framangreinds. Í þriðja lagi, og það sem mestu máli skipti, hafi stjórn stefnda D&T sf. ekki heldur haft heimild til að víkja stefnendum úr félaginu og innleysa eignarhluti þeirra. Á meðeigendafundi í stefnda D&T sf. 17. ágúst 2017 hafi verið samþykkt tillaga um skipun nánar tiltekinna þriggja einstaklinga í svonefnt eigendaráð eða „Partners Council“.

Um eigendaráð sé fjallað í grein 8.27 o.áfr. í hluthafasamkomulaginu. Eins og þar megi sjá gegni eigendaráðið mikilvægu hlutverki og er meðal annars ætlað að tryggja jafnræði og sanngirni milli eigenda. Þá sé eigendaráðinu, sé það kosið, ætlað að taka við ákveðnum skyldum sem annars myndu hvíla á stjórn stefndu, þ. á m. fjalla um tillögur um nýja eigendur og starfslok eigenda. Þannig segi í grein 6.2 í hluthafasamkomulaginu að hafi eigendaráð ekki verið kosið megi stjórn stefndu eiga frumkvæði að því að leggja til starfslok (þ. á m. brottvikningu) eiganda.

Af framangreindu sé ljóst að þar sem eigendaráð hafi verið kosið 17. ágúst 2017 þá hafi því borið að eiga frumkvæði að því að leggja til brottvikningu stefnenda. Ekkert liggi fyrir um slíka afgreiðslu eigendaráðsins, og raunar ekki heldur stjórnar stefndu ef út í það sé farið, enda hafi því verið lýst yfir gagnvart stefnendum að forstjóri Deloittesamstæðunnar hafi haft heimild til að víkja þeim úr félaginu á grundvelli félagasamninga.

Stefnendur eigi rétt til hagnaðarhlutdeildar rekstrarárin 2017/2018-2020/2021:

Þar sem ekkert liggi fyrir um að eignarhlutir stefnenda í stefnda D&T sf. hafi verið innleystir í samræmi við lög eða félagasamninga, verði að líta svo á að eignarhluti þeirra hafi ekki verið innleystir og að þeir njóti enn réttinda í stefnda D&T sf. sem félagsmenn. Stefnendur eigi því skv. félagasamningum og almennum reglum um sameignarfélög, sbr. 2. mgr. 21. gr. laga nr. 50/2007, rétt á hlutdeild í hagnaði stefndu vegna rekstraráranna 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020 og 2020/2021.

Samkvæmt grein 6.17 í hluthafasamkomulaginu skal eigandi ekki síðar en á síðasta degi þess rekstrarárs þar sem hann nær 62 ára aldri losa sig við hluti sína í stefndu í samræmi við grein 6 í hluthafasamkomulaginu. Stefnandi Guðmundur varð 62 ára 29. apríl 2021. Stefnandi Guðmundur gerir því ráð fyrir að hlutur hans í stefnda D&T sf. teljist réttilega innleystur miðað við 31. maí 2021 sem hafi verið síðasti dagur rekstrarársins 2020/2021. Stefnandi Lárus náði á hinn bóginn 62 ára aldri á rekstrarárinu 2021/2022 sem enn var í gangi við höfðun málsins og áskildi stefnandi Lárus sér því rétt til að gera kröfu vegna hagnaðarhlutdeildar að því rekstrarári loknu, eftir atvikum með framhaldsstefnu.

Líkt og áður segir tekur úthlutun og skipting hagnaðar félagsmanna stefndu mið af fyrirframákveðnum einingafjölda sem félagsmönnum sé úthlutað skv. tillögu stjórnar og fjallað sé um á félagsfundum í sameignarfélaginu, allt skv. áðurnefndum reglum um hagnaðarskiptingu. Stefnendum hafi síðast verið úthlutað 170 einingum af stjórn stefnda D&T sf. vegna rekstrarársins 2017/2018. Þessi einingafjöldi skilaði stefnendum síðan

1. NWE-einingum sem lagðar séu til grundvallar endanlegri úthlutun. Í kaflanum „Úthlutun eininga eftir upphafsúthlutun“ í fyrrnefndum reglum segir: „Einingar eigenda geta ekki lækkað eða hækkað meira en um 30 einingar á hverju ári.“ Stefnendur leggja til grundvallar dómkröfum sínum sama einingafjölda, 165 einingar, enda hefur stefnendum ekki verið tilkynnt um neinar breytingar á þeim. Verðmæti hverrar einingar rekstrarárið 2017/2018 var 188.245 krónur. Stefnendur lögðu til grundvallar að verðmæti eininga hefði verið sama rekstrarárin á eftir og skoruðu á stefnda D&T sf. að sýna fram á hið gagnstæða. Frá hagnaðarhlutdeild séu dregnar þær launagreiðslur sem stefnendur hafi fengið á tímabilinu frá Deloitte ehf. Aðalkrafa stefnanda Guðmundar vegna hagnaðarhlutdeildar sé því 97.936.305 krónur og aðalkrafa stefnanda Lárusar sé 97.476.705 krónur, sbr. eftirfarandi töflu:

Guðmundur Lárus Virði úthlutaðra eininga:

Úthlutaðar einingar FY18 Virði eininga FY18 188.245 31.060.425 31.060.425 Frádráttur vegna launa FY18 -21.004.635 21.004.635 Úthlutaðar einingar FY19 Virði eininga FY19 188.245 31.060.425 31.060.425 Frádráttur vegna launa FY19 -4.773.670 -5.684.920 Úthlutaðar einingar FY20 Virði eininga FY20 188.245 31.060.425 31.060.425 Frádráttur vegna launa FY20 -527.090 -75.440 Úthlutaðar einingar FY21

1. Virði eininga FY21 188.245 31.060.425 31.060.425 Kröfur v. hagnaðarhlutdeildar.

97.936.305 97.476.705

Krafa stefnenda vegna réttar til hlutdeildar í hagnaði D&T sf. sem haldið hafi

verið eftir í félaginu vegna rekstraráranna 2012/2013-2020/2021 (og 2021/2022):

Aðalkrafa stefnanda Guðmundar byggir einnig á því að hann eigi rétt á greiðslu að fjárhæð 27.366.779 krónur vegna réttar hans til hlutdeildar í þeim höfuðstól hjá D&T sf. sem myndast hafi vegna eftirstæðs hagnaðar, sem haldið hafi verið eftir í félaginu vegna rekstraráranna 2012/2013-2020/2021. Líkt og áður segir gerir stefnandi Guðmundur ráð fyrir að hlutur hans í stefnda D&T sf. teljist réttilega innleystur miðað við 31. maí 2021.

Á bls. 8 í fyrrnefndum reglum um úthlutun og skiptingu hagnaðar félagsmanna D&T sf. var að finna ákvæði með yfirskriftinni „Hagnaði haldið eftir í félaginu – víkjandi lán“ þar sem sagði að stjórn félagsins gæti lagt til að greiða ekki út allan hagnað sem úthlutað væri skv. reglunum og/eða haldið eftir „ákveðnu hlutfalli af úttekt allra hluthafa í félaginu sem víkjandi lán“. Þá sagði í ákvæðinu: „Höfuðstóll lánsins greiðist út þegar hluthafi selur hlut sinn í félaginu, nema stjórn eða meðeigendafundur ákveði að greiða höfuðstólinn fyrr.“

Fyrir liggi að framangreind heimild var nýtt rekstrarárin 2012/2013-2020/2021. Fyrirkomulagið við útgreiðslu hagnaðar í D&T sf. hafi verið þannig að hagnaður vegna rekstrarárs skyldi koma til útgreiðslu rekstrarárið á eftir (þ.e. útgreiðsla hagnaðar vegna rekstrarársins 2012/2013 fór fram rekstrarárið 2013/2014 o.s.frv.). Þegar kom að útgreiðslu af höfuðstól til eigenda vegna framangreindra rekstrarára hafi hagnaði verið haldið í félaginu skv. eftirfarandi töflu sem byggir á ársreikningum D&T sf. og Deloitte ehf. vegna viðkomandi rekstrarára. Hlutdeild í hagnaði sem haldið hafi verið eftir sundurliðist þannig:

Stefnandi Guðmundur byggir á því að hann eigi skv. almennum reglum um sameignarfélög, sbr. einnig 2. mgr. 21. gr. laga nr. 50/2007, rétt til greiðslu í samræmi við eignarhlut sinn á áðurnefndum hagnaði sem haldið hafi verið eftir í félaginu vegna rekstraráranna 2012/2013-2020/2021. Ljóst sé að ekkert í félagasamningum hafi takmarkað þennan lagalega rétt stefnanda Guðmundar eða annarra eigenda til hlutdeildar í hagnaði við útgöngu úr félaginu sem sannarlega tilheyrði honum. Þvert á móti segi berum orðum í fyrrnefndum reglum um hagnaðarskiptingu að þessi uppsafnaði höfuðstóll skuli greiðast út í síðasta lagi við útgöngu félagsmanna úr félaginu.

Skýrt sé kveðið á um þennan rétt eigenda við útgöngu í greinum 19.1 og 20.1 í NWE-samningnum, sem gildi um samband stefnanda Guðmundar og stefndu að þessu leyti, sbr. kafla 5 í hluthafasamkomulaginu. Nánar tiltekið felist í grein 19.1 í NWE- samningnum að allur óúttekinn hagnaður sem safnast hafi upp skuli greiddur meðeiganda í samræmi við grein 12.1 í samningnum við útgöngu. Þá feli grein 20.1 í sér að höfuðstóll sem meðeigandi hafi lagt stefndu til í samræmi við grein 7.3 í samningnum skuli endurgreiddur honum að fullu við fyrsta hentugleika við útgöngu. Umrædd ákvæði NWE-samningsins séu yngri en ákvæði áðurnefndra reglna um hagnaðarskyldu og gangi þeim síðarnefndu því framar sé eitthvert ósamræmi þeirra á milli. Mál þetta skilji sig að þessu leyti frá hæstaréttarmáli nr. 32/2021, en í því máli hafi ekki verið byggt á framangreindum greinum í NWE-samningnum af hálfu hlutaðeigandi meðeiganda.

Með vísan til framangreinds gerir stefnandi Guðmundur kröfu um greiðslu á áðurnefndum hlutdeildum í eftirstæðum hagnaði D&T sf. vegna fyrrgreindra reikningsára að fjárhæð samtals 27.366.779 krónur. Hann byggir á því að önnur niðurstaða myndi tryggja fyrrum meðeigendum Guðmundar aukna hagnaðarhlutdeild og eignaaukningu á hans kostnað með ólögmætum og ótilhlýðilegum hætti.

Stefnandi Lárus tekur fram að hann telur sig eiga sama rétt og stefnandi Guðmundur við útgöngu úr félaginu og áskilur sér rétt til að gera kröfu vegna eftirstæðs hagnaðar að rekstrarárinu 2021/2022 loknu, sbr. mgr. 42, eftir atvikum með framhaldsstefnu.

Krafa stefnenda vegna hlutdeildar í styrk alþjóðafélags Deloitte:

Alþjóðafélag Deloitte hafi lofað árið 2016 að veita þeim Deloitte-félögum sem tækju upp samstarf undir merkjum Deloitte Nordic styrki vegna fjárfestinga aðildarfélaganna í uppbyggingarverkefnum næstu tvö árin. Styrkur skyldi greiddur út eftir fjárfestingu sem hefði verið viðurkennd styrkhæf, en ekki fyrirfram. Deloitte á Íslandi og Deloitte-fyrirtæki á hinum Norðurlöndunum hafi tekið upp samstarf frá og með 1. júní 2016 undir nafni Deloitte Nordic og því átt rétt á slíkum styrk ef fyrirtækin legðu í fjárfestingu sem uppfyllti skilyrði alþjóðafélags Deloitte.

Deloitte-samstæðan á Íslandi hafi ráðist í slíka fjárfestingu í júní árið 2016 þegar Blásalir ehf., dótturfélag D&T sf., keypti allt útgefið hlutafé í Talenta ehf. og Staki automation ehf., sem reki upplýsingatækniþjónustu og ráðgjöf og hugbúnaðargerð. Þetta hafi leitt til þess að Deloitte ehf., dótturfélag D&T sf., hafi fengið samþykktan styrk að fjárhæð 700.000 evrur í byrjun árs 2017. Styrkurinn að fjárhæð 84.336.000 krónur hafi síðan verið greiddur í mars 2017 frá alþjóðafyrirtæki Deloitte, í gegnum Deloitte Nordic.

Deloitte ehf. hafi ekki fært umræddan styrk til tekna í ársreikningi sínum fyrir reikningsárið 1. júní 2016 til 31. maí 2017, heldur hafi hann verið færður sem langtímaskuld án nokkurra skýringa, þrátt fyrir að ljóst sé að ekki sé um að ræða skuld eða skuldbindingu við nokkurn aðila. Á fundi A-félagsmanna í D&T sf. 17. ágúst 2017 hafi farið fram umræður um framangreindan styrk og meðferð hans í ársreikningi. Á fundinum hafi einn meðeigenda D&T sf. bókað að hann teldi að verulegir ágallar væru á kynntum ársreikningi Deloitte ehf. Þannig væru eignir og skuldir ekki rétt skráðar og hagnaður félagsins verulega vanmetinn, meðal annars þar sem umræddur styrkur hefði ekki verið tekjufærður í ársreikningi, heldur skráður sem langtímaskuld þótt ljóst væri að sú meinta „skuld“ væri ekki við neinn og myndi aldrei koma til greiðslu.

Stefnendur byggja á því að tekjufæra hafi átt umræddan styrk í bókum reikningsárið 1. júní 2016 til 31. maí 2017, enda skilyrði fyrir þessum styrk uppfyllt í júní 2016 við kaup systurfélagsins [...] ehf. á framangreindum félögum, sbr. áður. Stefnda Deloitte ehf. hafi því borið að tekjufæra styrkinn á þessu reikningsári og séu engin rök fyrir þeirri bókhaldslegu meðferð sem styrkurinn hafi fengið. Styrkurinn sé þar fyrir utan frá nátengdum aðila sem gjaldfæri styrkinn hjá sér rétt eins og stefndi Deloitte ehf. hafi í gegnum árin greitt þóknanir til alþjóðafélags Deloitte og gjaldfært hjá sér. Sú bókhaldslega meðferð stefnda Deloitte ehf. að tekjufæra ekki styrkinn heldur færa sem langtímaskuld sé í andstöðu við meginreglu reikningshalds um jöfnun tekna og gjalda, þar sem allur kostnaður vegna kaupanna hafði verið gjaldfærður og skilyrði uppfyllt. Með þessari meðferð hafi þessi styrkur hvorki komið inn í hagnað félagsins né til hækkunar á bókfærðu eigin fé. Sama gildi þá um ársreikning D&T sf. sem færi eignarhlut sinn í Deloitte ehf. í sínum ársreikningi eftir hlutdeildaraðferð. Þessi meðferð á styrknum sé til þess fallin að svipta stefnendur hlutdeild í ávinningnum af þessum styrk og færa hann síðan yfir til annarra félagsmanna þegar styrkurinn var eða verði tekjufærður.

Stefnendur byggja á því að þeir eigi skv. almennum reglum um sameignarfélög, sbr. einnig 2. mgr. 21. gr. laga nr. 50/2007, rétt til hlutdeildar í áðurnefndum styrk í samræmi við eignarhlut sinn, enda sé styrkurinn í raun eign stefnenda og annarra sameigenda. Röng færsla á styrknum í bókhaldi stefndu, sem stjórnir félaganna báru ábyrgð á, geti ekki breytt framangreindu. Styrkurinn hafi verið að fjárhæð 84.336.000 króna. A-félagsmenn í D&T sf. hafi verið 17 þegar styrkurinn var greiddur í mars 2017. Að teknu tilliti til 20% tekjuskattsskuldbindingar Deloitte ehf. sé því hlutdeild hvors stefnenda í styrknum 3.968.753 krónur. Byggir stefnandi Guðmundur á að hlutdeild hans í styrknum hefði átt að koma til greiðslu í síðasta lagi við útgöngu hans úr félaginu við 62 ára aldur og gerir kröfu um greiðslu hans.

Stefnandi Lárus tekur fram að hann telji sig eiga sama rétt og stefnandi Guðmundur við útgöngu úr félaginu og áskilji sér rétt til að gera kröfu vegna fyrrgreinds styrks að rekstrarárinu 2021/2022 loknu, eftir atvikum með framhaldsstefnu. Stefnendur taki fram að þeir séu ósammála niðurstöðu Hæstaréttar í máli nr. 32/2021 að því er varðar úrlausn á kröfu meðeigandans í því máli um hlutdeild í sama styrk. Í dómi Hæstaréttar segir að ekkert hafi komið fram í málinu sem hnekkt geti þeirri niðurstöðu Landsréttar í málinu að „tekjufæra mætti styrkinn í stað þess að færa hann meðal langtímaskuldbindinga dótturfélagsins Deloitte ehf.“. Þetta sé afar óheppileg afgreiðsla Hæstaréttar á umræddri kröfu að mati stefnenda því meðeigandinn hélt því einmitt fram að tekjufæra hafi átt styrkinn í stað þess að færa hann meðal langtímaskuldbindinga Deloitte ehf. Hæstiréttur vísaði að öðru leyti til forsendna dóms Landsréttar í málinu þar sem sagði að hlutaðeigandi meðeigandi hefði hvorki stutt málsástæðu sína um ranga færslu bókhaldsins fullnægjandi rökum eða gögnum né hvernig D&T sf. bæri ábyrgð á því. Þetta hugðust stefnendur ætla að sýna fram á með óyggjandi hætti í þessu máli og áskildu sér rétt til að óska eftir mati dómkvadds matsmanns á bókhaldslegri meðferð styrksins.

