Dómstólaleit

L hf. gerði kröfu um að sér yrðu fengin með beinni aðfarargerð umráð nánar greindra landsréttinda á grundvelli 13. gr. laga nr. 11/1973 um framkvæmd eignarnáms með skírskotun til ákvörðunar iðnaðar- og viðskiptaráðherra þar sem L hf. hafði verið heimilað með vísan til raforkulaga nr. 65/2003 að framkvæma eignarnám vegna lagningar háspennulínu. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti með vísan til forsendna hans, kom fram að samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga nr. 90/1989 um aðför yrðu réttindi gerðarbeiðanda að vera svo ljós að sönnur yrðu færðar fyrir þeim með gögnum sem aflað yrði eftir 83. gr. sömu laga. F og K hefðu fært fyrir því rök, sem ekki yrði augljóslega vísað á bug, að heimild L hf. til eignarnámsins fengi ekki staðist að lögum. Hefðu þau borið þann ágreining undir dómstóla en héraðsdómi í málinu hafði verið áfrýjað til Hæstaréttar. Þar sem heimild L hf. til eignarnámsins væri því ekki vafalaus var kröfu hans hafnað.

Í kjölfar útboðs gerði sveitarfélagið Ö samning við G hf. um sorphirðu í sveitarfélaginu. ÍG ehf., sem tók þátt í útboðinu, krafðist aðgangs að tilboðsgögnum G hf. en Ö hafnaði þeirri beiðni. Var synjunin kærð til úrskurðarnefndar um upplýsingamál sem komst að þeirri niðurstöðu að Ö væri skylt að veita ÍG ehf. aðgang að gögnunum. ÍG ehf. beindi aðfararbeiðni til héraðsdóms eftir 1. tölulið 1. mgr. 11. gr. laga nr. 90/1989 og krafðist þess að sér yrðu afhent gögnin í samræmi við úrskurð úrskurðarnefndarinnar. Í úrskurði héraðsdóms var fallist á kröfu ÍG ehf. um að aðfararbeiðnin færi fram. Með úrskurðinum var því hafnað að kæra ÍG ehf. til úrskurðarnefndarinnar hefði borist eftir þann frest sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 22. gr. laga nr. 140/2012. Þá var ekki talið að afhending upplýsinganna gæti leitt til röskunar á eðlilegri samkeppni, en í úrskurðinum kom fram að Ö hefði ekki lagt fyrir dóminn þau gögn sem um væri deilt. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að þar sem ágreiningur aðila snerist um gildi úrskurðar úrskurðarnefndarinnar hefði borið að leysa úr ágreiningnum á grundvelli 13. kafla laga nr. 90/1989, sbr. 2. mgr. 14. gr. þeirra, á sama hátt og ef ágreiningurinn hefði lotið að beiðni um innsetningargerð. Var því ekki talið að það hefði komið að sök hvernig beiðni ÍG ehf. var úr garði gerð í upphafi. Þá var í dómnum tekið fram að Ö hefði getað lagt fram þau gögn sem um var deilt í málinu fyrir héraðsdómara í trúnaði samkvæmt lögjöfnun frá 1. mgr. 69. gr. laga nr. 91/1991, sbr. 1. mgr. 84. gr. laga nr. 90/1989, án þess að ÍG ehf. fengi aðgang að þeim. Með þessum athugasemdum en að öðru leyti með vísan til forsendna hins kærða úrskurðar var hann staðfestur.

Í ehf. krafðist þess að S yrði með beinni aðfarargerð gert að veita sér umráð útboðsgagna G hf. vegna útboðs í verkið „Sorphirða í Ölfusi 2014-2019“, en úrskurðarnefnd um upplýsingamál hafði áður komist að þeirri niðurstöðu að S bæri að afhenda Í ehf. gögnin. Í hinum kærða úrskurði var kröfu Í ehf. hafnað á þeim grundvelli að einkamál hefði þegar verið höfðað til ógildingar á úrskurði úrskurðarnefndar um upplýsingamál og að um sama sakarefnið væri að ræða í báðum málunum. Hæstiréttur taldi að ekki væri um sama sakarefni að ræða í málunum tveimur þar sem annars vegar væri deilt um lögmæti stjórnvaldsúrskurðar og hins vegar hvort fallast bæri á kröfu um afhendingu gagna á grundvelli hans, en það stæði ekki í vegi aðfarargerðar þótt dómsmál væri jafnframt rekið milli gerðarbeiðanda og gerðarþola um önnur atriði sem vörðuðu réttarsamband þeirra. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka efnislega afstöðu til kröfu Í ehf., að teknu tilliti til þeirra málsástæðna og lagaraka sem S hefði fært fram og vörðuðu form- og efnisannmarka stjórnvaldsúrskurðarins.

