Dómstólaleit

S, sem var skipstjóri á bátnum Suðurey og Í, útgerð skipsins, voru ákærð fyrir að stunda togveiðar með ólögmætum veiðarfærum. Í málinu báru S og Í fyrir sig að búið væri að fella úr gildi reglugerð þá sem bannaði veiðarnar og því bæri samkvæmt 2. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 að sýkna þá. Í niðurstöðu Hæstaréttar var vísað til þess að ekki hefði verið hróflað við refsinæmi þess brots sem S og Í hefðu verið gefið að sök og hefði falist í því að stunda fiskveiðar með ólögmætum veiðarfærum. Í því tilliti gilti einu þótt reglugerð, sem mælt hefði fyrir um veiðarfærin hefði verið felld úr gildi í tilefni af könnun á fiskigengd á svæðinu sem fram hefði farið eftir umrædda veiðiferð. Yrði að dæma eftir þeim reglum sem í gildi hefðu verið á þeim tíma sem skipið hefði verið að veiðum. Voru S og Í því sakfelld fyrir brotið og dæmd til greiðslu sektar í Landhelgissjóð Íslands.

X var ákærður fyrir brot gegn lögum nr. 57/1996 um umgengni við nytjastofna sjávar og reglugerð nr. 224/2006 um vigtun og skráningu sjávarafla. X var sýknaður af broti gegn ákvæðum 1. mgr. 6. gr. og 10. gr. laga nr. 57/1996 svo og ákvæðum reglugerðar 224/2006 sem fjölluðu um skyldu ökumanns, sem flytur óveginn afla, til að aka rakleiðis frá skipshlið að hafnarvog. Þá var X einnig sýknaður af broti er laut að því að aka bifreið með afla án þess að hafa vigtarnótu meðferðis en slíkt var óheimilt samkvæmt 3. gr. reglugerðar nr. 224/2006. Í dómi Hæstaréttar kom fram að umrætt reglugerðarákvæði skorti viðhlítandi lagastoð.

Á var ákærður fyrir brot gegn lögum um umgengni um nytjastofna sjávar fyrir að hafa, eftir löndun úr skipinu Þ, ekið bifreið sinni með allan uppskipaðan afla úr skipinu frá skipshlið og fram hjá hafnarvigt, án þess að láta vigta aflann. Talið var sannað að umræddur afli hefði samkvæmt framburði vitna ekki verið minni en 350 kg. Þá var ekki fallist á það með Á að það gæti helgast af langri venju að taka þetta aflamagn fram hjá vigt til að færa starfsfólki í landi. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu og sektarákvörðun staðfest.

B, sem var skipstjóri á bátnum K, var ákærður fyrir línuveiðar á friðuðu svæði sem lokað var fyrir línu- og togveiðum. Í málinu bar B fyrir sig að refsiákvæði 2. töluliðar 2. gr. reglugerðar nr. 809/2002 um friðunarsvæði við Ísland uppfyllti ekki kröfur um skýrleika og gæti því ekki talist fullnægjandi refsiheimild. B bar því einnig við að hann hefði verið í góðri trú við umræddar veiðar þar sem hann hefði farið eftir upplýsingum heimamanna sem vanir voru veiðum á svæðinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar var talið að refsiheimild 2. töluliðar 2. gr. reglugerðar nr. 809/2002 og 5. gr. laga nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands væri skýr og ótvíræð. Ennfremur sagði að B sem var með skipstjórnarréttindi hefði mátt vera kunnugt um hvaða lög og reglugerðir giltu um veiðar á hinu friðaða veiðisvæði, en þess yrði að krefjast af skipstjórnarmönnum að þeir þekktu lög og reglugerðir sem snúa að veiðum og sérstaklega snerta atvinnu þeirra. Var B dæmdur til greiðslu 400.000 króna sektar í Landhelgissjóð Íslands.