Með vísan til alls framangreinds hljóðar aðalkrafa stefnanda Guðmundur upp á 128.367.066 krónur (97.936.305 + 26.462.008 + 3.968.753) og aðalkrafa stefnanda Lárusar upp á 97.476.483 krónur.

Vara- og þrautavarakröfur, sbr. kröfuliði 2 og 3:

Stefnendur setja fram varakröfur og þrautavarakröfur verði talið að eignarhlutir stefnenda í stefnda D&T sf. hafi verið innleystir áður en þeir náðu 62 ára aldri. Byggja stefnendur þá á því að þeir eigi rétt til nánar tiltekinna hlutdeilda í úthlutuðum hagnaði og í hagnaði sem haldið hafi verið eftir í félögunum, vegna tímabilsins frá lokum rekstrarársins 2016/2017 og fram að innlausn, auk hlutdeildar í styrk alþjóðafélags Deloitte með vísan til fyrri röksemda.

Þá byggja stefnendur jafnframt á því að ólögmæt brottvikning stefnenda úr stefnda D&T sf. hafi valdið stefnendum tjóni sem stefndi D&T sf. beri ábyrgð á. Krafa þessi sé reist á almennum reglum um skaðabætur innan samninga og 1. mgr. 44. gr. laga nr. 50/2007. Stefnendur byggja á að þau brot stjórnenda stefndu á lögum um sameignarfélög og félagasamningum við framkvæmd á brottvikningu stefnenda, sem lýst sé að framan hafi falið í sér saknæma og ólögmæti háttsemi þeirra sem stefndi D&T sf. beri ábyrgð á. Orsakatengsl séu á milli háttseminnar og tjóns stefnenda sem felist í mun á annars vegar þeirri afkomu sem stefnendur hafi haft í kjölfar hinnar ólögmætu innlausnar og hins vegar þeirri sem þeir hafi átt rétt á sem félagsmenn stefnda D&T sf. til loka rekstrarársins sem þeir náðu 62 ára aldri. Stefnendur byggja á að stefndi D&T sf. verði að bera hallann af óvissu um þá atburðarás sem hefði orðið hefðu stjórnendur hans ekki sýnt af sér hina saknæmu háttsemi.

Munurinn á varakröfum og þrautavarakröfum stefnenda sé fólginn í því hvort talið verði að eignarhlutir þeirra hafi verið innleystir 30. júní 2018 eða 31. desember 2017.

Varakröfur:

Varakröfur stefnenda eru reistar á því að eignarhlutir þeirra hafi verið innleystir með ólögmætum hætti 30. júní 2018. Stefnendum hafi verið afhent uppsagnarbréf 19. desember 2017 og tók uppsögn skv. almennum reglum gildi næstu mánaðamót. Uppsagnarfrestur var sex mánuðir og skyldi því renna út 30. júní 2018. Stefnendur telja ljóst að sami frestur hafi verið á skyldu þeirra til að innleysa eignarhlut sinn í stefnda D&T sf. Eignarhlutir stefnenda verði ekki innleystir á meðan þeir séu með gildan ráðningarsamning við stefnda Deloitte ehf. Ekkert í félagasamningunum bendi til slíks. Þvert á móti sé tekið skýrt fram í hluthafasamkomulaginu, sbr. grein 6.20, sbr. einnig grein 6.18, að við þessar aðstæður skuli eignarhlutir innleystir að loknum sex mánaða uppsagnarfresti. Stefnendur telja að framangreint fái einnig stoð í áðurnefndum dómi Hæstaréttar í máli nr. 32/2021, en þar var fallist á rétt meðeiganda í stefnda D&T sf. til hlutdeildar í hagnaði félagsins þann tíma sem hann var á uppsagnarfresti.

Stefnendur byggja í fyrsta lagi á því að þeir eigi rétt til hagnaðar rekstrarárin 2017/2018 og 2018/2019 í samræmi við þann tíma sem þeir voru eigendur í stefnda D&T sf. Samkvæmt framangreindu hafi stefnendur átt rétt á hlutdeild í hagnaði vegna alls rekstrarársins 1. júní 2017 til 31. maí 2018. Líkt og áður hafi komið fram hafi stefnendum verið úthlutað 165 einingum fyrir rekstrarárið 2017/2018, hverri að verðmæti 188.245 krónur, og leggi stefnendur því til grundvallar að verðmæti eininga hafi verið hið sama rekstrarárin á eftir. Stefnendur hafi því átt rétt á 31.060.425 krónum hvor að frádregnum launum á tímabilinu, alls 21.004.857 krónum, vegna hvors þeirra um sig. Stefnendur hafi því hvor um sig átt rétt á 10.055.790 krónum vegna rekstrarársins 2017/2018.

Í grein 5.3 í hluthafasamkomulaginu segir að þegar eigandi hafi ekki verið eigandi í stefnda D&T sf. allt rekstrarárið á undan skuli þóknun og úthlutun hagnaðar reiknaðar í samræmi við það sem NWE-samningurinn gerir ráð fyrir. Samkvæmt greinum 12.1 og 19.1 í þeim samningi safnast hagnaðarhlutdeild upp á jafnan hátt á daglegum grundvelli og ef meðeigandi sé ekki meðeigandi allt fjárhagsárið skuli hlutdeild hans í hagnaði nema þeirri fjárhæð sem safnaðist upp það hlutfall fjárhagsársins sem hann var meðeigandi og eigi hann rétt á greiðslu þeirrar fjárhæðar við útgöngu.

Stefnendur hafi verið meðeigendur einn mánuð af rekstrarárinu 2018/2019 og eigi skv. þessu rétt á 1/12 af hagnaði þess árs. Stefnendur geri ráð fyrir að verðmæti eininga hafi verið hið sama og rekstrarárið á undan og að þeir hafi því hvor um sig átt rétt á 2.588.369 krónum (31.060.425/12) að frádregnum launum stefnenda á tímabilinu. Stefnendur hafi hvor um sig fengið laun að fjárhæð 1.777.760 krónur. Stefnendur hafi því hvor um sig átt rétt á 810.609 krónum (2.588.369-1.777.760) vegna rekstrarársins 2018/2019. Stefnendur hafi þannig átt rétt á samtals 10.866.399 krónum vegna rekstraráranna 2017/2018 og 2018/2019 og telja stefnendur að það fái stoð í áðurnefndum dómi Hæstaréttar í máli nr. 32/2021.

Í öðru lagi telja stefnendur sig hafa átt rétt til hlutdeildar í hagnaði sem haldið hafði verið eftir í D&T sf. vegna rekstraráranna 2012/2013-2016/2017 með vísan til fyrri raka. Þá hafi stefnendur með vísan til greinar 5.3 í hluthafasamkomulaginu, sbr. grein 19.1 í NWE-samningnum, rétt til eftirstæðs hagnaðar vegna eins mánaðar af rekstrarárinu 2018/2019. Stefnendur hafi því við útgöngu hvor um sig átt rétt til eftirfarandi hagnaðar sem haldið hafði verið eftir í félaginu:

Í þriðja lagi byggja stefnendur á því að þeir hafi átt rétt til hlutdeildar í styrk alþjóðafélags Deloitte, sbr. hér að framan.

Í fjórða lagi byggja stefnendur, líkt og áður greinir, á að þeir eigi rétt til skaðabóta úr hendi stefnda D&T sf. vegna hinnar ólögmætu innlausnar 30. júní 2018. Sem fyrr segir byggja stefnendur á að tjón þeirra felist í mismun á annars vegar þeirri afkomu sem þeir hafi átt rétt á sem félagsmenn stefnda D&T sf. frá innlausnardegi til loka rekstrarársins sem þeir náðu 62 ára aldri og hins vegar þeirri afkomu sem stefnendur hafa raunverulega á sama tímabili.

Sú afkoma sem eigendur hafi átt rétt til hjá stefnda D&T sf., fyrir frádráttarliði, fyrir hvert rekstrarár á tímabilinu nam 31.060.425 krónum, sbr. hér að framan. Tjón stefnenda nái yfir þrjú rekstrarár 2018/2019-2020/2021. Stefnandi Lárus láti þess getið að tjón hans hafi ekki að öllu leyti fallið til er mál þetta var höfðað og áskilji hann sér rétt til að gera frekari kröfur eftir að rekstrarárinu 2021/2022 ljúki, eftir atvikum með framhaldsstefnu. Afkoma hvers eigenda stefnda D&T sf. á fyrrnefndu tímabili hafi því numið samtals 93.181.275 krónum (3 x 31.060.425).

Frá þeirri fjárhæð séu dregin annars vegar laun sem stefnendur hafi haft á tímabilinu, að fjárhæð samtals 52.907.703 krónur hjá stefnanda Lárusi og 56.711.080 krónur hjá stefnanda Guðmundi. Á reikningsári stefndu 2018/2019 séu tekin öll laun stefnenda frá öðrum en stefnda Deloitte ehf. skv. skattframtölum stefnenda vegna 2018 og svo 5/12 hlutar af launum skv. framtölum vegna 2019. Á næsta reikningsári, 2019/2020, séu teknir 7/12 hlutar af launum skv. framtölum vegna 2019 og 5/12 af launum skv. framtölum vegna 2020. Fyrir reikningsárið 2020/2021 séu síðan teknir 7/12 hlutar af launum skv. framtölum vegna 2020 og svo uppsöfnuð laun frá áramótum til 31. maí 2021 skv. launaseðlum, allt sbr. eftirfarandi:

Hins vegar sé dreginn frá hagnaðarhlutur stefnenda í [...] ehf., sem þeir starfræktu á tímabilinu ásamt einum öðrum endurskoðanda. Stefnendur áttu á þessum tíma hvor um sig þriðjungshlut í félaginu. Hagnað ársins er heimilt að greiða út sem arð eftir lok reikningsárs sem er almanaksárið. Þess vegna er litið svo á að hagnaðarhlutur ársins 2018 komi til frádráttar fyrir maílok 2019 o.s.frv. Hagnaður félagsins greinist þannig:

Hagnaður pr.hluthafa Árið 2018 - frjálst til úthlutunar 31/5 2019 7.761.491 2.587.164 Árið 2019 - frjálst til úthlutunar 31/5 2020 5.757.482 1.919.161 Árið 2020 - frjálst til úthlutunar 31/5 2021 7.006.248 2.335.416 20.525.221 6.841.740 Stefnendur hafi því fengið hvor um sig 6.841.740 krónur (20.525.221/3) í hagnaðarhlut í [...] ehf. á tímabilinu sem komi til frádráttar. Samtals nemi tjón stefnanda Guðmundar því 29.628.455 krónum (93.181.275-56.711.080-6.841.740) og tjón stefnanda Lárusar 33.431.832 krónum (93.181.275-52.907.703-6.841.740) á tímabilinu, og geri þeir kröfu um greiðslu þeirra fjárhæða úr hendi stefnda D&T sf. Stefnendur áskilji sér rétt til að óska eftir dómkvaðningu matsmanns til að leggja mat á tjón sitt verði gerður ágreiningur um það. Telji dómurinn ekki unnt að sanna með óyggjandi hætti að tjón stefnenda nemi framangreindum fjárhæðum fara þeir fram á að bætur verði ákvarðaðar að álitum með hliðsjón af framangreindum fjárhæðum.

Varakröfur stefnenda sundurliðast þannig og er hver liður kröfunnar sjálfstæður og óháður úrlausn um aðra kröfuliði:

Guðmundur Lárus Virði úthlutaðra eininga Úthlutaðar einingar FY18 165 Virði eininga FY 18 188.245 31.060.425 31.060.425 Frádráttur vegna launa FY18 -21.004.635 -21.004.635 Úthlutaðar einingar FY19 165 Virði eininga FY 19 188.245 2.588.369 2.588.369 Frádráttur vegna launa FY19 -1.777.760 -1.777.760

ehf. A-eig.

Hagnaði haldið eftir fyrir FY18 10.443.175 10.443.175 Hagnaði haldið eftir FY18 80.023.467 17 4.707.263 4.707.263 Hagnaði haldið eftir FY19 71.798.950 17 351.956 351.956 Við innlausn - kröfur vegna styrks 3.968.753 3.968.753 Kröfur um skaðabætur 29.628.455 33.431.832 Samtals varakröfur 59.966.001 63.769.378 Guðmundur Lárus Stefnendur setji fram þrautavarakröfur ef ekki verður fallist á að stefnendur hafi verið innleystir 30. júní 2018, sbr. varakröfur. Þrautavarakröfur séu þá reistar á því að stefnendur hafi verið innleystir með sama ólögmæta hætti 31. desember 2017. Stefnendur byggja þá í fyrsta lagi á því, með sömu rökum og áður, að þeir eigi rétt til hagnaðar rekstrarársins 2017/2018 í samræmi við þann tíma sem þeir hafi verið eigendur í stefnda D&T sf. Óumdeilt sé að stefnendur hafi verið A-meðeigendur í a.m.k. sjö mánuði af rekstrarárinu 2017/2018 og eigi skv. því rétt á 7/12 af virði þeirra eininga sem þeir hafi fengið úthlutað að frádregnum þeim launum sem þeir hafi fengið á umræddum sjö mánuðum, en ekki að frádregnum launum í 12 mánuði eins og stefndi D&T sf. hafi reiknað það og fengið út að stefnendur skulduðu stefndu D&T vegna hlutdeildar í afkomu félagins, þrátt fyrir að á umræddu rekstrarári hafi félagið skilað mesta hagnaði í allri sögu þess fram að þeim tíma. Stefnendur hafi því hvor um sig átt rétt á 5.865.877 krónum, þ.e. 18.118.581 krónu (165 x 188.245 x 7/12) að frádregnum launum að fjárhæð 12.252.704 krónur.

Í öðru lagi hafi stefnendur átt rétt til hlutdeildar í hagnaði sem haldið hafði verið eftir í D&T sf. vegna rekstraráranna 2012/2013-2016/2017. Vísa stefnendur í þessu sambandi til fyrri raka, að breyttu breytanda. Þá hafi stefnendur með vísan til greinar 5.3 í hluthafasamkomulaginu, sbr. grein 19.1 í NWE-samningnum, átt rétt til eftirstæðs hagnaðar vegna sjö mánaða af rekstrarárinu 2017/2018, sbr. eftirfarandi:

Í þriðja lagi hafi stefnendur átt rétt til hlutdeildar í styrk alþjóðafélags Deloitte, sbr. áðurgreint.

Í fjórða lagi byggja stefnendur á því með vísan til sömu raka og fram koma að framan að þeir eigi rétt til skaðabóta úr hendi stefnda D&T sf. vegna hinnar ólögmætu innlausnar 31. desember 2017. Stefnendur byggja á því að tjón þeirra hvors um sig vegna tímabilsins 31. desember 2017 til 30. júní 2018 nemi 7.313.838 krónum (10.866.399 + 15.502.394 – 5.865.877 – 13.189.078) eða sem nemi hagnaðarhlut sem þeir hafi orðið af á umræddu tímabili. Það tjón bætist við tjón þeirra vegna tímabilsins eftir 30. júní 2018 sem rakið sé að framan. Í þrautavarakröfu nemi því skaðabótakrafa stefnanda Guðmundar alls 36.942.293 krónum (29.628.455 + 7.313.838) og skaðabótakrafa stefnanda Lárusar alls 40.745.670 krónum (33.431.832 + 7.313.838). Telji dómurinn ekki unnt að sanna með óyggjandi hætti að tjón stefnenda nemi framangreindum fjárhæðum fara þeir fram á að bætur verði ákvarðaðar að álitum með hliðsjón af framangreindum fjárhæðum. Þá sé áskilinn sami réttur og að framan greinir og vísað til áðurnefndra röksemda, að breyttu breytanda.

