Dómstólaleit

Í málinu krafðist D þess að viðbótarauðlegðarskattur sem R var gert að greiða samkvæmt álagningu á árunum 2010, 2011 og 2012 yrði felldur niður og að Í yrði gert að endurgreiða sér þá fjárhæð sem R hafði verið gert greiða vegna álagningarinnar. Reisti D kröfur sínar meðal annars á því að skattlagningin hefði brotið gegn stjórnarskrárvörðum réttindum R sem leiddi af 65., 72. og 76. gr. stjórnarskrárinnar, verið andstæð meginreglu stjórnskipunarréttar um meðalhóf og að um afturvirka skattlagningu hefði verið að ræða. Með skírskotun til dóms Hæstaréttar í máli nr. 726/2013, þar sem deilt var um stjórnskipulegt gildi skattsins umrædd ár, var talið að skattastefna lagaákvæða um auðlegðarskatt gengi almennt ekki gegn ákvæðum 1. mgr. 72. gr., sbr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Kom þá til úrlausnar hvort við þá skattheimtu sem um ræddi í málinu hefði engu að síður verið gengið svo nærri R að um brot á stjórnarskrárvörðum réttindum hennar hefði verið að ræða. Talið var að við skýringu á ákvæðum 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar þyrfti í ljósi málatilbúnaðar D að líta til þess hvernig Mannréttindadómstóll Evrópu hefði skýrt ákvæði 1. mgr. 1. gr. samningsviðauka nr. 1 við mannréttindasáttmála Evrópu. Með hliðsjón af þeim viðmiðum sem komu fram í ákvörðun dómstólsins 4. janúar 2008 í máli Imbert de Tremiolles gegn Frakklandi vísaði Hæstiréttur til þess að þegar auðlegðarskattur var fyrst lögleiddur hefði verið við að etja einstæðan vanda í ríkisfjármálum og brýn þörf á að afla ríkissjóði viðbótartekna. Hefði löggjafanum ekki aðeins borið réttur heldur einnig stjórnskipuleg skylda til þess að gæta velferðar almennings við þær aðstæður sem hefðu ríkt á þeim tíma. Skatturinn hefði verið lagður á afmarkaðan hóp einstaklinga sem safnað hefðu miklum eignum næstu ár á undan og notið hagstæðra skattareglna. Því hefði þótt eðlilegt við ríkjandi aðstæður að skattbyrði þess hóps yrði aukin nokkuð frá því sem áður hefði verið. Litið var til þess að ekki hefði verið þak á skattlagningarheimildinni með tilliti til heildartekna og heildarskatta. Á hinn bóginn hefðu skattleysismörk skattsins verið miklum mun hærri en áður hefði tíðkast og skatthlutfallið verulega lægra. Þá var horft til þess að eignir R hefðu ekki rýrnað þrátt fyrir skattlagninguna heldur aukist á umþrættum árum. Í ljósi eignastöðu R og tekna hennar og ætlaðs framfærslukostnaðar var í ljósi alls framangreinds ekki litið svo á að álagning viðbótarauðlegðarskattsins umrædd ár hefði haft þau áhrif á fjárhagsstöðu R að skattlagningin teldist hafa verið óhófleg eða að um misbeitingu skattlagningarvalds hefði verið ræða, sem brotið hefði gegn 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 1. gr. samningsviðauka nr. 1 við mannréttindasáttmála Evrópu. Af þeirri niðurstöðu leiddi að skattlagningin hefði hvorki getað farið gegn réttmætum væntingum R um ráðstöfun tekna sinna og annarra eigna né hefði réttur hennar samkvæmt 1. mgr. 76. gr. stjórnarskrárinnar og 2. mgr. 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu verið brotinn. Þá var hvorki talið að ákvörðun löggjafans um að undanþiggja rétt manna til eftirlauna og lífeyris auðlegðarskatti né forsendur þær sem lægju að baki skattlagningunni hefðu farið í bága við jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Loks var ekki fallist á með D að í lögum um auðlegðarskatt hefði falist afturvirk skattlagning og að greiðendum hefði verið mismunað með tilliti til þess hvernig tilteknar eignir þeirra hefðu verið metnar sem stofn til álagningar auðlegðarskatts annars vegar og erfðafjárskatts hins vegar. Samkvæmt öllu framansögðu var Í sýknað af kröfum D.

Kærumál. Afhending gagna. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. Felldur var úr gildi úrskurður héraðsdóms, þar sem vísað var frá dómi máli á hendur A, meðal annars með skírskotun til þess að krafa sóknaraðila hafi verið nægjanlega skýr og afmörkuð til þess að héraðsdómara hafi verið unnt að taka afstöðu til hennar.

Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 6/2012 var Í gert að greiða A skaðabætur er námu tiltekinni fjárhæð. Við greiðslu bótanna greindi aðilana á um við hvaða hlutfall fjármagnstekjuskatts ætti að miða við greiðslu vaxta af bótunum. A bar því við að Í hefði átt að miða við það skatthlutfall sem hefði verið í gildi á því tímarki er vextir féllu á kröfuna, en Í taldi að miða ætti við skatthlutfall á því tímamarki er vaxtakrafan var greidd eða varð greiðsluhæf. A taldi sig hafa fengið greidda lægri fjárhæð en honum hefði borið og krafðist þess að fjárnám yrði gert hjá Í til tryggingar skuld er nam mismuninum. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var af Hæstarétti með vísan til forsendna hans, var talið að þær vaxtatekjur sem um ræddi hefðu verið óvissar tekjur í merkingu 2. mgr. 59. gr. laga nr. 90/2003 og ekki orðið greiðslukræfar, sbr. 2. tölulið 2. mgr. 8. gr. sömu laga, fyrr en með dómi Hæstaréttar 25. október 2012 í fyrrgreindu skaðabótamáli. Var kröfu A um fjárnám hjá Í því hafnað.

X var sakfelldur fyrir lyfjalagabrot með því að hafa selt einstaklingi 10 stykki af Ritalini og átt 109 stykki af Ritalini í sölu- og dreifingarskyni, án þess að hafa markaðs- og lyfsöluleyfi Lyfjastofnunar. Með broti X rauf hann skilorð samkvæmt eldri dómi og samkvæmt 60. gr. almennra hegningarlaga var skilorðsdómurinn því tekinn upp og X dæmd refsing í einu lagi fyrir bæði málin eftir reglum 77. gr. sömu laga. Var refsing X því ákveðin sjö mánaða fangelsi. Þá voru gerð upptæk 119 stykki af Ritalini sem lögregla hafði lagt hald á við rannsókn málsins.

G krafðist þess að auðlegðarskattur sem henni var gert að greiða samkvæmt álagningu á árunum 2010, 2011 og 2012 yrði felldur niður og að Í yrði gert að greiða sér þá fjárhæð sem henni hafði verið gert að greiða vegna álagningarinnar. Hélt G því fram að álagning skattsins með þeim hætti sem gert hafði verið væri í andstöðu við 65. og 72. gr. stjórnarskrárinnar og samningsviðauka nr. 1 við mannréttindasáttmála Evrópu. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom m.a. fram að um hefði verið að ræða fullgildan skattstofn. Með ákvæðum 1. mgr. 65. gr. og 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar og 1. mgr. 1. gr. samningsviðauka nr. 1 við mannréttindasáttmála Evrópu og 14. gr. sáttmálans væru valdi löggjafans til skattlagningar takmörk sett. Væru þau grundvallarsjónarmið sem í ákvæðunum fælust virt hefðu dómstólar játað löggjafanum verulegu svigrúmi til að ákveða hvernig skattlagningu skyldi háttað. Hefðu eignir manna hér á landi verið skattlagðar um aldir og hefði löggjafinn svigrúm til að haga þeirri skattlagningu þannig að maður greiddi engan skatt ef verðmæti eigna hans næðu ekki tiltekinni fjárhæð og jafnframt að skatturinn færi stighækkandi eftir því sem verðmætið væri meira. Mætti þó ekki ganga svo langt í skattheimtu gagnvart einstökum mönnum að þeim væri mismunað á ótilhlýðilegan hátt í samanburði við aðra. Er auðlegðarskattur hefði verið fyrst lögleiddur hefði verið við að etja einstæðan vanda í ríkisfjármálum og hefði verið brýn þörf á að afla ríkissjóði viðbótartekna. Vísaði Hæstiréttur til þess að ekki yrði talið að skattastefna lagaákvæðanna um auðlegðarskatt gengi gegn 1. mgr. 72. gr., sbr. 65. gr. stjórnarskrárinnar. Var ekki fallist á með G að það gengi gegn 65. gr. stjórnarskrárinnar að ekki hvíldi skylda á erlendum hlutafélögum, líkt og íslenskum, til að reikna út skattalegt bókfært eigið fé, sem notað væri sem grundvöllur stofns til viðbótarauðlegðarskatts. Yrði þetta tvennt ekki lagt að jöfnu þar sem erlend félög væru ekki framtalsskyld hér á landi og því ógerlegt að láta sömu reglu gilda að þessu leyti um þau og innlend félög. Þá fælist ekki mismunun í því að flytja skattstofn hlutafélags yfir á þá hluthafa eina, sem ættu verðmiklar aðrar eignir, og leggja viðbótarauðlegðarskatt eingöngu á þá. Því næst fjallaði Hæstiréttur um hvort það gengi gegn 65. gr., sbr. 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar að skattleysismörk auðlegðarskatts hjá hvoru hjóna væru lægri en hjá einstaklingi sem ekki væri í sambúð. Féllst Hæstiréttur á með Í að unnt væri að gera slíkan mun ef hann styddist við málefnaleg rök. Sökum þess að löggjafanum hefði verið játað verulegu svigrúmi til að ákveða þau sjónarmið sem búa að baki skattlagningu og að teknu tilliti til þess að auðlegðarskattur væri tímabundinn var ekki talin næg ástæða til að líta svo á að með þeim mun á skattleysismörkum sem gerður væri hvað auðlegðarskattinn varðaði væri brotið gegn framangreindum ákvæðum stjórnarskrárinnar. Sama ætti við um mismunandi há skattþrep hjá hvoru hjóna um sig og einstaklingi. Loks var ekki fallist á með G að það bryti í bága við 1. mgr. 72. gr. stjórnarskrárinnar að við ákvörðun stofns til viðbótarauðlegðarskatts skyldi miða verðmæti hlutabréfs við hlutdeild manns í skattalegu bókfærðu eigin fé hlutafélags. Ef virtar væru í heild þær reglur laga nr. 90/2003 um tekjuskatt sem fælu í sér frávik frá reikningsskilum félaga yrði ekki séð að þær leiddu almennt til þess að skattmat hlutabréfa til auðlegðarskatts yrði miklum mun hærra en næmi sannvirði þeirra. Þá hefði G ekki sýnt fram á að hlutabréf hennar hafi verið ofmetin við álagningu viðbótarauðlegðarskatts á árunum 2011 og 2012. Með vísan til þessa var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í.

A varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi er hann varð fyrir bifreið sem B ók. Ekki var ágreiningur um bótaskyldu B og V hf. í málinu en aðilar deildu um árslaunaviðmiðun við útreikning skaðabóta vegna varanlegrar örorku, hvert hefði verið tímabundið atvinnutjón A, hvort A ætti rétt á bótum fyrir sjúkrakostnað og annað fjártjón og hvort hann ætti rétt á bótum á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga. Hæstiréttur féllst á það með A að aðstæður hans væru óvenjulegar þegar ákveðin væru árslaun hans samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þar sem vinnutekjur hans væru annars vegar reiknuð laun hans að meðtöldu framlagi í lífeyrissjóð og hins vegar hagnaður af rekstri einkafirma og síðar einkahlutafélags í hans eigu. Ljóst væri að hagnaður af rekstrinum síðustu þrjú ár fyrir slysið væri eingöngu til kominn vegna vinnuframlags A sjálfs. Var því talið rétt að taka tillit til hagnaðarins við ákvörðun viðmiðunartekna að því er varðaði bætur vegna varanlegrar örorku og tímabundins atvinnutjóns en ekki þótti koma til álita að taka tillit til hagnaðar A af sölu einkahlutafélagsins við mat á árslaunum hans. Þá var talið að A hefði sýnt fram á að hann ætti rétt til bóta vegna sjúkrakostnaðar, annars fjártjóns og framtíðarsjúkrakostnaðar. Hins vegar taldi Hæstiréttur að A hefði ekki sýnt fram á að B hefði með akstri sínum umrætt sinn sýnt af sér stórfellt gáleysi í skilningi 26. gr. skaðabótalaga og voru B og V hf. sýknaðir af kröfu A um bætur á þeim grundvelli.

