Dómstólaleit

M krafði K um greiðslu fjárhæðar sem nam þeim hluta svokallaðrar leiðréttingarfjárhæðar sem honum hafði verið ákvörðuð á grundvelli laga nr. 35/2014 um leiðréttingu verðtryggðra fasteignalána. Höfðu M og K verið skráð í sambúð á leiðréttingartímabilinu, en M tilkynnti Þjóðskrá Íslands um sambúðarslit í mars 2015. Deildu aðilar um það hvort K hefði verið heimilt að samþykkja útreikning leiðréttingafjárhæðarinnar fyrir beggja hönd í desember 2014, en hlutdeild hvors um sig var í kjölfarið ráðstafað til lækkunar á fasteignaveðlánum sem hvíldu á fasteign K í samræmi við 11. gr. laga nr. 35/2014 og 8. gr. reglugerðar nr. 698/2014. Bar M því m.a. við að sambúð hans og K hefði í raun verið slitið er K samþykkti útreikninginn. Í dómi Hæstaréttar kom m.a. fram að skilja yrði málatilbúnað M þannig að dómkrafa hans væri reist á sjónarmiðum um óréttmæta auðgun K á hans kostnað, þar sem hann hefði ekki notið hagræðis af leiðréttingunni svo sem hann hefði átt rétt á með því að allri leiðréttingarfjárhæðinni hefði verið ráðstafað til lækkunar veðlána sem hvíldu á fasteign K. Var ekki talið að M hefði sannað að sambúð hans og K hefði verið slitið fyrir það tímamark er M tilkynnti sambúðarslit til Þjóðskrár Íslands. Hefði framkvæmd leiðréttingarinnar sem M og K var ákvörðuð og ráðstöfun hennar verið í samræmi við ákvæði laga nr. 35/2014 og reglugerða sem settar hefðu verið á grundvelli þeirra. Var ekki talið að K hefði með óréttmætum hætti auðgast á kostnað M og staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu K.

Í málinu krafðist G þess annars vegar að ógiltur yrði úrskurður R frá árinu 2015 um að hann hafi verið með skattalegt heimilisfesti og borið fulla og ótakmarkaða skattskyldu hér á landi á tímabilinu frá 5. mars 2003 til 10. janúar 2011 og hins vegar að viðurkennt yrði að hann hefði á þessu tímabili borið takmarkaða skattskyldu. Fyrir lá að G tilkynnti til þjóðskrár í janúar 2011 að hann hefði verið búsettur í Máritaníu á umræddu tímabili. Litið var svo á að R hefði, við ákvörðunar um skattalegt heimilisfesti G samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt, hvorki verið bundinn af því hvar lögheimili G hefði verið skráð né af tilkynningu hans til þjóðskrár. Að virtum atvikum málsins og með skírskotun til grunnreglu 2. töluliðar 1. mgr. 1. gr. sömu laga var talið að G hefði verið með fasta búsetu á Íslandi og að honum hefði ekki tekist að færa sönnur fyrir því að hann hefði verið skattskyldur í Máritaníu. Voru R og Í því sýknaðir af kröfum G.

K krafðist þess að úrskurður yfirskattanefndar, þar sem gerðar voru breytingar á opinberum gjöldum hennar gjaldárin 2007-2009, yrði felldur út gildi að hluta og breytt þannig að tekjuviðbót fyrir gjaldárin 2007 og 2008 félli niður eða yrði lækkuð og að álag á tekjuviðbót vegna framangreindra gjaldára félli niður eða yrði lækkað. Hafði í úrskurðinum verið komist að þeirri niðurstöðu að fasteign og peningagreiðsla sem féllu í skaut K samkvæmt fjárskiptasamningi hennar og fyrrum sambúðarmanns hennar skyldu skattlagðar sem gjafir samkvæmt 4. tölulið A. liðar 7. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Í dómi Hæstaréttar kom fram að K hefði ekki lagt fram gögn um framlög sín til eignamyndunar í sambúð þeirra og ekkert komið fram um tekjur hennar á þeim tíma sem rennt gæti stoðum undir að hún hefði með beinum eða óbeinum framlögum skapað grundvöll fyrir hlutdeild í eignarrétti að umræddri fasteign og peningagreiðslu. Var því talið að fjárskiptasamningur þeirra hefði falið í sér yfirfærslu eignarréttar án nokkurs endurgjalds og hefði því verið um gjöf að ræða samkvæmt framangreindu ákvæði. Hefði endurákvörðun skatta K því átt sér stoð í lögum og hefði K ekki sýnt fram á að með henni hefði verið brotið gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Þá var ekki talið að málsmeðferð skattyfirvalda hefði brotið gegn rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, 12. gr. laganna um meðalhóf eða 13. gr. þeirra um andmælarétt. Loks var ekki talið að skilyrði 3. mgr. 108. gr. laga nr. 90/2003 væru uppfyllt til þess að fella niður álag samkvæmt 2. mgr. 108. gr. laganna. Var Í því sýknað af kröfum K.