Með vísan til alls framangreinds sundurliðast þrautavarakröfur stefnenda með eftirfarandi hætti og er hver liður kröfunnar sjálfstæður og óháður úrlausn um aðra kröfuliði:

Guðmundur Lárus Virði úthlutaðra eininga Úthlutaðar einingar FY18 165 Virði eininga FY18 188.245 18.118.581 18.118.581 Frádráttur vegna launa FY18 -12.252.704 -12.252.704 5.865.877 5.865.877 Kröfur um skaðabætur 36.942.293 40.745.670 Samtals þrautavarakröfur 57.220.098 61.023.253 Guðmundur Lárus

Miskabótakröfur stefnenda:

Stefnendur setja hvor um sig fram kröfu um miskabætur að fjárhæð 5.000.000 króna vegna hinna ólögmætu uppsagna stefndu á ráðningarsamningum stefnenda og aðdraganda þeirrar uppsagnar sem hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn æru og persónu stefnenda, sbr. b-lið 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Líkt og rakið hafi verið að framan lagði stjórn stefnda D&T sf. að frumkvæði forstjóra til að stefnendur yrðu lækkaðir verulega í einingum fyrir rekstrarárið 2016/2017. Við þá tillögu hafi augljóslega eingöngu verið lagt til grundvallar 50% starf þeirra í þjónustu við viðskiptavini á viðmiðunartímabilinu í stað þess að skala það upp í 100% eða taka með einhverju móti tillit til þess að stefnendur höfðu gegnt 50% stjórnunarstöðu á því tímabili. Umrædd lækkun hafi því augljóslega verið óforsvaranleg og til þess fallin að afla öðrum félagsmönnum fjárhagslegra hagsmuna á kostnað stefnenda. Líkt og fram komi að framan hafi í tillögu til úthlutunar eininga vegna rekstrarársins 2017/2018 verið lagt til að stefnendur, einir eigenda, myndu lækka enn frekar en frá rekstrarárinu áður, eða úr 180 einingum í 170. Stefnendur hafi mótmælt þessari lækkun harðlega en á þá hafi ekki verið hlustað. Ljóst sé að þessar lækkanir standist enga skoðun. Þær séu í ósamræmi við þær reglur sem um einingarnar giltu, enda hafi stefnendur fengið einkunnina 0 af 5 í sumum matsflokkum þrátt fyrir að reglurnar um hagnaðarskiptingu kvæðu á um að lágmarkseinkunn í einstaka flokkum væri 1. Þá standast lækkanirnar enga skoðun þegar þær séu bornar saman við aðra eigendur og ljóst að ekkert samræmi hafi verið í úthlutun eininga til félagsmanna. Í þessu fólst augljós meingerð gegn stefnendum.

Á uppsagnartíma hafi verið hávær „me-too“ umræða í þjóðfélaginu og uppsögn stefnda Deloitte ehf. fyrirvaralaus, án skýringa og stefnendum gert að hætta strax störfum. Stefnendur kveðjast hafa heyrt ávæning af því að út á við væri talið að uppsögn tengdist með einhverjum hætti framkomu sem rúmaðist innan „me-too“ umræðunnar, sem hafi verið fjarri öllum sanni. Framangreindur háttur á uppsögn ráðningarsamninga stefnenda á þessum tíma hafi því falið í sér sjálfstæða meingerð gegn stefnendum.

Uppsagnirnar sjálfar hafi síðan sem fyrr segir verið í ósamræmi við lög og félagasamninga, sbr. áðurgreint. Stefnendur telja fráleitt að þeir hafi verið sviptir afrakstri ævistarfsins, öllum viðskiptasamböndum og allri viðskiptavild með ákvörðunum sem ganga þvert á félagasamninga og í raun með því einu að forstjóri Deloitte-samstæðunnar segi þeim upp störfum. Hafi stefnendur verið sviptir þeim sjálfsagða rétti að um starfslok þeirra væri fjallað af sameignarfélagsráði og á meðeigendafundi D&T sf., æðsta valdi félagsins, líkt og lög og félagasamningar ráðgerðu. Í þessu hafi falist sjálfstæð meingerð gegn stefnendum. Stefnendur hafi verið nýbúnir að skrifa undir hina nýju félagasamninga sem gjörbreyttu fyrirkomulagi félagsskaparins til framtíðar. Stefnendur hafi alla tíð sýnt stefndu, sem þeir höfðu varið allri starfsævinni í að byggja upp, fulla tryggð og hollustu. Það hugðust stefnendur einnig gera áfram í þau fjögur og fimm ár sem eftir voru af starfsferlinum hjá stefndu þegar þeim var sagt upp af ástæðum sem séu í besta falli fyrirsláttur. Uppsögn og ætluð brottvikning stefnenda hafi því verið sérstaklega meiðandi.

Framferði stefndu í kjölfar uppsagnarinnar hafi falið í sér frekari meingerð gegn stefnendum, en stefnendum hafi verið neitað um sjálfsögð gögn og upplýsingar, sem þeir hafi átt augljósan rétt til, til að leggja mat á lögmæti uppsagnar og meinta innlausn eignarhluta. Þurftu stefnendur að leita atbeina dómstóla til að ná fram þessum sjálfsagða rétti sínum. Hafi þessi háttsemi stefndu falið í sér sjálfstæða meingerð gegn stefnendum.

Þá vísar stefnandi Guðmundur til þess að stefndi Deloitte ehf. hafi sent honum bréf 30. apríl 2018 með tilhæfulausum ávirðingum um samningsbrot og boðun um bótakröfu. Þótt stefndi hafi ekki fylgt áformum bréfsins eftir í kjölfar bréfs lögmanns stefnanda Guðmundar fól framangreint í sér sjálfstæða meingerð gegn þeim stefnanda. Ljóst sé að hinum ólögmætu meingerðum gegn stefnendum hafi verið valdið af forstjóra og stjórn beggja stefndu sem þeir beri ábyrgð á eftir reglum skaðabótaréttar um samsömun og vinnuveitendaábyrgð.

Vaxta- og dráttarvaxtakröfur stefnenda, aðalkröfur:

Samkvæmt reglum um hagnaðarskiptingu skyldi hlutdeild í hagnaði greiddur á þremur gjalddögum 1/3 hluti í hvert sinn. Samkvæmt reglunum eru gjaldagarnir 15. nóvember, 15. febrúar og 15. maí rekstrarárið á eftir. Þannig skyldi fyrsti gjalddagi vegna rekstrarársins 2017/2018 vera 15. nóvember 2018 o.s.frv. Stefnendur krefjast dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá gjalddaga viðkomandi kröfu, sbr. 1. mgr. 5. gr. sömu laga.

Varakröfur:

Í varakröfum krefjast stefnendur dráttarvaxta vegna krafna um hlutdeild í hagnaði frá gjalddögum með sama hætti og greinir að framan. Stefnendur gera ráð fyrir að gjalddagar krafna vegna eftirstæðs hagnaðar og hlutdeildar í styrks, sem skyldu koma til greiðslu við hina ólögmæta brottvikningu, þ.e. 30. júní 2018. Krefjast þeir dráttarvaxta af þeim kröfum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi, sbr. 1. mgr. 5. gr. sömu laga, til greiðsludags.

Stefnendur gera ráð fyrir að skaðabótakröfur þeirra hafi fyrst stofnast á fyrsta gjalddaga skv. fyrrnefndum reglum um hagnaðarskiptingu eftir rekstrarárið þar sem hin ólögmæta innlausn 30. júní 2018 átti sér stað (rekstraárið 2018/2019). Stefnendur hafi þannig fyrst fyrir orðið fyrir tjóni hinn 15. nóvember 2019 þegar þeir hefðu átt að fá greiðslur vegna þess rekstrarárs.

Tjónið nemi mismuninum á því sem þeir hefðu fengið sem A-félagsmenn í stefnda D&T sf. vegna rekstrarársins og þeim tekjum sem þeir hafi raunverulega haft á sama tímabili. Tjónið haldi síðan áfram að aukast sem nemur sama mismun á hverjum gjalddaga eftir það. Til einföldunar og til hagsbóta fyrir stefnda D&T sf. krefjast stefnendur vaxta skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 í fyrsta skipti vegna þess tjóns sem fallið hafði til 15. maí 2020 og krefjast síðan vaxta árlega (í stað ársþriðjungslega) eftir það vegna þess tjóns sem fallið hefur í millitíðinni.

Stefnendur krefjast síðan dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 af allri fjárhæðinni frá 16. janúar 2022, en þá var liðinn mánuður frá því að stefnendur höfðuðu mál um kröfurnar með beiðni um gerðarmeðferð til Gerðardóms Viðskiptaráðs Íslands og stefndi D&T sf. hafði allar upplýsingar um kröfurnar, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 38/2001. Verði ekki fallist á það er krafist dráttarvaxta mánuði frá málshöfðunardegi, sbr. síðastnefnt ákvæði.

Þrautavarakröfur:

Í þrautavarakröfum gera stefnendur kröfur um dráttarvexti af kröfum vegna hlutdeilda í hagnaði með sama hætti og í varakröfum, en þó ekki vegna sama tímabils vegna hinnar ólögmætu innlausnar 31. desember 2017. Þá gera stefnendur sams konar kröfur um dráttarvexti vegna eftirstæðs hagnaðar og hlutdeildar í styrk og í varakröfu, en þó með gjalddaga við hina ólögmætu brottvikningu 31. desember 2017. Sem fyrr gera stefnendur ráð fyrir því að skaðabótakröfur þeirra hafi fyrst stofnast á fyrsta gjalddaga skv. fyrrnefndum reglum um hagnaðarskiptingu eftir rekstrarárið þar sem hin ólögmæta innlausn 31. desember 2017 átti sér stað (rekstrarárið 2017/2018). Stefnendur verða þannig fyrst fyrir tjóni hinn 15. nóvember 2018 þegar þeir hefðu átt að fá greiðslur vegna þess rekstrarárs. Vaxta skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 sé síðan krafist með sama hætti og áður til einföldunar og hagsbóta fyrir stefnda D&T sf., og dráttarvaxta með sama hætti og áður gat um.

Stefnendur krefjast vaxta á miskabótakröfur sínar skv. 1. mgr. 8. gr. laga nr. 38/2001 frá 31. desember 2017 en þá hafi hin ólögmæta uppsögn tekið gildi og hið bótaskylda atvik átti sér stað í skilningi áðurnefnds ákvæðis. Stefnendur krefjast dráttarvaxta skv. 1. mgr. 6. gr. sömu laga á miskabótakröfur sínar frá 17. október 2020, en þá var liðinn mánuður frá því að stefnendur kröfðu stefndu um greiðslu krafnanna, sbr. 3. mgr. 5. gr. laga nr. 38/2001. Verði ekki fallist á það krefjast stefnendur dráttarvaxta með sama hætti og að framan greinir með vísan til sömu raka og gat um.

Stefnendur byggja mál sitt á 72. gr. stjórnarskrárinnar, almennum reglum um sameignarfélög, sbr. lög nr. 50/2007, sbr. einkum 21. og 33. gr. laganna. Þá er vísað til ógildingarreglna samningaréttar, þ.m.t. almennra reglna um brostnar forsendur og 33. og 36. gr. laga nr. 7/1996 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Þá byggja stefnendur enn fremur á almennum reglum skaðabótaréttar innan samninga, einkum sakarreglunni og 44. gr. laga nr. 50/2007. Dráttarvaxtakrafa stefnenda styðst við 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001. Um heimild til aðilasamlags til sóknar og varnar vísast til 1. mgr. 19. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Málsástæður og lagarök stefndu:

Málsástæður fyrir frávísun:

Í upphafi kröfðust stefndu frávísunar málsins. Með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness dags. 28. september 2022 var máli þessu vísað frá dómi. Stefnendur kærðu úrskurðinn til Landsréttar og með úrskurði réttarins nr. 616/2022 þann 10. janúar 2023 var öllum málsástæðum stefnda fyrir frávísun málsins hafnað og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar. Í greinargerð kemur fram að stefndu byggja kröfu sína um sýknu á sömu málsástæðum og fram koma í kafla um frávísun, að breyttu breytanda. Verða þær málsástæður því raktar, sem voru eftirfarandi:

Stefndu vísa til þess að í málsástæðukafla í stefnu sé því haldið fram að stefnendur hafi litið svo á að málsaðilar hafi samið um að málið skyldi leggja fyrir Gerðardóm Viðskiptaráðs Íslands í samræmi við ákvæði í grein 17.3 í hluthafasamkomulaginu. Stefndu hafi aftur á móti fyrirgert rétti sínum til að bera fyrir sig ákvæðið, sem sé alfarið mótmælt, og því sé stefnendum heimilt að höfða mál þetta fyrir Héraðsdómi Reykjaness á grundvelli varnarþingsákvæða laga um meðferð einkamála og einnig 24. gr. stofnsamnings D&T sf. Það sé rétt að varnarþing stefndu sé skv. lögum um meðferð einkamála hjá Héraðsdómi Reykjaness en stefndu telja það þó ekki eiga við í þessu máli þar sem annars vegar hafi verið samið um annað varnarþing, sbr. 3. mgr. 42. gr. laga um meðferð einkamála, og hins vegar sé um að ræða mál með óskipta skyldu fleiri aðila en stefndu sem geri það að verkum að vísa beri máli frá dómi á grundvelli 2. mgr. 18. gr. laga um meðferð einkamála. Að auki hafi verið samið um gerðardómsmeðferð vegna ákveðins samnings en stefnendur hafi kostið að láta ekki reyna á hvort það ætti við um þennan samning.

Til að meta bæði þessi atriði þurfi að skoða hvaða kröfur það séu sem stefnendur geri og á hvaða grundvelli þær eru, þ.e. á grundvelli hvaða samninga þær eru gerðar. Það sé þó að minnsta kosti ljóst að séu kröfur stefnenda byggðar á tveimur af þremur samningum sem gerðir voru 30. maí 2017 þá hafa aðilar skv. þeim samið um annað varnarþing en Héraðsdóm Reykjaness, sem hafi í för með sér frávísun málsins. Stefndu byggja á því að kröfur stefnenda séu byggðar á samningum með umsamið varnarþing annars staðar en hjá Héraðsdómi Reykjaness.

Stefndu benda á að fjárkröfur stefnenda séu margþættar. Þær eru um:

 Hagnaðarhlutdeild rekstrarárin 2017/2018-2020/2021. Umræddar kröfur eiga við um rekstrarár eftir að eigendur D&T sf. ákváðu að ganga til erlends samstarfs, sbr. umfjöllun hér að framan.

 Hagnaðarhlutdeild í D&T sf. sem haldið var eftir í félaginu vegna rekstraráranna 2012/2013-2020/2021 (og 2021/2022). Umræddar kröfur eiga bæði við um rekstrarár fyrir og eftir að eigendur D&T sf. ákváðu að ganga til erlends samstarfs.

 Hlutdeild í styrk alþjóðafélags Deloitte sem greiddur var Deloitte. Þessi fjárkrafa er á hendur D&T sf. en ekki Deloitte, móttakanda greiðslunnar, án þess að það sé útskýrt.

 Vara- og þrautavarakröfur byggja á sambærilegum þáttum varðandi hagnaðarhlutdeild bæði vegna rekstrarára fyrir og eftir að eigendur D&T sf. ákváðu að ganga til erlends samstarfs, sbr. umfjöllun hér að framan.

Stefndu telja að stefnendum sé óheimilt að höfða mál á hendur stefndu fyrir Héraðsdómi Reykjaness vegna krafna sem eigi uppruna sinn eftir að eigendur D&T sf. ákváðu að ganga til erlends samstarfs. Í stefnu sé vísað hvað varnarþing varðar, líkt og fyrr greinir, annars vegar til 1. mgr. 33. gr. laga um meðferð einkamála og hins vegar til 24. gr. stofnsamnings D&T sf. Rétt sé að benda á að stofnsamningur D&T sf. eigi eingöngu við um það félag en ekki önnur. Að auki sé hann gerður áður en aðilar ákváðu að ganga til erlends samstarfs og þar með undirgangast ákvæði þeirra þriggja samninga er þá var skrifað undir. Einnig sé rétt að benda á að kröfur um hagnaðarhlutdeild og hlutdeild í styrk byggjast ekki á ákvæðum stofnsamnings D&T sf. Í nóvember 2021 áttu lögmenn aðila í samskiptum varðandi undirliggjandi samninga sem og varnarþing. Í þeim samskiptum benti lögmaður stefndu lögmanni stefnenda á að við skoðun á fyrri bréfum stefnenda þá væri ljóst að málatilbúnaður stefnenda byggðist á því að við starfslok þeirra og útgöngu hafi verið brotið á grein 16 í Limited Liability Partnership Agreement fyrir Deloitte NWE LLP, sbr. meðal annars bréf stefnenda til Deloitte NWE LLP, stefndu og lögmanns stefndu og svarbréf.

Stefndu vísa hér sérstaklega til bréfs lögmanns stefnenda til lögmanns stefndu, dags. 12. júlí 2018, þar sem afstaða stefnenda komi skýrt fram ásamt tilvísun þeirra til úrræða sem stefnendur töldu sér standa til boða á grundvelli greinar 16.2 í fyrrgreindum samningi. Vísað sé til þess samnings þegar stefnendur lýsa yfir þeirri afstöðu sinni að ákvörðun um brottvikningu úr D&T sf. hafi hvorki verið tekin í samræmi við lög og stofnsamning D&T sf., né þá samninga sem Deloitte hafi vísað til í bréfum sínum. Svipaðar tilvísanir komi hjá stefnendum í bréfi þeirra til Deloitte NWE, dags. 13. júlí 2018, þar sem þeir að auki byggja rétt á grein 19 í sama samningi. Líta verði til þeirra krafna sem stefnendur séu að reyna að sækja á stefndu til að meta hvers lands lög eiga við um kröfurnar, hvar á að sækja þær og á hendur hverjum.

