Dómstólaleit

Dómur

Mál þetta, sem dómtekið var 26. mars 2024, var höfðað 30. desember 2021 af hálfu Beijing Titicaca Haoxing International Travel Co. Ltd., með starfsstöð í Kína, á hendur TM tryggingum hf., Síðumúla 24, Reykjavík, til greiðslu skaðabóta.

Stefnandi krefst þess að stefndi verði dæmdur til að greiða stefnanda 3.611.069 RMB (kínversk renminbi eða júan (CNY)) með 4,5% ársvöxtum samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 27. desember 2017 til 25. október 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Til vara krefst stefnandi þess að stefndi verði dæmdur til að greiða honum 63.668.095 krónur með 4,5% ársvöxtum samkvæmt 1. mgr. 16. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 frá 27. desember 2017 til 25. október 2019, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst stefnandi málskostnaðar úr hendi stefnda.

Endanleg aðalkrafa stefnda er krafa um sýknu af öllum kröfum stefnanda, en til vara krefst stefndi þess að dómkröfur stefnanda verði lækkaðar verulega. Stefndi gerir jafnframt kröfu um að stefnanda verði gert að greiða honum málskostnað að skaðlausu samkvæmt málskostnaðarreikningi.

Við þingfestingu málsins 18. janúar 2022 gerði lögmaður stefnda kröfu um að stefnanda yrði gert að setja málskostnaðartryggingu að fjárhæð 5.000.000 króna á grundvelli a-liðar 1. mgr. 133. gr. laga nr. 91/1991 og fór málflutningur um þann þátt málsins fram 2. febrúar s.á. Með úrskurði héraðsdóms 8. febrúar 2022 var fallist á kröfu stefnda, þó þannig að fjárhæð málskostnaðartryggingar var ákveðin 2.500.000 krónur.

Í greinargerð krafðist stefndi þess aðallega að málinu yrði vísað frá dómi sökum vanreifunar á aðild, kröfugerð og málatilbúnaði í heild. Fór málflutningur um þá kröfu fyrst fram 16. júní 2022, en með úrskurði dómsins 28. júní s.á. var frávísunarkröfu stefnda hafnað. Var það gert með munnlegum rökstuðningi, einkum með vísan til sjónarmiða stefnanda við málflutning um áskilnað hans í stefnu um rétt til að afla frekari gagna og vísað var til þess að gagnaöflun hefði ekki verið lýst lokið. Að lokinni gagnaöflun mæltist dómari til þess að lögmenn reifuðu við málflutning um efni máls jafnframt að nýju sjónarmið sín varðandi frávísunarkröfuna, sbr. 2. og 3. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991, og gerðu þeir það við aðalmeðferð málsins þann 1. júní 2023. Málið var að loknum málflutningi tekið til dóms eða úrskurðar. Með úrskurði 22. júní 2023 var málinu vísað frá dómi, en stefnandi kærði þann úrskurð til Landsréttar. Með úrskurði í máli réttarins nr. 510/2023 felldi Landsréttur úrskurðinn úr gildi þann 13. september 2023 og lagði fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar. Málið var endurupptekið 17. október 2023 í samræmi við 5. mgr. 100. gr. laga nr. 91/1991 og lögmönnum kynnt áform dómara um að boða til endurflutnings málsins. Þá krafðist lögmaður stefnanda þess með framlagningu á bókun þar að lútandi að dómari viki sæti í málinu. Lögmaður stefnda lýsti sig andvígan kröfu stefnanda og var krafan tekin til úrskurðar samdægurs eftir að lögmenn höfðu munnlega lýst sjónarmiðum sínum um hana. Kröfu stefnanda um að dómari viki sæti var hafnað með úrskurði 18. október 2023 og kærði stefnandi þann úrskurð til Landsréttar 31. október s.á. Með tölvupósti frá skrifstofu Landsréttar til dómsins 18. janúar 2024 var upplýst að kærumálið hefði verið fellt niður vegna þess að stefnandi hefði ekki skilað greinargerð til réttarins innan tilskilins frests, en þá hefði láðst að upplýsa héraðsdóm um þau afdrif kærumálsins. Lögmönnum aðila var tilkynnt með tölvupósti 1. febrúar 2024 að dómarinn færi því áfram með málið í samræmi við úrskurð sinn og boðað var til endurflutnings þess 26. mars s.á. Var málið tekið til dóms að nýju í kjölfar þess málflutnings.

Yfirlit málsatvika og ágreiningsefna

Stefnandi kveðst vera kínverskt félag sem reki ferðaskrifstofu í Kína og selji skipulegar hópferðir, m.a. til Íslands. Óumdeilt er að þann 27. desember 2017 lenti hópur kínverskra ferðamanna í skipulagðri ferð á vegum stefnanda í umferðarslysi í rútu frá Hópferðabílum Akureyrar, sem vátryggð var hjá stefnda. Í rútunni voru þá 44 kínverskir ferðamenn og slasaðist fjöldi þeirra alvarlega og tveir þeirra létust. Ökumaðurinn var síðar sakfelldur fyrir stórkostlegt gáleysi við akstur.

Þau sem létust í slysinu voru A, fædd […] 1988, sem lést á slysstað af sárum sínum 27. desember 2017 og B, fæddur […] 1996, sem lést 12. janúar 2018, rúmum tveimur vikum eftir slysið. Stefndi kveðst hafa verið upplýstur um slysið samdægurs og segir að frumskýrsla lögreglu um málið hafi legið fyrir 29. desember 2017. Stefndi kveðst hafa fengið afhent umboð íslenskra lögmanna í 34 bótamálum, þar á meðal umboð lögmanns foreldra beggja þeirra einstaklinga sem létu lífið í slysinu. Það hafi ekki verið veitt lögmanni stefnanda og hafi borist stefnda 26. janúar 2018. Fullnaðaruppgjör mun hafa farið fram í flestum þeirra mála sem bárust stefnda vegna slyssins, en þó ekki í máli foreldra hinna látnu.

Í stefnu segir að hin látnu hafi keypt ferð með stefnanda sem kallaðist „Six-day Deep Travel of Classic Ice and Fire in Iceland“ og að þau hafi bæði undirritað samning við stefnanda um kaup á ferðaþjónustu, svo sem áskilið sé samkvæmt kínverskum lögum um skipulagðar hópferðir, en kínversk lög gildi um starfsemi stefnanda. Samkvæmt þeim hvíli hlutlægar skyldur á kínverskum ferðaskrifstofum til þess að tryggja öryggi viðskiptavina sinna meðan á ferð standi. Með ferðasamningnum hafi stefnandi skuldbundið sig til þess að annast skipulag og umsjá ferðar viðskiptavina sinna um Ísland og ábyrgjast öryggi þeirra. Stefnanda hafi með tveimur dómum héraðsdóms Dongcheng-héraðs í Beijing þann 28. mars 2019 verið gert að greiða foreldrum hinna látnu dánarbætur vegna slyssins, annars vegar 1.359.800 RMB til foreldra A og hins vegar 1.359.800 RMB til foreldra B, auk bóta vegna útfararkostnaðar, ferðakostnaðar o.fl., samanlagt að fjárhæð 3.611.068,64 RMB.