J krafðist þess að ógiltur yrði úrskurður ríkisskattstjóra frá 2003 um að hann hefði skattalegt heimilisfesti og bæri fulla og ótakmarkaða skattskyldu hér á landi allt árið 1998 og áfram uns annað yrði ákveðið. Skattrannsóknastjóri ríkisins tilkynnti J í febrúar 2002 að rannsókn væri hafin á skattskilum hans vegna tekjuáranna 1996 til 2001. Síðar það ár eða 22. nóvember barst þjóðskrá tilkynning frá J um að hann og fjölskylda hans hefðu lögheimili í B frá 1. september 1998 og var breyting þessa efnis skráð í þjóðskrá. Hæstiréttur taldi ríkisskattstjóra hvorki hafa verið bundinn af því hvar lögheimili J hafði verið skráð í þjóðskrá á því tímabili sem um ræddi né af framangreindri tilkynningu J, heldur skipti fyrst og fremst skipti máli hvar hann hafi haft fasta búsetu á tímabilinu. Ekki yrði þó framhjá því litið að J tilkynnti ekki um breytt lögheimili þegar hann að eigin sögn flutti lögheimili sitt til útlanda, heldur fyrst fjórum árum síðar. Þá taldi J fram til skatts eins og hann væri heimilisfastur og bæri fulla og ótakmarkaða skattskyldu hér á landi allt til ársins 2001 en í ágúst 2002 skilaði hann fyrst skattskýrslu þar sem hann lét þess getið að hann væri með skattalegt heimilisfesti í B og teldi fram þar í landi. Jafnframt átti J fasteign hérlendis þar sem hann bjó að jafnaði þegar hann dvaldi hér á landi og hafði sjálfur skýrt svo frá í tímaritsviðtali að hann og fjölskylda hans héldu heimili hér á landi, auk þess sem upplýst var að J dvaldi lengur hér á landi umrædd ár en í B. Með vísan til alls þessa féllst Hæstiréttur á með Í að J hafi verið heimilisfastur og borið fulla og ótakmarkaða skattskyldu hér á landi samkvæmt 1. tölulið 1. mgr. 1. gr. laga nr. 75/1981, sbr. nú lög nr. 90/2003, frá 1. september 1998 til 31. desember 2001. Var kröfu J því hafnað.

Áfrýjandi skaut málinu til Hæstaréttar 26. janúar 2012, að fengnu áfrýjunarleyfi 25. sama mánaðar. Hann krefst þess aðallega að hinn áfrýjaði dómur verði ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar, en til vara að hann verði sýknaður af kröfum stefndu. Að því frágengnu krefst hann þess að kröfu hans að fjárhæð 1.512.817 krónur með vöxtum samkvæmt 3., sbr. 4. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá 1. desember 2009 til 16. janúar 2011, en með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. sömu laga frá þeim degi til greiðsludags, verði skuldajafnað við fjárkröfu stefndu. Þá krefst hann aðallega málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti, en til vara að málskostnaður falli niður. Stefnda krefst aðallega staðfestingar hins áfrýjaða dóms, en til vara að áfrýjanda verði gert að greiða sér 1.885.175 krónur með dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 frá 15. mars 2010 til greiðsludags. Að því frágengnu krefst stefnda þess að viðurkenndur verði eignarréttur hennar að hestinum A frá [...], skráningarnúmer [...] að áfrýjandi verði dæmdur til að gefa út afsal til hennar. Í öllum tilvikum krefst hún málskostnaðar fyrir Hæstarétti.