Það sé skýrt af grein 5 í hluthafasamningi eigenda Deloitte að skipting hagnaðar vegna reksturs D&T sf. skuli alfarið fara eftir „NWE Partnership Agreement“ en í þeirri grein segir: „The profit share payable by D&T to each Equity partner in respect of a financial year shall be calculated on the basis, solely, of the rules set out in the NWE Partnership Agreement…”

Í grein 6 segir síðan að sami samningur, þ.e. „NWE Partnership Agreement“, skuli fjalla um meðal annars það hvernig eigendur hætti hjá félagsskapnum og hvað skuli greiða eigendum vegna innlausnar á hlutum þeirra í D&T sf. Í greininni segir nánar tiltekið:

“The NWE Partnership Agreement sets out rules governing admission, retirement (including dismissal), garden leave, suspension and secondment of Equity Partners.” Það sé nákvæmlega það sem mál þetta snúist um að mestu leyti.

Í grein 27.1 í fyrrgreindum „NWE Partnership Agreement“ komi fram að um allan ágreining skv. samningnum fari eftir enskum lögum og í grein 27.2 kemur síðan fram: „…the English courts shall have exclusive jurisdiction in relation to any dispute, controversy or claim between the firm, the Equity partners or any Outgoing Equity Partners (or his or her or their personal representatives) or any other person deriving rights from this Agreement or any of them arising out of or relation to this Agreement or any of its provisions (a Dispute) …“ Rétt sé að geta þess að stefndu hafi farið ítarlega yfir þetta í bréfi sínu til Gerðardóms Viðskiptaráðs Íslands, dags. 11. janúar 2022. Eftir að það bréf var skrifað hafi stefnendur fellt niður mál sitt hjá gerðardómi en þrátt fyrir það er ekki minnst einu orði á þessi atriði í stefnu málsins.

Stefndu benda á að kröfur stefnenda tengist innlausn eignarhluta þeirra í D&T sf. en stefnendur telja að sú innlausn hafi falið í sér brot á samningsbundnum réttindum þeirra. Í framlögðum dómskjölum séu ýmis bréf þar sem stefnendur hafa útlistað hvaða ákvæði það eru sem þeir telja að hafi verið brotin. Þau bréf eigi það sameiginlegt að þar kemur fram að stefnendur telja að stefndu hafi framið samningsbrot á „NWE Partnership Agreement“, sem, líkt og fyrr segir, á undir ensk lög og enska dómstóla „exclusively“.

Í bréfi stefnenda til Deloitte NWE LLP, dags. 11. janúar 2018, komi þetta skýrt fram. Þar segi meðal annars: „As my clients are parties to Deloitte NWE their rights and obligations under the current circumstances are subject to the Deloitte NWE Partnership Agreement. From that agreement it appears that the CEO of Deloitte Iceland has not remit or capacity to retire equity partners. To the contrary, it appears from clause 7.2 (b)(ii) that board resolution is the necessary requirement for retirement of Equity Partner and that such decision requires two-thirds majority (clause 7.6-f). My clients have not been informed of any board decision of Deloitte NWE relating to their partnership. Article 16.2 of the Partnership Agreement sets out a special procedure for such notices and a protocol for challenging decisions of that nature within the governance structure of the firm. Moreover, GK and LF feel that a discussion with the Board on release from restrictions (of a leaving partner under clause 21.11) is highly appropriate under the circumstances.“

Það sé því skýrt að stefnendur telji að brotið hafi verið gegn NWE Partnership Agreement er þeim var sagt upp og hlutir þeirra í D&T sf. innleystir og á grundvelli þess eigi þeir fjárkröfur á hendur D&T sf. Í bréfi stefnenda til Deloitte og D&T sf., dags. 26. janúar 2018, vísi þeir til þess að þeir telji forstjóra Deloitte ekki hafa haft umboð til að segja upp ráðningarsamningi þeirra eða til að innleysa eignarhluti þeirra, allt eftir sömu samningsákvæðum og vísað var til. Í bréfi lögmanns stefnenda til lögmanns stefndu, dags. 12. júlí 2018, segi meðal annars: „… Þvert á móti er gert ráð fyrir því í samningunum að ákvörðun um innlausn félagsmanna skuli tekin af stjórn Deloitte NWE.“ Sé þar verið að vísa til framangreinds ákvæðis í „NWE Partnership Agreement“. Einnig segir í umræddu bréfi: „Þá fæst ekki staðist að hægt sé að fara í kring um þau úrræði, sem standa félagsmönnum til boða í grein 16.2 í félagasamningi Deloitte NWE í kjölfar ákvörðunar stjórnar um uppsögn, með því einu að framkvæmdastjóri segi upp ráðningarsamningi þeirra…. Ekkert í grein 16.4 í félagasamningnum bendir heldur til þeirrar niðurstöðu …“ Enn á ný sé því haldið fram að við meinta ólögmæta innlausn og uppsögn stefnenda hafi verið brotið á NWE Partnership Agreement.

Í bréfi stefnenda til Deloitte NWE LLP, dags. 13. júlí 2018 , segir meðal annars: „My clients assert that clause 16.2 is clear as to the fact that a notice from the NWE Board is required to cause compulsory retirement of Equity Partners, and Equity Partners are therefore always entitled to the appeal provisions contained in clause 16.2. Notwithstanding whether the provisions of clause 16.2 can withstand and precede the aforementioned articles for D&T sf.´s Articles of Association and Act no. 50/2007 on Partnerships, providing for decisions regarding redemption of members to be taken at a general meeting, it seems clear from your letter that no board resolution was passed in this regard. In my client´s view, the ambiguous wording of clause 16.4, compared to the wording of clause 16.2, cannot entail that the latter clause can be circumvented by CEO deciding on the retirement of Equity Partners instead of the Board or General Meeting. Most importantly, a person cannot be deprived of assets without clear contractual basis and proper procedure … For your information, Deloitte Iceland has not made financial arrangements which my clients are clearly entitled to in the NWE Agreements. For an example, Deloitte Iceland has neither arranged for the payment of my clients Undrawn Profits, pursuant to clause 19.1 of the NWE Partnership Agreement, nor their Apportionment pursuant to clause 19.2, cf. clause 12.1, of the NWE Partnership Agreement …“

Af öllu framangreindu ætti ekki að fara á milli mála að stefnendur hafa talið að við uppsögn þeirra frá Deloitte og innlausn hluta þeirra í D&T sf. hafi verið brotið á NWE Partnership Agreement, en líkt og ítrekað hafi komið fram á ágreiningur vegna þess samnings undir ensk lög og enska dómstóla. Sá ágreiningur sem stefnendur vilji bera undir Héraðsdóm Reykjaness á grundvelli 1. mgr. 33. gr. laga um meðferð einkamála og 24. gr. stofnsamnings D&T sf. eigi, með vísan til framangreinds, og þvert á málatilbúnað stefnenda, hvorki undir íslensk lög né íslenska dómstóla. Beri því að vísa málinu frá dómi.

Að auki sé það svo að þegar komi að ágreiningi um það hvort innlausn hafi verið réttmæt þá verði að hafa í huga að aðilar að „NWE Partnership Agreement“ séu annars vegar eigendur að þeim aðildarfélögum Deloitte í Evrópu sem hafi kosið að mynda með sér samstarfsvettvang og hins vegar lögaðilinn Deloitte NWE LLP, sbr. inngangsákvæði samningsins á blaðsíðu 1. Það liggur að mati stefndu í augum uppi að ekki sé mögulegt að leysa úr ágreiningi um þennan samning án aðkomu fyrrgreinds lögaðila, það er Deloitte NWE LLP. Sá lögaðili sé síðan einnig „Party“ eða aðili að hluthafasamningi Deloitte. Þrátt fyrir þetta sé þessi erlendi lögaðili ekki aðili að því máli sem stefnendur vilji höfða á hendur stefndu. Að auki sé það síðan hins enska félags að ákveða hver hagnaðarhlutdeild hvers og eins eiganda að D&T sf. skuli vera, sbr. 11. grein samningsins, auk þess sem innlausn á eignarhluta í D&T sf. feli einnig í sér innlausn á eignarhluta í Deloitte NWE LLP. Slíkan ágreining sé ekki hægt að reka án aðildar lögaðila sem augljóslega ber óskipta skyldu.

Við þetta megi bæta að ef innlausn eigi sér stað hjá A-félagsmanni að D&T sf. þá eigi sér á sama tíma stað þvinguð útganga úr Deloitte NWE LLP. Ef innlausn hluta stefnenda í D&T sf. hafi ekki átt sér stað með lögmætum hætti sé væntanlega á því byggt að þeir hafi enn verið aðilar að Deloitte NWE LLP allt til 62 ára aldurs og að annar stefnenda sé þannig enn þann dag í dag einn eigenda félagsins. Sé að minnsta kosti ekki hægt að skilja stefnu sem og bréf stefnenda til Deloitte NWE LLP, dags. 11. janúar 2018, öðruvísi en svo að þeir haldi enn fram aðild sinni að því félagi. Málið snúi þannig einnig að Deloitte NWE LLP og aðild að því félagi og ekki sé hægt að líta til málsástæðna stefnenda tengt aðild að D&T sf. nema gefa Deloitte NWE LLP einnig möguleika á því að eiga aðkomu að ágreiningnum vegna óskiptra réttinda og skyldna annars vegar Deloitte NWE LLP og hins vegar D&T sf. og beinnar tengingar á milli eignaraðildar í þeim tveimur félögum. Yrði til að mynda tekin til greina fullyrðing stefnenda um að þeir hafi verið eigendur að hlut í D&T sf. til 62 ára aldurs væru dómstólar um leið að staðfesta að þeir hafi einnig verið eigendur að Deloitte NWE LLP þetta tímabil og stefnandi Lárus sé það í raun ennþá. Slíkt sé ekki mögulegt nema að gefa Deloitte NWE LLP einnig möguleika á því að taka til varna.

Að auki sé það nú svo að eftir 1. júní 2017 þá sé það stjórn Deloitte NWE LLP sem hafi endanlegt ákvörðunarvald um einingaúthlutun til einstakra A-félagsmanna D&T sf. Það að krefjast hlutdeildar í hagnaði, sem úthlutað er af Deloitte NWE LLP, en gefa því félagi ekki kost á að taka til varna sé að mati stefndu skólabókardæmi um það að þeim sem ber óskipta skyldu sé ekki veittur kostur á að svara til saka. Með vísan til 2. mgr. 18. gr. laga um meðferð einkamála beri því að vísa málinu frá dómi.

Líkt og komi fram hér að framan sé á allt þetta minnst í erindi stefndu til Gerðardóms Viðskiptaráðs Íslands. Þrátt fyrir það kjósi stefnendur að minnast ekki einu orði á þetta í stefnu. Eigi stefndu erfitt með að sjá hvernig hægt sé að telja kröfu stefnenda nægilega reifaða þegar engin umfjöllun eigi sér stað um þetta grundvallaratriði, þ.e. hvers lands lög eigi við um ágreining og undir hvers lands dómstól hann heyrir. Beri því að vísa málinu einnig frá á grundvelli vanreifunar.

Stefndu telja einnig að fjárkröfur stefnenda séu vanreifaðar. Fram komi í stefnu að stefnendur leggi til grundvallar dómkröfum sínum sama einingafjölda, 165 einingar, enda hafi stefnendum ekki verið tilkynnt um neinar breytingar á þeim. Engin rök standa til þessa. Kröfur stefnenda, að minnsta kosti í aðalkröfu, séu ekki skaðabótakröfur heldur kröfur um efndir á grundvelli eigendahlutar þeirra í D&T sf. Stefnendur skýri þó í engu hvers vegna þeir telji sig eiga samningskröfu á hendur D&T sf. hvað þetta varðar þegar þeir hafi til að mynda ekki gengið eftir því að fá úthlutað einingum hjá félagsskapnum eða mótmælt því í samræmi við samninga að hafa ekki fengið úthlutað einingum. Stefnendur segi sjálfir í stefnu að úthlutun og skipting hagnaðar félagsmanna taki mið af fyrirfram ákveðnum einingafjölda sem félagsmönnum sé úthlutað skv. tillögu stjórnar og fjallað sé um á félagsfundum í sameignarfélaginu. Stefnendur útskýri þó í engu af hverju þeir telji sig eiga kröfu á grundvelli þessara reglna þegar ljóst sé að stjórn kom ekki fram með tillögu um að þeir fengju einingum úthlutað. Stefndu telja ekki mögulegt að ætla að byggja kröfu á samningum þegar ljóst er að stefnendur hafi engu fengið úthlutað á grundvelli þeirra sömu samninga. Slíkt feli í sér vanreifun. Við það megi bæta að sömu rök varðandi vanreifun eiga við um allar aðrar kröfur stefnenda, þ.m.t. vegna styrks til Deloitte, sem beint sé að D&T sf. þótt Deloitte hafi móttekið greiðsluna, og virði eininga, en virði eininga í fjárkröfu stefnenda sé tilbúið og því vanreifað hvernig samningskrafa geti verið byggð á slíku tilbúnu virði eininga, enda ekki um skaðabótakröfu að ræða. Sé með vísan til framangreinds einsýnt að mati stefndu að vísa beri kröfu frá dómi.

Hvað miskabótakröfu varðar, þá kröfðust stefndu einnig sjálfstæðrar frávísunar á henni. Er ástæðan sú að þar sem um samlagsaðild til varnar sé að ræða beri að koma fram með sjálfstæða dómkröfu á hendur hvorum stefnda fyrir sig. Þar sem það hafi ekki verið gert beri að vísa kröfunni frá dómi.

Tómlæti og fyrning:

Stefndu telja rétt að fara yfir hverja og eina kröfu stefnenda sérstaklega og þær málsástæður sem stefnendur byggja kröfur sínar á. Fyrsta sýknukrafa stefndu byggist þó á því að kröfur stefnenda séu fallnar niður fyrir tómlæti og fyrningu.

Líkt og fyrr hafi komið fram voru allar kröfur gerðar upp við stefnendur að fullu í desember 2017. Engar fjárkröfur komu frá stefnendum í framhaldi af því uppgjöri. Það hafi ekki verið fyrr en 17. september 2020, tæpum þremur árum eftir starfslok, innlausn og fullnaðaruppgjör, sem fjárkrafa hafi komið frá stefnendum. Þeirri kröfu hafi verið svarað tæpri viku síðar með bréfi þann 23. september 2020. Þar komi meðal annars fram að umrætt bréf hafi verið það fyrsta þar sem stefnendur setja fram fjárkröfu á hendur stefndu eftir að lokauppgjör hafði farið fram. Engin gögn hafi verið afhent sem réttlættu kröfur þetta löngu eftir lokauppgjör. Þar sem lokauppgjör milli aðila hafi átt sér stað í lok desember 2017 og fjárkrafa hafi fyrst verið sett fram tæpum þremur árum síðar hafi stefnendur glatað öllum rétti sínum til frekari fjárkrafna sökum tómlætis. Sé það ítrekað hér til sýknu af kröfum stefnenda.

Við framangreint megi bæta að það sé síðan ekki fyrr en með stefnu sem birt sé í apríl 2022, eða rúmu einu og hálfu ári eftir fyrrgreint bréf og rúmum fjórum árum eftir innlausn hluta, sem dómsmál hafi verið höfðað á hendur stefndu. Það að höfða ekki dómsmál fyrr en rúmum 18 mánuðum eftir að kröfubréf sé sent og þá rúmum fjórum árum og þremur mánuðum eftir lokauppgjör styðji enn frekar umrætt tómlæti stefnenda. Beri því eingöngu þess vegna að sýkna stefndu.

Að auki, þar sem liðin séu meira en fjögur ár frá fullnaðaruppgjöri við stefnendur sem og eftir að eignarhluti þeirra hafi verið innleystur séu allar kröfur byggðar á ráðningu þeirra hjá Deloitte ehf. eða eignarhluta þeirra í D&T sf. fyrndar. Við það megi bæta að stefndu virðist sem stefnendur séu að krefjast að einhverju leyti greiðslna allt frá rekstrarárinu 2012/2013. Áréttað sé að allar kröfur sem fallið hafi í gjalddaga fjórum árum fyrir stefnubirtingu og fyrr séu fyrndar. Beri því að sýkna stefndu af þeim kröfum án tillits til annarra málsástæðna. Telja stefndu nú rétt að koma með varnir vegna þeirra krafna er fram koma í stefnu. Sé vörnum skipt upp í sömu kafla og fram koma í stefnu.

Ólögmæt innlausn eignarhluta stefnenda:

Stefnendur byggja á því að eignarhlutur þeirra í D&T sf. njóti verndar eignarréttarákvæðis stjórnaskrárinnar og þeir verði ekki sviptir þeirri eign nema með lögum eða samningum. Telja stefnendur að verulegur vafi sé um það hvort samið hafi verið um frávik frá 2. mgr. 36. gr. laga nr. 50/2007 þess efnis að ákvarðanir um brottvikningu og innlausn félagsmanna eigi að taka á félagsfundi. Stefndu mótmæla þessari útlistun með vísan til neðangreinds. Augljóst sé hverjum þeim sem les þá samninga er um félagsskap eigenda að Deloitte gilda að samið hafi verið um frávik frá lögum. Að auki hafi fallið dómar hjá héraðsdómi, Landsrétti og Hæstarétti þar sem vísað hefur verið sérstaklega í samninga sem eigendur D&T sf. hafa gert sín á milli um félagsskapinn. Sé því margstaðfest, fyrir utan það að vera augljóst af framlögðum skjölum, að eigendur D&T sf. hafa samið sín á milli um ýmis atriði sem annars féllu undir ákvæði laga nr. 50/2007.