S, sem var skipstjóri á bátnum K, var ákærður fyrir línuveiðar á friðuðu svæði sem lokað var fyrir línu- og togveiðum. Í málinu bar S fyrir sig að refsiákvæði 2. töluliðar 2. gr. reglugerðar nr. 809/2002 um friðunarsvæði við Ísland uppfyllti ekki kröfur um skýrleika og gæti því ekki talist fullnægjandi refsiheimild. S bar því einnig við að hann hefði verið í góðri trú við umræddar veiðar þar sem hann hefði farið eftir upplýsingum heimamanna sem vanir voru veiðum á svæðinu. Í niðurstöðu Hæstaréttar var talið að refsiheimild 2. töluliðar 2. gr. reglugerðar nr. 809/2002 og 5. gr. laga nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands væri skýr og ótvíræð. Ennfremur sagði að S sem var með skipstjórnarréttindi og gerði bátinn út í atvinnuskyni hefði mátt vera kunnugt um hvaða lög og reglugerðir giltu um veiðar á hinu friðaða veiðisvæði, en þess yrði að krefjast af skipstjórnarmönnum að þeir þekktu lög og reglugerðir sem snúa að veiðum og sérstaklega snerta atvinnu þeirra. Var S dæmdur til greiðslu 400.000 króna sektar í Landhelgissjóð.

G og P voru sakfelldir fyrir brot gegn lögum nr. 57/1996 um umgengni um nytjastofna sjávar og nánar tilgreindum stjórnvaldsfyrirmælum. Í ákæru var þess krafist að G og P yrði gerð refsing samkvæmt 23. gr. laganna, eins og henni hafði verið breytt með 225. gr. laga nr. 82/1998. Samkvæmt ákvæðinu, sem þannig var vísað til, vörðuðu þau brot sem ákært var fyrir sektum, en fangelsi allt að sex árum ef brot var stórfellt eða ítrekað. Var jafnframt kveðið á um að sekt skyldi minnst vera 400.000 krónur og mest 4.000.000 krónur nema brot væri ítrekað. Með 1. gr. laga nr. 22/2005, sem tóku gildi eftir að brot G og P voru framin en áður en dómur gekk í héraði, var ákvæðinu breytt á þann hátt að fyrirmæli um 400.000 króna lágmarkssekt gilti því aðeins að brot væri ítrekað. Í dómi Hæstaréttar var tekið fram að þessu ákvæði með áorðnum breytingum, sem hvorki hefði verið vísað til í ákæru né héraðsdómi, yrði að beita við ákvörðun refsingar á hendur G og P. Að virtu þessu en jafnframt þeirri aðferð, sem beitt var við brotin, þótti hæfilegt að dæma hvorn um sig til greiðslu 300.000 króna sektar.

G var ákærður fyrir fiskveiðibrot með því að hafa, sem skipstjóri á tilteknu skipi, haldið því til botnvörpu- og netaveiða í 19 veiðiferðir frá 3. september 2001 til 27. mars 2002 án lögboðinna aflaheimilda. Talið var að G hefði ekki getað dulist að ekki væru fyrir hendi aflaheimildir, sem líklegt væri að myndu duga fyrir aflanum í umræddum veiðiferðum. Á því bæri hann refsiábyrgð samkvæmt 2. mgr. 3. gr. laga nr. 57/1996 um umgengni um nytjastofna sjávar, sbr. 23. gr. sömu laga. Með þessari háttsemi var einnig talið að hann hefði gerst brotlegur við tiltekin ákvæði laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða og laga nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Refsing hans var ákveðin skilorðsbundið fangelsi í einn mánuð og 800.000 kr. sekt í ríkissjóð.

B var sakfelldur fyrir fiskveiðibrot, með því að hafa veitt grásleppu á óskráðum báti sínum í fiskveiðilandhelgi Íslands, án almenns leyfis til veiða í atvinnuskyni og leyfis til grásleppuveiða. Bar B fyrir sig að hafa róið í netlögum jarðarinnar B, en til þess hafi hann haft leyfi landeigenda. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að löggjafanum væri heimilt að vernda nytjastofna í fiskveiðilandhelginni og stuðla að hagkvæmri nýtingu þeirra, með því að banna landeigendum veiðar úr þeim innan netlaga sem utan nema með sérstöku leyfi. Var B gert að greiða 400.000 króna sekt í ríkissjóð og sæta upptöku á jafnvirði þeirra grásleppuhrogna sem hann hafði selt.

