Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem kröfu I ehf. um að viðurkennd yrði sértökukrafa félagsins samkvæmt 2. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. í þrotabú FÞ ehf. um að þrotabúinu yrði gert að greiða I ehf. söluandvirði fasteignarinnar S, að viðbættum skaðabótum vegna sölu fasteignarinnar á undirverði, að frádregnum veðskuldum og kostnaði, var hafnað. Í úrskurði héraðsdóms sem staðfestur var í Landsrétti með vísan til forsendna kom fram að óumdeilt væri að I ehf. hefði staðið við gerðan kaupsamning um eignina. Þrátt fyrir það hefði I ehf. ekki látið þinglýsa réttindum sínum til fasteignarinnar en með því að reka ekki að því að tryggja réttindi sín með þinglýsingu, eins og áskilið er í 29. gr. þinglýsingalaga nr. 38/1978, stóð fasteignin til fullnustu skuldheimtumönnum þrotabús FÞ ehf. Var kröfu I ehf. því hafnað.
Sóknaraðili krafðist þess að viðurkennd yrði sértökukrafa hans í þrotabú æa grundvelli kaupsamnings um fasteign. Skiptastjóri hafnaði kröfunni þar sem kaupsamningi hafði ekki verið þinglýst og naut þrotabúið því enn þinglýstrar eignaheimildar að fasteigninni við uppkvaðningu gjaldþrotaúrskurðar. Með úrskurði dómsins var afstaða skiptastjóra staðfest og kröfum sóknaraðila hafnað, með vísan til 1. mrg. 29. gr. þinglýsingalaga.
Ágreiningsmál um rétt til afhendingar eigna úr þrotabúi.
M lýsti kröfu í dánarbú ÞH og krafðist afhendingar jarðarinnar V, með öllu því sem henni fylgdi og fylgja bæri til ábúðar og hagnýtingar, umráða og afnota samkvæmt þeim réttindum sem honum væru áskilin sem erfingja samkvæmt erfðaskrá MEH 4. janúar 1938. Skiptastjóri samþykkti kröfu M um afhendingu jarðarinnar en hafnaði því að kröfur um eignarnámsbætur vegna eignarnáms á landi úr jörðinni, sem þegar hafði farið fram og þar sem ÞH var eignarnámsþoli, tilheyrðu jörðinni í þeim skilningi að kröfurétturinn erfðist til M. Í úrskurði Landsréttar var rakið að deila aðila lyti að því hvor þeirra ætti rétt til að innheimta greiðslur samkvæmt sáttargerð frá 30. janúar 2007 milli K og ÞH, þáverandi ábúanda á V, vegna eignarnáms K á hluta lands úr jörðinni Vatnsenda. Dánarbú ÞH hefði verið tekið til opinberra skipta með úrskurði Héraðsdóms Reykjaness 23. október 2019 og með bréfi 10. febrúar 2020 hefði skiptastjóri tilkynnt að með búið yrði farið samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum o.fl. Yrði almennt að miða við að eignarnámsbætur sem samið hefði verið um að fullu teldust til fjárhagslegra réttinda sem ÞH hefði átt og notið þegar hann lést, sbr. 1. mgr. 72. gr. laga nr. 21/1991. Regla þessi væri þó ekki einhlít því í lagaákvæðinu væri mælt fyrir um að hún ætti ekki við ef annað leiddi af réttarreglum, eðli réttindanna eða löggerningi sem yrði ekki hnekkt vegna skiptanna. Var fallist á það með dánarbúi ÞH að þau réttindi sem fælust í ákvæði sáttargerðarinnar um 11% byggingarréttar á hinu eignarnumda landi væru fjárhagsleg réttindi sem tilheyrðu því samkvæmt ákvæði 1. mgr. 72. gr. laga nr. 21/1991. Þær greiðslur samkvæmt sáttargerðinni sem tengdust skipulagsvinnu K á landi og lóðum V svo og einkaréttur til beitar voru á hinn bóginn taldar svo nátengdar umráða- og afnotarétti á jörðinni V að þær myndu ekki nýtast öðrum en þeim sem færi með þau réttindi og hefðu heimildir til að leigja út lóðir. Þau réttindi væru því ekki fjárhagsleg réttindi sem myndu geta nýst þrotabúi ÞH eftir að M hefði fengið viðurkenndan rétt sinn til jarðarinnar. Vegna sérstaks eðlis þessara greiðslna og þess að í erfðaskrá MEH kæmi skýrt fram sá vilji arfleifanda að ábúanda á hverjum tíma skyldi heimilt að leigja út lóðir á jörðinni og hirða af þeim leigutekjur var fallist á það með M að þessar greiðslur væru ekki fjárhagsleg réttindi sem dánarbú ÞH hefði tekið við við andlát hans og að þær tilheyrðu þess í stað M á grundvelli þeirra undanþága fram kæmu í 1. mgr. 72. gr. og 1. mgr. 73. gr. laga nr. 21/1991.