Stefnendur telja einnig, ef talið verði að samið hafi verið um frávik frá 2. mgr. 36. gr. laga nr. 50/2007, að samningsákvæðum hafi ekki verið fylgt. Telja stefnendur að allan vafa og óskýrleika verði að skýra þeim í hag. Því sé mótmælt, enda ekkert sem styðji slíkt. Skýra beri samninga sem stefnendur, sem og aðrir eigendur að Deloitte undirgengust, eftir orðanna hljóðan. Verði að hafa í huga að stefnendur hafi sjálfir tekið þátt í að semja umrædda samninga og samþykkt þá á fundi án athugasemda.

Stefnendur telja að forstjóri Deloitte hafi ekki haft „alræðisvald“ til að segja upp ráðningarsamningi allra annarra meðeigenda og innleysa eignarhluta þeirra. Segja stefnendur að sé það svo gæti hann eignast félagið að fullu sjálfur. Stefndu vita ekki alveg hvað stefnendur séu að fara með málflutningi sem þessum en telja þó rétt að svara honum að einhverju leyti. Fyrir það fyrsta hafi stefnendum verið sagt upp störfum eftir umfjöllun stjórnar, stjórnarsamþykkt og umboð til forstjóra, sbr. framangreint. Hvort stefnendum hafi verið tjáð nákvæmlega hvernig sú umræða hafi farið fram hafi engin réttaráhrif. Að auki hefði ekki verið nein þörf á umræðu í stjórn eða stjórnarsamþykkt því forstjóri félags hafði fulla heimild til þess að segja upp starfsmönnum í félaginu skv. almennum reglum.

Í 17. grein ráðningarsamnings stefnenda sé mælt fyrir um gagnkvæman sex mánaða uppsagnarfrest. Ekkert í samningum aðila um samstarf svipti Deloitte heimild til að segja starfsmönnum sínum upp störfum eða girðir fyrir að forstjóri félagsins komi fram fyrir þess hönd gagnvart starfsmönnum, svo sem almennt tíðkast. Hafi þar engin áhrif hvort starfsmenn Deloitte séu einnig eigendur D&T sf. Grein 6.20 í hluthafasamkomulagi Deloitte, 1. júní 2017, mæli fyrir um innlausn eignarhluta í D&T sf. vegna ráðningarslita. Þá ráðgeri grein 16.4 í félagasamningi Deloitte NWE LLP, 1. júní 2017, þvingaða útgöngu úr Deloitte NWE LLP hætti meðeigandi af einhverjum sökum að vera meðeigandi í íslenska félaginu.

Í 17. grein ráðningarsamnings sé síðan ákvæði sem gefi meðeiganda, sé hann ósáttur við uppsögn ráðningarsamnings, heimild til þess að kalla saman meðeigendafund í D&T sf. innan 14 daga. Séu ¾ hlutar atkvæða á meðeigendafundinum ósammála uppsögninni skuli henni hnekkt. Ætti því að vera ljóst að forstjóri félagsins á hverjum tíma geti ekki sagt upp öllum eigendum D&T sf. og sölsað undir sig félagið einn og óstuddur. Slíkur málflutningur standist vitaskuld ekki. Í stjórnkerfi Deloitte sé þannig til staðar möguleiki á því að bera uppsögn eiganda undir eigendafund og sé aukinn meirihluti eigenda á móti uppsögn skuli henni hnekkt. Umfjöllun stefnenda um hlutverk eigendaráðs í tilvikum sem þessum sé síðan byggð á misskilningi auk þess sem eigendaráð hafi ekki verið starfrækt innan félagsskaparins líkt og margoft hafi komið fram í samskiptum aðila og fyrri dómsmálum.

Hvað gildi samninga aðila varðar telja stefndu rétt að vísa til dóms Hæstaréttar í máli nr. 32/2021, Birkir Leósson gegn D&T sf., sem stefnendur og lögmaður þeirra þekkja vel. Er dómurinn skýr um gildi samninganna fyrir félagsskapinn og er byggt á því sem þar kemur fram. Sama eigi við um aðra dóma er tengjast fyrrverandi eigendum Deloitte, sbr. framangreint.

Að lokum benda stefndu á landsréttardóm nr. 105/2020 og úrskurð Landsréttar í máli nr. 541/2019. Telja stefndu, meðal annars með vísan til 116. gr. laga nr. 91/1991 og fyrrgreinds dóms og úrskurðar, að Landsréttur hafi þegar staðfest að stefnendur séu fyrrverandi eigendur að D&T sf. Hafi slíkt fullt sönnunargildi þar til hið gagnstæða er sannað. Slíkt hafi ekki verið gert í málatilbúnaði stefnenda. Það sé því ljóst að mati stefndu að allar málsástæður stefnenda, byggðar á því að þeir séu enn eigendur D&T sf., eigi ekki rétt á sér. Bæði uppsögn og innlausn hafi verið í samræmi við gildandi samninga og því var uppsögn ekki ólögmæt.

Stefnendur eigi rétt til hagnaðarhlutdeildar rekstrarárin 2017/2018-

2020/2021:

Síðari kröfur stefnenda um hagnaðarhlutdeild tengjast því að þeir séu enn eigendur að hlut í D&T sf. Ljóst sé, sbr. framangreint, að það séu þeir ekki og framganga þeirra sjálfra beri vitni um að það telja þeir sig heldur ekki vera. Beri því, meðal annars með vísan til alls framangreinds, að sýkna stefndu af öllum kröfum stefnenda um hagnaðarhlutdeild eftir innlausn á eignarhluta þeirra.

Rétt sé að nefna að stefndu telja fullyrðingar og aðgerðir stefnenda ekki fara saman. Ljóst sé að stefnendur hafi tekið á móti skuldabréfum frá D&T sf. til greiðslu fyrir eignarhluta þeirra í félaginu. Þeir hafi tekið við skuldabréfunum án athugasemda og hafi verið að móttaka greiðslur vegna þeirra á hverju ári. Þrátt fyrir þetta haldi þeir því fram í þessu máli og byggja dómkröfur á því að þeir séu enn eigendur í félaginu. Þeir hafa þó ekki samhliða málshöfðun sinni eða fyrr skilað umræddum skuldabréfum til D&T sf. eða endurgreitt félaginu greiðslur skv. skuldabréfunum sem ætti að teljast eðlilegt teldu þeir sig enn vera eigendur að félaginu. Varla sé hægt að taka við fullnaðargreiðslu fyrir eignarhluta í formi skuldabréfs en taka samt sem áður hagnaðarhlutdeild úr félaginu 5-6 ár í viðbót. Sýnir þetta að mati stefndu hvernig málatilbúnaður stefnenda stenst ekki almenna skynsemi og hvað þá undirliggjandi samninga. Þeir hafa þannig, ofan á öll önnur rök varðandi það að innlausn hafi átt sér stað, staðfest innlausnina með aðgerðum sínum eftir starfslok, innlausn og fullnaðargreiðslu í formi skuldabréfa.

Hvað varði rétt eigenda að D&T sf. til þess að eiga eignarhlut í félaginu til 62 ára aldurs þá hafi þegar verið leyst úr því af dómstólum að eigendur eiga engan sjálfstæðan rétt til slíks.

Bent er á að í stefnu komi fram að stefnendur leggja til grundvallar dómkröfum sínum sama einingafjölda og þeim hafi verið úthlutað vegna starfsársins 2017/2018, 165 einingar, enda hafi stefnendum ekki verið tilkynnt um neinar breytingar á þeim. Engin rök standi til þessa. Aðalkrafa stefnenda sé ekki skaðabótakrafa heldur krafa um efndir á grundvelli eigendahlutar þeirra í D&T sf. Stefnendur skýri það þó í engu hvers vegna þeir telji sig eiga samningskröfu á hendur D&T sf. hvað þetta varði þegar þeir hafi til að mynda ekki gengið eftir því að fá úthlutað einingum hjá félagsskapnum eða mótmælt því í samræmi við samninga að hafa ekki fengið úthlutað einingum. Eigendur að D&T sf. sem ekki fá samþykkta úthlutun og mótmæli því ekki með samningsbundnum hætti eigi enga fjárkröfu á hendur D&T sf. um hagnaðarhlutdeild.

Stefnendur segi sjálfir í stefnu að úthlutun og skipting hagnaðar félagsmanna taki mið af fyrirfram ákveðnum einingafjölda sem félagsmönnum sé úthlutað skv. tillögu stjórnar og fjallað sé um á félagsfundum í sameignarfélaginu. Stefnendur útskýri þó í engu af hverju þeir telji sig eiga kröfu á grundvelli þessara reglna þegar ljóst er að stjórn kom ekki fram með tillögu um að þeir fengju einingum úthlutað. Það er skýrt af þeim samningum sem stefnendur byggja samningskröfur sínar á að óheimilt sé að úthluta fjármunum úr félagsskapnum til aðila sem ekki hafa fengið úthlutað einingum. Skilja stefndu því ekki hvernig stefnendur telji sig þannig eiga kröfu um það án heimildar. Stefndu telja ekki mögulegt að ætla að byggja kröfu á samningum þegar ljóst er að stefnendur fengu engu úthlutað á grundvelli þeirra sömu samninga. Stefnendur eigi þannig enga kröfu á hendur stefndu, enda ljóst að þeir fengu enga úthlutun en úthlutun er, líkt og þeir halda sjálfir fram, grundvöllur greiðslu hlutdeildar af hagnaði.

Að lokum mótmæla stefndu útreikningi stefnenda sem röngum, auk þess sem hann sé byggður á röngum forsendum. Er vísað í fyrri umfjöllun hvað það varðar. Að auki sé rétt að nefna að sérstakt sé, á sama tíma og stefnendur taka greiðslur skv. skuldabréfi, sem hafi verið fullnaðargreiðsla fyrir eignarhluta þeirra, dragi þeir hvorki frá þær launagreiðslur sem þeir hafi fengið yfir sama tímabil né hagnaðargreiðslur. Það að gera slíkt ekki feli í sér vanreifun á fjárkröfu og þar með ex officio frávísun á henni. Í öllu falli ættu fjárkröfur, sem stefndu mótmæla að séu til staðar, að vera mun lægri en þær eru.

Krafa stefnenda vegna réttar til hlutdeildar í hagnaði D&T sf. sem haldið

hefur verið eftir í félaginu vegna rekstraráranna 2012/2013-2020/2021 (og 2021/2022):

Þótt fyrirsögn þessa kafla í stefnu sé „krafa stefnenda“ þá sé eingöngu um að ræða kröfu stefnanda Guðmundar því ljóst sé að stefnandi Lárus geri ekki þessa fjárkröfu þótt einhvers konar áskilnaður um síðari tíma kröfur komi fram í stefnu. Vísað sé til fyrri umfjöllunar um fyrningu og tómlæti sem eigi við fullum fetum um þessar kröfur. Sama eigi við um fyrri málsástæður varðandi það að hlutur stefnanda Guðmundar hafi verið innleystur og því eigi hann enga kröfu á hendur stefndu eftir fullnaðaruppgjör og þá alls ekki í eftirstæðum hagnaði eftir útgöngu hans. Að auki sé fjárkrafan vanreifuð, sem hafi í för með sér frávísun kröfunnar ex officio. Að auki sé vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 32/2021 en leyst hafi verið úr þessu álitaefni í málsgreinum 40 og 41 í dómnum, og því að mati stefndu óskiljanlegt af hverju stefnandi Guðmundur kjósi að koma fram með slíka kröfu þar sem hann viti að slíkar kröfur séu bæði rangar og haldlausar. Beri að líta til þess að mati stefndu þegar málskostnaður verður ákveðinn, sbr. 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 sem og 2. mgr. 131. gr. sömu laga.

Meðal skjala málsins séu ódagsettar reglur stefnda ,,um hagnaðarskiptingu – einingakerfi“. Reglurnar kveði á um hvernig úthluta skuli hagnaðareiningum og er þar tekið fram að einingakerfið byggist í grunninn á því kerfi sem hafi verið í gildi árin 2005-2016, þó í samhengi við kerfi þau sem væru í gildi hjá Deloitte félögum á Norðurlöndunum. Segir í reglunum að stjórn geti lagt til að greiða ekki út allan hagnað sem úthlutað hafi verið skv. þeim „ og/eða halda eftir ákveðnu hlutfalli af úttekt allra hluthafa“ í stefnda sem víkjandi láni. Í síðarnefnda tilvikinu greiðist höfuðstóll lánsins út þegar hluthafi selji hlut sinn í félaginu nema stjórn eða meðeigendafundur taki ákvörðun um að greiða höfuðstólinn fyrr. Þar segir jafnframt að tillögur stjórnar um að halda hagnaði eftir í félaginu sem höfuðstól eða arði sem víkjandi láni yrðu lagðar fram með hliðsjón af markmiðum stjórnar um eiginfjármyndun hjá félaginu.

Orðalag fyrrgreindra reglna gefi til kynna að stjórn félagsins sé ætlað tiltekið hlutverk við ákvörðun um hvort halda eigi eftir tilgreindu hlutfalli hagnaðar í stefnda sem víkjandi láni. Stjórn stefndu hafi aldrei tekið slíka ákvörðun í skilningi fyrrgreindra reglna. Gögn málsins, þar á meðal fundargerð stjórnar 3. apríl 2017, benda auk þess til að stjórn hafi tekið frá 20 hundraðshluta hagnaðar hvers árs til að mæta útstreymi vegna breytinga á eigendahópi, sbr. grein 6.15 í hluthafasamningi frá 1. júní 2017. Þegar af þeirri ástæðu er því mótmælt að stefnendur eigi kröfu um hlutdeild í hagnaði stefndu.

Skuldabréf sem útgefið hafi verið til greiðslu á sérgreindum höfuðstól stefnenda liggi fyrir og hafi stefnendur ekki gert ágreining um fjárhæð eða greiðslu hins sérgreinda höfuðstóls. Geti stefnendur því ekki átt kröfu á hendur félaginu vegna þess hagnaðar sem haldið hafi verið eftir í félaginu, meðal annars til þess að greiða út sérgreinda höfuðstóla stefnenda.

Samkvæmt 21. gr. laga nr. 50/2007 taki félagsfundur ákvörðun um það hvort greiða skuli félagsmönnum hlut þeirra í hagnaði félagsins. Hagnaði sem greiddur er út skal skv. 2. mgr. 21. gr. laganna, sem og eldri félagasamningi greiða út eftir ákveðnum reglum sem ákveðnar eru í félagasamningi. Það hafi að öllu leyti verið gert. Samkvæmt umræddum reglum, sem og eldri félagssamningi, beri ekki að greiða út þann hagnað sem haldið hafi verið eftir í félaginu til félagsmanna þegar þeir selji hlut sinn í félaginu. Það beri einungis að gera hafi heimild til töku víkjandi láns verið nýtt. Fundargerðir aðalfunda beri með sér að slík heimild hafi ekki verið nýtt og því eigi stefnandi ekki kröfu á hendur D&T sf. um greiðslu „hlutdeildar“ stefnda í því sem haldið hafi verið eftir í félaginu. Því sé að auki mótmælt að reglum hvað þetta varðar hafi verið breytt eftir gildistöku nýju eigendasamninganna. Einnig sé því mótmælt að þetta mál sé á einhvern hátt öðru vísi en fyrrgreint mál Hæstaréttar nr. 32/2021 því sé ljóst að úr kröfum Birkis Leóssonar í því máli hafi verið leyst á grundvelli nýju samninganna. Beri því að sýkna stefndu.

Krafa stefnenda vegna hlutdeildar í styrk alþjóðafélags Deloitte:

Þótt fyrirsögn þessa kafla í stefnu sé „krafa stefnenda“ sé eingöngu um að ræða kröfu stefnanda Guðmundar. Ljóst er að stefnandi Lárus gerir ekki þessa fjárkröfu þótt einhvers konar áskilnaður um síðari tíma kröfur komi fram í stefnu.

Vísað sé til fyrri umfjöllunar um fyrningu og tómlæti sem eigi fullum fetum við um þessa kröfu. Sama eigi við um fyrri málsástæður varðandi það að hlutur stefnanda Guðmundar hafi verið innleystur og því eigi hann enga kröfu á hendur stefndu eftir fullnaðaruppgjör og þá alls ekki um hlutdeild í „styrk“. Að auki sé fjárkrafa vanreifuð sem hefur í för með sér frávísun kröfunnar ex officio.

Úr sambærilegri kröfu hafi verið leyst af héraðsdómi, Landsrétti og Hæstarétti í málum sem Birkir Leósson höfðaði á hendur stefndu, sbr. dóm Hæstaréttar í máli nr. 32/2021. Sama niðurstaða hafi orðið á öllum dómstigum, engin krafa hafi verið til staðar á hendur stefndu vegna umrædds „styrks“. Hafi því verið leyst úr kröfunni og að mati stefndu óskiljanlegt af hverju stefnandi kýs að koma fram með slíka kröfu þar sem hann viti að slíkar kröfur séu bæði rangar og haldlausar. Beri að líta til þess að mati stefndu þegar málskostnaður verður ákveðinn, sbr. 1. mgr. 131. gr. laga nr. 91/1991 sem og 2. mgr. 131. gr. sömu laga. Því sé að auki algjörlega mótmælt að öll umrædd dómstig hafi misskilið kröfuna líkt og virðist vera byggt á í stefnu. Þótt stefnendur séu ósammála Hæstarétti hafi Hæstiréttur, sem og Landsréttur og héraðsdómur, leyst úr ágreiningsefninu. Vísast meðal annars til 116. gr. laga um meðferð einkamála hvað þetta varðar. Að auki megi vísa til þess að hvorki lög né samningar styðja umrædda kröfu stefnanda. Um sé að ræða fjármögnun sem Deloitte fékk en dómkröfu sé beint að D&T sf. Telji stefnandi sig eiga rétt til hlutdeildar í umræddri fjármögnun beri stefnanda að beina slíkri kröfu að Deloitte. Þar sem það hafi ekki verið gert beri að sýkna á grundvelli aðildarskorts.