A, framkvæmdastjóri útgerðarfélagsins B ehf., og M skipstjóri voru dæmdir fyrir brot gegn lögum um umgengni um nytjastofna sjávar, lögum um stjórn fiskveiða og lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, með því að hafa haldið nánar tilteknum skipum til veiða án lögboðinna aflaheimilda. Báru þeir ábyrgð á að nægar aflaheimildir væru fyrir hendi vegna þess fiskafla sem veiddur var í umræddum veiðiferðum. Þá var A jafnframt dæmdur fyrir umboðssvik og brot gegn lögum um virðisaukaskatt og lögum um staðgreiðslu opinberra gjalda. Var refsing A ákveðin þriggja mánaða fangelsi og 18.000.000 kr. sekt í ríkissjóð, en refsing M tveggja mánaða skilorðsbundið fangelsi og 800.000 kr. sekt í ríkissjóð. Á hinn bóginn var kröfu um upptöku andvirðis hins ólögmæta afla á hendur A og M hafnað. Hvorugur þeirra átti hinn ólögmæta afla og ekkert lá fyrir um það hvort einhver ágóði kom í þeirra hlut, og ef svo var hve mikill. Þar sem ekki naut við skýrrar lagaheimildar til upptöku þegar svo stóð á varð kröfu um upptöku andvirðis hins ólögmæta afla ekki beint að A og M persónulega.

H var ákærður fyrir fiskveiðibrot með því að hafa veitt innan svæðis þar sem allar línuveiðar voru bannaðar. Nægilega þótti sannað, að veiðarfæri þau sem H notaði í umræddri veiðiferð, svokölluð haukalóð, er lína í skilningi reglugerðar nr. 230/2003, sem leggur bann við línuveiðum á því svæði sem um ræddi. Þar sem veiðar með haukalóð höfðu ekki með formlegum hætti verið heimilaðar á því svæði sem reglugerðin tók til, hafði H með háttsemi sinni brotið gegn 1. gr., sbr. 2. gr. reglugerðarinnar og 9. gr. laga nr. 79/1997, um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands. Bar H sem skipstjóri bátsins refsiábyrgð samkvæmt 15. gr. laga nr. 79/1997. Refsing hans var ákveðin 600.000 króna sekt í ríkissjóð, auk þess upptækt var gert verðmæti veiðarfæra sem H hafði lagt í hið friðaða hólf og þess afla sem á þau hafði fengist.

K var sakfelldur fyrir brot gegn 9., sbr. 23. gr., laga nr. 57, 1996 um umgengni um nytjastofna sjávar með því að hafa vanrækt þá skyldu sína að halda afla aðgreindum og láta vigta hverja tegund sérstaklega. Þótti refsing K hæfilega ákveðin 450.000 króna sekt til ríkissjóðs.

J og Á voru sakfelldir fyrir brot gegn 9., sbr. 23. gr., laga nr. 57, 1996 um umgengni um nytjastofna sjávar, en brot þeirra leiddu til þess að 2.180 kíló af þorski voru við löndun vigtuð sem hlýri. Að virtu umfangi brotanna og atvikum að öðru leyti voru J og Á hvor um sig dæmdir til að greiða í ríkissjóð 800.000 krónur í sekt.

EH, ES og F ehf. voru ákærð fyrir brot gegn lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, lögum um umgengni við nytjastofna sjávar, lögum um stjórn fiskveiða. Í dómi héraðsdóms sem Hæstiréttur staðfesti með vísan til forsendna var um stjórnskipulegt gildi ákvæða laga nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða vísað til dóms Hæstaréttar í máli nr. 12/2000 frá 6. apríl 2000, sem birtur er í dómasafni þess árs á bls. 1534. Voru ákærðu dæmd hvert um sig til að greiða 1.000.000 kr. sekt til ríkissjóðs. Þá var gert upptækt jafnvirði afla og veiðarfæra að fjárhæð 1.908.152 kr.

