Dómstólaleit

A höfðaði mál á hendur Í og krafðist bóta vegna missis framfæranda, greiðslu útfararkostnaðar og miskabóta í kjölfar andláts B, eiginmanns síns, sem lést eftir að hafa verið til meðferðar á Landspítalanum. Byggði A á því að starfsmenn sjúkrahússins hefðu sýnt af sér stórfellt gáleysi við greiningu og meðferð á undirliggjandi blóðsegasjúkdómi B, sem leitt hefði til andláts hans, en B hlaut svokallaðan skyndidauða eftir að hafa verið útskrifaður af sjúkrahúsinu í kjölfar skurðaðgerðar. Héraðsdómur, sem skipaður var sérfróðum meðdómsmönnum, sýknaði Í með þeim rökum að þótt læknismeðferð B hefði ekki verið með öllu aðfinnslulaus yrði ekki talið að dánarorsök hans yrði rakin til læknismeðferðarinnar og því væru skilyrði skaðabótaréttarins um orsakatengsl ekki uppfyllt. Fyrir Hæstarétti aflaði A matsgerðar þar sem óskað var mats á því hvort mistök hefðu verið gerð við greiningu og meðferð sjúkdóms B og hvort rekja mætti andlát hans til þeirra mistaka. Aflaði Í jafnframt yfirmats á sömu atriðum. Í dómi sínum vísaði Hæstiréttur til þess að undirmatsgerðin væri afdráttarlaus um að læknar á Landspítalanum hefðu gert afdrifarík mistök við greiningu og meðferð sjúkdóms B. Þannig hefði sjúkdómur hans hvorki verið greindur tímanlega né meðhöndlaður með réttum hætti, auk þess sem sjúkdómsástand hans hefði verið vanmetið áður en hann var útskrifaður af sjúkrahúsinu. Fengju þessar niðurstöður undirmatsgerðarinnar jafnframt stoð í yfirmatsgerðinni, sem væri hins vegar því marki brennd að matsmenn tækju þar að sér það hlutverk dómstóla að leggja mat á sök lækna sjúkrahússins. Taldi Hæstiréttur ljóst að leggja yrði til grundvallar að þau mistök sem hefðu verið gerð við greiningu og meðferð sjúkdóms B og ítarlega væri lýst í undirmatsgerðinni, væri að rekja til stórfellds gáleysis starfsmanna sjúkrahússins og með því að báðum matsgerðunum bæri saman um að líkleg orsök andláts B væri að rekja til hinnar röngu greiningar og meðhöndlunar sjúkdómsins, var fallist á að Í bæri skaðabótaábyrgð á tjóni A.

Viðurkennd var óskipt bótaskylda A og V hf. vegna umferðarslyss er leiddi til andláts föður E. Var E látinn bera helming tjóns síns sjálfur þar sem faðir hans hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi umrætt sinn, er hann ók bifhjóli sínu á ofsahraða í þéttbýli og var þannig meðvaldur að slysinu.

Á, eiginmaður S og faðir dætra hennar lenti í umferðarslysi árið 2000 þegar rútubifreið á vegum A hf. var ekið í veg fyrir hann. Á hlaut heilsutjón vegna slyssins, metinn var varanlegur miski og örorka hans og greiddi vátryggingarfélagið V honum bætur vegna þess árið 2001. Um haust 2002 svipti Á sig lífi. Krafist var skaðabóta til S og dætra hennar vegna missis framfæranda sem rekja mætti til umferðarslyssins árið 2000. Var byggt á því að orsakasamband hefði verið milli umferðarslyssins og sjálfsvígsins, þar sem þunglyndi Á hefði fyrst gætt eftir umrætt umferðarslys. Var þessum kröfum mótmælt af hálfu V og höfðaði S því mál þetta. Í gögnum málsins lá fyrir matsgerð tveggja lækna sem gerð var í kjölfar umferðarslyssins. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að hvorki í þessu mati né í öðrum læknisfræðilegum gögnum sem þar væri vísað til hefði komið fram að Á hefði við umferðarslysið hlotið áverka á höfði eða miðtaugakerfi sem hefðu getað leitt til þess að andleg geta hans hefði beðið skaða af. Ekki væri ágreiningur um að Á hefði haft mikla verki og síðar verið haldinn þunglyndi eftir slysið, en það eitt að hann þjáðist af þessum einkennum eftir slysið gæti þó ekki talist sönnun þess að slysið hefði verið orsök sjálfsvígsins. Þá sagði ennfremur að í málinu hefði ekki verið upplýst um nánari tildrög sjálfsvígsins en ekkert hefði komið fram um að þau yrðu rakin til vitrænna glapa sem stafað hefðu af áverkum af völdum slyssins. Þótti því ósannað orsakasamband milli umferðarslyssins og andlátsins og var niðurstaða héraðsdóms um sýknu A hf. og V staðfest.