Kærður var úrskurður Landsréttar þar sem máli sóknaraðila á hendur varnaraðila var vísað frá héraðsdómi. Hæstiréttur vísaði til þess að samkvæmt 1. mgr. 2. gr. laga nr. 20/1991 tæki dánarbú við öllum fjárhagslegum réttindum látins manns sem hann átti við andlát eða naut þá, nema annað leiddi af réttarreglum, löggerningi eða eðli réttindanna. Taldi rétturinn að við andlát Þ hefði varnaraðili tekið við öllum fjárhagslegum réttindum sem hann átti þá eða naut, að teknu tilliti til þeirra undantekninga sem nefndar væru í 1. mgr. 2. gr. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að ágreiningur aðila lyti að því hvor þeirra ætti tilkall til tiltekinna krafna. Úr slíkum ágreiningi bæri að leysa fyrir dómi í ágreiningsmáli á grundvelli 171. gr. laga nr. 21/1991 enda þótt kröfuréttindin kynnu að vera umdeild. Ljóst væri að úrlausn þess ágreinings væri ekki til þess fallin að hafa bindandi réttaráhrif gagnvart öðrum en aðilum þessa máls um hver eða hverjir teldust réttir eigendur þeirra krafna og því síður um efnislegt inntak þeirra. Hinn kærði úrskurður var því felldur úr gildi og lagt fyrir Landsrétt að taka málið til efnismeðferðar.
Í málinu var deilt um kröfu sem M lýsti í dánarbú ÞH en farið var með búið samkvæmt ákvæðum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., sbr. 3. mgr. 62. gr. laga nr. 20/1991 um skipti á dánarbúum og fl. Samkvæmt kröfulýsingu M krafðist hann afhendingar jarðarinnar Vatnsenda, með öllu því sem henni fylgdi og fylgja bæri til ábúðar og hagnýtingar, umráða og afnota samkvæmt þeim réttindum sem honum væru áskilin sem erfingja samkvæmt erfðaskrá. Skiptastjóri vísaði ágreiningi um kröfu M til héraðsdóms og tók fram í beiðni sinni að ágreiningur í málinu lyti meðal annars að því hvort kröfur um eignarnámsbætur vegna eignarnáma á landi úr jörðinni Vatnsenda, sem þegar hefðu farið fram og þar sem ÞH var eignarnámsþoli, tilheyrðu jörðinni í þeim skilningi að kröfurétturinn erfðist til M. Í úrskurði Landsréttar kom fram að deilt væri um það í tveimur almennum einkamálum hverjum ætti að greiða bætur vegna eignarnáms K frá árinu 2007 og að auki hefðu bæði M og þrotabú ÞH í fyrirliggjandi máli uppi kröfu um að viðurkennt yrði með dómsúrskurði að þeim tilheyrði krafa á hendur K um ógreiddar eftirstöðvar eignarnámsbóta vegna eignarnámsins. Þá hefðu þær eignir og réttindi sem um væri deilt í málinu enn ekki verið afhent dánarbúi ÞH og því væri um að ræða umdeild kröfuréttindi á hendur K sem fleiri aðilar teldu til réttar yfir. Eignirnar sem krafist væri afhendar á teldust því ekki til eigna í búinu í skilningi 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 sem skiptastjóra bæri að afhenda þeim sem teldi sig eiga sértökurétt á þeim eignum. Ágreiningsefni um sértökukröfu M hefði verið vísað til héraðsdóms með vísan til 171. gr., sbr. 120. gr. laga nr. 21/1991, en almennt yrði máli ekki með réttu beint að öðrum en þeim sem gæti látið hagsmunina af hendi eða yrði að þola þá. Ágreiningur málsaðila lyti í raun að því hver ætti rétt til þess að innheimta hinar umdeildu kröfur sem annar hvor þeirra kynni að eiga á hendur K. Þar sem þau réttindi sem deilt væri um gætu ekki talist vera í vörslum búsins í skilningi 109. gr. laga nr. 21/1991 hefðu ekki verið skilyrði til að vísa málinu til úrlausnar héraðsdóms á grundvelli 171. gr., sbr. 120. gr. laga 21/1991, líkt og gert hefði verið í beiðni skiptastjóra. Ekki yrði heldur ráðið af málatilbúnaði þrotabús ÞH að krafa þess byggði á öðrum grunni en sértökurétti samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991 og í öllu falli væru slíkar málsástæður svo vanreifaðar að vísa bæri kröfum sem reistar væru á þeim grunni frá dómi. Þá var ekki séð að skilyrði hefðu verið fyrir þrotabú ÞH að hafa uppi gagnkröfu í málinu um viðurkenningu á rétti þess til bótanna úr hendi K en gagnkrafa yrði einungis höfð uppi að uppfylltum skilyrðum ákvæða 172. og 173. gr. laga 21/1991. Samkvæmt því yrðu kröfur málsaðila ekki sóttar í dómsmáli sem rekið væri eftir ákvæðum 5. þáttar laga nr. 21/1991 og var kröfum þeirra því vísað frá héraðsdómi.
