Dómstólaleit

Kærður var úrskurður Landsréttar í máli E ehf. og H ehf. gegn Í hf., sem risið hafði við úthlutun á söluverði fasteignar við nauðungarsölu. Laut ágreiningur aðila að kröfu sem Í hf. hafði lýst við nauðungarsöluna og var að rekja til láns sem tiltekinn sparisjóður hafði veitt H ehf. á grundvelli fjármögnunarsamnings, gegn veðrétti í fasteigninni á grundvelli 36 tryggingarbréfa. Samningnum hafði sparisjóðurinn síðar rift og hafði H ehf. fengið skaðabótaskyldu hans vegna riftunarinnar viðurkennda með dómi. Taldi H ehf. sig því eiga kröfu til skuldajafnaðar við kröfu Í hf., sem tekið hafði við réttindum sparisjóðsins vegna lánsins. Á milli Í hf. og H ehf. var rekið annað mál þar sem Í hf. krafði H ehf. um greiðslu samkvæmt lánssamningnum, en því máli hafði verið frestað þar til niðurstaða í þriðja málinu, um skaðabótakröfu H ehf. við slit sparisjóðsins, lægi fyrir. E ehf. og H ehf. kröfðust þess annars vegar að sýslumanni yrði gert að fresta ákvörðun um úthlutun af söluverði fasteignarinnar til Í hf. þar til niðurstaða í ágreiningsmálinu lægi fyrir og hins vegar að frumvarpi sýslumanns yrði breytt þannig að hafnað yrði tilteknum hlutum af kröfu Í hf. Hæstiréttur hafnaði kröfum E ehf. og H ehf. um frestun á ákvörðun um úthlutun og taldi að leysa bæri úr því hvaða fjárhæð Í hf. ætti að fá úthlutað af söluverði fasteignarinnar ef niðurstaða dómsmáls H ehf. gegn sparisjóðinum yrði sú að krafa Í hf. væri að engu leyti fallin niður fyrir skuldajöfnuð. Annars vegar væri óumdeilt að þar væri um að ræða höfuðstól kröfunnar en hins vegar væri deilt um hvort kröfur Í hf. um vexti og dráttarvexti nytu veðréttar með höfuðstólnum. Rakti Hæstiréttur í kjölfarið ákvæði 4. og 5. gr. laga nr. 75/1997 um samningsveð og þau lögskýringargögn sem stóðu þeim að baki. Taldi rétturinn að samkvæmt þeim yrði að leggja til grundvallar að í lögum nr. 75/1997 væri gengið út frá þeirri meginreglu að tilgreind hámarksfjárhæð í tryggingarbréfi skírskotaði til höfuðstóls veðtryggðar kröfu. Ef sú krafa bæri vexti samkvæmt samningi eða lögum fram til gjalddaga höfuðstólsins, næði veðtryggingin einnig til vaxtanna þótt þess væri ekki getið í bréfinu og samanlögð fjárhæð þeirra og höfuðstólsins færi fram úr hámarksfjárhæðinni. Sama máli gegndi um dráttarvexti af heildarskuldinni eftir gjalddaga hennar, en um bæði vexti og dráttarvexti gilti þó sú takmörkun samkvæmt b. lið 5. gr. laganna að þeir nytu aðeins veðtryggingar með höfuðstól kröfunnar að því leyti, sem þeir hefðu fallið í gjalddaga á síðasta árinu áður en krafa um nauðungarsölu á veðinu væri sett fram. Þó girtu ákvæði laga nr. 75/1997 ekki fyrir að ákveða mætti í tryggingarbréfi að hámarksfjárhæð, sem þar væri tilgreind, sneri að heildarfjárhæðinni sem ætlast væri til að veðtrygging tæki til að meðtöldum vöxtum og kostnaði, og þá eftir atvikum án tillits til takmarkana b. liðar 5. gr. laganna. Með því að vikið yrði í slíku tilviki frá meginreglu laganna yrði á hinn bóginn að áskilja að ákvörðun um þetta kæmi skýrlega fram í texta tryggingarbréfs eða yrði ótvírætt leidd af skýringu þess. Að þessu virtu og með vísan til orðalags tryggingarbréfanna, taldi Hæstiréttur að skýra yrði ákvæði þeirra svo að hámarksfjárhæð þeirra hefði einungis lotið að höfuðstól þeirra skulda sem veðréttindi ættu að ná til, svo og til samningsbundinna vaxta, dráttarvaxta og innheimtukostnaðar sem aukakrafna samkvæmt b. lið 5. gr. laga nr. 75/1997. Gæti krafa Í hf. um vexti því ekki talist hluti af aðalkröfu hans samhliða höfuðstól skuldar H ehf. enda yrði að miða við að krafa um nauðungarsölu á eigninni hefði komið fram meira en ári eftir gjalddaga vaxtanna og gætu þeir því ekki notið veðtryggingar með höfuðstólnum. Ætti það sama við um dráttarvexti af vöxtunum. Hins vegar yrði að miða við að dráttarvextir af höfuðstólnum nytu veðtryggingar að því leyti sem þeir hefðu fallið til á tilteknu tímabili sem Í hf. hafði miðað kröfugerð sína við. Var fjárhæð úthlutunar til Í hf. lækkuð í samræmi við þetta og kveðið á um varðveislu hennar á sérgreindum reikningi þar til ákveðið yrði í öðru dómsmáli hvort krafa Í hf. til hennar væri að hluta eða öllu leyti fallin niður.