Dómstólaleit

X var ákærður fyrir húsbrot, brot gegn blygðunarsemi og barnaverndarlagabrot með því að hafa að næturlagi ruðst inn á heimili konu og tveggja stúlkna, káfað á annarri stúlkunni utanklæða og reynt að kyssa hana og sýnt hinni stúlkunni ruddalegt og ósiðlegt athæfi. Aðalmeðferð fór fram í málinu 16. janúar 2006 og gáfu ákærði og vitni þá skýrslur fyrir dómi. Dómur hafði ekki verið kveðinn upp í því þegar héraðsdómaranum var veitt leyfi frá störfum í desember 2006. Í samræmi við ákvörðun dómarans sem tók við málinu fóru skýrslugjöf og málflutningur fram að nýju 30. janúar 2007. X mætti ekki til þinghaldsins og var bókað eftir verjanda hans að honum væri kunnugt um þinghaldið en hann hefði kosið að mæta ekki til þess. Málið var svo dómtekið og X sakfelldur fyrir þau brot sem honum voru gefin að sök. Í dómi Hæstaréttar var talið að þar sem skilyrði 120. gr., sbr. 126. gr. laga nr. 19/1991, hefðu ekki verið fyrir hendi og ákærði hefði aldrei komið fyrir þann dómara sem dæmdi í málinu yrði ekki hjá því komist að ómerkja héraðsdóminn og leggja fyrir héraðsdómara að taka málið til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Rúmir tíu mánuðir liðu frá skýrslutökum og málflutningi til dómsuppsögu í opinberu máli en málið hafði verið endurupptekið um mánuði fyrir dómsuppsögu án þess þó að skýrslutökur og raunverulegur endurflutningur hafi farið fram. Eins og á stóð varð að telja að skýrslutökur og munnlegur málflutningur hafi ekki komið að því gagni sem til er ætlast samkvæmt lögum um meðferð opinberra mála. Varð því ekki hjá því komist að ómerkja hinn áfrýjaða dóm og meðferð málsins í héraði frá og með aðalmeðferð þess og leggja fyrir héraðsdómara að taka það til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.

Fellt var úr gildi ákvæði í úrskurði héraðsdóms, sem kvað á um frestun aðalmeðferðar málsins að því er varðaði fjóra ákærðu.

X var ákærður fyrir ýmis brot samkvæmt tveimur ákærum. Þegar málið var tekið fyrir í héraði játaði X brot samkvæmt einum lið annarrar ákærunnar en neitaði sakargiftum að öðru leyti án þess að honum hefði gefist færi á að ráðfæra sig við verjanda sinn. Við aðalmeðferð málsins var verjandi X mættur en ekki hann sjálfur. Hann var síðan sakfelldur í héraði fyrir brot samkvæmt annarri ákærunni en sýknaður að öðru leyti. Talið var dómara hafi við fyrirtöku málsins verið rétt að vekja athygli X á því að hann þyrfti ekki að tjá sig um sakarefnin í því þinghaldi fyrst verjandi hans var ekki viðstaddur. Þá hafi dómurum borið að fresta aðalmeðferð og hlutast til um að ákærði yrði færður fyrir dóminn til skýrslugjafar, enda hafði hann ekki átt þess áður kost að tjá sig á viðhlítandi hátt um sakarefnin. Vegna þessara annmarka á meðferð málsins var héraðsdómur ómerktur að því er varðaði umrædda ákæru og málinu vísað heim í hérað til aðalmeðferðar og dómsálagningar að nýju.

R og D voru ákærðir fyrir fíkniefnabrot framin í ágóðaskyni á árinu 2002, með því að R hafi staðið fyrir innflutningi frá Þýskalandi á alls 27 kg af kannabis, flutt hingað til lands í 10 ferðum af flugfarþegum um Keflavíkurflugvöll, þeirra á meðal af F alls 7 kg í jafnmörgum ferðum, og af farþega í skipi um Seyðisfjarðarhöfn í einni ferð, en í samráði við R hafi D í sjö skipti tekið við alls 23 kg af þessum innfluttu fíkniefnum, sem síðan hafi verið seld. Talið var sannað að þjóðverjinn S hafi skipulagt innflutning fíkniefnanna, útvegað þau á árinu 2002, og þau verið flutt hingað til lands af nánar tilgreindum einstaklingum og ákærðu R og D lagt þar á ráðin. Hafi R átt stærri hlut í innflutningi fíkniefnanna með samskiptum sínum við S. Hafi D tekið við fíkniefnum í 6 skipti og R staðið fyrir innflutningi á þeim ef frá er talið eitt tilvik þar sem aðeins var fyrir að fara framburði þjóðverjans K hjá lögreglu og fyrir dómi í Þýskalandi. Með því að ekki naut framburðar við aðalmeðferð málsins eða nægra annarra sönnunargagna sem studdu þennan framburð K þóttu ekki efni til sakfellingar. Refsing D var ákveðin fangelsi í þrjú ár, en R fangelsi í fjögur og hálft ár.

