Dómstólaleit

G var ákærður fyrir brot gegn 197. gr. og 1. mgr. 198. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa sem forstöðumaður, meðferðarráðgjafi og stjórnandi kristilegra samkoma á vímuefnameðferðar- og endurhæfingarheimili haft samræði og önnur kynferðismök við fjórar konur sem voru vistmenn þar og sóttu meðferðarviðtöl hjá honum og misnotað þannig freklega þá aðstöðu að konurnar voru honum háðar sem skjólstæðingar hans í trúnaðarsambandi. Talið var að 197. gr. hegningarlaga tæmdi sök gagnvart 1. mgr. 198. gr. sem gæti því einungis tekið til þeirra brota sem framin hefðu verið utan þeirra tímabila sem konurnar töldust vistmenn á heimilinu. Var G sakfelldur fyrir hluta þeirrar háttsemi sem honum var gefin að sök og framin var á meðan konurnar voru vistmenn á meðferðarheimilinu, sbr. 197. gr. hegningarlaga. Hins vegar var G sýknaður af ákæru vegna brota eftir að konurnar töldust ekki lengur vistmenn þar sem ekki þótti sýnt fram á hvernig þær hefðu verið skjólstæðingar G í trúnaðarsambandi í skilningi 1. mgr. 198. gr. Við ákvörðun refsingar G var litið til ungs aldurs eins brotaþolans og þess að brotin beindust að konum sem höfðu leitað í brýnni neyð eftir meðferð vegna vímuefnaneyslu og ákærði hefði fært sér það í nyt með ófyrirleitni. Var refsing G ákveðin fangelsi í tvö ár og sex mánuði. Bótakröfu A var vísað frá dómi þar sem G var sýknaður af þeirri háttsemi sem talin var beinast að henni, sbr. 3. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, en G þótti með háttsemi sinni hafa bakað sér skyldu til greiðslu miskabóta til B, C og D sem voru ákveðnar á bilinu 800.000 til 1.000.000 krónur.

X skaut að eiginkonu sinni Y með haglabyssu á heimili þeirra. Y hlaut ekki alvarlega áverka en ljóst var að X hafði beitt skotvopninu á þann hátt að hann framdi lífshættulegan verknað og að hending ein réði því að ekki hlaust bani af. Með vísan til forsendna héraðsdóms var staðfest sú niðurstaða hans að ákærði hefði með verknaði sínum brotið gegn 211. gr. sbr. 20. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var þar með hafnað málsvörn X að um voðaskot hefði verið að ræða. Við ákvörðun refsingar var litið til þess hversu einbeittur ásetningur ákærða til verknaðarins hefði verið og ekki var fallist á að hafa ætti hliðsjón af 2. mgr. 20. gr. almennra hegningarlaga við ákvörðun hennar. Að þessu virtu og með hliðsjón af ákvæði 3. mgr. 70. gr. almennra hegningarlaga var refsing ákærða hæfilega ákveðin fangelsi í sex ár.

I var sakfelldur fyrir kynferðisbrot með því að hafa tvisvar sinnum haft samræði við Z þroskaheftan starfsmann á hæfingarstöð fyrir fatlaða einstaklinga, en I starfaði þar sem stuðningsfulltrúi, og notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum andlegra annmarka. Af geðrannsókn og gögnum málsins var talið ótvírætt að ákvæði 15. gr. almennra hegningarlaga ættu ekki við um hagi I og var brot hans, með vísan til 1. mgr. 2. gr. almennra hegningarlaga, talið varða við 2. mgr. 194. gr. og 197. gr. þeirra. Refsing I var talin hæfilega ákveðin fangelsi í 2 ár og var honum einnig gert að greiða Z 800.000 krónur í miskabætur.

O var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa haft samræði við X á meðan hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar og svefndrunga. Í héraðsdómi, sem staðfestur var um sakfellingu ákærða, var talið sannað að O hefði notfært sér ölvun og svefndrunga X til að koma fram vilja sínum og þar með brotið gegn 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Var hann dæmdur í 15 mánaða fangelsi og til að greiða X 700.000 krónur í miskabætur.

