G tók verðtryggt neytendalán hjá Landsbankanum árið 2006 sem greitt var að fullu árið 2015. Árið 2020 höfðaði G mál á hendur Í og krafðist skaðabóta sem námu þeim lánskostnaði sem hann greiddi umfram þá fjárhæð sem hann telur að Landsbankinn hefði haft heimild til að innheimta. Byggði G á því að tilskipun 87/102/EBE frá 22. desember 1986 um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán, með síðari breytingum, hefði verið ranglega innleidd með þágildandi neytendalögum nr. 121/1994 sem leitt hefði til þess að hann hefði orðið fyrir fyrrgreindu fjárhagslegu tjóni. Vísaði G í því samhengi til dóms Hæstaréttar nr. 243/2015 frá 26. nóvember 2015 sem leitt hefði í ljós að tilskipunin hefði ekki verið réttilega innleidd í landsrétt. Með dómi Landsréttar var staðfest sú niðurstaða héraðsdóms að fyrningarfrestur kröfu hans hefði byrjað að líða eigi síðar en 26. nóvember 2015. Dómurinn hefði gefið G fullt tilefni til að hefjast þegar handa við að afla sér allra nauðsynlegra upplýsinga um mögulegt tjón sitt, sbr. 1. mgr. 9. gr. laga nr. 150/2007, og var krafa G því fyrnd þegar hann höfðaði mál á hendur Í 4. mars 2020. Með hliðsjón af framangreindu var Í sýknað af kröfum G.
Stefndi var sýknaður af bótakröfu stefnanda á grundvelli fyrningar.
H og T höfðuðu mál á hendur Íbúðalánasjóði til viðurkenningar á því að skuld þeirra samkvæmt lánasamningi yrði leiðrétt til lækkunar með tilliti til þess að Íbúðalánasjóður hefði vanrækt skyldur sínar samkvæmt eldri lögum nr. 121/1994 um neytendalán með því að miða við 0% verðbólgu við útreikning á árlegri hlutfallstölu kostnaðar í stað þess að miða við verðbólgu á lántökudegi. Með dómi Hæstaréttar 26. nóvember 2015 í máli nr. 243/2015 var Íbúðalánasjóður sýknaður af þeirri kröfu. Í kjölfar þess höfðuðu H og T mál þetta á hendur Í og kröfðust skaðabóta á þeim grundvelli að annars vegar hefði verið um ranga túlkun og/eða misskilning Hæstaréttar að ræða á ákvæði 1. mgr. 12. gr. laga nr. 121/1994 í fyrrgreindum dómi og hins vegar að um ranga eða misheppnaða innleiðingu hefði verið að ræða á tilskipun 87/102/EBE við setningu laga nr. 121/1994. Í dómi Landsréttar var vísað til þess að niðurstaða Hæstaréttar um skýringu á 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994 hefði eingöngu verið byggð á túlkun á orðalagi íslenskra laga en ekki á samningnum um Evrópska efnahagssvæðið, bókunum með honum, viðaukum við hann eða gerðum sem í viðaukunum er getið. Af þeirri ástæðu kæmu ekki til álita reglur sem vísað hefði verið til af hálfu H og T um hugsanlega bótaábyrgð Í vegna brota á EES-rétti sem rekja mætti til dómsniðurstöðu æðstu dómstóla. Með dómi Hæstaréttar hefði sakarefni þess máls verið endanlega ráðið til lykta, þar með talið um hvernig túlka beri ákvæði 1. mgr. 12. gr. eldri laga nr. 121/1994. Yrði sú dómsniðurstaða ekki tekin til endurskoðunar, sbr. 1. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991. Varðandi innleiðinguna á tilskipuninni vísaði Landsréttur til þess að lánssamningar sem tryggðir væru með veði í fasteign, líkt og sá samningur sem sakarefni málsins varðaði, féllu utan gildissviðs tilskipunarinnar. Því gætu reglur um bótaábyrgð ríkisins vegna rangrar innleiðingar tilskipunarinnar ekki haft þýðingu fyrir málatilbúnað H og T. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu Í af kröfu H og T því staðfest.
Stefndi, íslenska ríkið, sýknað af kröfu stefnenda um skaðabætur vegna ætlaðs tjóns vegna annmarka á innleiðingu tilskipunar 88/102/EBE um neytendalán. Stefnendur töldu að lánveitandi hefði, við útgáfu verðtryggðs skuldabréfs, vanrækt að veita þeim fullnægjandi upplýsingar um áhrif vísitölubreytinga á lántökukostnað. Hæstiréttur hafði í máli stefnenda gegn lánveitanda ekki fallist á að upplýsingagjöf lánveitanda hafi verið andstæð þágildandi lögum um neytendalán. Í máli þessu kröfðu stefnendur íslenska ríkið um skaðabætur vegna ófullnægjandi innleiðingar réttarreglna EES-réttar í innlendan rétt eða, til vara, vegna rangrar túlkunar Hæstaréttar á ákvæðum laga. Dómurinn féllst ekki á að skilyrði bótaskyldu væru fyrir hendi.