Fyrir héraðsdómi krafðist MPH þess að viðurkennt yrði að skiptastjóra dánarbús ÞH bæri að afhenda honum jörðina Vatnsenda samkvæmt fyrirmælum erfðaskrár. Annars vegar var deilt um það hvort skilyrði væru fyrir hendi fyrir því að skiptastjóri dánarbúsins afhenti MPH jörðina og hins vegar hvort nánar tilgreindar lóðir úr landi jarðarinnar, svokallaðir Vatnsendablettir, eða réttindi tengd þeim ættu að falla til MPH á grundvelli erfðaskrárinnar. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Landsrétti, kom fram að ljóst væri að afstaða skiptastjóra væri um afhendingu jarðarinnar til ábúðar og hagnýtingar, umráða og afnota, eftir ákvæðum erfðaskrárinnar en ekki afhendingu beins eignarréttar yfir jörðinni. Þegar lægi fyrir niðurstaða æðri dómstóla um að MPH hefði við andlát föður síns öðlast þau réttindi sem hann krefðist viðurkenningar á og hafi sá réttur orðið virkur við andlát ÞH. Þar sem MPH hefði ekki enn fengið þann rétt sér formlega útlagðan var ekki fallist á það með H o.fl. að hann hefði fyrirgert þeim rétti. Þá var rakið að ástand húsa á jörðinni og efasemdir H o.fl., um hvort þar væri hægt að halda hesta og kindur eða hvort jörðin uppfylli skilyrði ábúðarlaga nr. 80/2004, gæti engu breytt um rétt MPH til umráða og afnota af jörðinni samkvæmt erfðaskrá þeirri sem hann leiddi rétt sinn frá. Loks var rakið að af þeim gögnum málsins sem fylgdu beiðni skiptastjóra til héraðsdóms yrði ráðið að skiptastjóri hefði ekki tekið formlega ákvörðun um það hvort afhenda ætti MPH nánar tilgreindar lóðir samkvæmt fyrirmælum erfðaskrárinnar. Væru því ekki forsendur til þess að fallast á kröfu A hf. um að kveða á um að afhending á jörðinni Vatnsenda tæki ekki til hinna umdeildu lóða. Var því fallist á kröfu MPH.
E Ltd. krafðist afhendingar 50% hlutafjár S ehf. úr hendi þrotabús I á grundvelli 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Eignarrétt sinn að hlutafénu leiddi E Ltd. af samningi við M frá 4. nóvember 2014. Þrotabúið hafði fengið hlutaféð í sínar vörslur með aðfarargerð að gengnum dómi Hæstaréttar 15. júní 2017 þar sem staðfest var niðurstaða héraðsdóms frá 4. maí 2016 um riftun ýmissa ráðstafana I á eignum til M, sem gerðar höfðu verið að séreign hennar með kaupmála árið 2009. Samkvæmt samningi E Ltd. og M skyldi félagið greiða kaupverð fyrir hlutaféð með tiltekinni upphafsgreiðslu en greiðslu að öðru leyti frestað með ákveðnum fyrirvara. Í málinu voru ekki lögð fram gögn sem sýndu að E Ltd. hefði innt af hendi greiðslu kaupverðs samkvæmt samningnum eða að félagið hefði komið fram sem eigandi hlutafjárins fyrr en í fyrsta lagi með tilkynningu til hins hlutafjáreiganda í S ehf., sem einnig var stjórnarmaður og framkvæmdastjóri félagsins, 2. júní 2016 en þá hafði ráðstöfun hlutafjárins til M þegar verið rift með dómi héraðsdóms. Á hinn bóginn lágu fyrir gögn í málinu sem sýndu að bæði M og hinn hlutafjáreigandi S ehf. hefðu litið á M sem eiganda hlutafjárins eftir að sóknaraðili kvaðst hafa keypt það 4. nóvember 2014. Loks var litið til þess ekkert lá fyrir um að E Ltd. hefði byggt rétt sinn til hlutafjárins á fyrrnefndum samningi fyrr en með kröfulýsingu til skiptastjóra þrotabús I 11. júní 2018. Að öllu framangreindu virtu var ekki talið að E Ltd. hefði tekist sönnun um eignarrétt sinn að hlutafénu og var kröfu þess því hafnað.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu A um að krafa hennar í þrotabú B yrði viðurkennd sem sértökukrafa við gjaldþrotaskipti B, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Málið átti rætur að rekja til sölu fasteignar A og B sem þau áttu að jöfnu. Hluti af eftirstöðvum söluandvirðis fasteignarinnar var lagður inn á tiltekinn bankareikning í nafni B. Bú B var síðar tekið til gjaldþrotaskipta og lýsti skiptastjóri búsins yfir riftun á greiðslu að fjárhæð 6.000.000 króna sem greidd hafði verið af fyrrgreindum bankareikningi inn á ógjaldfallnar eftirstöðvar skuldabréfs B hjá BL. Í kjölfarið endurgreiddi BL fjárhæðina sem komst þannig í vörslur þrotabús B. Í úrskurði Landsréttar var talið að ekki væru efni til annars en að líta svo á að af þeim fjármunum sem lagðir voru inn á umræddan bankareikning hafi A átt helmingshlut, sem gæti, að öðrum skilyrðum uppfylltum, skotið stoðum undir afhendingu á eign úr þrotabúi. Jafnframt var lagt til grundvallar að B og A hefðu í sameiningu ráðstafað umræddum fjármunum