Stefnandi kveðst hafa greitt foreldrum hinna látnu hinar dæmdu skaðabætur 11. apríl 2019 og kveður í þeirri greiðslu hafa falist fullnaðargreiðslu til þeirra vegna slyssins samkvæmt kínverskum lögum. Gegn þeirri greiðslu hafi réttindi foreldra hinna látnu á hendur tjónvaldi flust til stefnanda eins og kínversk lög kveði á um. Þetta komi fram í lögfræðiáliti frá lögmannsstofunni Beijing Chance Bridge Partners, dags. 14. ágúst 2019, en þess hafi stefnandi aflað um réttarstöðu sína í kjölfar greiðslu til foreldra hinna látnu. Með vísan til lögfræðiálitsins krafði stefnandi stefnda þann 25. september 2019 um endurgreiðslu á þeim skaðabótum sem hann var dæmdur til að greiða foreldrum hinna látnu í Kína, þar á meðal bótum vegna útfararkostnaðar og missis framfæranda, sbr. 12. gr. skaðabótalaga, auk þess að krefjast miskabóta samkvæmt 26. gr. laganna og áfallins lögmannskostnaðar að fjárhæð 2.024.387 krónur. Stefndi hafnaði greiðsluskyldu á þessum grundvelli og vísaði til þess í svari sínu þann 25. október 2019 að um bótarétt og bótauppgjör krafna í ábyrgðartryggingu ökutækisins vegna umrædds slyss færi að íslenskum lögum. Greiðslur vegna sama atburðar á grundvelli kínverskra laga, þ.m.t. reglna þarlends réttar um framsal krafna milli aðila, hefðu hvorki sjálfstæða þýðingu né réttaráhrif að íslenskum lögum og dómar kínverskra dómstóla, hvort heldur í málum gagnvart félaginu eða milli annarra aðila, hefðu enga þýðingu fyrir fjárhæð bóta úr ábyrgðartryggingu ökutækis hjá félaginu. Stefndi féllst því ekki á að sýnt hefði verið fram á að stefnandi ætti rétt til bóta á grundvelli þeirra ákvæða skaðabótalaga sem hann vísaði til. Með tveimur bréfum kínversks lögmanns stefnanda, dags. 19. nóvember 2019, var foreldrum hinna látnu tilkynnt að greiddar bætur samkvæmt dómsorði hefðu verið fullnaðargreiðsla til þeirra vegna málsins og allar mögulegar bótakröfur á hendur hinum raunverulega tjónvaldi, Hópferðabílum Akureyrar, og stefnda væru eftirleiðis eign stefnanda. Með bréfi lögmanns á lögmannsstofu lögmanns stefnanda, dags. 6. janúar 2020, var þeim íslenska lögmanni sem foreldrarnir höfðu veitt umboð til að krefja stefnda um bætur fyrir sína hönd vegna banaslyssins einhliða tilkynnt að stefnandi ætti þær kröfur sem áður hefðu tilheyrt aðstandendum hinna látnu á hendur þeim sem ábyrgð bæri á slysinu. Þess var krafist að lögmaðurinn léti af öllum innheimtum vegna umræddra krafna. Í svarbréfi lögmanns foreldranna, dags. 24. janúar 2020, var því mótmælt að bótakröfur umbjóðenda lögmannsins hefðu færst yfir til stefnanda, þótt hann hefði verið dæmdur í Kína til að greiða þeim bætur vegna bótaskyldrar vanrækslu á samningsskyldum sínum. Frábað lögmaðurinn sér afskipti stefnanda af máli milli umbjóðenda sinna og stefnda. Stefnda voru send afrit af þessum bréfaskiptum. Í kjölfar fundar lögmanna aðila málsins 25. janúar 2020 aflaði stefnandi einhliða annars lögfræðiálits um inntak kínverskra ferðamannalaga, nú frá W&H Law Firm, Shanghai Office, og ítrekaði með vísan til þess kröfur sínar í bréfi til stefnda, dags. 8. nóvember 2021, en stefnandi kveðst ekki hafa fengið svör við því bréfi.

Við meðferð málsins var að beiðni stefnanda dómkvaddur matsmaður til þess að svara matsspurningum um kínverska löggjöf á þessu sviði. Við aðalmeðferð málsins 1. júní 2023 staðfesti matsmaðurinn, C, lögmaður á dönsku lögmannsstofunni […], matsgerð sína, dags. 17. nóvember 2022, og gaf nánari skýringar í skýrslu um síma með aðstoð túlks.

Málsástæður og lagarök stefnanda

Stefnandi byggir kröfur sínar á því að hann hafi, á grundvelli kínverskra laga og með greiðslu á skaðabótum samkvæmt kínverskum dómum til foreldra A og B, sem látist hafi í rútuslysinu 27. desember 2017, eignast allar kröfur foreldra þeirra tveggja á hendur þeim sem raunverulega beri ábyrgð á tjóninu vegna missis framfæranda, útfararkostnaðar og miska. Þetta hafi gerst með lögbundnum kröfuhafaskiptum (e. subrogation) við greiðslu skaðabóta til foreldranna á grundvelli samnings stefnanda við hin látnu samkvæmt kínverskum lögum um ábyrgð stefnanda sem ferðaskrifstofu. Stefndi sé bundinn við ákvæði kínverskra laga um kröfuhafaskipti og við meginreglur íslenskra laga um kröfuhafaskipti og því sé stefnandi réttmætur eigandi bótakröfu foreldranna á hendur stefnda að íslenskum lögum.

Leggja verði til grundvallar bótakröfum stefnanda þær skaðabætur sem foreldrum hinna látnu hafi verið dæmdar í Kína og stefnandi hafi nú þegar greitt þeim. Þær skaðabætur séu grundvallaðar á aðstæðum foreldra hinna látnu í Kína, sem þar búi, og feli í sér raunverulegt tjón þeirra vegna banaslyssins, enda hvíli lagaskylda í Kína á fullorðnum einstaklingum til að framfæra foreldra sína þegar þeir nái tilteknum aldri.

Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 30/2019 um ökutækjatryggingar sé stefndi sem vátryggingafélag greiðsluskyldur gagnvart tjónþola vegna bótakrafna samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laganna. Stefndi hafi viðurkennt bótaskyldu vegna rútuslyssins 27. desember 2017 og hafi þegar greitt öðrum tjónþolum bætur vegna þess á grundvelli lögbundinnar ábyrgðartryggingar bifreiðarinnar. Stefndi beri lögbundna ábyrgð á afleiðingum rútuslyssins gagnvart öllum þeim sem eigi lögvarðar kröfur vegna þess.

Foreldrar hinna látnu eigi rétt til greiðslu bóta úr hendi stefnda vegna missis framfæranda og greiðslu útfararkostnaðar samkvæmt 12. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, auk réttar til miskabóta samkvæmt 2. mgr. 26. gr. laganna, þar sem bílstjóri rútunnar hafi verið dæmdur fyrir að hafa valdið banaslysunum af stórfelldu gáleysi.

Fyrir liggi að stefnandi hafi verið dæmdur til að greiða foreldrum hinna látnu samanlagt 101.604 RMB vegna útfararkostnaðar hinna látnu í Kína og að hann hafi greitt þeim dæmdar skaðabætur. Ekki verði annað ráðið af hinum kínversku dómum en að útfararkostnaður hafi verið hæfilegur með hliðsjón af 1. málsl. 1. mgr. 12. gr. skaðabótalaga og dómaframkvæmd á Íslandi. Miðað við gengi þann 11. apríl 2019 nemi 101.604 RMB um 1.813.326 krónum, sem samkvæmt íslenskri dómaframkvæmd hafi verið talinn hæfilegur útfararkostnaður. Stefnda sé skylt að greiða foreldrum hinna látnu hann á grundvelli 1. málsl. 1. mgr. 12. gr. skaðabótalaga, þar sem segi að sá sem er ábyrgur fyrir dauða annars manns skuli greiða hæfilegan útfararkostnað. Í 2. málsl. 1. mgr. 12. gr. segi að sá sem ábyrgð beri á dauða annars manns skuli að auki greiða þeim sem misst hafa framfæranda bætur fyrir tjón það er ætla megi að af því leiði fyrir hann.