X var ákærður fyrir brot gegn 1. mgr. 201. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með nánar tilgreindri háttsemi gagnvart stjúpdóttur sinni Y og fyrir brot gegn 1. mgr. 202. gr. sömu laga með nánar tilgreindri háttsemi gagnvart stúlkunni Z. Talið var sannað að X hefði gerst sekur um þá háttsemi sem í ákæru greindi, þó þannig að brot gegn Z voru öll talin hafa átt sér stað í september 2004. Þótti refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í þrjú ár og sex mánuði. Hann var jafnframt dæmdur til að greiða báðum stúlkunum miskabætur.

Ó var ákærður fyrir brot gegn 3. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa tælt þrjár ungar stúlkur til samræðis og annarra kynferðismaka með þeim hætti sem nánar var lýst í ákæru. Talið var sannað að Ó hefði tælt stúlkurnar til þeirra athafna sem í ákæru greindi og var ekki vefengt að samræði og munnmök ættu undir brotalýsingu ákvæðisins. Hins vegar var ekki talið að önnur háttsemi sem Ó var gefin að sök yrði heimfærð undir ákvæðið. Ó var jafnframt ákærður fyrir brot gegn 4. mgr. 210. gr. almennra hegningarlaga með því að hafa haft í vörslum sínum ljósmyndir sem hann hafði tekið af stúlkunum nöktum og ljósmyndir sem sýndu börn á kynferðislegan og klámfenginn hátt. Sök var talin fyrnd vegna mynda sem eytt hafði verið 18. febrúar 2002, en Ó var sakfelldur fyrir aðrar sakargiftir í þessum þætti málsins. Þótti refsing hans hæfilega ákveðin fangelsi í eitt ár.

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn 10 ára stúlku í húsi að næturlagi þar sem þau voru bæði gestkomandi. Hann neitaði sök. Í dómi héraðsdóms var talið hafið yfir vafa að X væri sá maður, sem stúlkan bar sökum um að hafa áreitt sig. Var framburður ákærða um málsatvik í andstöðu við framburð stúlkunnar og drengs, sem hafði vaknað við grát hennar og bar að hann hefði heyrt X ræða við hana. Þá var vísað til þess að framburður stúlkunnar fengi stoð í framburði drengsins og í framburði konu, sem kvaðst hafa mætt henni um miðja nótt, illa klæddri og snöktandi með mikinn ekka, svo og í framburði móður stúlkunnar. Enn fremur var talið að skýrsla sálfræðings benti til þess að stúlkan hefði orðið fyrir verulegu andlegu áfalli, sem hún tengdi við umrætt atvik. Með hliðsjón af þessu var staðfest niðurstaða héraðsdóms um að hafið væri yfir skynsamlegan vafa að X hefði gerst sekur um það brot, sem hann var ákærður fyrir. Varðaði það við 2. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 og var hann dæmdur til að sæta fangelsi í fjóra mánuði en fullnustu refsingarinnar var frestað skilorðsbundið. Þá var hann dæmdur til að greiða stúlkunni 300.000 krónur í miskabætur.

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn 13 ára stúlku, A, með því að hafa annars vegar farið með fingur inn í leggöng hennar og hins vegar fengið hana til að eiga við sig munnmök þar til honum varð sáðfall. X var sjálfur rúmum þremur árum eldri en A. Talið var að X hafi hlotið að vera ljóst, er hann átti við A umrædd kynferðismök, að hún var einungis 13 ára gömul. Taldist því nægjanlega sannað að ákærði hafi brotið gegn 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga í báðum þeim tilvikum sem ákæran tók til. Var refsing X ákveðin 6 mánaða skilorðsbundið fangelsi. Þar sem X var ófjárráða vegna æsku þegar málið var til meðferðar í héraði, var talið að bótakröfu hefði átt að beina að lögráðamanni hans fyrir hans hönd. Ekki varð séð að þess hafi verið gætt og var þeirri kröfu því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi ásamt kröfu um þóknun réttargæslumanns brotaþola.