til greiðslu lánsins hjá BL. Því ætti A að sama skapi helmingshlut í þeim 6.000.000 króna sem þrotabú B endurheimti við riftun greiðslunnar. Vísaði rétturinn til þess að sá áskilnaður sem gerður væri til sérgreiningar á fjármunum, sem kröfuhafi krefst afhendingar á úr þrotabúi á grundvelli 109. gr. laga nr. 21/1991, ætti samkvæmt dómaframkvæmd ekki við þegar peningarnir kæmust í vörslur þrotabús eftir upphaf skipta. Þar sem þetta ætti við um helmingshlut A í þeim peningum sem þrotabú B fékk endurgreidda í kjölfar riftunarinnar var viðurkennt að krafa A að því er varðaði 3.000.000 króna nyti stöðu í réttindaröð samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem krafa E var viðurkennd sem sértökukrafa við gjaldþrotaskipti S, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Málið átti rætur að rekja til fjármuna sem fundust í geymsluhólfi sem S hafði haft á leigu hjá Í hf., en E átti jafnframt aðgang að hólfinu. E krafðist þess að sér yrðu afhentir peningarnir, sem hún kvað tilheyra sér að öllu leyti. Í dómi Hæstaréttar var sú niðurstaða héraðsdóms staðfest að peningarnir hafi í skilningi 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. verið í vörslum S þegar bú hans var tekið til gjaldþrotaskipta. Var aftur á móti talið að E hefði ekki sannað að peningarnir hefðu tilheyrt henni í raun. Þar að auki var ekki talið unnt að líta svo á að féð hefði verið sérgreint í vörslum S þannig að skilyrði væru til að verða við kröfu hennar. Af þeim sökum var kröfu E um afhendingu fjárins hafnað.
Gjaldþrotaskipti. Sértökukrafa.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu K um að fá afhent úr hendi þrotabús M skírteini í félaginu E Inc. M og K höfðu fengið leyfi til skilnaðar að borði og sæng og sagði í leyfisbréfi til þess skilnaðar að samkomulag væri um skilnaðarkjör, sbr. samning aðila í september 2008. Í leyfisbréfi sem síðar var veitt til lögskilnaðar kom fram að hjónunum væri veitt leyfi til lögskilnaðar með þeim skilmálaum sem hjónin hefðu verið ásátt um við skilnað að borði og sæng. Í fjárskiptasamningi þeirra frá september 2008 voru helstu eignir búsins taldar upp en félagsins E Inc. hvergi getið. Þeirrar eignar var hins vegar getið í samkomulagi sem hjónin sögðust hafa gert í maí 2008 og hún þar sögð eiga að koma í hlut K. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram að þótt aðilar kynnu í öndverðu að hafa ætlað að haga fjárskiptum sínum vegna fyrirhugaðs skilnaðar með þeim hætti sem samkomulagið frá maí 2008 kvað á um væri ljóst að það samkomulag hefðu þau hvorki staðfest fyrir sýslumanni né dómara heldur samninginn frá september 2008. K hefði átt þess kost samkvæmt 2. mgr. 95. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 að höfða dómsmál og freista þess að fá þann fjárskiptasamning felldan úr gildi að nokkru eða öllu leyti hefði hún talið hann bersýnilega ósanngjarnan á þeim tíma sem til hans var stofnað. Ekkert hefði komið fram í málinu um að hún hefði neitt þess úrræðis. Samkvæmt þessu en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur
Í upphafi árs 2008 gengu P ehf. og G hf. til viðskipta. Um var að ræða gjaldmiðlaskiptasamninga til tveggja ára sem fólust einkum í því að P ehf. lagði fram í upphafi 416.144.000 krónur en G hf. 6.200.000 bandaríkjadali, en við samningslok skyldu félögin endurgreiða þessar upphæðir. Vexti skyldi gera upp á nánar tilgreindum vaxtagjalddögum fjórum sinnum á ári. Grundvöllur viðskiptanna voru kaup P ehf. með framvirkum samningi á skuldabréfi útgefnu af K hf. að fjárhæð 6.200.000 bandaríkjadalir. P ehf. mun hafa fengið lán hjá G hf. til að fjármagna framangreind kaup gegn 25.000.000 króna tryggingu sem var lögð inn á tvo bankareikninga og handveðsett G hf. Vegna falls K hf. tilkynnti G hf. P ehf. í október 2008 um lokun samninganna. G hf. leysti í apríl 2011 til sín hina handveðsettu fjármuni á bankareikningum P ehf. hjá Í hf. og með bréfi G hf. 25. september 2012 var P ehf. tilkynnt formlega um innlausn veðsins. Með kröfulýsingum 31. október 2012 og 16. desember sama ár krafðist P ehf. viðurkenningar á annars vegar sértökukröfu sinni vegna hina handveðsettu fjármuna, sbr. 