Í athugasemdum við 12. gr. í frumvarpinu er varð að lögum nr. 50/1993 segi að meginreglur um dánarbætur, þ.e. missi fyrir framfæranda og útfararkostnað, sé að finna í 12. gr. laganna. Í 13. og 14. gr. laganna sé að finna nánari reglur um ákvörðun bóta fyrir missi framfæranda til annars vegar maka og hins vegar barns og talið hafi verið nauðsynlegt að koma á stöðluðum reiknireglum um þá flokka tjónþola, enda séu þeir kröfuhafar í langflestum dánarbótamálum. Bætur samkvæmt 12. gr. skuli sníða eftir mati á tjóni hvers einstaks tjónþola og frá 13. og 14. gr. beri ekki að gagnálykta á þann veg að aðrir en þeir sem þar eru nefndir teljist ekki geta átt bótakröfu fyrir missi framfæranda á grundvelli 12. gr. Í sérstökum tilvikum sé hægt að dæma bætur til foreldra sem notið hafa fjárhagslegs stuðnings frá barni. Til þess að til bótaréttar stofnist þurfi viðkomandi að sanna að hann hefði notið framfærslu hins látna ef ekki hefði komið til andlátsins og að það tjón sem hann varð fyrir megi rekja til andláts hins framfærsluskylda.

Fyrir liggi samkvæmt hinum kínversku dómum á hendur stefnanda að hin látnu hafi verið framfærsluskyld gagnvart foreldrum sínum á grundvelli kínverskra laga. Á árinu 2013 hafi verið lögfest í Kína að fullorðin börn skyldu vera framfærsluskyld gagnvart foreldri sem orðið sé 60 ára. Hin látnu, A og B, hafi bæði verið einkabörn foreldra sinna og foreldrarnir hafi því misst væntan stuðning barna sinna við framfærslu í kjölfar starfsloka. Foreldrar A séu fædd 1960 og 1962 og séu því um og yfir sextugt, en foreldrar B séu fædd 1970 og 1972 og séu því um og yfir fimmtugt. Foreldrar hinna látnu hafi höfðað tvö aðskilin dómsmál á hendur stefnanda í Kína vegna banaslyssins. Með vísan til framfærsluskyldu hinna látnu gagnvart foreldrum sínum hafi í báðum málunum verið fallist á dánarbætur til foreldranna að fjárhæð 1.359.800 RMB, sem samsvari meðalráðstöfunartekjum borgarbúa í Kína á árinu 2018 í 20 ár. Það hafi verið sannað með dómunum að hin látnu hafi verið framfærsluskyld gagnvart foreldrum sínum og sannað hvernig sú skylda hafi raungerst í skaðabótum samkvæmt kínverskum lögum. Með vísan til lögfestrar framfærsluskyldu hinna látnu gagnvart foreldrum sínum í Kína sé ljóst að skilyrði 12. gr. skaðabótalaga, um að í sérstökum tilfellum sé unnt að greiða bætur til foreldra vegna missis framfæranda, séu uppfyllt.

Þá eigi foreldrar hinna látnu skýran rétt á greiðslu miskabóta á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga. Samkvæmt ákvæðinu megi gera þeim sem af ásetningi eða stórfelldu gáleysi valdi dauða annars manns að greiða maka, börnum eða foreldrum miskabætur. Skilyrði ákvæðisins séu uppfyllt enda sé það óumdeilt að bílstjóri á vegum Hópferðabíla Akureyrar olli slysinu af stórfelldu gáleysi, sbr. dóm Héraðsdóms Suðurlands í máli hans. Um fjárhæð miskabóta samkvæmt ákvæðinu vísi stefnandi til dóms Hæstaréttar í máli nr. 522/2007, þar sem foreldrum hafi verið dæmdar 2.000.000 króna í miskabætur hvoru um sig vegna missis tvítugs sonar síns. Sú fjárhæð, uppreiknuð miðað við vísitölu neysluverðs, sé 3.329.517 krónur til hvers foreldris og sé samtals 13.318.068 krónur í miskabætur á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga.

Stefnandi hafi fyrir lögbundið framsal samkvæmt kínverskum lögum eignast allar þær kröfur sem foreldrar hinna látnu hefðu átt, ef þau hefðu ekki þegar fengið tjón sitt bætt úr hendi stefnanda, og sé hann því réttur aðili til þess að höfða mál á hendur stefnda til greiðslu bóta. Í íslenskum rétti sé yfirfærsla kröfuréttinda með sambærilegum hætti viðurkennd, bæði í lögfestum og ólögfestum tilvikum, sbr. t.d. 17. gr. skaðabótalaga.

Um réttarsamband stefnanda og foreldra hinna látnu gildi kínversk lög, enda hafi foreldrar hinna látnu reist rétt sinn til greiðslu skaðabóta á samningi sem gerður hafi verið í Kína milli stefnanda og hinna látnu um för þeirra til Íslands. Í þeim samningi komi skýrlega fram að um gagnkvæmar skyldur aðila gildi kínversk lög og reglur.

Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga um lagaskil á sviði samningaréttar nr. 43/2000 gildi ákvæði laganna um allar einkaréttarlegar samningsskuldbindingar sem tengjast fleiri en einu landi þegar taka þurfi afstöðu til þess lögum hvaða lands skuli beitt. Þegar um framsal kröfuréttinda sé að ræða gildi 12. gr. laganna. Þar segi í 1. mgr. að um gagnkvæmar skyldur framseljanda og framsalshafa í samningi sem feli í sér framsal réttinda gagnvart þriðja manni gildi lög þess lands sem eigi við um samning milli framseljanda og framsalshafa. Í athugasemdum við frumvarpið er varð að lögum nr. 43/2000 segi orðrétt um 1. mgr. 12. gr.:

Samkvæmt þessari málsgrein er augljóst að um samband framseljanda og framsalshafa tiltekinna réttinda fari samkvæmt þeim lögum sem gilda um framsalssamninginn. Frumvarpsgreinin á við þegar framsal kröfuréttinda verður með samningi. Á hinn bóginn er það ekki skilyrði að hin framselda krafa eigi rót sína að rekja til samnings. Það sem ræður úrslitum er fyrst og fremst hvort framsalið sem slíkt varð með samningi eða ekki. Hin framselda krafa getur á hinn bóginn átt rót sína að rekja til atvika utan samningssambands, t.d. getur þar verið um að ræða kröfu um skaðabætur utan samninga.

Stefnandi og hin látnu hafi undirritað samning vegna ferðalagsins til Íslands, sem stefnandi hafi skipulagt, svo sem lögbundið sé samkvæmt 57. gr. kínverskra laga um skipulagðar hópferðir. Í samningnum komi fram að um gagnkvæmar skyldur aðila gildi kínversk lög. Í samræmi við 1. mgr. 12. gr. laga nr. 43/2000 gildi kínversk lög um réttarstöðu stefnanda og foreldra hinna látnu, þ. á m. um lögbundið framsal krafna á hendur stefnda til stefnanda. Stefnandi hafi aflað tveggja lögfræðilegra álita um réttarstöðu kínverskra ferðaskrifstofa í þeim tilfellum sem kínverskar ferðaskrifstofur greiði skaðabætur vegna tjóns sem viðskiptavinir verði fyrir í ferðum á grundvelli hlutlægrar ábyrgðar samkvæmt kínverskum lögum um skipulagðar hópferðir. Lögfræðiálitin séu samhljóða og staðfesti málatilbúnað stefnanda á hendur stefnda.

Samkvæmt 2. gr. kínverskra laga um skipulagðar hópferðir gildi lögin um ferðir, frí, afþreyingu og annað form af túrisma innan Kína, en einnig fyrir utan Kína hafi ferðalagið verið skipulagt í Kína. Á grundvelli þessara laga beri stefnanda, sem skipuleggjanda ferðarinnar, að tryggja að veittar vörur og þjónusta séu öruggar og tryggja öryggi viðskiptavina meðan á ferðinni standi. Á grundvelli 71. gr. laga um skipulagðar hópferðir geti kínversk ferðaskrifstofa borið hlutlæga ábyrgð á tjóni sem viðskiptavinir verða fyrir í ferðum sínum á vegum ferðaskrifstofunnar án tillits til sakar ef stofnað var til ferðarinnar í Kína og eignast endurkröfurétt á hendur tjónvaldi.

