Dómstólaleit

H ehf. krafðist þess að viðurkennt yrði að ákvæði um verðtryggingu leigugrunns í þremur tilgreindum fjármögnunarleigusamningum um fasteignir, sem félagið hafði gert við L hf., væru óskuldbindandi fyrir sig. Byggði H ehf. á því að umræddir samningar væru í raun lánssamningar sem klæddir hefðu verið í búning leigusamninga. Með hinum áfrýjaða dómi var kröfum H ehf. hafnað, þ.á m. kröfu hans um að ógilda bæri ákvæði samninganna með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Þá var gagnkrafa L hf. um greiðslur eftirstöðva samkvæmt samningunum tekin til greina. Hæstiréttur vísaði til þess að rétturinn hefði margítrekað fjallað um samninga með hliðstæðum skilmálum og þeim sem til umfjöllunar voru í málinu og komist að þeirri niðurstöðu að þeir væru leigusamningar en ekki lánssamningar. Breytti engu í því tilliti þótt fram kæmi í tilboði L hf. um fjármögnun að söluverð á grunnleigutíma væri 1% af upphaflegum leigugrunni, enda væri þess hvorki getið í fjármögnunarleigusamningum aðila að H ehf. myndi eignast hið leigða í lok lánstíma né að hann ætti rétt á að leysa það til sín gegn tiltekinni greiðslu. Var hinn áfrýjaði dómur að öðru leyti staðfestur með vísan til forsendna.

Í málinu krafðist H ehf. þess að nánar tilgreindur samningur sem félagið hafði gert við L hf. væri að efni til lánssamningur og að ákvæði hans um tengingu greiðslna við gengi tiltekinna erlendra gjaldmiðla væru ólögmæt og óskuldbindandi fyrir hann. Talið var með vísan til heitis samningsins, orðalags hans og dómafordæma Hæstaréttar að um fjármögnunarleigusamning væri að ræða. Girtu ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu því ekki fyrir að aðilum hefði verið heimilt að semja um að greiðslur samkvæmt samningnum tækju mið af gengi erlendra gjaldmiðla. Var L hf. sýknaður af kröfu H ehf.

MH hf. krafðist þess að viðurkennt yrði að rekstrarleigusamningar um gámahús sem félagið hafði gert við L hf. væru lánssamningar í skilningi VI. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu með ólögmætri gengistryggingu. Talið var að samningarnir væru leigusamningar og að þau sjónarmið sem Hæstiréttur hefði lagt til grundvallar um fjármögnunarleigusamninga ættu að breyttu breytanda einnig við um rekstrarleigu. Þá var hvorki talið að MH hf. hefði sýnt fram á að samningur L hf. og M ehf., seljanda gámahúsanna, um endurkaup M ehf. á húsunum að samningstíma loknum, né samningur M ehf. og MH hf. um kaup MH hf. á þeim að „leigutíma loknum“ gætu haft efnislega þýðingu við skýringu hinna umdeildu samninga. Samkvæmt þessu var ekki talið að ákvæði laga nr. 38/2001 girtu fyrir að heimilt hefði verið að semja um að leigugjaldið tæki mið af gengi erlendra gjaldmiðla. Var L hf. því sýknaður af kröfu MH hf.

B ehf. krafðist þess að viðurkennt yrði að þrír tilgreindir fjármögnunarleigusamningar sem félagið hafði gert við L hf. væru að efni til lánssamningar og að ákvæði þeirra um tengingu greiðslna við gengi tiltekinna erlendra gjaldmiðla væru ólögmæt og óskuldbindandi fyrir hann. Í dómi Hæstaréttar kom fram að hvorki yrði ráðið af samningum aðila að eignarréttur yfir hinu leigða skyldi flytjast yfir til B ehf. við lok frumleigutíma né að B ehf. ætti fyrirvaralausan rétt til að kaupa hið leigða í lok frumleigutíma, án þess að til kæmi sérstakt samþykki L hf. Breyttu áform aðila og umræður í aðdraganda samninganna engu þar um. Var því talið með vísan til heiti samninganna, orðalags þeirra og dómafordæma Hæstaréttar að um fjármögnunarleigusamninga væri að ræða. Girtu ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu því ekki fyrir að aðilum hefði verið heimilt að semja um að greiðslur samkvæmt samningunum tækju mið af gengi erlendra gjaldmiðla.Var L hf. því sýknaður af kröfu B ehf.

