Dómstólaleit

Í málinu kröfðust H ehf. og A endurgreiðslu á fjárhæðum sem þeir höfðu innt af hendi til Í, annars vegar fyrir svonefnda tollkvóta og hins vegar sem greiðslu á magntolli fyrir landbúnaðarafurðir sem þeir hefðu flutt inn á grundvelli heimildar sem þeir hefðu áunnið sér með greiðslu fyrir tollkvóta. Talið var að þótt A hefði samkvæmt gögnum málsins sótt um tollkvóta í eigin nafni og fengið honum úthlutað og innt af hendi þær greiðslur til Í, sem krafist væri endurgreiðslu á, yrði að líta svo á að það hefði verið gert í umboði H ehf. A, sem deild í félaginu, gæti ekki átt sjálfstæð réttindi eða borið slíkar skyldur að deildin fullnægði skilyrðum 1. mgr. 16. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála til þess að geta átt aðild að dómsmáli. Fór H ehf. því einn með þá hagsmuni sóknarmegin, sem deilt var um í málinu. Ekki var fallist á með H ehf. að gildandi viðmið við álagningu á magntolli samkvæmt 1. mgr. 12. gr. tollalaga nr. 88/2005 færi í bága við 40. og 77. gr. stjórnarskrárinnar. Á hinn bóginn var talið að reglur 65. gr., sbr. 65. gr. B, í búvörulögum nr. 99/1993 um að ráðherra hefði frjálst val um það, þegar umsóknir bærust um meiri innflutning vöru en tollkvóta hennar nam hverju sinni, hvort hlutkesti skyldi ráða úthlutun eða hvort leita skyldi tilboða í heimildir til innflutnings samkvæmt tollkvótunum, hefði farið í bága við fyrrgreind ákvæði stjórnarskrárinnar. Í þessari skipan hefði falist að ráðherra gæti einhliða ákveðið hvort greiða skyldi gjald fyrir tollkvóta eða ekki, en slík gjaldtaka væri allsherjarréttarlegs eðlis og teldist skattheimta að því leyti til að lagaheimildir til hennar þyrftu að uppfylla skilyrði þau, sem gerð væru til fullgildrar sköttunarheimildar. Loks var talið að krafa um endurgreiðslu oftekinna skatta, sem með réttu væri reist á lögum nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda, væri ekki bundin því skilyrði að sá, sem hana gerði, sannaði að hann hefði orðið fyrir tjóni vegna hinnar ólögmætu skattheimtu, þótt sú regla kynni að hafa gilt fyrir gildistöku laganna. Yrði eðli málsins samkvæmt að miða við að álagning gjaldsins hefði haft áhrif á rekstur H ehf. og að sönnunarbyrði um annað hvíldi á Í. Samkvæmt framansögðu var fallist á endurgreiðslukröfu H ehf. vegna þeirra fjárhæða sem hann hafði greitt fyrir tollkvóta.

A krafði B, eiganda bifreiðar, og S hf., sem veitt hafði ábyrgðartryggingu vegna ökutækisins, um bætur vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir er hann varð fyrir bifreið B á Miklubraut. Óumdeilt var að B bæri skaðabótaábyrgð á líkamstjóni A á grundvelli umferðarlaga og að S hefði veitt ábyrgðartryggingu vegna bifreiðarinnar. S hafði greitt A bætur sem námu þriðjungi tjóns hans, en aðilar deildu um það hvort A hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi umrætt sinn og hvort hann skyldi af þeim sökum bera óbætt tjón sitt sjálfur í heild eða að hluta. Hæstiréttur vísaði til þess að háttsemi A, sem var verulega ölvaður er slysið átti sér stað, hefði verið meginorsök líkamstjónsins sem hann varð fyrir. Hins vegar yrðu B og S hf. að bera hallann af óvissu um það hvort annmarkar sem voru á bifreið B hefðu verið meðorsök slyssins. Var A því látinn bera ½ tjóns síns sjálfur.

A krafðist skaðabóta í héraði úr hendi G og V vegna tjóns sem hún taldi sig hafa orðið fyrir í umferðarslysi. Í dómi Hæstaréttar segir að í héraði hefði A höfðað mál þetta á hendur G, eiganda bifreiðarinnar, og V, ábyrgðartryggjanda hennar. G hafi andast áður en málið var höfðað og verði kröfu A á hendur honum því vísað frá héraðsdómi. Þá voru ákvæði umferðarlaga ekki talin standa því í vegi að V væri eitt til varna gegn kröfu A. Í niðurstöðu Hæstaréttar segir að þegar litið sé til þess langa tíma sem leið frá slysinu þar til A bar sannanlega fram kvartanir um meiðsli sín og álits undir- og yfirmatsmanna á sönnun um tengsl milli tjóns hennar og slyssins, yrði ekki talið að A hefði tekist sönnun um orsakatengsl. Var V því sýknað af kröfu A í málinu.