J kærði úrskurð héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu hans um ógildingu fjárnámsgerðar sýslumannsins í Reykjavík. Talið var að fjárnámsgerðin hafi ekki farið í bága við ákvæði laga nr. 90/1989. Var niðurstaða hins kærða úrskurðar staðfest.

Með dómi Hæstaréttar frá 20. desember 2007 var S dæmdur til að greiða B dráttarvexti af vangreiddum mánaðarlegum örorkulífeyri. Í dómsorðinu höfðu verið taldar upp þær greiðslur sem reikna bæri dráttarvexti af og gjalddagar þeirra, auk frádráttur sem kæmi til vegna staðgreiðslu verðbóta. Eftir dóminn gerði S upp við B í samræmi við útreikning Hæstaréttar samkvæmt forsendum dómsins. B taldi kröfu sína hins vegar ekki að fullu greidda og var að hans kröfu gert fjárnám í fasteign S vegna þessa, en aðfararbeiðni B var reist á dómsorði Hæstaréttar. Deildu aðilar nú á um lögmæti fjárnámsins og hvernig skýra bæri dómsorð Hæstaréttar. Í dómi Hæstaréttar sagði að í forsendum dómsins frá 20. desember 2007 hefði komið fram hvernig reikna skyldi dráttarvexti af skuld S fram til 1. júní 2004, þegar fram fór greiðsla sem varnaraðili taldi ljúka skuldinni. Kæmi þar fram að skuldin svo út reiknuð skyldi teljast hluti stofnkröfunnar, þar sem greiðsla þennan dag hefði fyrst gengið inn á ófyrnda dráttarvexti og ætti sú fjárhæð sem þá stæði eftir að bera dráttarvexti frá þeim tíma. Fyrir mistök hefði framhald dómsorðsins ekki verið í samræmi við þetta en um bersýnilega villu hefði verið að ræða þar sem forsendur dómsins væru skýrar um það hvaða hátt skyldi hafa á við útreikning á kröfunni. Með hliðsjón af 3. mgr. 116. gr. laga nr. 91/1991 gæti dómurinn ekki talist hafa veitt aðfararheimild fyrir hærri skuld en þeirri sem lýst væri með skýrum hætti í forsendum dómsins. Hefði S með greiðslu 7. janúar 2008 gert upp skuld sína við B í samræmi við útreikning samkvæmt forsendum. Var hinn kærði úrskurður um að fella úr gildi umrædda aðfarargerð því staðfestur.

Ekki var fallist á kröfu S um að bætur, sem hann fékk dæmdar vegna ólögmætrar uppsagnar á aksturssamningi, kæmu ekki til skipta við endurupptöku skipta á þrotabúi hans. Var talið að S hefði haft heimild til málsóknarinnar í eigin nafni, en til hagsbóta fyrir þrotabúið, samkvæmt 2. mgr., sbr. 1. mgr. 130. gr. laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl. en ekki var fallist á með S að skiptastjóri hefði, með yfirlýsingu um að þrotabúið myndi ekki koma frekar að umræddri málsókn, fyrirgert tilkalli þrotabúsins til hinnar dæmdu fjárhæðar. Þá var ekki talið að regla 2. ml. 1. mgr. 72. gr. laga nr. 21/1991 leiddi til þess að halda bæri umræddri greiðslu utan skipta, enda liðinn sá frestur sem mælt er fyrir um í 3. mgr. 45. gr. laga nr. 90/1989 um aðför.