S kærði úrskurð héraðsdóms, þar sem krafa hans að fjárhæð 20.943.082 krónur að frádregnum launatengdum gjöldum og framlagi í lífeyrissjóð, var viðurkennd sem almenn krafa við gjaldþrotaskipti á B. S krafðist þess að krafa hans á hendur B að fjárhæð samtals 24.156.281 króna yrði viðurkennd sem forgangskrafa samkvæmt 1. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. og 1.638.356 krónur sem almenn krafa samkvæmt 113. gr. sömu laga, en til vara að öll krafan yrði viðurkennd sem almenn krafa. Staðfest var sú niðurstaða héraðsdóms að krafa S næmi samtals 20.943.082 krónum, sem þó ætti að draga ótilgreind launatengd gjöld og lífeyrissjóðsiðgjöld frá. Um rétthæð kröfu S væri þess að gæta að samkvæmt 3. mgr. 112. gr. laga nr. 21/1991, eins og hún hljóðaði fyrir breytingu með 19. gr. laga nr. 95/2010, gat sá, sem hafði með höndum framkvæmdastjórn félags eða stofnunar sem væri til gjaldþrotaskipta, ekki notið forgangsréttar fyrir kröfum sínum, sem ella hefði verið skipað í réttindaröð samkvæmt 1., 2. eða 3. tölulið 1. mgr. fyrrnefndu lagagreinarinnar. Í 3. mgr. 112. gr. laganna var ekki rætt um starfsheiti þeirra, sem færu með framkvæmdastjórn félags eða stofnunar. Líta yrði svo á að þannig hefði verið ástatt um S. Var því fallist á með héraðsdómi að krafa S skyldi talin almenn krafa samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991 við gjaldþrotaskipti á B.

S setti upp loftræsikerfi í Flugstöð Leifs Eiríkssonar á árinu 2000. Gerði félagið samning við portúgalska fyrirtækið M um að það tæki að sér sem undirverktaki framkvæmd á hluta verksins gegn tilgreindu endurgjaldi. Eftir að verkinu lauk varð framhald á samvinnu S og M með þeim hætti að portúgalskir starfsmenn komu að verkum S fyrir milligöngu M. Að undanskildum samningi sem gilti á árinu 2002 naut ekki við skriflegra gagna um samningssamband S við M, en samvinna þeirra mun hafa staðið óslitið til júlí 2005. Skattstjórinn í Reykjanesumdæmi kvað upp úrskurð 13. desember 2005, þar sem hann taldi að heilstætt mat á öllu, sem fyrir lægi, hefði leitt í ljós að M útvegaði S starfmenn. Þeir hefðu sinnt verkefnum sem S hefði tekið að sér að vinna fyrir aðra samkvæmt ítarlegum verksamningum. Laun starfsmannanna væru reiknuð út frá tímaskráningu sem S héldi utan um. Fjárhæð mánaðarlegrar greiðslu til M hefði endurspeglað það vinnuframlag sem starfsmennirnir hefðu látið í té hér á landi, sem og þóknun til M. Einu tengsl portúgölsku starfsmannanna við starfsmannaleiguna væru að hún hefði í upphafi átt þátt í að ráða þá til starfa og annaðist launagreiðslur til þeirra. Taldi skattstjóri að starfsmennirnir bæru ýmist ótakmarkaða skattskyldu hér á landi eða takmarkaða eftir því hversu lengi þeir hefðu dvalið hér. Þar sem S teldist launagreiðandi þeirra í merkingu laga nr. 45/1987 um staðgreiðslu opinberra gjalda hefði honum borið að halda eftir staðgreiðslu af launum þeirra. Þá hefði honum borið að standa straum af tryggingagjaldi og einnig bæri að skattleggja þóknun hans til M. Skattstjóri endurákvarðaði mánaðarlega staðgreiðslu S frá ársbyrjun 2002 til júlí 2005, auk þess að ákveða S álag vegna vangreiddrar staðgreiðslu og tryggingargjalds á þessu tímabili. Talið var ljóst að kjör portúgölsku starfsmannanna hefðu ráðist af samningum sem M hefði gert við þá og S ekki komið þar að. S hefði látið M í té upplýsingar um vinnustundir, en það síðan reiknað laun og annast greiðslu þeirra til portúgölsku starfsmannanna. Samkvæmt þessu varð að telja M hafa verið launagreiðanda þessara starfsmanna. Þá var talið að líta yrði svo á að takmörkuð skattskylda M hér á landi hefði fallið niður frá ársbyrjun 2003 vegna ákvæða í tvísköttunarsamningi milli Íslands og Portúgals. Því hefði S ekki borið að halda eftir staðgreiðslu opinberra gjalda af þeim hluta greiðslna til M, sem telja mætti þóknun til þess fyrir veitta þjónustu. Loks var talið að skattstjóra hefði borið að áætla kostnað M af þjónustu þess við S og taka tillit til þess kostnaðar við ákvörðun staðgreiðsluskyldu S. Þessa hafði skattstjóri ekki gætt. Var því úrskurður skattstjóra frá 13. desember 2005 ógiltur.