Dómstólaleit

Tekist var á um hvort erfðaskrá sem rituð var í október 2015 skyldi lögð til grundvallar við skipti á dánarbúi.

Erfðaskrá lýst ógild og staðfest að sóknaraðili, sonur arfláta, taki einn allan arf eftir hann. Staðfest að fasteign, sem arfláti hafði ráðstafað sem fyrirframgreiddum arfi, sé meðal eigna búsins.

Deilt um gildi erfðarskrár. Hafnað kröfu um að erfðaskrá yrði metin ógild

Ágreiningi vegna frumvarps skiptastjóra í dánarbúi vísað frá dómi.

Hafnað kröfu um að erfðaskrár yrðu metnar ógildar á þeim grunni að arfleifanda hafi skort arfleiðsluhæfi.

Dánarbússkipti.

Í málinu var deilt um hvernig skipta skyldi arfi milli erfingja í dánar- og félagsbúi Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested, sem lést á árinu 1966, og eftirlifandi eiginkonu hans Margrétar Guðmundsdóttur Hjaltested, en skipti á dánarbúinu hófust 25. febrúar 1967. Með dómi Hæstaréttar 3. maí 2012 í máli nr. 701/2012 var því slegið föstu að beinn eignarréttur að jörðinni Vatnsenda í Kópavogi væri enn á hendi dánarbúsins. Talið var að skipta bæri arfi í samræmi við helmingaskiptareglu hjúskaparlaga og almennar reglur I. kafla erfðalaga um lögerfð.

Ágreiningsmál við skipti á dánarbúi

Ágreiningur við opinber skipti dánarbús

Ágreiningur um frumvarp til úthlutunar í dánarbúi.

Ágreiningur kom upp milli erfingja við opinber skipti dánarbús um það hvort einn erfingja ætti að greiða fyrir afnot af fasteign í eigu dánarbúsins. Fallist var á með sóknaraðilum á að varnaraðili ætti að greiða fyrir afnot sín af fasteigninni meðan hún bjó þar.

Leyst úr ágreiningi sem upp kom við opinber skipti á dánarbúi.

Ágreiningur kom upp hjá skiptastjóra dánarbús hvort jörðin Vatnsendi í Kópavogi teldist til eigna dánarbúsins eða ekki. Var ágreiningnum vísað til Héraðsdóms. Var niðurstaða dómsins sú að eignarrétturinn að jörðinni hafi aldrei verið með löglegum hætti fluttur frá Sigurði K. Lárussyni Hjaltested, sem fékk jörðina í arf eftir föðurbróður sinn. Þrátt fyrir mörg dómsmál þar sem tekist var á um jörðina fram til ársins 2011, þá fluttist eignarrétturinn að jörðinni aldrei til niðja Sigurðar, heldur eingöngu afnota- og umráðarétturinn, eins og tekið var fram í erfðaskránni að skyldi gera. Þrátt fyrir að jörðin hafi gengið til elsta sonar elsta sonar, eins og erfðaskráin kvað á um, þá var það mat dómsins að þrátt fyrir mismunandi orðalag í undangengnum dómum undirréttar og Hæstaréttar Íslands um eignarhald á jörðinni hafi í raun einungis afnota- og umráðaréttur á jörðin færst milli niðja. Var jörðin því talin til eigna dánarbús Sigurðar Kristjáns Lárussonar Hjaltested.

Deilt um gildi erfðaskrár. Talið að fullnægjandi arfleiðsluvottorð hefði ekki verið fært á erfðaskrána og var skjalið af þeim sökum ekki talið uppfylla formskilyrði þau sem erfðalög áskilja. Þá var ósannað talið að varnaraðila hefði tekist að sanna að arfleifandi hefði verið svo heill heilsu andlega, er hann gerði erfðaskrána, að hann hefði verið fær um að gera þá ráðstöfun á skynsamlegan hátt. Erfðaskrá arfleifanda, er hann gerði skömmu fyrir andlát sitt, var af þeim sökum talin ógild og kveðið á um að leggja skyldi fyrri erfðaskrá arfleifanda til grundvallar um erfðaréttindi við skipti á dánarbúi hans.

Hafnað var kröfum sóknaraðila um endurgreiðslu varnaraðila á fjármunum í dánarbú.

Hafnað var kröfu eins þriggja erfingja dánarbús um greiðslu vegna vinnu í þágu búsins.

Fallist var á kröfu um að dánarbú yrði tekið til opinberra skipta.

Hafnað var kröfum erfingja um aukinn hlut hans við skipti dánarbús.

Kröfu sóknaraðila um að dánarbú yrði tekið til opinberra skipta var hafnað.