Til viðbótar við framangreint sé hvergi í lögum né samningum kveðið á um rétt félagsmanna til fjármögnunar sem dótturfélag D&T sf. hafi fengið til fjárfestinga. Hið rétta sé að þar til umræddir fjármunir séu nýttir í fjárfestingar feli greiðslan í sér skuldbindingu til handa Deloitte ehf., skuldbindingu sem þurfi að greiða til baka verði fjármunir ekki nýttir til fjárfestinga. Stefnandi eigi hvorki lagalegan né samningsbundinn rétt til hluta þeirrar greiðslu í eigin vasa. Sé sú krafa hans verulega vanreifuð. Sú fjármögnun sem stefnandi vísi til sé fjármögnun sem Deloitte hafi sótt um úr sérstökum fjárfestingarsjóði á vegum Deloitte Global, en sjóðnum sé ætlað að fjármagna fjárfestingar sem samræmast stefnu Deloitte á alþjóðavísu um aukið þjónustuframboð aðildarfélaganna. Vart þurfi að taka fram að úthlutun slíkra fjármuna til eigenda væri fullkominn forsendubrestur fyrir slíkri fjármögnun.

Í ljósi framangreinds liggi fyrir að ekki sé um að ræða þátt sem hefur áhrif á þær greiðslur sem stefnandi fær frá D&T sf. við innlausn hluta hans í félaginu.

Þá sé einnig alfarið mótmælt kröfu stefnanda þar sem D&T sf. „tekjufærði ekki styrkinn“. Ljóst sé að engin skilyrði sakarreglunnar séu uppfyllt hvað þessa kröfu varðar. Þrátt fyrir að umrædd fjármögnun frá Deloitte NWE til Deloitte, gegn hverju kröfu sé ekki beint að, hafi verið nýtt til fjárfestinga á síðari tímapunkti þannig að eignamyndun hafi átt sér stað hjá félaginu valdi slíkt stefnanda ekki tjóni, hvað þá tjóni sem D&T sf. beri ábyrgð á. Stefnandi eigi ekki frekari rétt til greiðslna við innlausn hluta hans en samið hafi verið um í félagasamningi og verði því ekki fyrir tjóni vegna eignamyndunar í félaginu, sem eigi sér stað eftir útgöngu hans.

Kröfu stefnanda um dráttarvexti sé mótmælt. Fyrir það fyrsta eigi stefnandi enga kröfu á hendur stefndu. Í annan stað hafi enginn umsaminn eða lögbundinn gjalddagi þeirra krafna sem stefnandi setji fram átt sér stað. Að lokum telur D&T sf. að stefnandi hafi ekki enn lagt fram fullnægjandi sönnun fyrir nokkrum kröfum á hendur stefnda og því sé ekki möguleiki til útreiknings dráttarvaxta eingöngu vegna þess.

Vara- og þrautavarakröfur, sbr. kröfuliði 2 og 3:

Stefndu vísa til fyrri málsástæðna og raka til stuðnings vörnum sínum gegn vara- og þrautavarakröfum stefnenda, bæði hvað varðar aðalkröfu um frávísun sem og varakröfu um sýknu. Sömu sjónarmið eigi við, að breyttu breytanda. Stefnendur hafi ekki orðið fyrir ólögmætri brottvikningu og eigi því engar kröfur á hendur stefndu, hvorki efndakröfur á grundvelli samninga né skaðabótakröfur.

Vísað sé til allra fyrri varna, meðal annars þeirra sem byggðar hafi verið á tómlæti og fyrningu en stefndu telji að þær varnir eigi hér við fullum fetum, enda fyrst nú í stefnu sem stefnendur koma með skaðabótakröfur hvað þetta varðar. Það að koma fyrst með slíkar kröfur rúmum fjórum árum eftir innlausn hluta feli bæði í sér verulegt tómlæti auk þess sem slíkar kröfur séu fyrndar. Augljóst sé síðan að kröfur sem miða við þau ár sem stefnendur hafi raunverulega verið eigendur að D&T sf., þ.e. kröfur sem fallið hafi í gjalddaga fyrir lengri tíma en fjórum árum frá höfðun máls, séu fyrndar. Einnig sé því alfarið mótmælt að stefnendur eigi yfir höfuð kröfu um skaðabætur, auk þess sem fjárhæð þeirra skaðabótakrafna sé alfarið mótmælt sem röngum og vanreifuðum.

Í stefnu haldi stefnendur því fram að eignarhlutir verði ekki innleystir á meðan þeir séu með gildan ráðningarsamning við stefnda. Telji þeir að eignarhlutir eigi að vera innleystir að loknum sex mánaða uppsagnarfresti. Það sé fyrst nú sem málsástæða þessi komi fram og hafi hún einhvern tíma átt rétt á sér sé hún fallin niður fyrir tómlæti. Því er mótmælt að krafa þessi fái stoð í dómi Hæstaréttar í máli nr. 32/2021, enda aðstæður allt aðrar þar en í þessu máli.

Verði aftur á móti talið að stefnendur eigi rétt til skaðabóta sem nema hagnaðarhlutdeild vegna þess tímabils sem þeir voru í uppsagnarfresti, sem mótmælt sé af hálfu stefndu, beri að mati stefndu að líta til þeirra reglna er giltu um uppgjör hagnaðarhlutdeildar hjá stefnda.

Í reglum um einingakerfið „FY17“ komi meðal annars fram að verðgildi eininga byggist á hagnaði félagsins til úthlutunar, eins og hann sé skilgreindur hjá Deloitte, þ.e. fyrir allar greiðslur til eigenda. Til frádráttar komi meðal annars það sem skilið sé eftir í félaginu og útgreiðsla af höfuðstól til B-meðeigenda. Eftir að verðgildi einingar hafi verið reiknað sé kominn grunnur að heildarúthlutun eigenda. Til að reikna svo arðgreiðslu eigenda sé dregið frá heildarúthlutun hvers eiganda það sem hann hafi þegar fengið greitt á rekstrarárinu, þ.e. laun, launatengd gjöld og bílastyrk. Hafi þetta verið með þessum hætti í áratugi og breyttist ekki við sameiningu. Komi þess vegna á óvart að í útreikningi stefnenda sé ekki dreginn frá launaþátturinn líkt og stefnendur vita að eigi að gera. Sé það gert, þá er arður neikvæður um sem nemur vel á þriðju milljón. Verði þar að hafa í huga að stefnendur hafi fengið greidd laun í sex mánaða uppsagnarfresti en hagnaðarhlutdeild þeirra var aftur á móti hlutfallsleg fram að innlausn eignarhlutans. Því sé þannig mótmælt sem fram komi í stefnu, þ.e. að eingöngu eigi að draga frá greiddum hagnaði til stefnenda laun sem þeir hafi fengið í sjö mánuði á árinu 2017 en ekki öll laun sem þeir fengu hjá stefndu. Þeirri málsástæðu sé mótmælt, enda sé hún þvert á þær reglur sem giltu hjá stefndu, þ.e. að draga eigi allar launagreiðslur frá hlutdeild í hagnaði hvers rekstrarárs. Beri því eingöngu þess vegna að sýkna stefnda. Að auki sé mótmælt sem vanreifuðum og röngum öllum útreikningi stefnenda sem og frádrætti og skorti á frádrætti launa.

Mótmælt sé kröfum um hlutdeild í „styrk“ sem og hlutdeild í eftirstæðum hagnaði með sömu rökum og fram koma að framan. Í stefnu kemur fram að farið sé fram á að bætur verði ákvarðaðar að álitum telji dómurinn ekki unnt að sanna með óyggjandi hætti að tjón stefnenda nemi þeim fjárhæðum sem þeir fara fram á. Því sé mótmælt. Stefndu byggja á því að engar forsendur séu til þess að dæma bætur að álitum, enda hafi stefnendur ekki sýnt fram á að bótagrundvöllur sé fyrir hendi eða að stefndu hafi valdið þeim tjóni. Þá sé það skilyrði ákvörðunar skaðabóta að álitum að stefnendum sé ófært að færa sönnur á tjón sitt, en fyrir slíkum ætluðum aðstæðum sé enginn rökstuðningur í stefnu. Jafnvel þótt talið yrði að bótagrundvöllur sé fyrir hendi byggja stefndu á því að ekkert sé því til fyrirstöðu að stefnendur geti aflað nákvæmra gagna um tjón sitt. Stefnendur verða að bera hallann af því að það hafi ekki verið gert og því verður að sýkna stefndu af kröfu stefnenda um skaðabætur að álitum. Í öllu falli verði að hafna kröfu stefnanda um dráttarvexti að mati dómsins, enda komi ekkert fram í kröfugerð stefnanda um upphafstíma vaxta eða dráttarvaxta, vaxtaprósentu eða á hvaða lagagrundvelli vaxta- og/eða dráttarvaxtakrafan er byggð. Með vísan til alls framangreinds krefjast stefndu sýknu af þessum kröfum stefnenda.

Miskabótakröfur stefnenda:

Í 4. lið dómkrafna sinna geri stefnendur kröfu um greiðslu miskabóta að fjárhæð 5.000.000 króna til hvors þeirra um sig. Sé þeim kröfum beint að stefndu báðum, þ.e. þetta eina krafan sem beint er að Deloitte ehf. Sé krafan byggð á hinum „ólögmætu“ uppsögnum og aðdraganda þeirra uppsagna sem fólu í sér „ólögmæta meingerð gegn æru og persónu stefnenda“. Forsenda kröfu stefnenda að þessu leyti sé að uppsögn þeirra hafi verið ólögmæt og í henni hafi falist meingerð. Stefndu krefjast sýknu af þessari kröfu stefnenda þegar af þeirri ástæðu að uppsagnir hafi verið lögmætar, eins og að framan hafi verið rakið, og þeir hafi því ekki fellt á sig neina skyldu til greiðslu miskabóta vegna þess hvernig staðið var að uppsögninni. Sé byggt á öllum sömu vörnum, að breyttum breytanda, og koma fram hér að framan í umfjöllun um varnir vegna aðal- og varakrafna stefnenda.

Krafa stefnenda virðist einnig byggð á því að einingar stefndu hafi verið lækkaðar árið 2016 fyrir rekstrarárið 2016/2017. Kröfur sem byggja á meintri meingerð frá árinu 2016 séu að mati stefndu bæði fallnar niður fyrir tómlæti sem og fyrningu hafi þær einhvern tíma verið til staðar, sem stefndu telja augljóst að hafi ekki verið. Einingaúthlutun hafi verið byggð á hlutlægum viðmiðum sem stefnendur hefðu getað krafist endurskoðunar á en gerðu ekki á þeim tíma. Vísað sé til umfjöllunar í málavaxtakafla hér að framan hvað þetta varðar.

Stefndu hafi ekki hugmynd um hvað stefnendur eigi við í stefnu um tilvísun til „me-too“, enda hafi uppsögn stefnenda ekki verið byggð á þeim rökum. Hafi verið skorað á stefnendur að upplýsa hvaða hegðun stefnenda hafi getað fallið undir „me- too“ umræðu í þjóðfélaginu. Stefndu telja að uppsögn hafi átt sér stað í samræmi við reglur félagsskaparins, reglur sem stefnendur hafi átt þátt í að semja og móta. Það að stefnendur kusu að óska ekki eftir því að meðeigendafundur yrðu kallaður saman til að fjalla um uppsögn ráðningar þeirra sé ekki á ábyrgð stefndu og hvað þá að slíkt feli í sér ólögmæta meingerð. Stefnendum hafi verið fullfrjálst að óska eftir meðeigendafundi en þeir kusu að gera það ekki.

Það að neita því að afhenda stefnendum upplýsingar um stefndu, rekstur stefndu og viðskiptavini stefndu feli ekki í sér meingerð að mati stefndu. Megi enda benda á að dómstólar komust að því að stefnendur hafi ekki átt rétt á því að fá gögn afhent, eingöngu að skoða þau á skrifstofu stefndu sem stefnendum hafði þegar verið boðið að gera. Bréf til stefnda Guðmundar feli ekki í sér ólögmæta meingerð gegn stefnanda Guðmundi og sé því ekki grundvöllur miskabótakröfu.

Öllum öðrum málsástæðum stefnenda sé mótmælt. Með vísan til framangreinds beri að sýkna stefndu af kröfu um miskabætur.

Kröfur um vexti og dráttarvexti:

Stefndu mótmæla alfarið öllum vaxtakröfum stefnenda. Ljóst sé með vísan til framangreinds að stefnendur hafi ekki verið eigendur að D&T sf. frá innlausn. Eigi þeir því hvorki rétt á hagnaðargreiðslum né dráttarvöxtum af slíkum greiðslum. Að auki komi kröfur um vexti á hagnaðargreiðslur fyrst fram í stefnu. Stefndi D&T sf. hafi krafist þess að krafa stefnenda bæri vexti frá dómsuppsögu, ef á hana yrði fallist en til vara frá höfðun dómsmáls með vísan til 4. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu. Vísar stefndi til þess að bókað sé í fundargerð stjórnarfundar frá 6. desember 2017 að bjóða ætti stefnendum uppgjör fyrir starfslok á því sem falið hafi í sér hagnaðarhlutdeild þess rekstrarárs sem þeim hafi verið sagt upp, en þessu hafi stefnendur hafnað. Geti þeir því ekki krafist dráttarvaxta frá gjalddögum. Sama eigi við varðandi varakröfur. Því hafi verið mótmælt sem röngu og vanreifuðu að skaðabótakröfur stefnenda hafi stofnast „á fyrsta gjalddaga“ skv. reglum um hagnaðarskiptingu. Sé vaxtakröfum sem byggðar séu á 1. mgr. 8. gr. laga um vexti því alfarið mótmælt. Að lokum hafi því verið mótmælt að ólögmæt vísun stefnenda á málinu til gerðardóms geti falið í sér upphafstíma dráttarvaxtakröfu.

Vaxtakröfum vegna þrautavarakrafna, sem og vegna annarra krafna, sé síðan alfarið mótmælt sem röngum og vanreifuðum. Það sama eigi við um vaxtakröfur vegna miskabótakrafna. Þess beri einnig að geta að skv. málatilbúnaði stefnenda stofnaðist skaðabótaréttur við „ólögmæta innlausn“ þann 31. desember 2017. Sé það svo, þá séu allar skaða- og miskabótakröfur stefnenda, sem og vaxtakröfur vegna þeirra, fallnar niður á grundvelli fyrningar enda meira en fjögur ár liðin frá stofnun krafna fram að málshöfðun. Með sömu rökum séu kröfurnar fallnar niður sökum tómlætis.

Um lagarök vísa stefndu einkum til laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, laga nr. 50/2007 um sameignarfélög, laga nr. 138/1994 um einkahlutafélög auk almennra meginreglna félagaréttar. Krafa um málskostnað er byggð á XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Forsendur og niðurstaða:

I.

Stefndu byggja kröfu sína um sýknu á sömu málsástæðum og fram koma í kafla greinargerðar um frávísun málsins, að breyttu breytanda. Þær málsástæður stefndu lúta að röngu varnarþingi, lögsögu, tómlæti, fyrningu og vanreifun. Í úrskurði Landsréttar í máli þessu nr. 616/2022 frá 10. janúar 2023 var fjallað um ofangreindar málsástæður að nokkru leyti, og því hafnað að þær gætu leitt til frávísunar málsins. Er vísað til forsendna í úrskurði Landsréttar þar um, en því var meðal annars slegið föstu að stefnendum hefði verið rétt að höfða þetta mál fyrir Héraðsdómi Reykjaness. Með vísan til þessa, 1. mgr. 33. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála og 24. gr. stofnsamnings stefnda D&T sf. frá 2015 er kröfum stefndu um sýknu með vísan til varnarþings og lögsögu hafnað, enda myndi slíkur ágalli alla jafna fremur leiða til frávísunar en sýknu. Um málsástæður stefndu er lúta að tómlæti, fyrningu og vanreifun verður fjallað sérstaklega þar sem þörf er á.

II.