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli G ehf. á hendur G og B var vísað frá dómi. Krafðist G ehf. skaðabóta úr hendi G og B, sem næmu heildarfjárhæð kröfu sem G ehf. hafði áður lýst í þrotabú GH ehf., á þeim grunni að framferði G og B við stjórn GH ehf. hefði orðið til þess að G ehf. hefði farið á mis við greiðslu umræddrar kröfu. Í dómi Hæstaréttar kom fram að samkvæmt gögnum málsins virtist sem þrotabú GH ehf. hefði haft nokkurn árangur af málum sem það hefði höfðað til riftunar á ráðstöfunum félagsins en um horfur á greiðslu upp í lýstar kröfur á hendur því lægi á hinn bóginn ekkert frekar fyrir. Þótt G ehf. kynni af þeim sökum að geta vænst einhverrar greiðslu upp í lýsta kröfu sína gæti það ekki leitt til þess að hann skorti lögvarða hagsmuni af því að leita annarra leiða til að fá kröfu sinni fullnægt. Óvissa um hugsanlega úthlutun upp í kröfu G ehf. og þar með umfang þeirrar kröfu, sem hann beindi að G og B, varðaði efnishlið málsins og gæti af þeim sökum ekki orðið til þess að því yrði vísað frá héraðsdómi. Samkvæmt því var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli H ehf. á hendur Hb ehf. var vísað frá dómi. Málið var höfðað af D hf. 10. febrúar 2013 sem framseldi síðar H ehf. allar kröfur á hendur Hb ehf. Hb ehf. hafði 24. júní 2013 höfðað mál á hendur D hf. þar sem þess var krafist að viðurkennt yrði að fjölmyntalán samkvæmt samningi aðila væri lánasamningur í íslenskum krónum bundinn ólögmætri gengistryggingu. Kröfu Hb ehf. var hafnað með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur og hafði honum verið áfrýjað til Hæstaréttar. Í dómi Hæstaréttar sagði m.a. að samkvæmt 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála yrði ekki eftir þingfestingu máls krafist dóms um kröfur, sem þar væru gerðar, í öðru máli, en væri svo gert skyldi síðara málinu vísað frá dómi. Krafa H ehf. í málinu væri ekki sú sama og krafa sem Hb ehf. gerði á hendur D hf. í áðurgreindu máli. Fyrrgreint ákvæði gæti því ekki átt við um málið og breytti þar engu þótt Hb ehf. hafi í máli því er hann höfðaði á hendur D hf. reist kröfu sína á þeirri málsástæðu að umþrætt skuld hafi verið bundin ólögmætri gengistryggingu. Var hinn kærði úrskurður felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður þar sem vísað var frá dómi máli L hf. á hendur annars vegar tveimur fyrrum bankastjórum, fjórum fyrrum bankaráðsmönnum og fyrrverandi forstöðumanni fjárstýringar bankans L hf. og hins vegar vátryggingarfélögum vegna ábyrgðartryggingar þeirra. Var málatilbúnaður L hf. reistur á því að áðurgreindir stjórnendur bankans hefðu bakað sér bótaskyldu með því að gefa fyrirmæli um eða samþykkja, með berum orðum eða þegjandi samþykki, greiðslur sem inntar hefðu verið af hendi af L hf. dagana 6. og 7. október 2008. Bar L hf. því við að þessi háttsemi ætti að leiða til skyldu allra áðurgreindra aðila ýmist til greiðslu skaðabóta eða vátryggingabóta. Fyrir Hæstarétti höfðu þrír þeirra, K, A og Þ, uppi frávísunarkröfur á grundvelli fjölþættra röksemda. Í dómi Hæstaréttar var meðal annars vísað til þess að við þingfestingu málsins hafði L hf. lagt fram skjöl um þær greiðslur sem um ræddi í málinu auk fjölmargra skjala sem væri ætlað að sanna að þær hafi