Úrskurðað var að erfðaskrá sem gerð var skömmu fyrir andlát væri ógild, þar sem hún uppfyllti ekki skilyrði 2. mgr. 34. gr. laga nr. 8/1962 og að leggja ætti fyrri erfðaskrá til grundvallar við skipti.

Krafa sóknaraðila um rétt til arfs tekin til greina

Hafnað var kröfu erfingja um að ákveðin eign skyldi teljast séreign föður þeirra við opinber skipti á dánarbúi hans og seinni konu hans.

X lét ekki eftir sig niðja né maka og foreldrar hennar eru látnir. Arfur eftir hana skiptist því milli þriggja bræðra hennar í samræmi við reglu 3. mgr. 3. gr. erfðalaga nr. 8/1962, þannig að arfshlutur hálfbróður hennar sem um var deilt verður 1/6 heildar­eigna búsins.

Kröfu sóknaraðila um að viðbótarkaupmáli yrði ekki lagður til grundvallar við skipti á dánarbúi föður þeirra var hafnað.

Skiptastjóri vísaði til dómsins ágreiningi vegna vaxtakrafna. Sóknaraðilar kröfðust þess að frumvarpi til úthlutunar yrði breytt á þann veg að fé sem varnaraðilar fengu úr hendi hins látna um áramótin 1999/2000 bæri útlánsvextil. Ekki var talið að frumvarp samkvæmt 1. mgr. 77. gr. laga 20/1991 lægi fyrir. Var málinu vísað frá þar sem ekki var talið unnt að taka afstöðu til dómkrafna aðila nema fara út fyrir efni þeirra.

Hafnað var kröfum sóknaraðila um að dánarbú X ætti endurgjaldskröfu á grundvelli 107. gr. hjúskaparlaga nr. 31/1993 á hendur dánarbúi Y. Málskostnaður var felldur niður.

Erfðaskrá úrskurðuð ógild.

Sóknaraðilar kröfðust þess að ákvæði erfðaskrár þar sem mælt var fyrir um aukinn arfshlut þess skammlífara yrði ekki lagt til grundvallar við skipti á búi hins langlífara. Kröfu sóknaraðila var hafnað.

Hjón gerðu kaupmála og erfðaskrá 1991 og aftur 1996. fallist á að 1996 hafi konan ekki verið fær um að gera slíka gerninga vegna ellihrörnunar. Ósannað var að hún hefði verið haldin þeim 1991.

Deilt var um gildi erfðaskrár S, eignarrétt hennar að jörðinni Ormsstöðum í Breiðdal og heimild hennar til að ráðstafa jörðinni með erfðaskrá. Einnig var deilt um hvort jörðin hefði verið gerð að óðalsjörð. Ekki var fallist á að erfðaskráin væri ógild á grundvelli 38. gr. erfðalaga. Talið var sannað að foreldrar S hefðu ráðstafað jörðinni til S á árinu 1972 og að hún hefði farið með eignarhald jarðarinnar síðan. Ekki var fallist á að jörðin hefði verið gerð að óðalsjörð þar sem réttra formreglna hafði ekki verið gætt við stofnun hennar. Kröfum sóknaraðila var hafnað og viðurkennt að leggja bæri erfðaskrá S til grundvallar við skipti á dánarbúi hennar.

Við skipti á dánarbúi kom upp ágreiningur um gildi gjafabréfs fyrir íbúð. Ekki var fallist á að gefandinn hafi verið ófær um að ráðstafa íbúðinni á þeim tíma er hann samdi gjafabréfið og var það metið gilt.

Um það var deilt hvort fasteign væri séreign K á grundvelli ákvæðis í kaupmála M og K um að eign sem komi í stað séreignar skuli vera séreign. Það var niðurstaða dómsins að fasteign sú sem deilt var um hefði komið í stað fasteignar sem var séreign samkvæmt kaupmála hjónanna og því væri hin umdeilda fasteign séreign K. Þá deildu aðilar um það hvort erfðaréttur M skömmu eftir andlát K hefði fallið niður á grundvelli ákvæðis 1. málsliðar 2. mgr. 19. gr. erfðalaga nr. 8/1962. Það var niðurstaða dómsins að búsetuleyfi væri almennt forsenda fyrir því að ákvæðið ætti við og þar sem M hafði ekki fengið leyfi til setu í óskiptu búi var talið að ákvæðið ætti ekki við.

Skipti. Tveir bræður deildu um hvort þeir ættu ógreiddan móðurarf í dánarbúi föður. Fallist á kröfu annars en kröfu hins hafnað.