Dómstólaleit

T og B höfðuðu mál gegn L hf. og kröfðust endurgreiðslu á vöxtum sem þau töldu sig hafa ofgreitt af tveimur verðtryggðum skuldabréfum með breytilegum vöxtum. Skuldabréfin höfðu þau upphaflega gefið út til LÍ hf. í júní 2006 og innt síðustu greiðslur af hendi í júní 2021. Í 2. tölulið skuldabréfanna var samhljóða skilmáli um breytingar á vöxtum. Byggðu T og B á því að hann hefði farið gegn 2. mgr. 6. gr. og 9. gr. þágildandi laga nr. 121/1994 um neytendalán og hann einnig verið ósanngjarn og ógildur samkvæmt 36. og 36. gr. c laga nr. 7/1936 um samningsgerð, umboð og ógilda löggerninga. Hæstiréttur féllst ekki á málsástæður L hf. um að T og B hefðu glatað rétti til hugsanlegrar endurgreiðslu á grundvelli traustfangsreglna um viðskiptabréf eða vegna tómlætis. Niðurstaða hins áfrýjaða dóms um að skilmálinn hefði ekki fullnægt ákvæðum laga nr. 121/1994 var staðfest enda yrði ekki séð hvernig sæmilega upplýstur og athugull neytandi hefði með fullnægjandi hætti getað ráðið af honum af hvaða tilefni bankinn hygðist breyta samningsvöxtum. Þá var skilmálinn talinn hafa verið til þess fallinn að raska til muna jafnvægi milli réttinda og skyldna samningsaðila T og B í óhag samkvæmt 36. gr. c laga nr. 7/1936 og því ógildur eftir 36. gr. sömu laga. Þar sem upphaflegt vaxtaákvæði bréfanna taldist þrátt fyrir þetta hafa verið gilt kom ekki til álita að T og B gætu byggt fjárkröfu á 1. mgr. 18. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu. Vísað var til þess að vegna ógildis skilmálans hefði L hf. ótvírætt verið óheimilt að byggja ákvarðanir um hækkun samningsvaxta af lánum T og B á honum. Á því tímabili sem kröfur T og B töldust ófyrndar höfðu vextir af lánunum hins vegar í öllum tilvikum verið lægri en þeir sem upphaflega hafði verið samið um. Hæstiréttur leit til þess að eitt meginefni lánasamninganna hefði verið að vextir skyldu vera breytilegir. Var talið að T og B hefðu því mátt hafa ákveðnar væntingar um að L hf. lækkaði samningsvexti samhliða almennri vaxtaþróun, þó þannig að þau hefðu ekki mátt vænta þess að breytingar á samningsvöxtum fylgdu tafarlaust eða nákvæmlega slíkri þróun. Með hliðsjón af málatilbúnaði aðila og gögnum málsins var ekki talið liggja fyrir að vegna hins ólögmæta og ógilda skilmála hefðu þau greitt hærri vexti en þeim bar á umræddu tímabili eða með öðrum hætti orðið fyrir tjóni af þessum sökum. Var því staðfest niðurstaða hins áfrýjaða dóms um sýknu L hf. af kröfum T og B.

H og S höfðuðu mál til heimtu ætlaðrar skuldar B við þau vegna greiðslna sem þau inntu af hendi á árunum 2006 til 2012 meðan deilt var um eignarhald tiltekinnar fasteignar. Með hliðsjón af tildrögum þess að H og S hefðu verið skráðir eigendur fasteignarinnar umrætt tímabil og að eignarhaldið hefði aðeins verið til málamynda var talið að miða bæri rof fyrningarfrests krafna þeirra við höfðun málsins árið 2014. Þá var talið að gagnkröfur B væru tækar til skuldajafnaðar, sbr. 1. mgr. 28. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, og að þær næmu hærri fjárhæð en ófyrnd krafa H og S. Var B því sýknuð af kröfu H og S.

O hf. krafði D ehf. um greiðslu skuldar vegna úttekta D ehf. hjá O hf. á tilteknu tímabili. D ehf. taldi sig hins vegar eiga skaðabótakröfu á hendur O hf. sem kæmi til skuldajafnaðar við kröfuna. Var krafa D ehf. á því reist að hann hefði beðið tjón í viðskiptum sínum við O hf. þar sem hann hefði þurft að greiða hærra verð en ella fyrir gasolíu og skipagasolíu frá árinu 1994 til 2001 vegna ólögmæts samráðs O hf. og annarra olíufélaga um verðlagningu á olíuvörum. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði meðal annars að D ehf. hefði engin gögn lagt fram í málinu sem sýndu að O hf. hefði haft samráð við önnur olíufélög um verðlagningu í viðskiptum sem gagngert vörðuðu D ehf. Hann hefði ekki heldur vísað til gagna sem sýndu með viðhlítandi hætti að O hf. hefði haft samráð um verðlagningu gasolíu og skipagasolíu til útgerðarmanna. Var ekki talið að D ehf. hefði fært fyrir því fullnægjandi rök að verðsamráð O hf. og annarra olíufélaga hefði náð til skipagasolíu og gasolíu og honum því ekki tekist að leiða að því sönnur að O hf. hefði með saknæmri og ólögmætri háttsemi bakað sér bótaskyldu gagnvart D ehf. Var skuldajafnaðarkröfu D ehf. því hafnað og félaginu gert að greiða O hf. viðskiptaskuld sína.

Ábúð. Endurgreiðslukrafa. Leigusamningur. Afnotaréttur. Tómlæti. Frávísun máls að hluta frá héraðsdómi. E var ábúandi á jörðinni S frá 1968 til vors 1996 þegar hann brá búi. P og H var þá byggð jörðin og var byggingarbréf gefið út 9. júní 1996, þar sem m.a. voru talin upp þau útihús, sem fylgdu í leigumálanum, auk jarðarinnar sjálfrar, ræktunar og íbúðar­húss. Fjós og byggingar tengdar því, áhöfn og vélakostur var hins vegar eign E. Ágreiningslaust var að málsaðilar höfðu ræðst við í því skyni að semja um þessar eignir E en ekki enn náð saman um verð þegar P og H tóku við jörðinni. Samningar náðust síðar um nautgripi og hluta sauðfjár E en ágreiningur um verð og greiðslukjör leiddi til þess að ekki varð af frekari samningum þeirra í milli. Með dómi héraðsdóms 31. maí 2000 voru P og H sýknuð af kröfu E um greiðslu fyrir mannvirki á jörðinni þar eð E þótti ekki hafa sannað að samkomulag hefði tekist um kaup á þeim fyrir tiltekið verð. Krafa E um leigu fyrir vélar var hins vegar tekin til greina. Þessum dómi var ekki áfrýjað. Að honum gengnum höfðuðu P og H mál gegn E og kröfðust annars vegar endurgreiðslu 981.000 kr. sem þau hefðu ofgreitt í viðskiptunum og hins vegar greiðslu reikninga vegna hagabeitar hrossa og sauðfjár E á árinu 1996. Á fyrri kröfu þeirra var fallist þar sem fyrirhuguð samningsgerð hafði farið út um þúfur að þessu leyti, en talið var að P og H hefðu samþykkt í verki að E þyrfti ekki að greiða sérstaklega fyrir umrædd beitarafnot og var E því sýknaður af þeim kröfulið. Gagnkrafa E um leigugreiðslur fyrir afnot af eignum hans var ekki talin niður fallin fyrir tómlæti. Þótt talið væri að fallast mætti á með E að hann ætti kröfu um greiðslu fyrir afnot eignanna varð ekki hjá því komist að vísa henni frá héraðsdómi vegna vanreifunar.