Aðalkröfur stefnenda eru á þann veg að stefndi D&T sf. greiði þeim 118.918.362 krónur með dráttarvöxtum annars vegar og 87.123.231 krónu með dráttarvöxtum hins vegar. Kröfurnar sem mynda aðalkröfur stefnenda eru í raun þríþættar og fela í sér kröfur beggja stefnenda um hlutdeild í hagnaði stefnda D&T sf. rekstrarárin 2017/2018- 2020/2021, kröfu stefnanda Guðmundar um hlutdeild í hagnaði D&T sf. sem haldið hafi verið eftir í félaginu vegna rekstraráranna 2012/2013-2020/2021 og kröfu stefnanda Guðmundar um hlutdeild í styrk sem kom frá alþjóðafélagi Deloitte til Deloitte ehf. Fram kemur í stefnu málsins að aðalkrafan sé í heild sinni reist á þeirri málsástæðu að eignarhlutir stefnenda í stefnda D&T sf. hafi ekki verið innleystir fyrir 62 ára aldur stefnenda. Byggt er á því af hálfu stefnenda að staðið hafi verið að uppsögn ráðningarsamninga og innlausn á eignarhlutum þeirra í D&T sf. með ólögmætum hætti þar sem ákvörðunin hafi hvorki verið tekin í samræmi við lög né félagasamninga. Því verði að líta svo á að stefnendur hafi notið réttinda sem félagsmenn til loka þess rekstrarárs sem þeir hefðu náð 62 ára aldri og hlutir þeirra skyldu sjálfkrafa innleystir. Þessari málsástæðu mótmæla stefndu og telja að staðið hafi verið að uppsögn stefnenda og innlausn á hlutum þeirra með lögmætum hætti. Við úrlausn á aðalkröfu stefnenda ber því nauðsyn að skera úr um það hvort staðið hafi verið rétt að uppsögn og innlausn hlutanna. Kemur þá fyrst til skoðunar hvort uppsögn stefnenda teljist lögmæt.

Óumdeilt er að stefnendum var báðum sagt upp störfum með bréfi forstjóra Deloitte ehf. þann 19. desember 2017. Við mat á lögmæti uppsagnar stefnenda ber fyrst og fremst að líta til fyrirliggjandi ráðningarsamninga við stefnendur frá 26. ágúst 2009 og 24. september 2009. Samningarnir eru undirritaðir af stefnendum og fyrirsvarsmanni stefnda Deloitte ehf. Stefnendum hefur ekki tekist að sýna fram á, gegn andmælum stefndu, að þessir samningar hafi verið gerðir til málamynda. Því gilda þeir um lögskipti aðila, enda sérstaklega áréttað í grein 6.20 í hluthafasamningi Deloitte ehf. frá 1. júní 2017 að um uppsagnir starfsmanna gildi ákvæði ráðningarsamninga. Fyrir liggur að stefnendur samþykktu með undirritun sinni sem A-félagsmenn í D&T sf. að undirgangast hluthafasamninginn, sem og að undirgangast aðra samninga sem gerðir voru því samfara að gengið var til samstarfs við Deloitte NWE LLP.

Í ráðningarsamningum stefnenda er tekið fram að þeir séu meðeigendur í stefnda D&T sf., og í 17. gr. samninganna er skýrlega mælt fyrir um gagnkvæman sex mánaða uppsagnarfrest. Almennt falla ákvarðanir um uppsagnir í skaut forstjóra fyrirtækja á grundvelli stjórnunarheimilda þeirra. Í þeim reglum sem stefndu hafa sett sér um starfsemi sína er ekki að finna neina takmörkun á þessari heimild forstjóra eða fortakslausan áskilnað um aðkomu stjórnar eða eigendaráðs að uppsögn. Þvert á móti er þessi heimild forstjóra stefnda Deloitte ehf. áréttuð í grein 8.5 og grein 8.40 í hluthafasamningnum. Af þeim ákvæðum er ljóst að forstjóri íslenska fyrirtækisins sjái um ráðningar og uppsagnir starfsmanna. Ekkert í kafla 8.27 í hluthafasamningnum, sem fjallar um eigendaráð, gefur til kynna að ráðið eigi að sjá um uppsagnir, og grein 6.2 í sama samningi verður ekki skilin svo að aðkoma eigendaráðs eða stjórnar sé nauðsynleg til að segja upp starfsmönnum eða eigendum. Greinin felur aðeins í sér heimild til þeirra til þess að eiga frumkvæði að uppsögn. Af ákvæðunum leiðir því aðeins að fleiri en forstjórinn geti haft frumkvæði að uppsögn. Með vísan til framangreinds er ekki annað fram komið en að forstjóri stefnda Deloitte ehf. hafi á grundvelli ráðningarsamninganna, hluthafasamningsins og almennra stjórnunarheimilda haft fullt umboð til þess að segja stefnendum upp störfum hjá félaginu. Hann þurfti því ekki sérstakt umboði frá stjórn D&T sf. eða eigendaráði. Uppsögn stefnenda telst því lögmæt. Stefnendur neyttu ekki heimildar 17. gr. ráðningarsamninga til þess að bera uppsögnina undir meðeigendafund D&T sf. í því skyni að fá henni hnekkt. Stendur uppsögn stefnenda því óhögguð.

Í annan stað kemur til skoðunar hvort innlausn stefnenda á eignarhlutum þeirra í D&T sf. hafi verið lögmæt. Óumdeild er að stefnendum var tilkynnt um innlausnina með bréfi forstjóra Deloitte ehf. þann 19. desember 2017 er þeim var sagt upp störfum. Af hálfu stefnenda er á því byggt að eignarhlutar þeirra í D&T sf. njóti verndar 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar, og að stefnendur verði ekki sviptir þessum eignum sínum nema skv. skýrri heimild í lögum eða þeim samningum sem félagsskapurinn sé grundvallaður á. Undir þetta er tekið, enginn vafi leikur á því að eignarhlutarnir njóti verndar 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar.

Um sameignarfélög gilda lög nr. 50/2007. Í 1. mgr. 36. gr. laganna er mælt fyrir um þær ástæður sem geti orðið grundvöllur brottvikningar úr sameignarfélagi. Í 6. mgr. kemur fram að víkja megi frá ákvæðum greinarinnar með samningi. Stefnendur byggja á því að svo hafi ekki verið gert í tilviki stefnda D&T sf., eða að uppi sé verulegur vafi um það hvort samið hafi verið um frávik. Af gögnum málsins og með hliðsjón af forsendum dóms Hæstaréttar Íslands nr. 32/2021, sem kveðinn var upp 9. febrúar 2022, er ljóst að heimildar 6. mgr. 36. gr. laganna hefur verið neytt í tilfelli stefnda D&T sf. Um innlausn á eignarhlutum stefnda gilda þeir þrír samningar sem tóku gildi þann 1. júní 2017. Nánar tiltekið er um að ræða eftirfarandi samninga: „Limited Liabilitiy Partnership Agreement of Deloitte NWE LLP“ („NWE-samningurinn“), „Shareholders Agreement for Deloitte ehf.“ („hluthafasamningurinn“) og „Partnership Agrement between A- members og D&T sf.“ („samkomulag A-félagsmanna og D&T sf.“). Jafnframt var fyrir undirritun þessara þriggja samninga gerður stofnsamningur stefnda D&T sf., dags. 26. september 2015, og samkomulag A-félagsmanna dags. 14. nóvember 2013, sem fól í sér frekari útfærslu á stofnsamningnum. Ákvæði þessara samninga gilda um innlausn á eignarhlutum í stefnda D&T sf. Ef fyrirmæli framangreindra samninga um útgöngu eru skoðuð í heild sinni verður ráðið að settar hafa verið mismunandi málsmeðferðarreglur sem gilda um útgöngu og innlausn eignarhluta eftir því af hvaða ástæðu útgangan á sér stað. Við mat á lögmæti á innlausn eignarhluta stefnenda er því nauðsynlegt að afmarka hvaða reglur giltu um innlausn á eignarhlutum í stefnda D&T sf. vegna uppsagnanna.

Í 4. gr. stofnsamnings D&T sf. frá 2015 kemur fram að þeir einir geti verið félagsmenn sem eru fastráðnir starfsmenn samstæðunnar skv. ráðningarsamningi. Einnig kemur fram að ef félagsmaður láti af störfum hjá samstæðunni skuldbindi hann sig til að selja félaginu eignarhlut sinn er hann hættir störfum hjá félaginu. Sambærileg ákvæði eru í 6.-8. gr. samkomulags A-félagsmanna frá 2013, en í 8. gr. er sérstaklega tiltekið að A- félagsmanni D&T sf. sé skylt að þola innlausn eignarhluta síns ef Deloitte samstæðan hafi sagt upp ráðningarsamningi hans.

Um innlausn eignarhluta meðeigenda við uppsögn viðkomandi eiganda hjá Deloitte ehf. er einnig fjallað í hluthafasamningnum frá 2017. Samkvæmt grein 2.8. er tilgangur samningsins að skilgreina réttindi og skyldur aðila, þar á meðal meðeigenda í D&T sf. Í grein 6.20 kemur fram að meðeiganda sé skylt að innleysa eignarhlut sinn í D&T sf. ef Deloitte Iceland Group hafi sagt upp ráðningarsamningi við hann. Slík uppsögn lúti ákvæðum ráðningarsamnings viðkomandi meðeiganda eins og fram er komið. Uppsagnarfrestur skuli vera eins og greinir í ráðningarsamningnum, en þó ekki lengri en sex mánuðir. Að sama skapi sé D&T sf. skylt að innleysa eignarhlut meðeigandans þegar Deloitte Iceland Group segi upp ráðningarsamningi við hann.

Framangreindu til viðbótar er í NWE-samningnum frá 2017 fjallað um útgöngu eigenda, í hluta E í samningnum. Grein 16 fjallar um þetta og gerir þar greinarmun á ólíkum tilfellum sem leitt geti til útgöngu meðeiganda. Um þessi ólíku tilvik er síðan fjallað í greinum 16.1-16.6 og sjá má þar að ólíkar málsmeðferðir gilda eftir því á hvaða grundvelli útganga eigi sér stað. Grein 16.4 ber titilinn „Compulsory Retirement on Ceasing to be a National Member“. Ljóst þykir að sú grein eigi við þá stöðu sem var uppi í tilfelli stefnenda. Í málinu liggur ekki fyrir löggild þýðing á greininni en í henni felst að ef meðeigandi hætti, af hvaða ástæðu sem er, þátttöku í innlendum rekstri skuli sá meðeigandi ganga úr sameignarfélaginu. Útganga meðeiganda í slíku tilfelli taki gildi á sama degi og hann eða hún hætti þátttöku í innlenda starfinu, eða á öðrum degi sem kunni að vera ákveðinn af stjórninni.

Stefnendur vísa til greinar 6.2 og 8.27 í hluthafasamkomulaginu. Vísa má til fyrri umfjöllunar dómsins um efni þeirra. Að mati dómsins þykir ljóst, ef samningarnir eru skoðaðir í heild, að tilgreind og önnur möguleg ákvæði sem mæla fyrir um aðra málsmeðferð við töku ákvarðana um innlausn á eignarhlutum eigenda eigi aðeins við ef krafa um innlausn komi til á öðrum grundvelli en uppi er í máli þessu. Er því ekki nauðsynlegt að taka afstöðu til þess hvort eigendaráð hafi verið starfrækt þegar ákvörðun um uppsögn og innlausn á eignarhlutum stefnenda var tekin, enda ljóst að aðkoma þeirra að innlausn eignarhluta stefnenda var ekki nauðsynleg.

Af framangreindum ákvæðum verður ráðið að þeir einir geti átt hlut í D&T sf. sem starfi fyrir Deloitte ehf. Ef ráðningarsambandi við Deloitte ehf. lýkur leiðir það sjálfkrafa til þess að innleysa verði eignarhluti viðkomandi í D&T sf. Samningarnir gera ekki ráð fyrir því að nein sérstök málsmeðferð eigi sér stað í því skyni að taka ákvörðun um innlausn á eignarhlutum félagsmanna sem hætt hafa störfum fyrir Deloitte ehf., þrátt fyrir að 11. gr. stofnsamnings D&T sf., sem er hluti samkomulags A-félagsmanna og D&T sf., geri ráð fyrir því að mál sem þessi séu síðan tekin fyrir á aðalfundi stjórnar. Í ljósi þess að þegar hefur verið komist að þeirri niðurstöðu að uppsögn stefnenda frá Deloitte ehf. hafi verið lögmæt leiðir af framangreindu að innlausn eignarhluta stefnenda í D&T sf. var einnig lögmæt, þótt enn eigi eftir að leysa úr því frá hvaða degi innlausn eignarhlutanna tók gildi. Um tímamark innlausnar verður fjallað í kafla III.

Þar sem aðalkrafa stefnenda er í heild sinni reist á þeirri málsástæðu að staðið hafi verið að uppsögn og innlausn með ólögmætum hætti er hafnað aðalkröfum stefnenda með vísan til framangreinds, um að þeir eigi rétt til hagnaðarhlutdeildar í stefnda D&T sf. rekstrarárin 2017/2018-2020/2021. Í ljósi niðurstöðu dómsins er ekki þörf á að fjalla um aðrar málsástæður stefndu fyrir sýknu í þessum þætti málsins.

Stefnandi Guðmundur krefst í öðru lagi hlutdeildar í hagnaði sem haldið hafi verið eftir í D&T sf. vegna rekstraráranna 2012/2013-2016/2017 úr hendi stefnda D&T sf. Ódagsettar reglur stefnda D&T sf. ,,um hagnaðarskiptingu – einingakerfi“ kveða á um það hvernig úthluta skuli hagnaðareiningum og er þar tekið fram að einingakerfið byggist í grunninn á því kerfi sem var í gildi árin 2005-2016, þó í samhengi við kerfi þau sem væru í gildi hjá Deloitte-félögum á Norðurlöndunum. Segir í reglunum að stjórn geti lagt til að greiða ekki út allan hagnað sem úthlutað er skv. þeim „ og/eða halda eftir ákveðnu hlutfalli af úttekt allra hluthafa“ í stefnda D&T sf. sem víkjandi láni. Í síðarnefnda tilvikinu greiðist höfuðstóll lánsins út þegar hluthafi selji hlut sinn í félaginu nema stjórn eða meðeigendafundur taki ákvörðun um að greiða höfuðstólinn fyrr. Þar segir jafnframt að tillögur stjórnar um að halda hagnaði eftir í félaginu sem höfuðstól eða arði sem víkjandi láni yrðu lagðar fram með hliðsjón af markmiðum stjórnar um eiginfjármyndun hjá félaginu.

Orðalag fyrrgreindra reglna gefur til kynna að stjórn félagsins sé ætlað tiltekið hlutverk við ákvörðun um hvort halda eigi eftir tilgreindu hlutfalli hagnaðar sem víkjandi láni. Gögn málsins, þar á meðal fundargerð stjórnar Deloitte á Íslandi, 3. apríl 2017, benda til þess að stjórnin hafi tekið frá 20 hundraðshluta hagnaðar hvers árs til að mæta útstreymi vegna breytinga á eigendahópi, sbr. grein 6.15 í hluthafasamningi frá 1. júní 2017. Því sé hvorki um að ræða óúttekinn hagnað í skilningi greinar 19.1 NWE - samningsins og 2. mgr. 21. gr. laga nr. 50/2007 um sameignarfélög né höfuðstól sem meðeigandi hafi lagt til í samræmi við grein 7.3 í samningnum í skilningi greinar 20.1. Með vísan til framangreinds og til forsendna dóms Hæstaréttar Íslands nr. 32/2021 sem kveðinn var upp þann 9. febrúar 2022 er hafnað kröfu stefnanda Guðmundar um hlutdeild í hagnaði sem haldið hafi verið eftir vegna reikningsáranna 2022/2013 til og með 2016/2017.

Stefnandi Guðmundur krefst í þriðja lagi hlutdeildar í styrk frá alþjóðafélagi Deloitte sem greiddur var Deloitte ehf., sem nemi 1/17 af 84.336.000 krónum. Að teknu tilliti til 20% tekjuskattsskuldbindinga Deloitte ehf. sé krafan 3.968.753 krónur. Ekki liggur fyrir krafa stefnanda Lárusar í þessum þætti málsins, en á því er þó byggt að réttur hans sé sá sami. Á því er byggt að styrkurinn hafi verið ranglega færður sem langtímaskuld í ársreikningi Deloitte ehf., réttara hefði verið að tekjufæra styrkinn. Eignir og skuldir væru því ekki rétt skráðar í ársreikningi og hagnaður félagsins þar af leiðandi vanmetinn. Stefnendur eigi skv. almennum reglum um sameignarfélög, sbr. 2. mgr. 21. gr. laga nr. 50/2007, rétt til hlutdeildar í styrknum.

Í dómi Hæstaréttar Íslands nr. 32/2021 sem kveðinn var upp þann 9. febrúar 2022 var fjallað um samkynja kröfu annars meðeigenda Deloitte um hlutdeild í áðurnefndum styrk. Þar sagði Hæstiréttur að ekkert hefði komið fram í málinu sem hnekkt gæti þeirri niðurstöðu Landsréttar, sem skipaður hafi verið sérfróðum meðdómanda í málinu að tekjufæra ætti styrkinn í stað þess að færa hann meðal langtímaskuldbindinga dótturfélagsins Deloitte ehf. Í dómi Landsréttar í málinu nr. 29/2020 frá 14. maí 2021 var tekið fram að hlutaðeigandi meðeigandi hefði hvorki stutt málsástæðu sína um ranga færslu bókhaldsins fullnægjandi rökum eða gögnum né sýnt fram á hvernig D&T sf. bæri ábyrgð á því. Í stefnu þessa máls kom fram að stefnendur væru ósammála áðurgreindri niðurstöðu Hæstaréttar. Þeir hugðust sýna fram á ranga bókhaldslega meðferð styrksins með óyggjandi hætti í þessu máli og áskildu sér rétt í því skyni til þess að óska eftir mati dómkvadds matsmanns. Það gerðu þeir hins vegar ekki. Stefnendur hafa því ekki sannað að um sé að ræða greiðslu sem með réttu hefði átt að tekjufæra og verða þannig hluti af hagnaði til skipta fyrir A-félagsmenn D&T sf. Með vísan til framangreinds og til forsendna dóms Hæstaréttar í máli nr. 32/2021 frá 9. febrúar 2022, sem fól í sér að þessu leyti staðfestingu á dómi Landsréttar nr. 29/2020 frá 14. maí 2021, er kröfu stefnanda Guðmundar um hlutdeild í styrknum hafnað. Í ljósi niðurstöðu dómsins er ekki þörf á að fjalla um aðrar málsástæður stefndu fyrir sýknu í þessum þætti málsins, og hefur öllum aðalkröfum stefnenda nú verið hafnað.