S varð fyrir líkamstjóni 13. febrúar 2004 í umferðarslysi þegar B kom akandi á bifreið í eigu H úr gagnstæðri átt og hafnaði á bifreiðinni, sem S ók. Bifreið H var með ábyrgðartryggingu hjá SA. S fékk þungt höfuðhögg við áreksturinn en afleiðingar þess voru heilaáverki með dreifðum skemmdum. Óumdeilt var að SA, B og H báru fulla fébótaábyrgð á tjóni S. Uppgjör fór fram og tók S við greiðslum með fyrirvara og höfðaði máli til heimtu frekari bóta. Hafnað var aðalkröfu S um ómerkingu héraðsdóms, enda varð ekki litið svo á að slíkur misbrestur hefði orðið á því að taka afstöðu til einstakra af fjölmörgum málsástæðum S að varðað gæti ómerkingu dómsins. Einnig var hafnað kröfu S um frekari bætur fyrir varanlegan miska þar sem fallist hafði verið á boð um hærri miskabætur samkvæmt 3. mgr. 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Aftur á móti var tekin til greina krafa um miskabætur samkvæmt 26. gr. sömu laga þar sem B var talinn hafa sýnt af sér stórfellt gáleysi. Þá var talið að útreikningur bóta fyrir varanlega örorku S, sem var 18 ára að aldri á öðru ári í námi við framhaldsskóla þegar hún varð fyrir slysinu, ætti að fara fram miðað við lágmarkstekjur, sbr. 3. mgr. 7. gr. skaðabótalaga. Jafnframt voru ekki tekin til greina andmæli S við því að til frádráttar bótum kæmi eingreiðsluverðmæti greiðslna til hennar úr almannatryggingum. Krafa S um bætur vegna kostnaðar af sjúkraþjálfun, þjónustu á göngudeild sjúkrahúss og lyfjum var studd áliti læknis og í útreikningum í matsgerð, sem S hafði aflað, var tekið tillit til stuðnings af félagslegum toga, sem hún gæti notið í þessum efnum. Matsgerðinni hafði ekki verið hnekkt að þessu leyti og var krafa S því tekin til greina. Hins vegar var hafnað kröfu S um bætur vegna erfiðari heimilisstarfa, frekara náms eða starfsþjálfunar og aukins kostnaðar af framfærslu fatlaðra, þar sem tjón að þessu leyti hefði ekki verið leitt í ljós. Loks var ekki tekin til greina krafa S á hendur T um bætur úr slysatryggingu ökumanns og heldur ekki krafa foreldra S á hendur SA, B og H vegna tekjutaps, sem þau urðu fyrir vegna umönnunar S.

Í málinu deildu aðilar um hvort Á nyti réttar til bóta úr slysatryggingu ökumanns eða hvort hann hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við akstur og ætti því að bera tjón sitt sjálfur, að öllu leyti eða að hluta samkvæmt 5. gr. skilmála vátryggingarinnar og 18. gr. þágildandi laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga. Í dómi Hæstaréttar kom fram að R og S bæru sönnunarbyrðina fyrir því að Á hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi í skilningi 5. gr. skilmálanna. Talið var að sú staðreynd að Á hefði ekið vel yfir leyfðum hámarkshraða gæfi vísbendingu um að hann hefði sýnt af sér slíkt gáleysi við aksturinn. En vegna skorts á nauðsynlegum gögnum sem R og S hefði verið í lófa lagið að leggja fram var talið að þau hefðu ekki uppfyllt nægilega skyldu sína til sönnunar um að Á hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við aksturinn. Var því fallist á kröfur Á um skaðabætur.

S varð fyrir slysi þegar timburborð féllu á hann úr stæðu, sem hafði verið lyft frá jörðu með krana, sem var festur við vörubifreið og knúinn af aflvél hennar. Hæstiréttur taldi að slysið yrði rakið til atvika við fermingu bifreiðarinnar með tæki, sem væri hluti af búnaði hennar. Var eigandi bifreiðarinnar talinn bera skaðabótaskyldu á tjóni S samkvæmt 1. mgr. 88. gr., sbr. 1. mgr. 90. gr. umferðar­laga nr. 50/1987, ásamt umráðamanni hennar, sem hreyfði ekki sérstökum mótmælum við skaðabótaskyldu sinni á þessum grunni. Voru þeir dæmdir ásamt vátryggingafélagi, sem bifreiðin var ábyrgðartryggð hjá, til greiðslu bóta.

Á slasaðist í bifreiðaárekstri. Vátryggingarfélagið V viðurkenndi bótaskyldu sína, en ágreiningur var um hver varanleg örorka Á væri vegna slyssins. Samkvæmt ákvörðun Hæstaréttar var málið sent til læknaráðs til umsagnar. Þótt talið væri að læknaráði hefði verið rétt að leita umsagnar sérfræðinga í ljósi þess hversu umdeilt það var meðal lækna, hvort slysið hefði haft í för með sér framheilaskaða, þótti skortur á því ekki hafa það í för með sér að leggja bæri álit þess til hliðar. Til þess yrði litið eins og annarra gagna málsins. Að virtu áliti læknaráðs og öðrum gögnum málsins var talið að varanleg örorka Á vegna skertrar heilastarfsemi, sem rekja mætti til slyssins, væri hæfilega metin 10% og væri samanlögð örorka hans því 20%. Voru Á dæmdar skaðabætur fyrir varanlega örorku og miska úr hendi V í samræmi við þetta.