Dómstólaleit

G höfðaði mál og krafðist ógildingar á þeirri ákvörðun R að hætt skyldi lögreglurannsókn á ætluðum brotum æðstu embættismanna Seðlabanka Íslands gegn 148. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Héraðsdómur tók kröfu G til greina og áfrýjaði R þeirri niðurstöðu til Landsréttar. Landsréttur vísaði málinu frá héraðsdómi á grundvelli 1. mgr. 24. gr. laga um meðferð einkamála nr. 91/1991, með vísan til þess að ákvarðanir R um að hefja eða hætta lögreglurannsókn væru hluti af valdheimildum sem embættinu væru fengnar að lögum og þess eðlis að þær gætu ekki sætt endurskoðun dómstóla. G kærði þá niðurstöðu til Hæstaréttar sem vísaði meðal annars til þess að það væri á færi dómstóla að taka afstöðu til þess við úrlausn sakamáls hvort ákæranda hefði verið rétt að höfða það á grundvelli fyrirliggjandi lögreglurannsóknar. Á hinn bóginn gæti ekki, að virtum meginreglum um þrígreiningu ríkisvaldsins og verkaskiptingu ákæruvaldsins og dómstóla, komið í þeirra hlut að hrinda ákvörðun ákæranda um að mæla ekki fyrir um lögreglurannsókn eða láta ekki verða af saksókn af efnislegum ástæðum. Yrði því að binda heimildir til slíkrar endurskoðunar, sem styddust við 60. gr. stjórnarskrárinnar, við atriði sem vörðuðu formhlið máls og þá eingöngu til að kveða á um gildi ákvörðunar. Á þeim grunni hefði Landsrétti því verið rétt að taka afstöðu til þess hvort starfsmanni þeim sem tók ákvörðunina um að rannsókninni skyldi hætt hefði brostið til þess hæfi en vísa málinu að því frágengnu frá héraðsdómi. Með því að hvorki saksóknarinn sem tók ákvörðunina né forstöðumaður R töldust hafa verið vanhæf, var niðurstaða Landsréttar um frávísun málsins staðfest.

S starfaði sem lögreglumaður hjá embætti lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu en var veitt lausn um stundarsakir í janúar 2016 á grundvelli 2. málsliðar 3. mgr. 26. gr. laga nr. 70/1990 vegna ætlaðra brota í starfi. S kærði ákvörðun lögreglustjóra til innanríkisráðuneytisins sem með úrskurði sínum í júlí sama ár felldi ákvörðunina úr gildi. Áður en úrskurður ráðuneytisins lá fyrir hafði héraðssaksóknari lokið rannsókn á ætluðum brotum S og komist að þeirri niðurstöðu að eftir ítarlega rannsókn hefði ekkert komið í ljós sem rennt gæti stoðum undir að S hefði með einhverjum hætti gerst brotlegur í starfi. Hefði málið því verið fellt niður með vísan til 145. gr. laga nr. 88/2008. S krafðist skaðabóta vegna miska og fjártjóns sem hann taldi sig hafa orðið fyrir vegna meðferðar málsins. Hæstiréttur féllst á með héraðsdómi að ákvörðun lögreglustjóra hefði gengið lengra en efni stóðu til og ekki hefði verið lagður viðhlítandi grunnur að þeirri ákvörðun. Hefði málsmeðferðin því farið í bága við 10. gr. stjórnsýslulaga og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar. Fallist var á að S ætti rétt á miskabótum úr hendi Í sem voru hæfilega ákveðnar 1.500.000 krónur.

P var skipaður lögreglufulltrúi hjá embætti sérstaks saksóknara í september 2011 og gegndi þeirri stöðu allt þar til hann hóf störf sem rannsóknarlögreglumaður hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu í október 2014. Reis í kjölfarið ágreiningur um hvort P hefði verið leystur frá embætti sínu hjá sérstökum saksóknara eða hvort hann hefði verið fluttur í annað embætti í skilningi 36. gr. laga nr. 70/1996 og ætti þar með rétt á að fá greiddan þann launamismun sem eftir var af skipunartíma hans í fyrra embættinu. Byggði P á hinu síðarnefnda og krafðist greiðslu fjárhæðar sem svaraði til launamismunarins á milli embættanna á tímabilinu frá því að hann tók við hinni nýju stöðu og þar til embætti sérstaks saksóknara var lagt niður í janúar 2016, auk þriggja mánaða biðlauna. Í héraði var krafa P tekin til greina. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til tveggja bréfa innanríkisráðuneytisins til P sem lágu fyrir í gögnum málsins. Taldi rétturinn að af þeim yrði ráðið að upphaflega hafi verið miðað við að staða P hjá sérstökum saksóknara yrði lögð niður en síðar verið fallið frá því og P þess í stað fluttur í umrædda stöðu hjá lögreglustjóranum á höfuðborgarsvæðinu. Hefði hann því átt rétt á að fá greiddan þann launamismun sem eftir var af skipunartíma hans í fyrra embættinu auk biðlauna. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.

S var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 um virðisaukaskatt og 2. mgr. 30. gr. laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda með því að hafa á nánar tilgreindum tímabilum í starfi sínu sem framkvæmdastjóri og stjórnarmaður A ehf. látið hjá líða að standa ríkissjóði skil á virðisaukaskatti sem innheimtur var í rekstri A ehf., skilagrein vegna staðgreiðslu á lögmæltum tíma og opinberum gjöldum sem haldið var eftir af launum starfsmanna félagsins. Fram kom í málinu að vangoldinn virðisaukaskattur á því tímabili sem ákæran tók til hafði að verulegu leyti verið greiddur eftir eindaga hans. Var því talið að undanþága frá lágmarki fésektar samkvæmt 1. mgr. 40. gr. laga nr. 50/1988 ætti við um þá skuld. Við ákvörðun refsingar S var litið til þess að honum hafði ekki áður verið gerð refsing auk þess sem horft var til þess óhæfilega dráttar sem orðið hafði á meðferð málsins. Var refsing S ákveðin fangelsi í 2 mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið í tvö ár. Þá var honum gert að greiða 16.250.000 króna sekt í ríkissjóð og skyldi sjö mánaða fangelsi koma í stað sektarinnar yrði hún ekki greidd innan fjögra vikna.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem fallist var á kröfu X um að H yrði gert að afhenda verjanda hennar afrit af öllum skjölum sem vörðuðu hana í nánar tilgreindu máli. Hafði H fellt niður rannsókn málsins á hendur X á þeim grundvelli að það sem fram væri komið væri ekki nægjanlegt eða líklegt til sakfellis. Ákvörðun H um niðurfellingu málsins var skotið til setts ríkissaksóknara sem felldi úr gildi ákvörðunina sökum vanhæfis lögreglufulltrúa sem vann að rannsókn málsins. Í dómi Hæstaréttar kom fram að eftir að H felldi málið niður hefði X átt rétt á því að kynna sér gögn málsins, sbr. 6. mgr. 15. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og skipti þá engu þótt bera mætti þá ákvörðun undir ríkissaksóknara. Hefði H því í síðasta lagi á því tímamarki borið að afhenda X eða lögmanni hennar skjöl málsins, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga nr. 88/2008 um meðferð sakamála.