L var gefið að sök að hafa veitt 600 tonn af loðnu í íslenskri lögsögu norðvestur af Horni, en ranglega gefið upp að aflinn hafi fengist í grænlenskri lögsögu, sem skipið hafi aldrei farið inn í á umræddu tímabili nema samkvæmt handfærðum og breyttum skráningum í afladagbók. Fóru tilkynningar L um ferðir skipsins út úr og inn í íslenska lögsögu í bága við upplýsingar um staðsetningu skipsins sem bárust Landhelgisgæslu Íslands um sjálfvirkt fjareftirlitskerfi. L undi sakfellingu samkvæmt héraðsdómi en krafðist þess fyrir Hæstarétti að refsing hans yrði lækkuð þar sem brot hans hafi verið framið af gáleysi en ekki ásetningi. Sú viðbára þótti haldlaus og ljóst af málsgögnum að um skýlaust ásetningsbrot væri að ræða. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu L staðfest með vísan til forsendna hans, svo og um fjárhæð sektar. Þá var kröfum L sem lutu að upptöku á andvirði afla hafnað. Þóttu lögskýringargögn með lögum nr. 22/1998 eða öðrum lögum, sem heimila upptöku sjávarafla vegna fiskveiðibrota, ekki benda til að stefnt hafi verið að því að sérregla skyldi gilda um fjölda matsmanna á þessu sviði, þannig að þeir væru ætíð tveir eða fleiri óháð umfangi viðfangsefnis þeirra hverju sinni, líkt og L hafði haldið fram.

Skipstjórinn K var ákærður fyrir fiskveiðibrot með því að hafa lagt úr höfn til fiskveiða á fiskiskipi, sem hafði leyfi til veiða með dagatakmörkunum, án þess að tilkynna Fiskistofu um upphaf veiðiferðar sinnar. K bar því við að honum hefði verið ómögulegt að tilkynna Fiskistofu um upphaf veiðiferðarinnar þar sem ekki hefði verið unnt að ná símsambandi á þeim stað þar sem hann lagði úr höfn. Hæstiréttur taldi að K hefði borið að sjá svo um að honum væri fært að tilkynna um upphaf veiðiferðar sinnar er hann lét úr höfn í umrætt sinn. Það væri því á ábyrgð K að ásetja sér að halda úr höfn án þess að fullnægja skýlausri skyldu sinni. Var K gert að greiða 400.000 króna sekt í ríkissjóð en sæta ella fangelsi í 45 daga.

Skipstjórinn S var sakfelldur fyrir fiskveiðibrot með því að hafa ekki sinnt þeirri skyldu sinni að tryggja að allur afli yrði vigtaður á hafnarvog þegar í kjölfar löndunar. S var jafnframt sakfelldur fyrir að hafa ekki fært upplýsingar um afla skipsins réttilega í afladagbók og fyrir að hafa fullunnið hluta aflans um borð án þess að hafa til þess leyfi sjávarútvegsráðuneytisins. Var hann dæmdur til að greiða 800.000 krónur í sekt.