H var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa haft samræði við X og notfært sér að hún gat ekki spornað við verknaðinum sökum ölvunar og svefndrunga. Talið var sannað að X hefði ekki getað spornað við ágengni H vegna svefndrunga og að hann hefði ekki getað gengið þess dulinn. Gegn eindreginni neitun hans um að hafa verið byrjaður samfarir þótti það hins vegar ósannað þrátt fyrir framburð hennar þar sem önnur gögn væru því ekki til styrktar. Var verknaður ákærða því metinn sem tilraun til brots sem varðaði við 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. 20. gr. laganna. Þrátt fyrir þessa breytingu var talið rétt að refsiákvörðun héraðsdóms stæði óhögguð.

Á var ákærður fyrir húsbrot og kynferðisbrot með því að hafa ruðst í heimildarleysi inn í ólæsta íbúð B og átt við hana kynferðislega, eftir að hafa ekið henni heim í leigubifreið sinni. Gat B ekki spornað við kynferðisbrotinu sökum ölvunar og svefndrunga. Á viðurkenndi að hafa verið í íbúðinni og átt kynferðismök við B en kvað B hafa átt frumkvæði að þeim, er hann sneri aftur að heimili hennar til að skila henni eyrnalokki. Var frambuður tveggja vitna, sem aðstoðað höfðu B við að komast til síns heima og lagt hana í rúm sitt, lagður til grundvallar og talið ótrúverðugt, miðað við ástand hennar, að hún hafi vaknað við að Á barði að dyrum, farið til dyra og upphafið þau atlot sem Á hélt fram. Þótti sannað að Á hefði gerst sekur um umrædd brot. Við ákvörðun refsingar var litið til þess að auk þess að vera sakfelldur fyrir að brjóta gegn kynfrelsi B væri hann sakfelldur fyrir að brjóta friðhelgi heimilis hennar. Á hafi notfært sér vitneskju um ástand B, sem hann hafi komist að í starfi sínu sem leigubifreiðastjóri og þótti það vera til þyngingar refsingunni. Var Á gert að sæta fangelsi í 18 mánuði.

X var stödd ein í bifreið kunningja síns þar sem hún hafði leitað afdreps vegna ölvunar á nýársdag 1994. Kom þá nafngreindur maður inn í bifreiðina og hafði við hana samfarir, en hún kvaðst ekki hafa komið neinum vörnum við vegna ölvunarástands síns. Var maðurinn handtekinn þar á staðnum og málið rannsakað í kjölfarið. Leiddi það til þess að hann var ákærður 15. febrúar sama árs og var athæfi hans talið varða við 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Maðurinn fór hins vegar til Grænlands 19. febrúar sama árs áður en tekist hafði að birta honum ákæruna og fyrirkall. Að tilhlutan ríkissaksóknara var þess krafist án árangurs að dönsk stjórnvöld framseldu manninn til Íslands svo unnt yrði að ljúka meðferð dómsmálsins gegn honum. Var síðan leitað eftir því að opinbert mál yrði höfðað gegn honum í Danmörku, en þeirri málaleitan var einnig hafnað af þarlendum yfirvöldum í október 1997. Í kjölfarið lýsti ríkissaksóknara því yfir að ekki yrði séð að ákæruvaldið gæti aðhafst frekar í málinu. Af þessu tilefni höfðaði X skaðabótamál á hendur íslenska ríkinu. Var málatilbúnaður hennar reistur á því að ríkissaksóknara hafi orðið á mistök við rekstur málsins, sem kenna megi um að hinn ákærði hafi ekki hlotið dóm og þar með refsingu, en með því hafi ríkissaksóknari stuðlað að tjóni hennar. Benti hún meðal annars á að ríkissaksóknari hefði látið undir höfuð leggjast að krefjast gæsluvarðhalds eða farbanns yfir manninum, sem væri erlendur ríkisborgari, þótt ljóst væri samkvæmt yfirlýsingu, sem lögregla hafði eftir honum í skýrslu 26. janúar 1994, að hann hygðist fara úr landi. Í dómi Hæstaréttar segir að sú skylda hvíli á ákæruvaldi að hlutast til um að mál séu rannsökuð og þeim síðan lokið svo fljótt, sem kostur er, og með þeim hætti, sem eðlilegt getur talist. Sé út af brugðið geti það varðað þann starfsmann ríkisins ábyrgð, sem hlut á að máli. Aðgerðir ákæruvalds, sem feli í sér tilteknar þvingunarráðstafanir, geta jafnframt leitt til bótaskyldu gagnvart þeim, sem fyrir þeim verður, eftir ákvæðum XXI. kafla laga nr. 19/1991 eða almennum reglum skaðabótaréttar. Sú aðstaða sé ekki fyrir hendi gagnvart þeim, sem verði fyrir tjóni af völdum brotamanns. Tjónþolinn skuli eiga þess kost að koma að bótakröfu í máli gegn hinum brotlega, en að öðru leyti sé ekki réttarsamband milli tjónþola og ákæruvalds. Sé hvorki tjónþola né öðrum ætlað að hafa áhrif á einstakar ákvarðanir ríkissaksóknara í tengslum við framkvæmd ákæruvalds, en um þær njóti ríkissaksóknari sjálfstæðis í starfi. Eigi það eins við um mat hans á því hvort nauðsyn sé fyrir hendi, sem réttlæti að krefjast þess að grunaður maður eða ákærður sæti þvingunarráðstöfunum. Af framanröktu leiði að tjónþoli geti ekki haft síðar uppi bótakröfu á hendur íslenska ríkinu með vísan til þess að aðgerða eða frekari aðgerða hafi verið þörf gagnvart ætluðum brotamanni heldur en þeirra, sem handhafi ákæruvalds greip til. Var íslenska ríkið því sýknað af kröfu X.