Í 2. mgr. 71. gr. segi að í þeim tilfellum sem viðskiptavinir verði fyrir persónuog/eða munatjóni sem valdið sé af staðbundinni ferðaskrifstofu eða þjónustuaðila geti viðskiptavinir krafist þess að þeir aðilar sæti ábyrgð, eða þá kosið að beina kröfum sínum að kínversku ferðaskrifstofunni sem skipuleggjanda ferðarinnar, en hún geti krafið staðbundnu ferðaskrifstofuna eða þjónustuaðilana um bætur til þess að takmarka tjón sitt. Undanskilið ábyrgð hinnar kínversku ferðaskrifstofu sé tjón vegna slyss í almannasamgöngutækjum en ferðaskrifstofan verði þó að aðstoða tjónþola í bótakröfuferli. Af 71. gr. kínverskra laga um skipulagðar hópferðir leiði að viðskiptavinur ferðaskrifstofu sem verði fyrir persónu- og/eða munatjóni meðan á ferðalagi standi hafi annars vegar val um það að krefjast bóta úr hendi skipuleggjanda ferðarinnar fyrir kínverskum dómstólum eða hins vegar þann aðila sem bótaábyrgð beri, sem í þessu tilfelli hafi verið Hópferðabílar Akureyrar.

Í lögfræðiáliti W&H Law Firm komi skýrt fram að 71. gr. laga um skipulagðar hópferðir mæli fyrir um að þegar kínversk ferðaskrifstofa greiði ferðamönnum bætur vegna tjóns sem þeir verða fyrir í skipulagðri hópferð eignist ferðaskrifstofan endurkröfurétt á hendur þeim aðila sem beri ábyrgð á tjóninu og geti krafið þann aðila um þær bætur sem greiddar hafi verið til tjónþola á grundvelli reglna um kröfuhafaskipti. Það sé í samræmi við íslensku meginreglurnar um kröfuhafaskipti og að sama tjón verði ekki bætt tvisvar.

Samkvæmt þessu liggi ótvírætt fyrir að foreldrar hinna látnu hafi átt, á grundvelli 71. gr. kínverskra laga um skipulagðar hópferðir, val um að krefjast bóta frá stefnanda eða tjónvaldi sjálfum. Kínverskir ferðamenn sem verði fyrir tjóni kjósi oftast af hagkvæmnisástæðum að beina kröfum sínum að kínversku ferðaskrifstofunni sem skipulagði ferðina, og henni beri þá að greiða bætur og fái endurkröfurétt á hendur tjónvaldi.

Hugtakið kröfuhafaskipti hafi verið skilgreint svo að aðili, einkum ábyrgðarmaður, sem greiði skuld skuldara gagnvart upphaflegum kröfuhafa öðlist kröfurétt á hendur skuldara, sem svari til réttar hins upphaflega kröfuhafa. Nauðsynlegt sé að eitthvert samband sé á milli þriðja manns og skuldarans, t.d. solidarísk skuldaábyrgð. Í tilviki stefnanda hvíli sú lögbundna skylda á honum að greiða bætur vegna tjóns sem viðskiptavinir verða fyrir í ferðum sínum, en þess í stað gangi hann inn í réttarsamband tjónþola og hins raunverulega tjónvalds og geti krafið tjónvald um allar þær bætur sem tjónþoli hefði getað haft uppi gagnvart honum. Á framangreindum grundvelli eigi stefnandi bótakröfurétt á hendur stefnda en ekki foreldrar hinna látnu.

Verði kínversk lög ekki talin gilda um kröfuhafaskiptin eða ákvörðun um bætur fyrir missi framfæranda, útfararkostnað o.fl. sé til vara á því byggt að stefnandi eigi samkvæmt íslenskum lögum sjálfstæðan bótarétt á hendur stefnda til greiðslu á þeim skaðabótum sem krafist sé úr hendi stefnda í dómkröfum.

Varakrafa stefnanda um greiðslu skaðabóta byggist annars vegar á íslenskum reglum um kröfuhafaskipti og hins vegar á íslenskum skaðabótareglum um rétt þess sem missir framfæranda til dánarbóta og um rétt foreldra til miskabóta vegna banaslyss afkomanda, auk útfararkostnaðar og skylds kostnaðar.

Tjóni foreldra hinna látnu hafi verið slegið föstu með dómsmálunum í Kína þar sem fjárhagslegt tjón þeirra af missi framfæranda vegna láts barna þeirra hafi verið metið. Dæmdar skaðabætur, 2.719.600 RMB, sem stefnandi hafi verið dæmdur til að greiða séu, umreiknaðar yfir í íslenskar krónur miðað við gengi 11. apríl 2019, 48.536.701 króna samtals í bætur vegna missis framfæranda til foreldra beggja látnu.

Í 2. málsl. 1. mgr. 12. gr. skaðabótalaga segi að sá sem ábyrgð beri á dauða annars manns skuli að auki greiða þeim sem misst hafa framfæranda bætur fyrir tjón það er ætla megi að af því leiði fyrir hann. Engin reikniregla sé lögfest í lögunum um hvernig beri að reikna út bætur fyrir missi framfæranda til annarra en maka eða barns, en fram komi í athugasemdum við 2. málsl. 1. mgr. 12. gr. laganna að bætur samkvæmt 12. gr. skuli sníða eftir mati á tjóni hvers einstaks tjónþola.

Sé lögjafnað frá reiknireglu 13. gr. laganna um bætur til maka vegna missis framfæranda og þeirri reiknireglu beitt um bætur til foreldra vegna missis framfæranda sé ljóst að umkrafðar bætur stefnanda séu mjög hóflegar miðað við íslenska dómaframkvæmd. Væru árslaun hinna látnu miðuð við meðallaun á Íslandi í þeirri sérfræðigrein sem þau hafi tilheyrt, svo sem stefndi hafi þegar samþykkt í öðrum uppgjörum tengdum rútuslysinu, og reiknireglu 13. gr. beitt, væru umkrafðar bætur á grundvelli kínversku dómanna mun lægri en stefndi hefði þurft að greiða ef foreldrar hinna látnu byggju á Íslandi.

Þá eigi foreldrar hinna látnu rétt á greiðslu miskabóta á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, sem samkvæmt dómaframkvæmd skuli vera 3.329.517 krónur til hvers foreldris, samtals 13.318.068 krónur í miskabætur. Samtals nemi varakrafa stefnanda 63.668.095 krónum.

Um kröfusamlag sé byggt á 27. gr. laga nr. 91/1991, enda sé skilyrði ákvæðisins uppfyllt, þar sem bæði sé um að ræða samkynja kröfur, auk þess sem þær eigi rót sína að rekja til sömu aðstöðu. Kröfur stefnanda á hendur stefnda megi rekja til peningagreiðslu stefnanda til foreldra hinna látnu vegna rútuslyssins 27. desember 2017. Stefnanda sé því heimilt að sækja í einu máli allar kröfur á hendur stefnda sem rekja megi til rútuslyssins sem stefndi beri bótaábyrgð á.