Talið var að skaðabætur vegna missis framfæranda ættu að vera 30% af þeirri fjárhæð sem hinn látni hefði átt rétt á vegna 100% varanlegrar örorku að teknu tilliti til þess frádráttar sem slíkar bætur hefðu sætt vegna reiknaðs verðmætis bóta frá almannatryggingum og 40% reiknaðs eingreiðsluverðmætis örorkulífeyris frá lífeyrissjóðum. Vísað var til tveggja fyrri dóma Hæstaréttar um þessa niðurstöðu.

V lést af slysförum þegar hann var að vinna við þangskurð á pramma á vegum Þ hf. S, E og V kröfðust skaðabóta úr hendi félagsins vegna missi framfæranda. Ekki var talið að greiðsla Þ hf. á kostnaði vegna útfarar V hefði falið í sér viðurkenningu á skyldu þess til að greiða skaðabætur vegna andlátsins. Þá varð ekki ráðið af gögnum málsins að annmarki á öryggisbúnaði um borð í prammanum hefði leitt til slyssins. Þ hf. var því sýknað af kröfum S, E og V.

Gagnáfrýjandi krefst þess að aðaláfrýjendur verði dæmdir til að greiða sér 12.056.720 krónur með 4,5 % ársvöxtum frá 30. nóvember 2000 til 11. júní 2002, en dráttarvöxtum samkvæmt 1. mgr. 6. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu frá þeim degi til greiðsludags. Þá krefst hann málskostnaðar í héraði og fyrir Hæstarétti eins og málið væri ekki gjafsóknarmál. Eins og rakið er í hinum áfrýjaða dómi varð harður árekstur 30. nóvember 2000 með bifreiðunum ZG 426 sem ekið var vestur Reykjanesbraut og DE 889 sem ekið var austur sömu braut. Ökumaður fyrrnefndrar bifreiðar, Benedikt Oddsson, lést, en fjögurra ára gömul dóttir hans, sem sat í barnabílstól aftur í bifreiðinni, lifði af áreksturinn. Ökumaður og farþegi í bifreiðinni DE 889, foreldrar gagnáfrýjanda, létust bæði. Aðaláfrýjandinn, Sjóvá-Almennar tryggingar hf., greiddi gagnáfrýjanda 26. október 2001, samtals 889.280 krónur, eða 222.320 krónur fyrir missi framfærenda samkvæmt 14. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, en 666.960 krónur með vísan til 2. málsliðar 1. mgr. 12. gr. sömu laga. Voru bætur miðaðar við tvöfaldan barnalífeyri, eins og hann var við andlát foreldra gagnáfrýjanda, frá slysdegi til 20 ára aldurs hans. Í máli þessu deila aðilar annars vegar um hvort gagnáfrýjanda beri frekari bætur fyrir fjártjón samkvæmt 2. málslið 1. mgr. 12. gr. skaðabótalaga en honum hafa þegar verið greiddar. Hins vegar er ágreiningur um rétt gagnáfrýjanda til miskabóta á grundvelli 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Samkvæmt 12. gr. skaðabótalaga skal sá sem skaðabótaábyrgð ber á dauða annars manns greiða þeim sem misst hefur framfæranda bætur fyrir tjón það er ætla má að af því leiði fyrir hann. Eins og nánar er rakið í hinum áfrýjaða dómi hefur gagnáfrýjandi viljað miða fjárhæð bótakröfu sinnar við framfærslulán Lánasjóðs íslenskra námsmanna samkvæmt úthlutunarreglum sjóðsins fyrir skólaárið 2002 til 2003, eða við 75.000 krónur fyrir hvern mánuð frá slysdegi og allt til 25 ára aldurs gagnáfrýjanda. Hins vegar hefur gagnáfrýjandi hvorki lagt fram gögn né fullnægjandi upplýsingar um hagi sína eftir slysið þannig að sannað teljist fjártjón