Málið varðaði álagningarstofn fasteignaskatts og hélt J því fram, að skattlagningarheimild 3. gr. laga nr. 4/1995 um tekjustofna sveitarfélaga, eins og ákvæðið var á þeim tíma sem málið tók til, bryti gegn jafnræðisreglu 65. gr. stjórnarskrárinnar. Í dóminum segir að fasteignaskattur hafi upphaflega verið lagður á eigendur fasteigna til þess að standa straum af kostnaði sveitarfélags sem af fasteignum leiðir. Kostnaður sveitarfélags af eign lúti öðrum lögmálum en markaðsverð fasteigna og því þurfi kostnaður sveitarfélags af fasteign utan höfuðborgarsvæðisins ekki að vera minni en höfuðborgarinnar af sambærilegri fasteign. J hafi greitt fasteignaskatt af eigum sínum í samræmi við 3. gr. laga nr. 4/1995, svo sem aðrir fasteignareigendur í sama sveitarfélagi. Álagningarstofn fasteignaskatts hafi farið að lögum, sbr. 40. gr. stjórnarskrár, og var sá sami fyrir alla fasteignareigendur óháð legu eignar. Var því ekki fallist á að umdeild skattlagningarheimild hafi brotið gegn jafnræðisreglu stjórnarskrár og var M sýknaður.

Í málinu deildu FLE hf. og bæjarfélagið S um skyldu þess síðarnefnda til endurgreiðslu oftekins fasteignaskatts á árunum 1998, 1999 og 2000. Óumdeilt var að vegna mistaka hafði álagningarstofn vegna fasteignaskatts FLE verið ákvarðaður 36.8% of hár á tímabilinu 1989-2000. Byggði FLE hf. endurgreiðslukröfu sína á ákvæðum laga nr. 29/1995 um endurgreiðslu oftekinna skatta og gjalda. Í ljósi fyrningarákvæðis 4. gr. laganna laut krafa hans aðeins að fyrrgreindum þremur árum. Talið var að krafa um endurgreiðslu oftekinna skatta stofnist þegar ofgreiðsla á sér stað. Krafa þessi hafi því verið til þegar FLE hf. tók við öllum eignum, réttindum og skyldum FLE 1. október 2000 samkvæmt lögum nr. 76/2000, sbr. 13. gr. laganna. Töldust umrædd kröfuréttindi því hafa flust til FLE hf. og félagið því réttur aðili málsins. Var kröfu FLE hf. réttilega beint að S í samræmi við 1. gr. laga nr. 29/1995. Þar sem fasteignaskattur hafði verið ákvarðaður samkvæmt röngum álagningarstofni á árunum 1998, 1999 og 2000 bar S að endurgreiða FLE hf. hinn oftekna skatt með vöxtum í samræmi við ákvæði laga nr. 29/1995.

Laxveiðiá og vatn höfðu verið skilin frá aðliggjandi jörðum á meðan slíkt var enn heimilt og voru því metin sem sérstakar fasteignir. Deilt var um hvort rétt væri að miða álagningu fasteignaskatts við það álagningarhlutfall sem notað var m.a. við álagningu á erfðafestulöndum og jarðeignum sem ekki voru nýtt til annars en landbúnaðar, eða hvort beita ætti öðru og hærra hlutfalli. Með vísan til þess, að sambærilegar eignir væru almennt skattlagðar með þessu lægra hlutfalli, var fallist á með eigendum jarðanna að þeir skyldu einnig greiða fasteignaskatt, sem miðaður væri við það. Voru því kröfur þeirra um endurgreiðslu oftekins fasteignaskatts teknar til greina að því marki, sem þær voru ófyrndar.

Laxveiðiá og vatn höfðu verið skilin frá aðliggjandi jörðum á meðan slíkt var enn heimilt og voru því metin sem sérstakar fasteignir. Deilt var um hvort rétt væri að miða álagningu fasteignaskatts við það álagningarhlutfall sem notað var m.a. við álagningu á erfðafestulöndum og jarðeignum sem ekki voru nýtt til annars en landbúnaðar, eða hvort beita ætti öðru og hærra hlutfalli. Með vísan til þess, að sambærilegar eignir væru almennt skattlagðar með þessu lægra hlutfalli, var fallist á með eigendum jarðanna að þeir skyldu einnig greiða fasteignaskatt, sem miðaður væri við það. Voru því kröfur þeirra um endurgreiðslu oftekins fasteignaskatts teknar til greina.