Aðalkrafa stefnanda samsvari þeirri fjárhæð sem stefnandi hafi verið dæmdur til að greiða foreldrum hinna látnu í bætur samkvæmt dómum héraðsdóms Dongchenghéraðs í Beijing í einkamálum nr. 3407 og nr. 3402, samanlagt að fjárhæð 3.611.069 RMB. Aðalkröfu sinni lýsir stefnandi, reiknar út og sundurliðar með eftirfarandi hætti:

1. A:

   Dánarbætur 1.359.800 RMB Kostnaður vegna útfarar 50.802 RMB Kostnaður foreldra (samtals) 46.996 RMB (Þar af ferðakostnaður

31.231 RMB)

(Þar af tímabundið atvinnutjón

8.500 RMB)

(Þar af gistikostnaður 485 RMB) (Þar af matarkostnaður

1. 200 RMB) (Þar af opinber vottunarkostnaður

3.350 RMB)

(Þar af flutningskostnaður

2.530 RMB)

Endurgreiðsla vegna ferðar tjónþola 2.478 RMB Munatjón (samtals) 15.075,35 RMB (Annar kostnaður foreldra

8.757,35 RMB)

(Klæðnaður

2.300 RMB)

(Farsími

2.000 RMB)

(Myndavél

2.000 RMB)

Kostnaður vegna dómsmáls 9.400 RMB ------------------------------------------------------------------------------------ Samtals: 1.484.551,35 RMB

1. B:

   Dánarbætur 1.359.800 RMB Kostnaður vegna útfarar 50.802 RMB Kostnaður foreldra (samtals) 51.884,25 RMB (Þar af ferðakostnaður

25.004 RMB)

(Þar af tímabundið atvinnutjón

26.000 RMB)

(Þar af gistikostnaður 235,55 RMB) (Þar af matarkostnaður 644,7 RMB) Endurgreiðsla vegna ferðar tjónþola 3.287 RMB Munatjón (samtals) 11.144,04 RMB (Persónulegir munir B

6.000 RMB)

(Flugmiðar B

5.144,04 RMB)

Kostnaður vegna dómsmáls 9.609 RMB ------------------------------------------------------------------------------------ Samtals: 1.486.526,29 RMB Til viðbótar greiddi stefnandi lögfræðikostnað að samanlagðri fjárhæð 640.009 RMB.

Heildarkrafa stefnanda: 3.611.068 RMB.

Varakrafa stefnanda sundurliðast með eftirfarandi hætti: Bætur vegna missis framfæranda: 48.536.701 króna Útfararkostnaður: 1.813.326 krónur Miskabætur samkvæmt 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga: 13.318.068 krónur Samtals: 63.668.095 krónur Stefnandi vísi til laga nr. 50/1993, einkum 12. og 26. gr., laga nr. 43/2000, laga nr. 91/1991 og laga nr. 38/2001. Þá sé vísað til meginreglna kröfuréttar um kröfuhafaskipti. Um kínverskan rétt vísi stefnandi til kínverskra laga um skipulagðar hópferðir. Kröfur um málskostnað séu reistar á ákvæðum XXI. kafla laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, sbr. 130. gr. laganna. Varðandi varnarþing vísist til 1. mgr. 33. gr. sömu laga.

Málsástæður og lagarök stefnda

Stefndi krefst sýknu af öllum kröfum stefnanda. Stefnandi sé ekki réttur aðili að málinu og eigi engar kröfur á hendur stefnda. Fyrir hendi sé aðildarskortur til sóknar sem leiða skuli til sýknu, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála.

Vátryggingafélag sé, samkvæmt áðurgildandi 1. mgr. 95. gr. umferðarlaga nr. 50/1987, aðeins greiðsluskylt gagnvart tjónþola vegna bótakrafna samkvæmt 1. mgr. 91. gr. sömu laga, sbr. nú 1. mgr. 19. gr. laga um ökutækjatryggingar nr. 30/2019. Stefnandi geti ekki gert kröfu um greiðslu bóta sem byggist á lögbundinni ábyrgðartryggingu ökutækis á hendur stefnda sem vátryggjanda ökutækisins. Aðkoma aðstandenda hinna látnu sé nauðsynleg til þess að stefndi verði greiðsluskyldur á grundvelli laganna þar sem aðeins tjónþolar samkvæmt skilgreiningu laganna geti gert slíka kröfu á hendur stefnda. Engin lagaheimild sé fyrir því að annar en tjónþoli geti gert slíkar kröfur á hendur vátryggingafélagi á grundvelli framsals eða annars konar aðilaskipta. Þá sé framsal skaðabótakröfu vegna líkamstjóns óheimilt samkvæmt skýru ákvæði 1. mgr. 18. gr. skaðabótalaga, nema slík krafa hafi verið viðurkennd eða dæmd áður en hún er framseld.

Fyrir liggi að meintar kröfur stefnanda hafi hvorki verið viðurkenndar né dæmdar. Jafnvel þótt fallist yrði á það með stefnanda að hinir kínversku dómar hefðu eitthvert gildi í málinu, sem stefndi hafni alfarið, virðist ljóst að þeir dómar hafi eingöngu varðað skaðabótaábyrgð stefnanda sjálfs vegna vanefnda á samningum samkvæmt kínverskum lögum, sem byggðust á því að stefnanda hafi ekki tekist að sanna meinta ábyrgð þriðja manns á tjóninu. Þessir dómar hafi bersýnilega ekkert tekið á meintum skaðabótakröfum utan samninga samkvæmt ákvæðum íslenskra skaðabótalaga og hvergi hafi verið skorið úr um þær meintu kröfur fyrir dómi.

Þegar um líkamstjón eða dauðsfall sé að ræða sé meginreglan samkvæmt íslenskum skaðabótarétti sú að aðeins tjónþoli, þ.e. sá sem verður fyrir slysi, geti átt rétt til skaðabóta og að afleitt tjón falli þar fyrir utan. Frá þeirri meginreglu séu tilteknar undantekningar, m.a. í 12.–14. gr. skaðabótalaga, þess efnis að þeir sem misst hafi framfæranda geti átt bótarétt á hendur tjónvaldi. Fráleitt sé að halda því fram að ferðaskrifstofa sem bótaábyrgð ber á grundvelli brota á samningsskyldum geti öðlast slíkan bótarétt á hendur tjónvaldi, hvort sem væri með framsali, aðilaskiptum eða öðrum hætti. Það sé beinlínis óheimilt samkvæmt skaðabótalögum, þeim sömu og stefnandi reisi kröfur sínar á, og því geti stefnandi, samkvæmt 1. mgr. 18. gr. skaðabótalaga, ekki átt þau réttindi sem dómkrafa hans lúti að. Fyrir hendi sé aðildarskortur til sóknar sem leiði til sýknu samkvæmt 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála.

Þá geti ekki komið til greina að beita meintum ákvæðum kínverskra laga um framsal kröfuréttinda, hvert sem efni þeirra sé. Slys sem átt hafi sér stað árið 2017 hafi orðið á íslenskri grundu og um það gildi íslensk lög, þ.m.t. um meinta skaðabótaábyrgð vátryggingartaka og stefnda. Samkvæmt almennum reglum íslensks réttar um lagaskil fari því um þetta mál samkvæmt íslenskum lögum, alfarið óháð því hvaða niðurstöðum kínverskir dómstólar kunni að hafa komist að.

Stefndi hafni þeirri málsástæðu stefnanda að meint aðilaskipti, að því leyti sem þau geti haft réttaráhrif gagnvart stefnda, geti grundvallast á 1. mgr. 12. gr. laga um lagaskil á sviði samningaréttar nr. 43/2000. Í athugasemdum við frumvarp til laganna segi um 12. gr. að úrslitum ráði hvort framsalið sem slíkt hafi orðið með samningi eða ekki. Enginn framsalssamningur sé fyrir hendi og hvorki stefndi né vátryggingartaki eigi eða hafi átt í samningssambandi við stefnanda eða aðstandendurna. Stefnandi byggi sjálfur á því að meint framsal krafnanna hafi verið lögbundið, en við slíkar aðstæður gildi ekki ákvæði 1. mgr. 12. gr. laga um lagaskil á sviði samningaréttar, svo sem fram komi í stefnu með tilvísun til athugasemda með 1. mgr. 12. gr. í frumvarpi að lögunum.