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., og hins vegar búskröfu sinni samkvæmt 110. gr. sömu laga. Í hinum kærða úrskurði héraðsdóms var kröfum P ehf. hafnað. Í dómi Hæstaréttar var niðurstaða úrskurðarins staðfest um höfnun á sértökukröfu P ehf. þar sem fjármunirnir hefðu ekki verið sérgreindir í vörslum G hf. Hins vegar var ekki fallist á með héraðsdómi að búskröfu P ehf. hefði ekki verið lýst án ástæðulausra tafa í skilningi 5. töluliðar 118. gr. laga nr. 21/1991. Kom því til úrlausnar dómsins hvort komist hefði á samningur milli P ehf. og G hf. sem heimilað hefði G hf. að leysa til sín hina handveðsettu fjármuni, en fyrir lá að P ehf. undirritaði aldrei samningana sem lágu til grundvallar viðskiptunum. Með hliðsjón af ákvæðum laga nr. 108/2007 um verðbréfaviðskipti, skilmála um markaðsviðskipti sem P ehf. gekkst undir, samskiptum starfsmanna G hf. við fyrirsvarsmann P ehf. og atvikum málsins að öðru leyti, var ekki fallist á með P ehf. að úrlausn málsins réðist af því einu að hann hefði ekki undirritað samningana. Var talið að G hf. hefði sýnt fram á að samningar hefðu komist á milli aðila með lögmætum hætti og var hinn kærði úrskurður því einnig staðfestur um höfnun búskröfu P ehf.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu E um að þrotabúi R ehf. yrði gert að afhenda honum tvær bifreiðar. Reisti E kröfu sína á 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. þar sem bifreiðarnar væru í raun hans eign. Með vísan til þess að E hefði ekki sýnt fram á að hann væri eigandi bifreiðanna staðfesti Hæstiréttur úrskurð héraðsdóms.
Hafnað var kröfu sem lýst var sem sértökukröfu við slitameðferð LBI hf. þar sem krafan taldist hafa verið greidd með skuldajöfnuði.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfum L hf. aðallega um að viðurkenndur yrði eignarréttur hans, en til vara veðréttur, að fjármunum í vörslum þrotabús B ehf. sem endurgreiddir hefðu verið eða yrðu síðar endurgreiddir vegna staðgreiðslu af fjármagnstekjum sem dregin hafði verið af tveimur bankareikningum þrotabúsins. Byggði L hf. á því að á grundvelli handveðs í innstæðu á bankareikningunum sem gengið hefði verið að, hefði hann öðlast eignarrétt yfir öllu hinu veðsetta, þar á meðal fjármunum í vörslum þriðja manns. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að eignarréttur L hf. að framangreindum fjármunum yrði hvorki leiddur af handveðsyfirlýsingunum sjálfum né öðrum réttar- eða eignarheimildum. Að því er varðaði varakröfu L hf. féllst Hæstiréttur á með héraðsdómi að veðkröfu L hf. hefði verið nægjanlega lýst við gjaldþrotaskipti B hf. Því næst var rakið að í yfirlýsingunum tveimur um handveðið hefðu verið ákvæði um að innstæður á bankareikningunum eins og þær væru á hverjum tíma, hefðu verið settar að veði. Hefði þar einnig komið fram að handveðið tæki til hvers konar arðs af hinu veðsetta og næði til allrar innstæðunnar. Féllst Hæstiréttur ekki á það með L hf. að með þessu hefði honum verið settar að veði kröfur um endurgreiðslu sem kynnu að stofnast vegna ofgreidds fjármagnstekjuskatts sem dreginn hefði verið af reikningunum. Þegar af þeirri ástæðu var varakröfu L hf. hafnað og niðurstaða héraðsdóms staðfest.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi um kröfu A við slit N ehf. Krafa A var til komin vegna viðskiptasambands milli A og N ehf., en A hafði á árinu 2009 og framan af árinu 2010 selt N ehf. frystan fisk frá Noregi gegn fyrirframgreiðslu. Á árinu 2010 varð breyting á fyrirkomulaginu þannig að N ehf. pantaði meira magn af fiski í einu sem var fluttur með S hf. í frystigeymslu þess á Íslandi og afhentur N ehf. smátt og smátt. Deildu aðilar einkum um það hvort A hefði verið eigandi að þeim fiski sem var til staðar í frystigeymslunni þegar bú N ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta og hvort A bæri þannig að fá söluandvirði fisksins greitt úr þrotabúinu á grundvelli 2. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Hélt A því fram að á árinu 2010 hefðu aðilar samið um það að fiskurinn yrði fluttur í frystigeymslu S hf. á Íslandi og ekki afhentur N ehf. fyrr en félagið hefði greitt kaupverð hans og lagði fram ýmis gögn því til stuðnings. Taldi Hæstiréttur að A hefði fært fullnægjandi sönnur á að hann hefði verið eigandi að fiskinum þegar bú N ehf. var tekið til gjaldþrotaskipta. Var því staðfest niðurstaða héraðsdóms um að kröfu A um greiðslu á söluandvirði fisksins skyldi skipað í réttindaröð samkvæmt 2. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991, en það sem eftir stóð af kröfu hans samkvæmt 113. gr. laganna.