A tók skuldabréfalán hjá forvera Í hf. árið 2006 sem var endurútreiknað á árinu 2011 að ósk A á grundvelli bráðabirgðaákvæðis X laga nr. 38/2001, um vexti og verðtryggingu, sbr. 2. gr. laga nr. 151/2010. Í málinu taldi A aðallega að Í hf. hefði vanrækt lögbundna skyldu sína til að útbúa greiðsluáætlun og reikna út árlega hlutfallstölu kostnaðar og hafi Í hf. því verið óheimilt að krefja A um greiðslu vaxta við endurútreikning lánsins. Bæri því að víkja ákvæðum skuldabréfsins um vexti til hliðar. Laut varakrafa A að því að skuldabréfalánið hafi verið ólögmætt gengistryggt lán og að endurútreikningur skyldi taka mið af því. Var talið að skuldbinding A til greiðslu vaxta hafi verið skýrt tilgreind í skuldabréfinu og þó að Í hf. hefði vanrækt að veita tilteknar upplýsingar í lánasamningi í samræmi við 6. og 7. gr. laga um neytendalán nr. 121/1994, m.a. um heildarlántökukostnað og árlega hlutfallstölu kostnaðar, hefðu ákvæði samningsins um vexti verið nægilega skýr. Því hafi Í hf. verið heimilt að krefjast greiðslu vaxta af kröfu sinni samkvæmt skuldabréfinu og forsendur hafi ekki verið fyrir hendi til að víkja ákvæðum skuldabréfsins um vexti til hliðar. Í hf. var því sýknað af aðalkröfu A. Varakrafa A var talin í slíku ósamræmi við aðalkröfu hans að óhjákvæmilegt væri að vísa henni frá dómi.
Aðilar deildu um hvernig haga skyldi vaxtaútreikningi á lánssamningi sem var bundinn ólögmætri gengistryggingu. G og H kröfðust viðurkenningar á því að árleg hlutfallstala kostnaðar 3,95% í greiðsluáætlun sem gerð var samhliða veðskuldabréfinu skyldi halda gildi sínu fram að endurútreikningi lánsins hjá A hf. Var sýknukrafa A hf. reist á því að um útreikning vaxta skyldi fara samkvæmt bráðabirgðaákvæði X við lög nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu þannig að um uppgjör skuldbindingarinnar færi eftir því sem greindi í 18. gr. laganna. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 327/2013 taldi Hæstiréttur að bein og órjúfanleg tengsl hefðu verið milli gengisbreytingarinnar og þeirra vaxta sem vísað var til í lánssamningnum. Samkvæmt því hefði ákvæði hans um vexti verið ógilt í skilningi 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001. Þá var ekki fallist á að greiðsluáætlunin hefði falið í sér bindandi loforð um að árleg hlutfallstala kostnaðar yrði óbreytt óháð þeim forsendum sem bjuggu að baki lánskjörum og skilmálabreytingum sem átt höfðu sér stað. Var niðurstaða héraðsdóms um sýknu A hf. því staðfest.
Lán sem stefnandi tók í október 2006 var talið lögmætt lán í erlendum myntum. Stefnandi var talinn neytandi í skilningi laga nr. 121/1994. Þótt láðst hefði að reikna heildarlántökukostnað í krónum og árlega hlutfallstölu kostnaðar þegar lánið var veitt var það ekki talið grundvöllur þess að víkja mætti ákvæðum lánsssamningsins um vexti til hliðar með vísan til 36. gr. laga nr. 7/1936. Lánið var ekki talið andstætt lögum nr. 121/1994 að öðru leyti. Lánveitandinn var sýknaður af öllum kröfum lántaka.
Stefndi var sýknaður af kröfu stefnenda um viðurkenningu á því að upphafleg árleg hlutfallstala kostnaðar í greiðsluáætlun sem gerð var samhliða veðskuldabréfi, sem stefnendur tóku hjá stefnda, skyldi halda gildi sínu fram að endurútreikningi láns þeirra.