B var ákærður fyrir brot gegn lögum nr. 57/1996 um umgengni um nytjastofna sjávar, lögum nr. 38/1990 um stjórn fiskveiða og lögum nr. 79/1997 um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands með því að hafa sem skipstjóri fiskiskipsins V haldið til botnvörpuveiða án nokkurra aflaheimilda til veiðanna. S var gefin að sök hlutdeild í broti B með því að hafa sem forráðamaður einkahlutafélagsins H, sem gerði V út, hvatt til og stuðlað að því að skipinu var haldið til veiðanna án aflaheimilda, en einnig var S ákærður fyrir brot gegn lögum nr. 57/1996 með því að hafa ekki látið vigta tiltekinn afla annars skips í eigu H. B og S viðurkenndu þann hluta ákærunnar, sem laut að veiðum án aflaheimilda, en kröfðust sýknu á þeim grundvelli, að tiltekin atriði laga nr. 38/1990 brytu í bága við stjórnarskrána. Ekki var á það fallist að með 1. mgr. 3. gr. laga nr. 38/1990 væri ráðherra falið svo óheft ákvörðunarvald um takmarkanir á heildarafla að bryti gegn áskilnaði 1. mgr. 75. gr. stjórnarskrárinnar um að atvinnufrelsinu yrði aðeins settar skorður með lögum. Almannahagsmunir krefðust þess að frelsi manna til að stunda fiskveiðar væru settar skorður og stæði ákvæðið því ekki í vegi að í lögum væri mælt fyrir um takmarkanir á leyfilegum heildarafla úr einstökum fiskstofnum eftir því, sem nauðsyn bæri til. Þegar lög nr. 38/1990 voru virt í heild þótti verða að leggja til grundvallar, að við setningu þeirra hefði löggjafinn metið það svo, að það fyrirkomulag við fiskveiðistjórn að úthluta einstökum mönnum eða félögum ákveðinni varanlegri og framseljanlegri hlutdeild í heildaraflanum væri fallið til að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu nytjastofnanna, sameign íslensku þjóðarinnar, og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu, sbr. 1. gr. laganna. Þau sjónarmið, að miða úthlutun aflaheimilda við veiðireynslu á ákveðnum tímabilum og deila takmörkuðum heildarafla milli skipa, sem þá stunduðu veiðar, þóttu ekki hafa verið ómálefnaleg eða leiða til mismununar í andstöðu við grunnreglu stjórnarskrárinnar um jafnræði. Sú skipan laga nr. 38/1990 að aflaheimildir væru varanlegar og framseljanlegar þótti meðal annars styðjast við þau rök, að sú hagkvæmni, sem af því hlytist leiddi til arðbærrar nýtingar fiskstofna fyrir þjóðarbúið í samræmi við markmið 1. gr. laganna. Þá væru aflaheimildir aðeins varanlegar í þeim skilningi að þær yrðu hvorki felldar niður né þeim breytt nema með lögum og gæti Alþingi kveðið nánar á um réttinn til fiskveiða, bundið hann skilyrðum eða innheimt fyrir hann frekara fégjald en nú væri gert. Að öllu virtu þótti mat löggjafans reist á málefnalegum forsendum og voru ekki talin efni til þess, að því yrði haggað af dómstólum. Var úthlutun aflaheimilda eftir 7. gr. laga nr. 38/1990 talin fullnægja jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar og þeim sjónarmiðum um jafnræði, sem gæta þyrfti við takmörkun atvinnufrelsis og var því ekki fallist á varnir B og S vegna þess hluta ákærunnar, sem laut að veiðum án aflaheimilda. Voru þeir sakfelldir fyrir brot gegn lögum nr. 57/1996, lögum nr. 38/1990 og lögum nr. 79/1997 auk þess, sem fallist var á þá niðurstöðu héraðsdóms, að S hefði einnig gerst sekur um brot gegn fyrstnefndu lögunum með því að láta ekki vigta afla, eins og honum var gefið að sök í síðari hluta ákærunnar. Voru B og S og einkahlutafélagið H dæmd til greiðslu sektar, en bæði brotin þóttu hafa verið til þess fallin að vera félaginu til fjárhagslegs ávinnings. Þá var jafnvirði þess afla, sem landað hafði verið úr skipinu V eftir umrædda veiðiferð þess, gert upptækt.

Fiskiskipið F var staðið að línuveiðum inni í hólfi, sem lokað var fyrir línuveiðum samkvæmt reglugerð. Leitt var í ljós að V, skipstjóri F, hafði gefið fyrirmæli um að leggja línuna á þessum stað, þar sem hann hafði fengið í hendur kort af svæðinu, sem hann taldi að sýndi réttar útlínur hólfsins, en reyndist ekki gera það. Var V dæmdur til lágmarkssektar, sem kveðið var á um í lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands, auk þess sem verðmæti afla og veiðarfæra voru gerð upptæk. Ekki var talið að máli skipti hvort reglugerð, sem bannaði veiðar í hólfinu, hefði haft lagastoð þegar hún var sett, þar sem hún fengi nú stoð af fyrrnefndum lögum.

G var ákærður fyrir fiskveiðibrot með því að hafa veitt um það bil eitt tonn af fiski í fimm sjóróðrum án þess að hafa leyfi til annarra veiða en þá almennu heimild til tómstundaveiða sem er að finna í lögum um stjórn fiskveiða. Hann hafði tveimur árum fyrr afsalað almennu veiðileyfi og aflaheimildum vegna vélbáts síns gegn úreldingarstyrk úr Þróunarsjóði sjávarútvegsins. Var G sakfelldur fyrir brot gegn umræddum lögum og honum gerð sektarrefsing. Ekki var jafnframt refsað fyrir brot gegn lögum um veiðar í fiskveiðilandhelgi Íslands.

T og E voru ákærðir fyrir brot gegn lögum um umgengni um nytjastofna sjávar fyrir að hafa ekki látið vigta við löndun 227 kg af humri sem þeir höfðu veitt, en þeir töldu þess ekki þörf þar sem um verðlausan úrgangsfisk væri að ræða. Talið var sannað að þeir hefðu brotið gegn ákvæðum laganna, en samkvæmt þeim sé skylt að láta vigta allan afla sem landað er, óháð verðmæti hans. Var niðurstaða héraðsdóms um sakfellingu staðfest.