G var ákærður fyrir manndráp með því að hafa veist að A á heimili hans og banað honum með því að stinga hann ítrekað með hnífi í brjóst, bak, háls, andlit, handleggi og hendur. G játaði sakargiftir en fyrir dómi var deilt um hvort hann hefði verið ósakhæfur samkvæmt 15. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 þegar hann vann verkið. Í málinu lá fyrir matsgerð og yfirmat þriggja dómkvaddra geðlækna sem allir komust að þeirri niðurstöðu að G hefði á verknaðarstundu verið haldinn geðveiki í merkingu 15. gr. laga nr. 19/1940. Í dómi Hæstaréttar kom meðal annars fram að þau sjónarmið sem byggju að baki refsilögum mæltu með því að umrætt lagaákvæði yrði fremur skýrt þröngt en rúmt, enda hefði það að geyma undantekningu frá þeirri meginreglu að mönnum væri refsað fyrir afbrot er þeir hefðu framið. Ekki yrði hróflað við mati hinna dómkvöddu geðlækna en það álitaefni hvort G hefði sökum geðsjúkdómsins verið alls ófær um að stjórna gerðum sínum umrætt sinn, sbr. áskilnað 15. gr. laga nr. 19/1940, lyti endanlegri úrlausn dómstóla og þeir í því efni ekki bundnir af áliti matsmannanna. Við þá úrlausn bæri einkum að horfa til aðdraganda brots ákærða, hvernig hann stóð að því og framferði hans í kjölfar þess. Í þessu samhengi var rakið að G hafði skipulagt verknaðinn í þaula með það fyrir augum að ekki kæmist upp um hann, gengið ákveðið og skipulega til verks og síðan gert allt sem í hans valdi stóð til að aftra því að upp um hann kæmist. Einnig var bent á að G hefði sjálfur borið að hann hefði að einhverju leyti gert sér grein fyrir því að hann hefði verið að gera eitthvað sem væri rangt. Að þessu virtu var talið í ljós leitt að G hefði borið skynbragð á eðli þess afbrots sem hann var ákærður fyrir og að hann hefði verið að því marki fær um að stjórna gerðum sínum þegar hann réðst að A að hann teldist sakhæfur. Var G því dæmdur í 16 ára fangelsi fyrir brot gegn 211. gr. laga nr. 19/1940 að frádregnu gæsluvarðhaldi og öryggisgæslu sem hann hafði sætt. Á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 var G gert að greiða foreldrum A, hvoru um sig, 1.000.000 króna miskabætur. G var jafnframt gert að greiða sambýliskonu A 1.200.000 krónur í miskabætur en þau höfðu búið saman í eitt og hálft ár þrátt fyrir að vera ekki í skráðri sambúð.

Hjón. Varnarþing. Áfrýjunarfrestur. Málsástæður. Hæfi dómara. Málsvari. Frávísun frá Hæstarétti að hluta. Gjafsókn. Með héraðsdómi var K veittur lögskilnaður við M auk þess sem henni var dæmd forsjá barna þeirra. Í dómi Hæstaréttar var kröfu M um að málinu yrði vísað frá héraðsdómi sökum þess að málið hefði ekki verið höfðað á heimilsvarnarþingi hans hafnað þar sem talið var að M hefði samþykkt að málið skyldi rekið fyrir héraðsdómi Austurlands. Þá var kröfum M er lutu að forsjá K, umgengnisréttar hans og skyldu um greiðslu meðlags vísað frá Hæstarétti þar sem áfrýjunarfrestur var liðinn er áfrýjunarstefna var gefin út í málinu, sbr. 1. mgr. 44. gr. barnalaga. Hvað varðaði lögskilnaðarkröfu K var ekki fallist á það með M að vísa bæri málinu frá héraðsdómi á þeim forsendum að skilnaðarmál aðila væri til meðferðar í heimalandi þeirra, sbr. 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991, þar sem gögn sem aðilar höfðu lagt fram þessu til stuðnings væru óskýr og misvísandi. Þá var kröfu M um frávísun sökum þess að eigi hefði verið leitað sátta með aðilum hafnað þar sem talið var að M hefði fallið frá þessari málsástæðu fyrir héraðsdómi og yrði hún því ekki tekin upp á ný við rekstur málsins fyrir Hæstarétti. Hvað laut að varakröfu M var ekki talið að héraðsdómari í málinu hefði verið vanhæfur til að fara með mál aðila þrátt fyrir að hann hefði áður leyst úr kröfu um nálgunarbann M gagnvart K auk þess sem sami dómari hefði dæmt M til refsingar í opinberu máli. Þá var að endingu talið að héraðsdómara hefði verið rétt að skipa M málsvara við meðferð málsins fyrir héraðsdómi og kröfu M um ómerkingu af þeim sökum því hafnað. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.