B krafðist viðurkenningar á því að í veðskuldabréfi sem hann hafði gefið út til Í hf. hefði falist lán í íslenskum krónum, bundið gengi erlendra gjaldmiðla í andstöðu við 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001. Í dómi héraðsdóms var vísað til þess að í dómaframkvæmd hefði verið lagt til grundvallar að miða bæri við skýringu á texta þess skuldaskjals sem lántaki hefði samþykkt hverju sinni og að það væri einungis í þeim tilvikum þegar slík textaskýring tæki ekki af tvímæli um hvers efnis skuldbindingin væri, sem rétt væri að líta til annarra atriða. Benti héraðsdómur á að fyrirsögn veðskuldabréfsins bæri skýrlega með sér að um væri að ræða skuldbindingu í erlendum gjaldmiðlum og að hún hefði verið nákvæmlega tilgreind í bréfinu. Með hliðsjón af ítrekuðum dómafordæmum Hæstaréttar taldi héraðsdómur því að samningurinn hefði tekið til gildrar skuldbindingar í erlendum gjaldmiðlum. Þá féllst héraðsdómur ekki á að vanræksla lánveitanda á því að fylgja ákvæðum laga um neytendalán við lánveitingu gæti leitt til þess að líta bæri á lánið sem gengistryggt lán í íslenskum krónum. Var Í hf. því sýknaður af kröfum B. Hæstiréttur staðfesti héraðsdóm með vísan til forsendna hans.
Ekki var fallist á málsástæðu P um að lán sem hann tók hefði verið gengistryggt lán í íslenskum krónum. Þá var ekki talið að annmarkar við lánveitingu gætu leitt til þess að rétt væri að líta svo á. Varakröfu P um að viðurkennt yrði að vaxtaákvæði lánssamnings væri óskuldbindandi var vísað frá dómi.
Stefndu dæmdir til að greiða skuld.
T og H höfðuðu mál gegn Í og kröfðust viðurkenningar á því að staða láns samkvæmt skuldabréfi sem þau gáfu út í tilefni lánveitingarinnar hefði á tilteknum gjalddaga numið nánar tilgreindri fjárhæð. Var krafan á því reist að Í hefði verið óheimilt að innheimta verðbætur af láninu en af því leiddi að umframgreiðslur vegna verðbóta á afborganir og vexti yrðu reiknaðar strax við greiðslu hvers gjalddaga til frádráttar höfuðstól lánsins sem ætti að lækka sem því næmi. Í dómi Hæstaréttar kom fram að tilhögun verðtryggingarinnar sem samið hefði verið um við útgáfu skuldabréfsins hefði verið lögmæt í ljósi ákvæða laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Þá hefði Í við lánveitinguna til T og H borið að fara að fyrirmælum þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán að því marki sem ekki hefði verið vikið frá þeim með sérlögum er hefðu gilt um starfsemi Í. Loks var talið að hvorki reglur Í um greiðslumat né fyrirmæli laga og stjórnvaldsákvarðana sem um starfsemi Í hefðu gilt hefðu vikið til hliðar skyldum hans sem lánveitanda samkvæmt lögum nr. 121/1994. Að fengnum framangreindum niðurstöðum kom næst til úrlausnar sú málsástæða T og H að Í hefði við lánveitinguna vanrækt að upplýsa þau um atriði sem honum hefði borið að tilgreina og varðaði kostnað T og H af láninu samkvæmt 5. og 6. gr. laga nr. 121/1994. Var í því sambandi gengið út frá því að til álita gæti komið að víkja til hliðar ákvæðum skuldabréfsins á grundvelli 36. gr., sbr. 1. mgr. 36. gr. c. laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga, hefði Í látið hjá líða að veita T og H upplýsingar um efni og áhrif skilmála skuldabréfsins í þeim mæli að ósanngjarnt væri af Í eða andstætt góðri viðskiptavenju að bera þá fyrir sig. Að virtum dómi Hæstaréttar í máli nr. 160/2015 og ákvæðum tilskipunar nr. 87/102/EBE um samræmingu á lögum og stjórnsýslufyrirmælum aðildarríkjanna varðandi neytendalán, svo sem henni hafði verið breytt með tilskipun nr. 90/88/EBE, var talið að samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 121/1994 hefði hvílt sú skylda á Í við gerð lánssamningsins að veita T og H upplýsingar um fjögur atriði. Í fyrsta lagi um höfuðstól lánsins sem væri fjárhæð þess án nokkurs kostnaðar, í öðru lagi um heildarlántökukostnað, í þriðja lagi um árlega hlutfallstölu kostnaðar sem skyldi lýst sem árlegri prósentu heildarlántökukostnaðarins af höfuðstól skuldarinnar og í fjórða lagi um heildarupphæð sem greiða ætti og væri samtala höfuðstóls, vaxta og lántökukostnaðar. Með hliðsjón af orðalagi skuldabréfsins og þeirri fjármálaráðgjöf sem leggja yrði til grundvallar að Í hefði veitt við undirritun lánsins taldi Hæstiréttur að Í hefði fullnægt þeirri upplýsingaskyldu sem á honum hefði hvílt samkvæmt þágildandi lögum nr. 121/1994. Þá var með hliðsjón af fyrrgreindum dómi Hæstaréttar ekki talið að Í hefði verið skylt samkvæmt síðastnefndum lögum að láta T og H í té við lánveitinguna sérstaka greiðsluáætlun sem gerði ráð fyrir tiltekinni hækkun vísitölu neysluverðs og að við gerð lánssamningsins hefði verið þörf að gera ráð fyrir að verðbætur teldust til heildarlántökukostnaðar. Við úrlausn málsins var enn fremur litið til þess að tilskipun 87/102/EBE hefði ekki haft lagagildi hér á landi og gæti lögskýring með hliðsjón af 3. gr. laga nr. 2/1993 ekki leitt til annarrar niðurstöðu um túlkun ákvæða laga nr. 121/1994, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar í máli nr. 79/2010. Samkvæmt framansögðu var Í sýknað af kröfu T og H.
Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu L um að bifreið yrði tekin úr vörslum A og fengin honum með beinni aðfarargerð.
Íbúðalánasjóður var sýknaður af kröfu lántaka um að viðurkennt yrði að skuld þeirra næmi tiltekinni, lægri fjárhæð en Íbúðalánasjóður gekk út frá.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu H um að felld yrði úr gildi ákvörðun sýslumanns um að taka ekki til greina kröfu hans um lögbann við nánar tilgreindum athöfnum L hf. H reisti kröfu sína á lögum nr. 141/2001 um lögbann og dómsmál til að vernda heildarhagsmuni neytenda. Hæstiréttur féllst ekki á að af þeim sökum ætti ákvæði 1. töluliðar 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 um kyrrsetningu, lögbann o.fl. ekki við um kröfu H en þar segir að lögbann verði ekki lagt við athöfn ef talið verði að réttarreglur um refsingu eða skaðabætur fyrir röskun hagsmuna gerðarbeiðanda tryggi þá nægilega. Vísaði Hæstiréttur um þetta til dóms réttarins í máli nr. 636/2012. Taldi Hæstiréttur að í tilteknum yfirlýsingum L hf. fælist næg trygging fyrir því að hagsmunir lántakenda yrðu ekki fyrir borð bornir og hefði H ekki lagt fram haldbær gögn sem styddi það að ástæða væri til að óttast um greiðslugetu L hf. Samkvæmt því stæði 1. töluliður 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 því í vegi að lögbann næði fram að ganga. Þegar af þeirri ástæðu var hinn kærði úrskurður staðfestur.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli T og M á hendur Í var vísað frá dómi. T og M höfðu aðallega krafist þess að viðurkennt yrði að Í væri óheimilt að krefjast greiðslu á nokkrum hluta heildarlántökukostnaðar í merkingu tiltekins lagaákvæðis af tilteknu húsnæðisláni Í til T og M. Til vara kröfðust þau viðurkenningar þess að Í hefði verið óheimilt að krefjast greiðslu á nokkrum hluta heildarlántökukostnaðar vegna sama láns sem fælist í verðbótum af láninu á grundvelli vísitölu neysluverðs. Í dómi Hæstaréttar kom fram að kröfugerð T og M fæli í sér að dómstólar skýrðu tilgreind ákvæði laga án þess að það tengdist úrlausn um ákveðið sakarefni. Bryti hún því í bága við 1. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
Lánssamningur - Frávísun frá héraðsdómi
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu H og T um að lagt yrði lögbann við nánar tilgreindum athöfnum L. Talið var að H og T væru bærir til að bera upp kröfu um lögbann hér á landi til að vernda heildarhagsmuni neytenda eftir ákvæðum laga nr. 141/2001. Hins vegar þótti 1. töluliður 3. mgr. 24. gr. laga nr. 31/1990 standa því í vegi að lögbann gæti náð fram að ganga. Var hinn kærði úrskurður því staðfestur.
Staðfest var ákvörðun sýslumannsins í Reykjavík um að synja beiðni sóknaraðila um lögbann, þar sem hvorki voru uppfyllt skilyrði til að verða við beiðninni samkvæmt lögum nr. 141/2001 né lögum nr. 31/1990.