hans umfram það sem hann hefur þegar fengið greitt frá aðaláfrýjandanum, Sjóvá-Almennum tryggingum hf. Ekki verður séð að skattframtöl þau sem lögð hafa verið fram af hans hálfu í Hæstarétti breyti neinu í þessu sambandi. Verður því að staðfesta hinn áfrýjaða dóm um fjártjón gagnáfrýjanda. Fram er komið í málinu að bifreið Benedikts Oddssonar heitins fór yfir á rangan vegarhelming á Reykjanesbraut við Kúagerði. Tókst ökumanni bifreiðar sem á móti kom með naumindum að komast hjá árekstri með því að sveigja bifreið sinni til hægri út á vegarbrún. Var bifreið foreldra gagnáfrýjanda ekið á eftir þeirri bifreið og lenti bifreið Benedikts beint framan á henni. Af gögnum lögreglu er ekki með fullu ljóst hver var orsök slyssins, en að lokinni rannsókn dró lögregla þá ályktun að líklegast hafi Benedikt Oddsson sofnað undir stýri. Ekkert hefur komið fram um að Benedikt hafi skyndilega veikst, bifreið hans bilað eða til hafi komið önnur atvik sem valdið hafi árekstrinum þannig að Benedikt verði ekki um kennt. Verður því að miða við að ástæða árekstursins verði rakin til aksturslags Benedikts heitins, sem ók jeppabifreið sinni á venjulegum umferðarhraða um fjölfarinn þjóðveg á öfugum vegarhelmingi og í veg fyrir umferð sem á móti kom með þeim afleiðingum að harður árekstur varð. Samkvæmt öllu framanrituðu er byggt á því að nægilega sé í ljós leitt að ástæður slyssins megi rekja til stórfellds gáleysis Benedikts Oddssonar í skilningi 2. mgr. 26. gr. skaðabótalaga, sbr. 13. gr. laga nr. 37/1999. Er því fallist á kröfu gagnáfrýjanda um miskabætur honum til handa. Við ákvörðun fjárhæðar miskabóta er litið til allra aðstæðna og sérstaklega þess að gagnáfrýjandi missti báða foreldra sína í slysinu. Eru miskabætur ákveðnar 2.800.000 krónur með vöxtum eins og greinir í dómsorði. Ákvæði héraðsdóms um málskostnað og gjafsóknarkostnað verða staðfest. Aðaláfrýjendur verða dæmdir til að greiða málskostnað fyrir Hæstarétti er rennur í ríkissjóð, en gjafsóknarkostnaður gagnáfrýjanda fyrir Hæstarétti greiðist úr ríkissjóði, þar með talin málflutningsþóknun lögmanns hans, eins og nánar greinir í dómsorði.

Á, ekkja V sem látist hafði af áverkum sem hann hlaut í vinnuslysi, deildi við K, vinnuveitanda V, um fjárhagslegt uppgjör samkvæmt reglum skaðabótalaga nr. 50/1993. K taldi að samkvæmt 12. gr. og 13. gr., sbr. 4. mgr. 5. gr. skaðbótalaga ætti, auk bóta samkvæmt slysatryggingu, að draga frá skaðabótum þær bætur frá öðrum, sem V hefði fengið greiddar ef hann hefði lifað slysið af en hlotið 100% örorku. Með dómi Hæstaréttar í máli nr. 127/2002 var skorið úr ágreiningi um uppgjör bóta fyrir missi framfæranda vegna banaslyss sem varð eftir gildistöku laga nr. 37/1999 um breyting á lögum nr. 50/1993. Talið var að ekki yrði hjá því komist að fallast á með K að sá dómur væri skýrt fordæmi um að áðurnefndar greiðslur skyldu koma til frádráttar við uppgjör bóta fyrir missi framfæranda. Var því fallist á sýknukröfu K og fékk tilvísun Á til 72. gr. og 65. gr. stjórnarskrárinnar ekki breytt þeirri niðurstöðu.