Gjaldþrotaskipti, réttindaröð, sértökuréttur
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem leyst var úr ágreiningi um rétthæð þriggja krafna sem G hf. lýsti við slit L hf. G hf. reisti kröfur sínar á sex greiðslum, sem samkvæmt svonefndum SWIFT tilkynningum áttu að berast honum frá L hf. tilgreinda daga og skiluðu sér ekki, en G hf. átti samkvæmt tilkynningunum að greiða fjárhæðirnar áfram á reikninga viðskiptavina sinna. G hf. hafði í öllum tilvikum brugðist við tilkynningunum með því að fylgja eftir greiðslufyrirmælum L hf. án þess að gæta að því hvort greiðslur hefðu borist sér. G hf. krafðist þess að kröfunum yrði ásamt dráttarvöxtum skipað í réttindaröð við slit L hf. samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991, en ella eftir 110. gr. sömu laga. Í dómi Hæstaréttar var meðal annars vísað til þess að svo virtist sem fé, sem svaraði til fyrrgreindra sex greiðslna, hefði legið eftir á reikningum L hf. við erlenda greiðslumiðlunarbanka, sem ekki hefðu veitt atbeina til að koma því til skila eftir fyrirmælum hans. Kröfur G hf. lytu annars vegar að fjórum greiðslum sem viðskiptamenn L hf. hefðu óskað eftir að millifærðar yrðu af gjaldeyrisreikningum sínum hjá honum yfir á sams konar reikninga hjá G hf. Talið var að þegar L hf. hófst handa við að fylgja eftir þessum óskum, með því að taka fjárhæðirnar af reikningum hinna fjögurra viðskiptamanna, hefðu liðið undir lok kröfuréttindi viðskiptamannanna til innstæðufjár og stofnast til eignarréttar þeirra yfir peningum í vörslum L hf. Sá eignarréttur hefði ekki raskast af því að L hf. hefði í framhaldinu leitast við að stýra fénu gegnum innlánsreikninga hjá milliliðum til reikninga viðskiptamannanna hjá G hf., en leggja yrði til grundvallar að féð væri enn í vörslum L hf. Með því að standa viðskiptamönnunum skil á fénu var G hf. talinn hafa leyst til sín tilkall þeirra til eignanna og var því uppfylltur áskilnaður fyrir réttarstöðu kröfu samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um að G hf. nyti eignarréttar yfir fé í vörslum L hf. Hæstiréttur vísaði til þess að kröfur G hf. lytu hins vegar að tveimur greiðslum sem komist hefðu í hendur L hf. frá tveimur erlendum félögum, að því er virtist til að gera upp skuldir þeirra við tvö íslensk félög, en féð hefði átt að leggja á reikninga síðargreindu félaganna hjá G hf. Líta yrði svo á að L hf. hefði tekið við greiðslunum í umboði íslensku félaganna, sem notið hefðu beins eignarréttar yfir fénu. Sá eignarréttur hefði, á sama hátt og áður var rakið varðandi fyrrgreindar fjórar greiðslur, í engu raskast við ráðstafanir L hf. til að koma fénu á áfangastað hjá G hf. Voru því skilyrði fyrir réttarstöðu kröfu G hf. eftir 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 vegna þessara greiðslna að þessu leyti einnig talin uppfyllt. Þá vísaði Hæstiréttur til þess að samkvæmt dómvenju yrðu peningar að vera sérgreindir í vörslum þrotamanns við upphaf gjaldþrotaskipta, hefði hann þá undir höndum á því tímamarki, til þess að fá notið stöðu í réttindaröð samkvæmt síðastgreindu lagaákvæði. Fyrstnefndu fjórar greiðslurnar voru ekki taldar uppfylla þetta skilyrði, enda hafði L hf. fengið peningana í hendur áður en Fjármálaeftirlitið neytti heimildar 100. gr. a. laga nr. 161/2002 um fjármálafyrirtæki gagnvart honum og ekkert lá fyrir í málinu um að féð hefði verið sérgreint í vörslum hans. Skilyrði 3. tölul. 110. gr. laga nr. 21/1991 voru heldur ekki talin uppfyllt hvað þessar kröfur varðaði. Var afstaða slitastjórnar til krafnanna, þess efnis að þeim yrði skipað í réttindaröð samkvæmt 113. gr. laga nr. 21/1991, því látin standa óhögguð. Á hinn bóginn hafði féð samkvæmt tveimur síðustu greiðslunum komist í vörslur L hf. eftir að hann komst í aðstöðu sem gagnvart skilyrðum 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 mætti jafna til þess að hafin væru gjaldþrotaskipti á búi hans, sbr. meðal annars dóm Hæstaréttar 28. nóvember 2011 í máli nr. 441/2011. Gæti meðferð fjárins í vörslum L hf. því engu breytt um stöðu þessara krafna í réttindaröð og var því viðurkennt að þær nyti stöðu eftir 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991. Hafnað var kröfu G hf. um dráttarvexti af fénu eða skaðabætur sem svöruðu til slíkra vaxta með vísan til þess að ekki gæti komið til álita að eign í merkingu síðastgreinds lagaákvæðis bæri slíka vexti.