Um lagaskil í tilviki skaðabótakrafna utan samninga fari aftur á móti eftir lögum þess lands þar sem tjón verður (l. lex loci damni). Með því sé átt við þann stað þar sem bein áhrif af tjónsatburði verða, án tillits til óbeins tjóns. Þegar um líkamstjón sé að ræða sé átt við þann stað þar sem tjónið verður, sbr. til hliðsjónar 17. gr. aðfaraorða reglugerðar Evrópusambandsins, EB 864/2007 (Rómarreglugerðin II). Bein áhrif tjónsatburðarins, andlát umræddra einstaklinga, komu fram hér á landi. Meginreglan um að um skaðabótakröfur utan samninga skuli beita þeim reglum þar sem tjónsatburður verði komi fram í 4. gr. reglugerðarinnar og í e-lið 15. gr. hennar komi fram að niðurstaða um lagaval skuli einnig eiga við um aðilaskipti að skaðabótakröfu. Af því leiði einfaldlega að reglur íslensks réttar eigi við um hvers kyns meint aðilaskipti að þeirri kröfu sem haldið sé fram að aðstandendurnir eigi eða hafi átt.

Ósannað sé að aðilaskipti hafi farið fram samkvæmt kínverskum lögum. Þau lögfræðiálit sem stefnandi leggi fram með stefnu feli ekki í sér sönnun um tilvist og efni þeirrar meintu lagareglu sem stefnandi byggi á. Samkvæmt meginreglum íslensks einkamálaréttarfars geti stefnandi ekki byggt á slíkum gögnum, sem aflað sé einhliða og án aðkomu stefnda sem mótmæli sönnunargildi þeirra. Í lögfræðiáliti frá Beijing Chance Bridge Partners komi ekki fram hlutlægar og almennar upplýsingar um efni þeirra kínversku lagareglna sem stefnandi byggir á heldur aðeins mat tiltekinna lögfræðinga á ákveðnum atriðum varðandi meinta réttarstöðu stefnanda samkvæmt téðum lögum. Slík lögfræðiálit geti ekki falið í sér sönnun um tilvist og efni erlendrar réttarreglu í skilningi 2. mgr. 44. gr. laga um meðferð einkamála. Þar að auki virðist kínverska lögmannsstofan Beijing Chance Bridge Partners hafa starfað fyrir stefnanda í öðrum málum og hafa sent aðstandendunum þau bréf sem stefnandi leggi fram. Lögmannsstofan sé í viðskiptasambandi við stefnanda og geti umrætt lögfræðiálit því ekki talist hlutlaust, heldur sé það ekkert annað en skriflegur málflutningur erlends lögmanns stefnanda og þar af leiðandi haldlaust sem sönnunargagn í málinu.

Lögfræðiálit frá W&H Law Firm varði réttarstöðu annars aðila vegna slyss sem varð hér á landi hinn 16. maí 2019 og taki ekki til þeirra atburða sem deilt sé um í máli þessu. Auk þess uppfylli það með sama hætti og hitt engin skilyrði íslenskra réttarfarslaga sem sönnunargagn.

Umrædd lögfræðiálit feli ekki heldur í sér nægilega heildstæða umfjöllun um efni kínverskra laga. Ekki sé fjallað sérstaklega um skilgreiningu á hugtakinu public transport operator sem samkvæmt stefnanda komi fram í 71. gr. laga kínverskra laga um hópferðir. Af þýðingu stefnanda að dæma virðist sem slíkur aðili sé undanþeginn hvers kyns endurkröfu kínverskra ferðaþjónustufyrirtækja og geti því tjónvaldur vel fallið undir slíka skilgreiningu samkvæmt orðalagi í þýðingu stefnanda.

Hvað sem öðru líði gangi aðilaskipti að skaðabótakröfu vegna líkamstjóns svo freklega gegn íslenskri réttarskipan og íslenskri réttarvitund að hafna eigi beitingu erlendra reglna sem heimila slík aðilaskipti á grundvelli allsherjarreglu (ordre public), enda sé almennt óheimilt að framselja skaðabótakröfur vegna líkamstjóns eða dauðsfalls samkvæmt 1. mgr. 18. gr. skaðabótalaga. Undantekning sé gerð frá þessari reglu ef meint krafa hefur verið viðurkennd eða dæmd og hafi þannig fengið kröfuréttarlegt eðli. Svo sé ekki í þessu máli, enda verði ekki annað ráðið af framlögðum enskum þýðingum á kínverskum dómum en að þar hafi verið til úrlausnar krafa aðstandendanna á hendur stefnanda vegna vanefnda hins síðarnefnda á samningi þeirra á milli. Hafi stefnandi öðlast einhverja kröfu við þá dóma sé sú krafa ekki bótakrafa í merkingu íslensks skaðabótaréttar og því síður meint miskabótakrafa samkvæmt 26. gr. skaðabótalaga. Þær kröfur sem stefnandi geri í málinu hafi því hvorki verið dæmdar né framseldar til stefnanda. Ljóst sé að ekkert gilt framsal hafi farið fram samkvæmt íslenskum lögum.

Önnur lög en íslensk geti ekki gilt um meinta kröfu aðstandendanna á hendur stefnda. Engar heimildir séu fyrir því í 12. gr. skaðabótalaga að dæma foreldrum barna bætur vegna missis framfæranda. Fráleitt sé að skaðabætur samkvæmt íslenskum lögum gagnvart íslenskum aðila taki til þess að bæta meint tjón foreldra sem byggist á meintri lögbundinni framfærsluskyldu barna með foreldrum sínum samkvæmt kínverskum lögum upp á tugi milljóna króna.

Beiting erlendrar réttarreglu, sem feli í sér að bótaskyldum aðila verði gert að greiða bætur til foreldra látins einstaklings á grundvelli lögbundinnar framfærsluskyldu í erlendu ríki, stríði gegn íslenskri réttarvitund og sé ósamrýmanleg íslenskri réttarskipan með vísan til allsherjarreglu og því beri að hafna beitingu slíkrar reglu hér á landi á þeim grundvelli. Samkvæmt málatilbúnaði stefnanda virðist framfærsluskylda barna með foreldrum sínum í Kína geta numið tugum milljóna króna með hvoru foreldri fyrir hvern einstakling, án þess þó að forsendur þeirra fjárhæða séu tilgreindar með nokkrum hætti í stefnu eða fyrirliggjandi gögnum. Slík framfærsluskylda gangi gegn íslenskri réttarvitund og því beri að hafna kröfum stefnanda.

Ósannað sé að hin látnu hafi borið framfærsluskyldu gagnvart foreldrum sínum og hvaða fjárhæðir geti þar verið um að tefla. Stefnandi hafi ekki leitast við að sanna að hin látnu hafi í raun borið framfærsluskyldu með foreldrum sínum, eða umfang þeirrar framfærsluskyldu, með neinum hætti sem hönd sé á festandi. Dómar kínverskra dómstóla hafi ekki réttaráhrif að íslenskum rétti og framlagðir dómar geti ekki talist sönnunargagn í þessum efnum, enda fjalli þeir ekki með heildstæðum, hlutlægum og almennum hætti um efni kínverskra lagareglna um framfærsluskyldu barna með foreldrum sínum.