S var ákærður fyrir margvísleg brot gegn almennum hegningarlögum og umferðarlögum. Í fyrsta lagi gripdeild, fjársvik og eignaspjöll með því að hafa dvalið á gistiheimili og þegið þar þjónustu án þess að geta greitt fyrir hana, svo og skemmt þar og tekið þaðan nánar tiltekna muni. Í öðru lagi fjársvik með því að hafa dvalið á hóteli undir öðru nafni en sínu eigin og þegið þar þjónustu án þess að geta greitt fyrir hana. Í þriðja lagi líkamsárás og eignaspjöll með því að hafa ráðist á nánar tilgreindan hátt að konu, þar sem þau dvöldust í gistihúsi, og skemmt gleraugu hennar og tiltekna muni á dvalarstað þeirra, og í fjórða lagi þjófnað, nytjastuld og akstur bifreiðar án ökuréttinda með því að hafa heimildarlaust tekið bifreið og ekið henni, en síðan tekið aðra bifreið og ekið henni uns lögregla stöðvaði hann, svo og að hafa tekið í húsbroti tvö bankakort og nýtt þau síðan til úttekta af bankareikningum. Héraðsdómur taldið sannað að S hefði gerst sekur um gripdeild, en sýknaði hann af sakargiftum um fjársvik og eignaspjöll að því er snerti dvöl hans á framangreindu gistiheimili. Jafnframt var hann sakfelldur fyrir fjársvik vegna dvalar á umræddu hóteli sem og líkamsárás í umræddu gistihúsi, en sýknaður af sakargiftum um eignaspjöll þar. Þá var hann sakfelldur fyrir þjófnað, nytjastuld og akstur án ökuréttinda. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu S fyrir þau brot, sem hann var þar talinn hafa gerst sekur um, og um refsingu hans, sem var ákveðin með tilliti til þess að S væri vanaafbrotamaður. Á hinn bóginn vísaði Hæstiréttur frá héraðsdómi þremur af fjórum skaðabótakröfum sem þar höfðu verið teknar til greina, ýmist á þeim grundvelli að S hefði verið sýknaður af þeim brotum sem kröfurnar tóku til, sbr. 2. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, að hann hefði ekki verið sakaðar um þá háttsemi sem bóta væri krafist fyrir, sbr. 1. mgr. 170. gr. sömu laga, eða að viðkomandi krafa væri engum gögnum studd.