H hf. krafðist þess að viðurkennt yrði að óheimilt hefði verið að binda greiðslur á skuld hans við L hf. samkvæmt fjármögnunarleigusamningi aðila frá árinu 2007 við gengi erlendra gjaldmiðla. H hf. krafði L hf. jafnframt um endurgreiðslu fjár sem félagið taldi sig hafa ofgreitt af samningnum. Var ekki talið að H hf. hefði sannað gegn andmælum L hf. að í öndverðu hefði verið samið um að H hf. yrði í lok leigutíma eigandi þeirra þriggja strætisvagna sem samningurinn tók til eða ætti rétt á því að leysa þá til sín gegn greiðslu. Gætu slík áform aðila í aðdraganda þess að samningurinn var gerður ekki leitt til þeirrar niðurstöðu, enda hefði þá legið beint við að hann tæki mið af þeim. Þar sem samningurinn hefði verið um fjármögnunarleigu var ekki talið að ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu girtu fyrir að heimilt hefði verið að semja um að leigugjaldið tæki mið af gengi erlendra gjaldmiðla. Þótt það kynni að hafa breytt eðli réttarsambands aðila að L hf. afsalaði á árinu 2010 strætisvögnunum til H hf., gæti það atriði ekki leitt til þess að fallist yrði á þá málsástæðu H hf. að frá öndverðu hefði samningur aðila verið um lán en ekki fjármögnunarleigu, enda væri af hans hálfu ekki byggt á slíkri síðar tilkominni efnisbreytingu réttarsambandsins. Þá var talið að hugtakanotkun í samningi aðila um tímabundna greiðsluraðabreytingu gæti engu breytt um þessa niðurstöðu. Var L hf. því sýknaður af kröfum H hf.

Máli L ehf. gegn L hf. var vísað frá Hæstarétti þar sem L ehf. afhenti ekki skilríki fyrir málskostnaðartryggingu innan þess frests sem félagið hafði til þess að setja hana.

L hf. krafðist þess að félaginu yrði með beinni aðfarargerð afhentir nánar tilgreindir munir sem I ehf. hafði í sínum vörslum samkvæmt fjármögnunarleigusamningum aðila. Ágreiningur aðilanna laut öðrum þræði að því hvort samningarnir teldust hafa verið um leigu eða lán og þar með háðir banni 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 og vexti og verðtryggingu við því að fjárhæð láns í íslenskum krónum verði bundin við gengi erlends gjaldmiðils. Talið var að þeir fjármögnunarleigusamningar, sem um væri deilt í málinu, væru sambærilegir þeim samningum sem fjallað hefði verið um í ákveðnum dómum Hæstaréttar og af þeim yrði ráðið að um leigusamninga væri að ræða en ekki lánssamninga. Ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 stæðu því þannig ekki í vegi að aðilunum hefði verið heimilt að semja um að leigugjald í viðskiptum þeirra tæki mið af breytingum á gengi erlendra gjaldmiðla. Þá lægi fyrir að sóknaraðili hefði verið í slíkum vanskilum að varnaraðila hefði verið heimilt að rifta samningunum. Var því staðfest niðurstaða hins kærða úrskurðar um heimild L hf. til að fá munina tekna úr vörslum I ehf.