III.

Vara- og þrautavarakröfur stefnenda miðast, að breyttu breytanda, við það hvort talið verði að eignarhlutir þeirra hafi verið innleystir 30. júní 2018 eða 31. desember 2017. Í fyrsta lagi er krafist hlutdeildar í hagnaði stefnda D&T sf. rekstrarárin 2017/2018 og 2018/2019 í samræmi við þann tíma sem stefnendur voru eigendur. Í öðru lagi er krafa um hlutdeild í hagnaði sem haldið hafi verið eftir í D&T sf. vegna rekstraráranna 2012/2013-2016/2017 og eftirstæðs hagnaðar vegna eins mánaðar rekstrarársins 2018/2019. Í þriðja lagi að stefnendur hafi átt rétt til hlutdeildar í styrk frá alþjóðafélagi Deloitte. Í fjórða lagi er síðan krafist skaðabóta úr hendi D&T sf. vegna ólögmætrar brottvikningar stefnenda. Tekið er fram í stefnu að hver liður varakrafna og þrautavarakrafna sé sjálfstæður og óháður úrlausn um aðra kröfuliði.

Með vísan til framsetningar vara- og þrautavarakrafna er nauðsyn að skýra fyrst hvenær innleysa átti hluti stefnenda í D&T sf. Sem fyrr segir var stefnendum tilkynnt um uppsögn og innlausn hluta sinna með bréfi forstjóra stefnda Deloitte ehf. þann 19. desember 2017. Í uppsagnarbréfum til stefnenda kemur skýrt fram að þeim hafi verið sagt upp störfum með sex mánaða fyrirvara og að laun yrðu greidd út júní 2018. Um innlausn á eignarhlut í D&T sf. í kjölfar uppsagna er sem fyrr segir meðal annars fjallað í grein 6.20 í hluthafasamningnum og 4. gr. stofnsamnings D&T sf. frá 2015. Af orðalagi ákvæðanna má draga þá ályktun að sami frestur gildi um innlausn eignarhluta og gildi um uppsagnarfrest á ráðningarsamningi, þ.e. að hlutirnir skuli innleystir að loknum uppsagnarfresti. Sem dæmi segir í 4. gr. stofnsamningsins: „Láti félagsmaður af störfum hjá samstæðunni skuldbindur hann sig til að selja félaginu eignarhlut sinn er hann hættir störfum.“ Við þessa túlkun er einnig horft til þess að á meðan stefnendur voru með gilda ráðningarsamninga við stefnda Deloitte ehf. var ekkert því til fyrirstöðu að þeir ættu hlut í stefnda D&T sf., enda starfslok þeirra forsenda þess að hlutir þeirra yrðu innleystir. Er því fallist á það með stefnendum að leggja skuli til grundvallar við úrlausn málsins að hlutir þeirra hafi verið innleystir 30. júní 2018, að loknum sex mánaða uppsagnarfresti, en ekki við uppsögn þeirra í desember 2017.

Stefnendur gera, líkt og fram er komið, í fyrsta lagi varakröfu um hlutdeild í hagnaði fram að þeim tíma er hlutir þeirra voru innleystir, þann 30. júní 2018, úr hendi stefnda D&T sf. Í stefnu er á því byggt að þeir hafi átt rétt á hlutdeild í hagnaði vegna alls rekstrarársins 1. júní 2017 til 31. maí 2018, og eins mánaðar af rekstrarárinu 2018/2019, með vísan til greinar 5.3 í hluthafasamningnum, enda meðeigendur einn mánuð af því rekstrarári. Þeim hafi verið úthlutað 165 einingum fyrir rekstrarárið 2017/2018, hver eining að verðmæti 188.245 krónur. Lögðu stefnendur til grundvallar að verðmæti eininganna hafi verið það sama rekstrarárin á eftir. Stefnendur hafi því átt rétt á 31.060.425 krónum hvor að frádregnum launum á tímabilinu sem hafi alls verið 21.004.857 krónur vegna hvors þeirra um sig. Þeir hafi því átt rétt á 10.055.790 krónum hvor vegna rekstrarársins 2017/2018 (FY18). Vegna rekstrarársins 2018/2019 (FY19) hafi þeir átt rétt á 2.588.369 krónum hvor um sig að frádregnum launum að fjárhæð 1.777.760 krónur og því hafi þeir alls átt rétt á 810.609 krónum hvor um sig vegna rekstrarársins 2018/2019. Samtals nemi því krafa hvors þeirra um hlutdeild af hagnaði, þar til hlutir þeirra voru innleystir þann 30. júní 2018, 10.866.399 krónum.

Stefndu mótmæltu framangreindum útreikningum í greinargerð sinni en við aðalmeðferð málsins settu þeir fram þá varakröfu að stefnda D&T sf. yrði gert að greiða stefnendum hvorum um sig 10.866.399 krónur með dráttarvöxtum að liðnum einum mánuði frá dómsuppsögu. Af því má draga þá ályktun að ekki sé lengur ágreiningur meðal aðila um útreikning fjárhæðar hlutdeildar stefnenda í hagnaði þar til hlutir þeirra voru innleystir 30. júní 2018, hvað varðar höfuðstól krafnanna. Með vísan til framangreinds er því fallist á að stefnendur eigi kröfu um hlutdeild í hagnaði stefnda D&T sf. þar til hlutir þeirra voru innleystir að uppsagnarfresti loknum 30. júní 2018, og að sú hlutdeild nemi 10.866.399 krónum til hvors stefnanda um sig.

Stefndu hafi krafist sýknu af hagnaðarkröfum stefnenda á grundvelli fyrningar, tómlætis og vanreifunar. Í framangreindri niðurstöðu felst afstaða dómsins til þess að krafa stefnenda sé ekki vanreifuð heldur sé nægjanlega rökstudd, glögg og studd fullnægjandi gögnum. Af ódagsettum reglum stefndu ,,um hagnaðarskiptingu – einingakerfi“ er ljóst að fyrsti gjalddagi kröfu vegna hagnaðar 2017/2018 (FY18) var 15. nóvember 2018. Samkvæmt 3. gr. laga um fyrningu kröfuréttinda nr. 150/2007 er almennur fyrningarfrestur kröfuréttinda fjögur ár. Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. sömu laga er fyrningu slitið með málssókn kröfuhafa á hendur skuldara til að fá dóm fyrir kröfunni. Mál þetta var höfðað 4. apríl 2022 og er því ljóst að kröfur stefnenda í þessum þætti málsins voru ófyrndar við málshöfðun.

Upphaf þessa máls má rekja til bréfs stefnenda rúmum mánuði eftir uppsögn, 26. janúar 2018, þar sem þeir óskuðu eftir upplýsingum og gögnum til þess að leggja mat á lögmæti athafna stefndu og taka þeir þar fram að þeir viðurkenni ekki réttmæti uppgjörsins milli aðila. Síðan þá hafa átt stað bréfskriftir vegna brottvikningar stefnenda og verið rekin ýmis deilumál milli aðila í tengslum við brottvikningarnar, um gögn, gerðardómsmeðferð og frávísun. Stefndu máttu því ekki vænta þess að deila aðila um brottvikningarnar væri til lykta leidd. Er því ekki fallist á það að stefnendur hafi sýnt af sér tómlæti. Í ljósi þess að fallist er á þennan hluta af varakröfu stefnenda verður ekki fjallað um þann hluta af þrautarvarakröfu stefnenda er lýtur að hlutdeild í hagnaði fram til 31. desember 2017. Um dráttarvexti af dæmdri fjárhæð verður fjallað í V. kafla.

Stefnendur krefjast í öðru lagi hlutdeildar í eftirstæðum hagnaði D&T sf. vegna áranna 2012/2013-2016/2017 og eins mánaðar af rekstrarárinu 2018/2019. Með vísan til þeirra forsendna sem gat um fyrir sýknu í aðalkröfu af samkynja kröfu stefnandans Guðmundar er vara- og þrautavarakröfum stefnenda um hlutdeild í nefndum eftirstæðum hagnaði einnig hafnað. Í ljósi niðurstöðu málsins þykir ekki þörf á að fjalla um aðrar málsástæður stefndu fyrir sýknu í þessum þætti málsins.

Stefnendur krefjast í þriðja lagi hlutdeildar í styrk frá alþjóðafélagi Deloitte. Með vísan til þeirra forsendna sem gat um fyrir sýknu í aðalkröfu af samkynja kröfu stefnandans Guðmundar er vara- og þrautavarakröfum stefnenda um hlutdeild í sama styrk einnig hafnað. Í ljósi niðurstöðu málsins þykir ekki þörf á að fjalla um aðrar málsástæður stefndu fyrir sýknu í þessum þætti málsins.

Stefnendur krefjast í fjórða lagi skaðabóta úr hendi stefnda D&T sf. Krafa þessi er í grunninn reist á þeim rökum að innlausn á eignarhlutum stefnenda hafi verið ólögmæt. Byggja stefnendur á að tjón þeirra felist í mismun á annars vegar þeirri afkomu sem þeir hafi átt rétt á sem félagsmenn stefnda D&T sf. frá innlausnardegi til loka rekstrarársins sem þeir hafi náð 62 ára aldri, og hins vegar þeirri afkomu sem stefnendur hafi raunverulega haft á sama tímabili.

Að fengnum framangreindum niðurstöðum um að réttilega hafi verið staðið að uppsögn og innlausn verður ekki talið að stefnendur hafi í málinu sýnt fram á saknæma og ólögmæta háttsemi sem stefndi D&T sf. beri ábyrgð á. Standa því engin rök til þess að taka til greina varakröfur og/eða þrautavarakröfur stefnenda um skaðabætur úr hendi stefnda D&T sf. Þykir því ekki þörf á að fjalla um málsástæður aðila er snúa að fjárhæð meints tjóns stefnenda. Í ljósi niðurstöðu dómsins er ekki þörf á að fjalla um aðrar málsástæður stefndu fyrir sýknu í þessum þætti málsins.

IV.

Stefnendur krefjast einnig miskabóta óskipt úr hendi beggja stefndu að fjárhæð 5.000.000 króna til hvors þeirra um sig. Krafa þessi er með sama hætti og áður reist á þeim rökum að ólögmæt uppsögn stefndu á ráðningarsamningum stefnenda og aðdragandi þeirrar uppsagnar hafi falið í sér ólögmæta meingerð gegn æru og persónu stefnenda. Í því sambandi er vísað til þess að í lækkun á einingum stefnenda hafi falist augljós meingerð gegn stefnendum þar sem hún hafi verið óforsvaranleg, standist enga skoðun og sé til þess fallin að afla öðrum félagsmönnum fjárhagslegra hagsmuna á kostnað stefnenda. Einnig er vísað til þess að fyrirvaralaus uppsögn á þeim tíma er hávær „me-too“ umræða hafi verið í þjóðfélaginu hafi falið í sér sjálfstæða meingerð gegn stefnendum. Loks er vísað til fyrri málsástæðna stefnenda um að uppsagnirnar hafi verið ólögmætar, að framferði stefndu í kjölfar uppsagnarinnar hafi falið í sér frekari meingerð er neitað var um sjálfsögð gögn og upplýsingar, auk þess sem bréf til stefnanda Guðmundar með tilhæfulausum ávirðingum um samningsbrot hafi verið sjálfstæð meingerð í skilningi ákvæðisins. Er þessu mótmælt af stefndu.

Dómurinn hefur þegar hafnað því að stefnendur hafi í málinu sýnt fram á saknæma og ólögmæta háttsemi af hálfu stefndu við uppsögn og innlausn á eignarhlutum stefnenda. Með sömu rökum verður ekki talið að hin lögmæta uppsögn og innlausn eignarhluta hafi falið í sér ólögmæta meingerð í skilningi b-liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Aðrar málsástæður eru að mati dómsins haldlausar, lítt rökstuddar og fela ekki í sér ólögmæta meingerð í skilningi áðurgreinds ákvæðis. Í því felst þó ekki að gert sé lítið úr neikvæðri upplifun stefnenda af uppsögnunum og þeim eftirmálum sem af þeim hlutust. Verða stefndu því sýknir af kröfu stefnenda um miskabætur. Í ljósi niðurstöðu dómsins er ekki þörf á að fjalla um aðrar málsástæður stefndu fyrir sýknu í þessum þætti málsins.

V.

Í málinu hefur aðeins verið fallist á þann hluta af varakröfu stefnenda er laut að greiðslu á hlutdeild þeirra í hagnaði stefnda D&T sf. til þess dags er eignarhlutir þeirra voru innleystir, þann 30. júní 2018. Verður því aðeins tekin afstaða til þess hlutar vaxtakröfu stefnenda er varðar þennan hluta krafna þeirra. Stefnendur krefjast dráttarvaxta frá fyrirfram ákveðnum gjalddögum, sbr. 1. mgr. 5. gr. vaxtalaga nr. 38/2001. Stefndi krefst þess aðallega að krafan beri vexti frá dómsuppsögu, sbr. 4. mgr. 5. gr. sömu laga, en til vara frá málshöfðun.

Samkvæmt ódagsettum reglum stefnda um hagnaðarskiptingu skal hlutdeild í hagnaði greidd á þremur gjalddögum, 1/3 hluti í hvert sinn. Samkvæmt reglunum eru gjalddagarnir 15. nóvember, 15. febrúar og 15. maí rekstrarárið á eftir. Þannig skal fyrsti gjalddagi vegna rekstrarársins 2017/2018 vera 15. nóvember 2018 og svo koll af kolli. Samkvæmt 1. mgr. 5. gr. laga um vexti og verðtryggingu nr. 38/2001 er kröfuhafa heimilt að krefja skuldara um dráttarvexti af ógreiddri peningakröfu frá og með gjalddaga fram að greiðsludegi í þeim tilfellum sem gjalddagi hafi verið fyrirfram ákveðinn. Gjalddagi krafna stefnenda vegna greiðslu á hlutdeild í hagnaði var skýrlega ákveðin í framangreindum reglum um hagnaðarskiptingu. Fallist er á það með stefnendum að krafa þeirra beri dráttarvexti frá framangreindum fyrirfram ákveðnum gjalddögum. Bókun stjórnarfundar um að bjóða stefnendum ákveðið uppgjör við útgöngu breytir engu í þessu sambandi og veldur ekki réttindamissi fyrir stefnendur, enda liggur ljóst fyrir að engin greiðsla var innt af hendi til stefnenda vegna hagnaðarhlutdeildar á þessum ákveðnu gjalddögum, né virðist greiðsla hafa verið boðin fram á gjalddögum. Málsástæðum stefnda er lúta að sýknu á grundvelli fyrningar, tómlætis og vanreifunar er hafnað með vísan til fyrri umfjöllunar í kafla III. Ber krafa stefnenda því dráttarvexti í samræmi við framangreint eins og í dómsorði greinir.

VI.

Samkvæmt niðurstöðu málsins, og 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, verður stefnendum gert að greiða stefnda Deloitte ehf. óskipt málskostnað eins og í dómsorði greinir, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Með vísan til 1. og 3. mgr. 130. gr. laganna verður stefnda D&T sf. gert að greiða stefnendum málskostnað eins og í dómsorði greinir, að meðtöldum virðisaukaskatti.

Fyrir uppkvaðningu dómsins var gætt ákvæða 1. mgr. 115. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála.

Bogi Hjálmtýsson héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, Deloitte ehf., er sýkn af öllum kröfum stefnenda, Lárusar Finnbogasonar og Guðmundar Kjartanssonar.

Stefndi, D&T sf., greiði stefnendum, hvorum um sig, 10.866.399 krónur, ásamt dráttarvöxtum skv. 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu af 3.351.930 krónum frá 15. nóvember 2018 til 15. febrúar 2019, en af 6.703.860 krónum frá þeim degi til 15. maí 2019, en af 10.055.790 krónum frá þeim degi til 15. nóvember 2019, en af 10.325.993 krónum frá þeim degi til 15. febrúar 2020, en af 10.596.196 krónum frá þeim degi til 15. maí 2020 en af 10.866.399 krónum frá þeim degi til greiðsludags.

Stefnendur greiði stefnda, Deloitte ehf., 300.000 krónur óskipt í málskostnað.

Stefndi, D&T sf., greiði stefnendum, hvorum um sig, 750.000 krónur í málskostnað.

Bogi Hjálmtýsson