Slitameðferð. Fjármálafyrirtæki. Sértökukrafa skv. 109. gr. laga nr. 21/1991.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem viðurkennd var krafa B Ltd. samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slit fjármálafyrirtækisins K hf. Krafan var til komin vegna framvirks samnings aðila um gjaldeyrisviðskipti en samkvæmt honum áttu aðilar að afhenda hvor öðrum tilgreindar fjárhæðir í erlendum gjaldeyri 9. október 2008. Aðfaranótt þess dags var K hf. skipuð skilanefnd og ákvað hún þá þegar að engar greiðslur skyldu fara frá K hf. án samþykkis hennar. Af þessum sökum stóð K hf. ekki við áðurnefndan samning aðila þótt B Ltd. efndi hann fyrir sitt leyti árla morguns 9. október 2008. Krafðist B Ltd. því skila á fjárhæðinni sem innt hafði verið af hendi samkvæmt samningnum. Í dómi Hæstaréttar kom fram að þegar K hf. var skipuð skilanefnd hefði mátt leggja réttarstöðu aðila að jöfnu við að hafin væru gjaldþrotaskipti á búi K hf. Með vísan til 95. gr. laga nr. 21/1991 hefði K hf. því ekki átt annan kost en að verða við kröfu B Ltd. um skil á fjárhæðinni sem B Ltd. hafði innt af hendi. Eðli máls samkvæmt yrði að leggja slíka kröfu að jöfnu við kröfu um skil á eign í vörslum þrotabús samkvæmt 1. mgr. 109. gr. laga nr. 21/1991. Var því viðurkennt að krafa B Ltd. nyti stöðu í réttindaröð samkvæmt því lagaákvæði. Að gættu gildissviði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu var aftur á móti hafnað kröfu B Ltd. um dráttarvexti.
B hf., sem nú ber heitið Í hf., lýsti kröfum við slit S hf., á grundvelli innstæðu á gjaldeyrisreikningi sem var í vörslum hins síðarnefnda og kostnaðar sem féll til við kröfulýsingu, og krafðist þess að þeim yrði skipað í réttindaröð við slitin aðallega sem sérstökukröfum samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., en til vara sem forgangskröfum samkvæmt 112. gr. sömu laga. Deila aðila laut einungis að stöðu krafnanna í skuldaröð við slit S hf. Vísað var til þess að sá aðili sem krefðist afhendingu eignar úr þrotabúi á grundvelli 109. gr. laga nr. 21/1991 yrði að sýna fram á eignarrétt sinn að henni og eignin yrði að vera sérgreind í vörslum búsins. Talið var að innstæða á innlánsreikningi uppfyllti ekki skilyrði um sérgreiningu og var kröfu Í hf. þar að lútandi því hafnað. Þá var vísað til þess að kröfur Í hf. væru undanskildar tryggingu samkvæmt 6. mgr. 9. gr. laga nr. 98/1999 um innstæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta og að þegar af þeirri ástæðu nytu þær heldur ekki forgangsréttar við slit S hf. Var kröfum Í hf. því hafnað.
Í málinu var deilt um rétthæð kröfu sóknaraðila við slit varnaraðila. Var kröfum sóknaraðila um að viðurkennt væri að krafa hans væri sértökukrafa, eða til vara forgangskrafa, hafnað.
Sparisjóðurinn SSÞ kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var að kröfu hans, að fjárhæð 15.456.839 krónur, við slit S hf. yrði skipað í réttindaröð samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Í dómi Hæstaréttar sagði að til að krafa um afhendingu peninga í vörslum þrotabús, sem kröfuhafi kallaði til á grundvelli eignarréttar, yrði viðurkennd sem sértökukrafa hefði í dómaframkvæmd verið áskilið að fjármunirnir væru nægjanlega sérgreindir. Innstæða á innlánsreikningi fæli ekki í sér sérgreiningu á ákveðnum fjármunum í vörslu fjármálafyrirtækis heldur greiðslukröfu á hendur því. Þegar af þeirri ástæðu var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest, en sóknaraðili hafði ekki uppi varakröfu um aðra stöðu í réttindaröð við slit S hf.