X var ákærður fyrir líkamsárás með því að hafa ráðist á A fyrir utan skemmtistað, slegið hann niður, sest klofvega yfir hann og slegið hann með bjórflösku, sem brotnaði við það, og slegið hann hnefahöggum svo A hlaut mar yfir vinstri augabrún, mar undir vinstra auga, bólgu á öllum hægri helmingi andlits og eymsli í kinnbeini og neðri kjálka og með því að beita brotinni flöskunni til að skera A þannig að hægra eyra var meira og minna tætt og eyrnavængur sundurskorinn, sbr. 1. mgr. 218. gr. almennra hegningarlaga. Var refsing X ákveðin fangelsi í 4 mánuði, en fullnustu hennar frestað og hún látin falla niður að liðnum 3 árum með hliðsjón af ungum aldri og sakaferli X. Þá var X gert að greiða A skaðabætur að fjárhæð 231.111 krónur.

Þ var ákærður fyrir líkamsárás með því að hafa fingurbrotið G. Þ bar meðal annars fyrir sig neyðarvörn, en með skírskotun til framburðar vitna og Þ sjálfs var ekki fallist á refsileysi á grundvelli 12. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu var staðfest, en refsing Þ var milduð. Var litið til þess að upptök átakanna þóttu ekki frekar rakin til Þ en G, sbr. 3. mgr. 218. gr. a. almennra hegningarlaga. Þá þótti mega rekja tjónið til gáleysis Þ, auk þess sem tekið var tillit til þess að hann hefði ekki áður gerst sekur um brot, sem máli skipti við ákvörðun refsingar. Ákvæði 1. og 4. tölul. 74. gr. nefndra laga þóttu ekki eiga við. Kröfu G um miskabætur var vísað frá héraðsdómi, en niðurstaða héraðsdóms um skaðabótakröfu G var að öðru leyti staðfest.

Dánarbú H krafði HV um endurgreiðslu á uppgreiðsluverði tveggja lána sem H hafði tekið og afhent síðan HV. Ekki lágu fyrir skjalfestar upplýsingar um hvort að um hefði verið að ræða lán, lífsgjöf eða dánargjöf, en HV kvaðst hafa skuldbundið sig til að aðstoða H við greiðslu afborgana af eldra skuldabréfinu. Talið var að með því að HV hefði verið skuldbundin á þennan hátt að minnsta kosti svo lengi sem H lifði gæti gjöfin, sem kynni að hafa falist í gerðum hennar, ekki komið til framkvæmdar fyrr en að henni látinni og var talið að það sama gilti um yngra skuldabréfið. Þar sem erfðaskrá hefði ekki verið gerð um ráðstöfun umræddra fjármuna að gjöf, sbr. 54. gr. erfðalaga nr. 8/1962, bæri HV að endurgreiða dánarbúi H sem svaraði uppgreiðsluverði lánanna.

Ákvörðun héraðsdómara um upphaf aðalmeðferðar opinbers máls var felld úr gildi, þar sem ráðið varð að unnt væri að hefja aðalmeðferð málsins talsvert fyrr en ráðgert var í ákvörðuninni.

P var ákærður fyrir fjársvik og merkjabrot, sbr. 248. og 3. mgr. 159. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, með því hafa sem framkvæmdarstjóri fyrirtækisins G blekkt þrjá viðskiptavini til að kaupa málverk, sem P bauð til sölu með röngum upplýsingum um að þau væru eftir Jón Stefánsson og falsaðri höfundarmerkingu þar um. Einnig var P ákærður fyrir brot á lögum um bókhald og lögum um sölu notaðra lausafjármuna. Ekki var á það fallist að tafir á aðalmeðferð málsins í héraði eða dráttur á uppsögu héraðsdóms leiddu til ómerkingar héraðsdómsins. Þá var ekki á það fallist, að annmarkar á málsmeðferð við yfirheyrslu vitna í héraðsdómi leiddu til ómerkingar eða, að aðfinnslur, sem verjandi P gerði við lögreglurannsókn málsins og hæfi meðdómanda í héraði, leiddu til slíkrar niðurstöðu. Að virtum þeim rannsóknum sem fyrir lágu í málinu og framburði þeirra sem þær höfðu annast þótti ljóst að Jón Stefánsson hefði ekki merkt sér málverkin þrjú, heldur hefði einhver annar merkt þau honum eftir lát hans. Þótt fallist væri á þá niðurstöðu héraðsdóms, að ósannað væri að ákærði hefði sjálfur merkt málverkin þótti ákærða ekki geta hafa dulist, að verkin voru með rangri höfundarmerkingu og hann væri með sölu þeirra að notfæra sér villu kaupenda um endurmerkingu verkanna og hafa þannig fé af þeim með blekkingum. Var P því sakfelldur fyrir fjársvik og merkjabrot. Þá var P sakfelldur fyrir brot gegn lögum nr. 145/1994 um bókhald fyrir að hafa ekki fært eða látið færa í bókhald G kaup og móttöku málverkanna, hafa ekkert fært í bókhald um kaup og sölu listmuna á uppboði G 21. maí 1995, og hafa látið undir höfuð leggjast að halda tekjuskráningargögnum til haga árið 1996 og færa bókhald það rekstrarár, en þessi brot voru einnig talin varða við 262. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940, sbr. lög nr. 39/1995. Héraðsdómur hafði sýknað P af ákæru vegna brots á lögum um sölu notaðra lausafjármuna og kom sú úrlausn ekki til endurskoðunar Hæstaréttar. Við ákvörðun refsingar P var meðal annars til þess litið, að brotin voru framin í atvinnurekstri og voru skaðleg fyrir viðskiptaöryggi á listaverkamarkaði. Var P dæmdur til þess að sæta sex mánaða fangelsi og jafnframt dæmdur til þess að greiða 500.000 krónur í sekt til ríkissjóðs.