Ö ehf. krafðist þess að viðurkennt yrði að fjármögnunarleigusamningur sem fyrirtækið hafði gert við L hf. væri að efni til lánssamningur og að ákvæði hans um tengingu greiðslna við gengi nánar tiltekinna erlendra gjaldmiðla væri ólögmætt og óskuldbindandi fyrir sig. Í niðurstöðu Hæstaréttar var að efni til fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að hafna fimm af sex málsástæðum Ö ehf. Þá var hafnað þeirri málsástæðu Ö hf. að í upphafi viðskipta hefði verið samið um að félagið eignaðist bifreið þá er samningurinn laut að gegn fyrirfram ákveðinni greiðslu í lok samningstíma. Ekki var talið skipta máli að í samningi Ö ehf. og L hf. hefði verið vísað til samnings Ö ehf. við seljanda bifreiðarinnar um möguleg endurkaup þess síðarnefnda. Þótti Ö ehf. ekki hafa sýnt fram á að ákvæði í tilboði L til Ö ehf. um greiðslu lokagjalds hefði tekið til samnings þess er málið laut að. Þá varð kynningarefni L hf. um fjármögnunarleigusamninga ekki skýrt svo að það hefði veitt viðskiptamanni fyrirvaralausan kauprétt að leigutíma loknum, án þess að til kæmi sérstakt samþykki L hf. Ekki réði úrslitum þótt óumdeilt væri að Ö ehf. hefði alltaf keypt þær vélar eða tæki sem hann hafði gert fjármögnunarleigusamninga um á tilteknu tímabili. Þótti Ö ehf. ekki hafa sannað að samið hefði verið um í upphafi viðskipta að fyrirtækið yrði að loknum grunnleigutíma samningsins og gegn greiðslu lokagjalds eigandi bifreiðarinnar sem samningurinn tók til. Var því niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf. staðfest.

S hf. krafðist þess að viðurkennt yrði að þrír fjármögnunarleigusamningar sem hann hafði gert við L hf. væru að efni til lánssamningar og að ákvæði þeirra um tengingu greiðslna við gengi nánar tiltekinna erlendra gjaldmiðla væru ólögmæt og óskuldbindandi fyrir sig. Í niðurstöðu Hæstaréttar var að efni til fallist á niðurstöðu héraðsdóms um að hafna fimm af sex málsástæðum S hf. Að því er varðaði þá málsástæðu S hf. að um hefði verið samið í upphafi viðskipta að félagið eignaðist vélar og tæki gegn fyrirfram ákveðinni greiðslu í lok samningstíma vísaði Hæstiréttur til þess að kynningarefni L hf. um fjármögnunarleigusamninga yrði ekki skýrt svo að það hefði veitt viðskiptamanni fyrirvaralausan kauprétt að leigutíma loknum, án þess að til kæmi sérstakt samþykki L hf. Þá réði það ekki úrslitum þótt óumdeilt væri að S hf. hefði alltaf keypt þær vélar eða tæki sem hann hafði gert fjármögnunarleigusamninga um á tilteknu tímabili. Þótti S hf. ekki hafa sannað að samið hefði verið um í upphafi viðskipta að hann yrði að loknum grunnleigutíma samninganna þriggja og gegn greiðslu lokagjalds eigandi þeirra véla og tækja sem samningarnir tóku til. Var því niðurstaða héraðsdóms um sýknu L hf. staðfest.

K ehf., sem hefur verið tekið til gjaldþrotaskipta undir heitinu A ehf., og G hf., nú Í hf., gerðu 16. ágúst 2007 með sér samning um fjármögnun á vinnuvél, svokallaðri búkollu. Í hf. lýsti í febrúar 2010 kröfu í þrotabú A ehf. vegna samningsins en skiptastjóri þrotabúsins hafnaði kröfunni. Aðila greindi einkum á um hvort um væri að ræða lánssamning eða leigusamning, en fyrir Hæstarétti féll Í hf. frá þeirri málsástæðu að samningurinn hefði falið í sér skuldbindingu í erlendum gjaldmiðlum, en ekki íslenskum krónum. Hæstiréttur taldi að þegar ákvæði sérstakra og almennra skilmála samningsins væru virt í heild yrði að telja að þótt samningurinn væri nefndur fjármögnunarleigusamningur væri það heiti nafnið tómt. Yrði að líta svo á að í raun hefði G hf. veitt K ehf. lán til kaupa á vinnuvél, sem bankinn hefði kosið að klæða í búning leigusamnings. Var því lagt til grundvallar að samningurinn væri lánssamningur í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001. Þá vísaði Hæstiréttur til dóma réttarins 16. júní 2010 í málum nr. 92/2010 og 153/2010 og staðfesti niðurstöðu hins kærða úrskurðar um að ákvæði samningsins um gengistryggingu hefði verið í andstöðu við fyrirmæli laga nr. 38/2001 og væru því ekki skuldbindandi fyrir þrotabú A ehf. Loks deildu aðilar um það hvort reikna bæri kröfu Í hf. að meðtöldum virðisaukaskatti en Hæstiréttur vísaði til þess samningur aðila hefði verið um lán en ekki leigu og að greiðslur samkvæmt slíkum samningum bæru ekki virðisaukaskatt.