Eiginmaður V fórst í umferðarslysi. Ágreiningur reis um útreikning bóta fyrir missi framfæranda eftir 13. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993, ákvörðun um útfararkostnað samkvæmt 1. mgr. 12. gr. sömu laga og framkvæmd bótauppgjörs. Fyrir lá að ekki var beitt aðferð skaðabótalaga í bótauppgjöri vátryggingafélagsins vegna missis framfæranda sem það bauð og nefndi lokauppgjör, auk þess sem engir fyrirvarar voru gerðir af hálfu þess. V hafði hins vegar gert fyrirvara um fjárhæð útfararkostnaðar og heimild félagsins til að draga frá bótagreiðslu makabætur frá Tryggingastofnun ríkisins og 40% af eingreiðsluverðmæti lífeyrissjóðsgreiðslna. Talið var að komist hefði á samningur milli aðilanna þess efnis að bætur teldust að fullu greiddar með þeim aðferðum sem viðhafðar voru að öðru leyti en því að V væri heimilt að láta á það reyna í dómsmáli, hvort umræddur frádráttur vátryggingafélagsins væri í samræmi við lög. Ekki var ágreiningur um að frádráttur við bótauppgjörið vegna makabóta frá tryggingastofnun hefði verið ofmetinn og bar því að standa V skil á þeirri fjárhæð. Þá var með vísan til þess að vátryggingafélagið var bundið við uppgjörsaðferð sína og þar sem hún átti ekki stoð í lögum fallist á kröfu V um greiðslu þeirrar fjárhæðar sem haldið var eftir vegna makalífeyris úr lífeyrissjóði. Með hliðsjón af öllum atvikum þóttu bætur vegna kostnaðar við útför eiginmanns V hæfilega metnar 500.000 krónur.

Aðilar deildu um upphafstíma dráttarvaxta á bætur sem stefndi VÍS greiddi X fyrir missi framfæranda vegna andláts barnsmóður hans, A, sem lést í bifreiðaslysi í september 1996. VÍS hafði áður hafnað bótaskyldu þar sem ekki þætti unnt að fullyrða á grundvelli fyrirliggjandi gagna að X og A hafi verið í sambúð þegar A lést. Lagði X fram frekari gögn til staðfestingar á sambúð hans og A fyrir tjónanefnd vátryggingarfélaganna, sem lagði til 15. febrúar 2000, að fallist yrði á rétt X til bóta. VÍS hafnaði enn bótaskyldu og fór X með málið fyrir úrskurðarnefnd í vátryggingamálum, sem staðfesti niðurstöðu tjónanefndar. Með dómi Hæstaréttar 1. mars 2001 í forsjármáli, sem foreldrar A höfðuðu á hendur X, var á það fallist að X hafi verið í sambúð með A þegar hún lést, en kröfur foreldra A byggðust á því að svo hefði ekki verið. Að gengnum þeim dómi greiddi VÍS lágmarksbætur til X samkvæmt 13. gr. skaðabótalaga. Hæstiréttur taldi að X hafi ekki sýnt nægilega fram á að hann hafi verið í sambúð með A þegar hún lést fyrr en hann lagði erindi sitt, ásamt gögnum til staðfestingar sambúðinni, fyrir tjónanefnd vátryggingarfélaganna, sem nefndin tók afstöðu til 15. febrúar 2000. Þótti X því eiga rétt til dráttarvaxta af kröfu sinni frá 15. mars 2000, þegar mánuður var liðinn frá þeim degi er tjónanefnd komst að niðurstöðu sinni. Var með þessu hvorki fallist á aðalkröfu X né varakröfu. Þótti 1. mgr. 111. gr. laga um meðferð einkamála ekki standa í vegi fyrir að X yrði dæmd sú fjárhæð sem af þessari niðurstöðu leiddi, enda sýnilegt að í heild yrði krafan lægri í þessari mynd en næmi heildarfjárhæð aðalkröfu eða varakröfu þegar tillit hefði verið tekið til áfallinna vaxta.