Hvorki í stefnu né framlögðum gögnum sé að finna neina tilgreiningu á forsendum að baki umkröfðum fjárhæðum eða neina sönnunarfærslu yfir höfuð á meintu tjóni. Af ákvæðum 1. mgr. 12. gr. skaðabótalaga leiði að stefnandi beri, óháð öllu öðru, sönnunarbyrði fyrir því að aðstandendurnir hafi raunverulega orðið fyrir framfærslutjóni við andlát barna sinna og beri honum að leggja fram viðeigandi gögn því til sönnunar. Ekki nægi í þessu tilliti að vísa til þýðingar stefnanda sjálfs á dómum kínverskra dómstóla þar sem dánarbætur virðast metnar að álitum með vísan til heildarráðstöfunartekna íbúa í þéttbýli í Kína miðað við höfðatölu fyrir árið 2018, til 20 ára. Stefnandi beri ávallt sönnunarbyrði fyrir því að aðstandendurnir hefðu raunverulega notið framfærslu barna sinna, ef ekki hefði komið til andláts þeirra, og fyrir því tjóni sem af því leiði fyrir þau að sú framfærsla sé ekki fyrir hendi. Það hafi stefnandi ekki gert og hafi því ekki sýnt fram á að tjón sé fyrir hendi sem falli undir 2. málsl. 1. mgr. 12. gr. skaðabótalaga. Um sönnunarkröfur í málum varðandi bætur vegna missis framfæranda sé vísað til dóma Hæstaréttar í málum nr. 665/2010 og nr. 341/2010.

Í dómaframkvæmd hafi verið staðfest að þeim sem krefst bóta vegna útfararkostnaðar beri samkvæmt almennum sönnunarreglum að styðja kröfu sína gögnum. Ekki nægi þá að vísa til þýðinga stefnanda á framlögðum dómum, þar sem bætur vegna útfararkostnaðar virðast metnar út frá meðalmánaðarlaunum launþega á árinu 2017 í sex mánuði, en ekki raunverulegum útfararkostnaði sem hljóti að liggja fyrir. Þær forsendur séu nánast óskiljanlegar og í engu samræmi við reglur íslensks skaðabótaréttar eða réttarfars. Stefnandi hafi ekki lagt fram nein gögn um útfararkostnað aðstandendanna og kröfu um greiðslu hans beri að hafna.

Aðrar bótakröfur vegna meints annars kostnaðar aðstandendanna, þ.e. ferðakostnaðar, kostnaðar vegna tímabundins atvinnutjóns, gistikostnaðar, matarkostnaðar, kostnaðar vegna flugmiða og kostnaðar vegna dómsmáls, séu haldnar sömu ágöllum og sönnunarskorti og aðrir meintir tjónsliðir. Þar að auki liggi fyrir að slíkur meintur kostnaður sé í öllu falli afleitt tjón þriðja manns sem falli utan gildissviðs 1. mgr. 12. gr. skaðabótalaga. Meint munatjón sé auk þess fjarri lagi.

Óháð því hvort stefnandi hafi fengið meintar kröfur framseldar með gildum hætti og óháð vanreifun málsins liggi fyrir að stefnandi hafi ekki gert neinn reka að því að sanna meint tjón eða þann lagagrundvöll sem hann byggi kröfur sínar á. Málatilbúnaður stefnanda feli í sér ósk um að íslenskir dómstólar staðfesti tvo kínverska dóma um meintar bótakröfur og fjárhæðir þeirra, án þess að hafa fyrir framan sig þau lög, þær forsendur og þau gögn sem legið hafi fyrir kínversku dómstólunum þegar þeir dæmdu málin. Einnig byggi stefnandi á því að staðfesta beri meint lögbundið framsal á kínverskum bótakröfum samkvæmt kínverskum lögum, þvert á allar reglur íslensks lagaskilaréttar, án þess að nokkuð liggi fyrir um tilvist eða efni þessara meintu lagaákvæða. Sönnunarskorturinn í málinu sé algjör og það geti ekki leitt til annars en sýknu af öllum kröfum stefnanda.

Krafa um sýknu af varakröfu stefnanda byggist á sömu málsástæðum og krafa um sýknu af aðalkröfu. Varakrafa stefnanda sé reist á öllum sömu forsendum og aðalkrafan, að því undanskildu að við bætist meint miskabótakrafa að fjárhæð samtals 13.318.068 krónur. Auk þess séu meintar kröfur uppreiknaðar yfir í íslenskar krónur frá 11. apríl 2019 en beri af einhverjum ástæðum skaðabóta- og dráttarvexti frá desember 2017. Stefnandi hafi ekki fært fram neinar málsástæður fyrir því að hann geti, á grundvelli meints lögbundins kröfuframsals samkvæmt kínverskum lögum, eignast miskabótakröfu á hendur stefnda, sem hann hafi bersýnilega ekki greitt til aðstandendanna. Það gangi einfaldlega í berhögg við málatilbúnað stefnanda að gera slíka kröfu. Þrautavarakrafa stefnda um verulega lækkun krafna styðst við sömu málsástæður og sýknukrafan.

Sýknukröfu sína byggi stefndi á 1. mgr. 95. gr., 1. mgr. 91. gr. og 1. mgr. 88. gr. áðurgildandi umferðarlaga nr. 50/1987, 12. og 18. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Stefndi byggi á 2. mgr. 16. gr. og 2. mgr. 44. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991 og kröfu um málskostnað á reglum XXI. kafla sömu laga, einkum 129. og 130. gr.

Niðurstaða

Mál þetta snýst um bótakröfur sem stefnandi kveðst hafa eignast á hendur stefnda vegna umferðarslyss sem varð þann 27. desember 2017. Málsatvikum og ágreiningsefnum er nánar lýst í sérstökum kafla hér að framan og vísast til þess sem þar kemur fram.

Stefndi krefst nú aðallega sýknu af öllum kröfum stefnanda og byggir þá kröfu í fyrsta lagi á því að stefnandi sé ekki réttur aðili að málinu og eigi engar kröfur á hendur stefnda. Fyrir hendi sé aðildarskortur til sóknar sem leiða skuli til sýknu, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Stefnandi kveðst byggja þá málsástæðu að hann hafi eignast bótakröfu á hendur stefnda vegna umferðarslyssins, sem mál þetta er sprottið af, á ákvæðum kínverskra laga. Hann hefur við meðferð málsins aflað matsgerðar dómkvadds matsmanns um tilvist og efni þeirra kínversku lagaákvæða sem hann reisir aðild sína á. Í niðurstöðukafla matsgerðar dómkvadds matsmanns kemur fram að kínverskir foreldrar sem missa barn af slysförum á ferðalagi geti beint kröfu að kínverskri ferðaskrifstofu samkvæmt skilmálum ferðasamnings. Þar segir og að jafnframt sé hægt að krefjast bóta vegna missis barns frá erlendum tjónvaldi sem sé þriðji aðili ef unnt er að færa sönnur á kröfuna í samræmi við staðbundin lög. Tjónþolum sé frjálst að velja í hvaða lögsögu þeir krefjist bóta, en í reynd beini kínverskir foreldrar í flestum málum kröfu að viðkomandi kínverskri ferðaskrifstofu samkvæmt skilmálum ferðasamningsins. Í stefnu kemur fram að hin látnu hafi undirritað samning við stefnanda um ferðina til Íslands. Á því er byggt að bótaskylda stefnanda við foreldrana og greiðsla hans til þeirra samkvæmt framlögðum kínverskum dómum byggist á slíkum samningum.

Í matsbeiðni var í matsspurningu nr. 2 spurt um það að hvaða marki mælt væri fyrir í kínverskum lögum um að kínversk ferðaskrifstofa gangi inn í rétt viðskiptamanna sinna á hendur þeim þriðja aðila sem olli hinu bótaskylda tjóni samfara greiðslu bóta til tjónþola. Í svari dómkvadds matsmanns við þeirri spurningu kemur fram að kínverskum ferðaskrifstofum sem skipuleggja ferðir til útlanda sé skylt að velja virtar erlendar ferðaskrifstofur til samstarfs og að undirrita skuli samninga við þær áður en þeim eru falin verkefni. Hafi samningsbrot erlendrar (hér íslenskrar) ferðaskrifstofu áhrif á réttindi og hagsmuni ferðamanna beri innlenda (hér kínverska) ferðaskrifstofan sem skipulagði utanlandsferðina bótaskyldu og geti síðan endurheimt bætur frá erlendu (hér íslensku) ferðaskrifstofunni sem braut gegn samningnum. Í niðurstöðukafla matsgerðar kemur jafnframt fram að ef foreldrarnir kjósa að gera kröfu beint í gegnum ferðaskrifstofuna í Kína gangi kínverska ferðaskrifstofan inn í kröfu foreldranna og geti krafið viðkomandi staðbundna aðstoðarferðaskrifstofu um bætur.