A varð fyrir líkamstjóni í umferðarslysi er hann varð fyrir bifreið sem B ók. Ekki var ágreiningur um bótaskyldu B og V hf. í málinu en aðilar deildu um árslaunaviðmiðun við útreikning skaðabóta vegna varanlegrar örorku, hvert hefði verið tímabundið atvinnutjón A, hvort A ætti rétt á bótum fyrir sjúkrakostnað og annað fjártjón og hvort hann ætti rétt á bótum á grundvelli 26. gr. skaðabótalaga. Hæstiréttur féllst á það með A að aðstæður hans væru óvenjulegar þegar ákveðin væru árslaun hans samkvæmt 2. mgr. 7. gr. skaðabótalaga þar sem vinnutekjur hans væru annars vegar reiknuð laun hans að meðtöldu framlagi í lífeyrissjóð og hins vegar hagnaður af rekstri einkafirma og síðar einkahlutafélags í hans eigu. Ljóst væri að hagnaður af rekstrinum síðustu þrjú ár fyrir slysið væri eingöngu til kominn vegna vinnuframlags A sjálfs. Var því talið rétt að taka tillit til hagnaðarins við ákvörðun viðmiðunartekna að því er varðaði bætur vegna varanlegrar örorku og tímabundins atvinnutjóns en ekki þótti koma til álita að taka tillit til hagnaðar A af sölu einkahlutafélagsins við mat á árslaunum hans. Þá var talið að A hefði sýnt fram á að hann ætti rétt til bóta vegna sjúkrakostnaðar, annars fjártjóns og framtíðarsjúkrakostnaðar. Hins vegar taldi Hæstiréttur að A hefði ekki sýnt fram á að B hefði með akstri sínum umrætt sinn sýnt af sér stórfellt gáleysi í skilningi 26. gr. skaðabótalaga og voru B og V hf. sýknaðir af kröfu A um bætur á þeim grundvelli.
Ágreiningur var um kröfu sóknaraðila vegna uppgjörs á skiptasamningum með gjaldeyri við slitameðferð varnaraðila. Ekki var fallist á með sóknaraðila að hann ætti kröfu á grundvelli 109. gr. laga nr. 21/1991.
Hafnað var kröfu sóknaraðila um að krafa hans við slit varnaraðila teldist sértökukrafa á grundvelli 109. gr. laga nr. 21/1991 eða forgangskrafa samkvæmt 112. gr. laganna.
Ósannað þótti að varnaraðili hefði brugðist við áskorun sóknaraðila um greiðslu tiltekinnar fjárhæðar inn á reikning í erlendum banka. Kröfu sóknaraðila um afhendingu fjárins við slitameðferð varnaraðila var hafnað.
Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var að viðurkenna kröfu A, vegna eignarhluta hans í tveimur tilgreindum erlendum svonefndum millilagssjóðum, sem sértökukröfu. Í málinu var deilt um hvort hlutur A í sjóðunum teldust til réttinda sem A bæri tilkall til samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. Deilan snerist um innstæðu í vörslu hinna erlendu sjóða og miðaði krafa A að því að geta sótt hana beint þangað en til þess þurfti hann atbeina G vegna nafnskráningar innstæðunnar hjá sjóðunum. Í Hæstarétti var fallist á með A að atbeini G í þessum viðskiptum hafi aðeins verið milliganga um viðskiptin milli A og hinna erlendu sjóða og aldrei hafi skapast eignarréttur G yfir því fé sem A ráðstafaði. Var G því ekki talinn eiga tilkall til umdeildra innstæðna í skilningi fyrrnefndrar lagagreinar. Með hliðsjón af aðdraganda meðferðar málsins fyrir héraðsdómi var krafa A tekin til greina á þann hátt að viðurkennt var að G skyldi sæta því að A ætti beinan kröfurétt á hendur sjóðunum tveimur vegna fjárframlaga hans á grundvelli aðildar G að þeim og að G væri skylt að ljá nauðsynlegan atbeina að því gagnvart sjóðunum að hlutur A yrði skráður á nafn hans.
Sóknaraðili sem er lífeyrissjóður krafðist þess að viðurkenndur væri sértökuréttur kröfu hans samkvæmt 109. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. við slitameðferð varnaraðila. Var kröfunni hafnað þar sem umrædd eign sem krafist var afhendingar á var ekki talin vera í vörslum búsins.
Hafnað kröfu sóknaraðila um að krafa hans yrði viðurkennd sem sértökukrafa í þrotabú. Varakröfum sóknaraðila einnig hafnað.
15. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 væri kveðið skýrt á um það að fjárhæðir bóta, sem greindar væru í 3. mgr. 7. gr
Hafnað var kröfu sóknaraðila um sértökurétt vegna kröfu hans, á grundvelli 109. gr. laga nr. 21/1991, við gjaldþrotaskipti varnaraðila.