Í upphafi árs 1971 var S skipaður framkvæmdastjóri Húsnæðisstofnunar ríkisins, sem þá hét Húsnæðismálastofnun ríkisins, og gegndi því starfi þar til stofnunin var lögð niður í árslok 1998 og Íbúðalánasjóður tók til starfa. Naut S biðlauna í 12 mánuði og hóf í kjölfarið töku lífeyris sem miðaður var við launakjör þeirra forstöðumanna ríkisstofnana sem laun forstjóra Húsnæðisstofnunar fylgdu áður. Krafðist S þess í málinu að viðurkennt yrði með dómi að honum bæru eftirlaun sem tækju mið af launum framkvæmdastjóra Íbúðalánasjóðs. Í héraðsdómi, sem staðfestur var með vísan til forsendna hans, var talið að Íbúðalánasjóður gegndi í grundvallaratriðum sama hlutverki og Húsnæðisstofnun ríkisins gerði áður og að starf S sem framkvæmdastjóra Húsnæðisstofnunar hefði verið sambærilegt að eðli, umfangi og ábyrgð og starf framkvæmdastjóra Íbúðalánasjóðs. Þótti hin svokallaða eftirmannsregla 35. gr. laga nr. 1/1997 eiga við um aðstöðu S og var krafa hans því tekin til greina.

Á var starfsmaður sjóðsins F, sem var sameinaður öðrum fjárfestingarlánasjóðum í fjárfestingarbankann FBA. Eftir sameininguna kom í ljós að í gögnum um gjaldeyrisstöðu F voru mistök sem færðust inn í gögn FBA um sama efni og tapaði bankinn talsverðu fé af þeim sökum. Stjórnendur FBA töldu Á bera ábyrgð á mistökunum og gáfu honum kost á að láta af störfum hjá bankanum með þeim kjörum sem ráðningarsamningur hans tryggði honum. Féllst Á á það. Á taldi að í framhaldi af starfslokum sínum hjá bankanum hefðu stjórnendur hans breitt út rangar ásakanir um að hann hefði gefið rangar upplýsingar um gjaldeyrisjöfnuð F. Hefðu þessar ásakanir gert honum ókleift að fá starf við sitt hæfi. Stefndi hann FBA og krafði bankann um skaðabætur vegna tapaðra atvinnutekna og miskabætur. Talið var að FBA bæri ekki skaðabótaábyrgð vegna starfslokanna sjálfra, enda hefði báðum aðilum verið heimilt að segja ráðningarsamningnum upp án sérstakra ástæðna. Þá var talið ósannað að ósk stjórnenda FBA um að Á léti þar af störfum hefði valdið honum frekari erfiðleikum við að finna sér nýtt starf en hann mátti búast við að því athuguðu að starfslok hans stöfuðu af mistökum sem hann bar a.m.k. að hluta ábyrgð á. Á hinn bóginn var talið að stjórnendur bankans hefðu gengið lengra í ávirðingum í garð Á en þeim var stætt á í bréfi til ríkisendurskoðunar, sem dreift var til nokkurs fjölda manna, þegar þeir fullyrtu að tapið sem varð, væri honum einum að kenna. Voru Á dæmdar miskabætur vegna þessa.