Dómkvaddur matsmaður staðfesti matsgerð sína fyrir dómi, þar á meðal um að brot á samningi væri að kínverskum lögum forsenda bæði fyrir kröfum tjónþola á hendur stefnanda og fyrir endurkröfum stefnanda á hendur tjónvaldi. Þá kvaðst matsmaðurinn aðspurð í matsvinnunni aldrei hafa séð samning sem stefnandi hefði gert við hérlenda ferðaskrifstofu. Enginn slíkur samningur liggur fyrir í málinu. Fyrir dómi staðfesti matsmaður jafnframt aðspurð að endurkröfu innan samninga á þessum grundvelli sem gerð væri vegna umferðarslyss mætti byggja á reglum um skaðabætur utan samninga.

Stefnandi styður aðalkröfu sína þeim málsástæðum að hann hafi með greiðslu bóta til tjónþola öðlast á grundvelli kínverskra laga endurkröfu á íslenskan tjónvald fyrir lögbundið framsal. Auk réttar til endurgreiðslu á því sem hann hafi greitt tjónþolum samkvæmt kínverskum dómum kveðst stefnandi einnig hafa fyrir lögbundið framsal samkvæmt kínverskum lögum eignast allar þær kröfur sem foreldrar hinna látnu hefðu átt á hendur stefnda. Stefnandi sé því réttur aðili til þess að höfða mál á hendur stefnda til greiðslu bóta og telur stefnandi að yfirfærsla kröfuréttinda með sambærilegum hætti sé viðurkennd að íslenskum rétti.

Stefndi byggir á því að vátryggingafélag sé að lögum aðeins greiðsluskylt gagnvart tjónþola vegna þeirra bótakrafna sem stefnandi geri í málinu. Enginn framsalssamningur sé fyrir hendi um þær kröfur og hvorki stefndi né vátryggingartaki eigi eða hafi átt í samningssambandi við stefnanda eða aðstandendurna.

Með matsgerð og skýringum matsmanns á henni verður stefnandi talinn hafa sannað tilvist og efni þeirra kínversku réttarreglna sem hann byggir á, sbr. 2. mgr. 44. gr. laga nr. 91/1991. Svo sem að framan er rakið geta kröfuhafaskipti að kínverskum lögum orðið með þeim hætti að kínverskri ferðaskrifstofu sem greitt hefur tjónþola bætur er heimilt að endurkrefja erlendan ferðaþjónustuveitanda, á grundvelli samstarfssamnings milli þeirra, um þær bætur sem greiddar hafa verið, og að ferðaskrifstofan geti þá byggt slíka bótakröfu á reglum um skaðabætur utan samninga.

Af matsgerð og skýringum matsmanns er ljóst að forsenda endurkröfu á þessum grundvelli er að fyrir hendi sé samstarfssamningur. Stefnandi hefur ekki sýnt fram á samningssamband við íslenskan ferðaþjónustuaðila, vátryggingartaka, eða stefnda, og telst ósannað að slíkt samband hafi verið fyrir hendi. Aðild stefnanda að málinu verður þegar af þeirri ástæðu ekki á því byggð að hann hafi eignast kröfur á hendur stefnda vegna umferðarslyssins á grundvelli lögbundins framsals samkvæmt kínverskum lögum. Eru atvik hér að þessu leyti ólík þeim sem lýst er að hafi verið fyrir hendi í máli sem lögmanni stefnanda var veitt lögfræðiálit um þann 6. janúar 2020 af kínversku lögfræðiskrifstofunni W&H Law Firm í Shanghai.

Stefnandi kveðst byggja varakröfu sína um greiðslu skaðabóta annars vegar á íslenskum reglum um kröfuhafaskipti og hins vegar á íslenskum skaðabótareglum um rétt þess sem missir framfæranda til dánarbóta og um rétt foreldra til miskabóta vegna banaslyss afkomanda, auk útfararkostnaðar og skylds kostnaðar. Kröfum sínum beini hann að stefnda vegna bótaskyldu stefnda við tjónþola á grundvelli laga um ökutækjatryggingar nr. 30/2019, en samkvæmt þeim geta þeir sem verða fyrir tjóni af völdum umferðarslyss í bifreið sem ábyrgðartryggð er hjá stefnda krafið hann um bætur. Kröfuhafaskipti geta að íslenskum rétti byggst á löggerningi eða orðið á grundvelli laga, svo sem fyrir erfðir. Einnig geta þau orðið við svokallaða subrogation en þá er átt við tilvik þegar þriðji maður greiðir kröfuhafa skuld til fullnaðar og gengur inn í þann rétt sem kröfuhafi átti áður á hendur skuldara. Meginreglan er þó sú að það er ekki hvaða þriðji maður sem er sem slíkt getur gert heldur þarf eitthvert samband að vera á milli þriðja manns og skuldarans. Óviðkomandi þriðji maður getur þannig ekki greitt kröfuhafa og öðlast við það rétt kröfuhafa á hendur skuldara.

Stefnandi vísar til íslenskra reglna um kröfuhafaskipti, sem gerð er grein fyrir hér að framan. Fyrir liggur að annar lögmaður en lögmaður stefnanda hefur krafið stefnda í umboði tjónþolanna um bætur vegna slyssins og að sá lögmaður hefur andmælt meintri aðild stefnanda að kröfum umbjóðenda sinna á hendur stefnda vegna slyssins. Kröfur stefnanda á hendur stefnda eru því gerðar í óþökk tjónþolanna sjálfra og bendir ekkert til þess að tjónþolar hafi með löggerningi framselt kröfur sínar til stefnanda. Fyrrnefnd meginregla íslensks réttar, um nauðsyn einhverra tengsla eða sambands milli þriðja manns (hér stefnanda) og skuldara (hér stefnda vegna vátryggingartaka) við kröfuhafaskipti fyrir svokallaða subrogation, sem ekki hefur verið sýnt fram á að séu fyrir hendi, leiðir til sömu niðurstöðu um aðildarskort stefnanda, jafnt um varakröfu og um aðalkröfu. Loks tekur dómurinn undir það með stefnda að ekki verða meint kröfuhafaskipti leidd af íslenskum lagafyrirmælum.

Að öllu framangreindu virtu verður fallist á það með stefnda að stefnandi eigi ekki aðild að bótakröfu umræddra tjónþola á hendur stefnda vegna umferðarslyssins þann 27. desember 2017 og verður stefndi þegar af þeirri ástæðu sýknaður af öllum kröfum stefnanda vegna aðildarskorts, sbr. 2. mgr. 16. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991. Þarf þá ekki að fjalla frekar um aðrar málsástæður aðila.

Í samræmi við niðurstöðu málsins og með vísan til 1. mgr. 130. gr. laga nr. 91/1991 ber stefnanda að greiða stefnda málskostnað, sem hæfilegur er nú ákveðinn 4.000.000 króna. Kristrún Kristinsdóttir héraðsdómari kveður upp dóm þennan.

Dómsorð:

Stefndi, TM tryggingar hf., er sýknaður af dómkröfum stefnanda, Beijing Titicaca Haoxing International Travel Co. Ltd. Stefnandi greiði stefnda 4.000.000 króna í málskostnað.

Kristrún Kristinsdóttir