bakað honum það tjón sem hann krefðist bóta fyrir í málinu. Talið var að ekki væri unnt að gera þá kröfu til L hf. að hann brygðist þegar í stefnu við hugsanlega vörnum stefndu, enda væri því ekkert til fyrirstöðu eftir lögum nr. 91/1991 um meðferð einkamála að L hf. gerði það með öflun frekari sönnunargagna undir rekstri málsins, þ. á m. með því að neyta úrræða IX. kafla laganna um öflun matsgerða sérfróðra manna. Þá var hvorki talið að efni væru til að vísa málinu frá héraðsdómi á þeirri forsendu að ætluð bótaskylda væri ekki enn til orðin, sbr. 1. mgr. 26. gr. laga nr. 91/1991, né heldur að 4. mgr. 94. gr. sömu laga stæði málshöfðun í vegi. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli L hf. á hendur breska félaginu J var vísað frá dómi, með vísan til þess að kröfugerð L hf. uppfyllti ekki áskilnað d. liðar 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála. Helstu málsatvik voru þau að sparisjóðurinn S, sem síðar var tekinn yfir af L hf., og J gerðu með sér lánssamning í apríl 2006 um fjárhæð er nam að hámarki tiltekinni fjárhæð, sem beitt var í framkvæmd milli aðila með svokallaðri lánalínu, sem J gat að nánar tilteknum skilyrðum uppfylltum gengið á fram til aprílmánaðar 2007. Til tryggingar láninu voru lánveitanda veðsett hlutabréf, auk þess sem JÓ tókst á hendur sjálfskuldarábyrgð fyrir skuldbindingum J við S. J endurgreiddi ekki lánið á gjalddaga þess í apríl 2007 og L hf. höfðaði mál þetta gegn J til heimtu skuldar samkvæmt lánssamningnum. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að óumdeilt sé að L hf. hafi handveðsett hlutabréf til tryggingar greiðslu skuldarinnar sem málið sé rekið um. Yrði skuldin greidd án þess að L hf. leitaði fullnustu í hlutabréfum féllu veðréttindi hans niður og væri þá sjálfgefið að J ætti rétt á að fá þau afhent. L hf. hefði ekki borið skyldu til að bjóða fram í stefnu skil á hlutabréfunum gegn greiðslu skuldarinnar, svo sem J héldi fram. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli R á hendur L hf. var vísað frá dómi, með vísan til þess að ágreiningsmál milli R og LÍ hf. um sama efni hefði verið þingfest áður en mál þetta var höfðað. Málsatvik voru þau að L hf. og móðurfélag hans, bankinn LÍ hf., gerðu í október 2003 með sér samning um útvistun verkefna L hf. til bankans, þar sem L hf. fól bankanum það lögboðna hlutverk sitt að sjá um sölu og innlausn hlutdeildarskírteina í þeim sjóðum sem L hf. rak. Í júnímánuði 2008 gerðu R og LÍ hf. með sér samning um eignastýringu. Við uppgjör á hluta verðbréfaeignar R í sjóðum LÍ hf. fékk R greiddan hluta inneignar sinnar úr L hf. Við slit LÍ hf. lýsti R kröfu sem nam mismuni þeirrar greiðslu og markaðsverði verðbréfaeignar hans á tilteknum degi og var ágreiningi þar um beint til héraðsdóms lögum samkvæmt. Í dómi Hæstaréttar segir meðal annars að í hinu eldra ágreiningsmáli, sem rekið væri eftir ákvæðum laga nr. 21/1991 um gjaldþrotaskipti o.fl., væri LÍ hf. til varnar. Á hinn bóginn væri L hf., sjálfstæð lögpersóna, stefndi í því máli sem hér væri til meðferðar. Í máli R gegn LÍ hf. væri gerð krafa um hlutdeild í eignum þrotabús bankans eftir því sem þær kæmu til uppgjörs á lýstum kröfum í búið. Þar sem hvorki væri um að ræða sömu aðila né kröfur í málunum tveimur, sbr. 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála, væri niðurstaða í máli R gegn LÍ hf. ekki bindandi fyrir aðila þessa máls samkvæmt 2. mgr. 116. gr. sömu laga, sbr. 2. mgr. 178. gr. laga nr. 21/1991. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli Á ehf. gegn V hf. var vísað frá dómi. Talið var ljóst að Á ehf. reisti aðild sína í málinu á því að hann væri eigandi þeirra veða sem krafa um nauðungarsölu beindist að, enda þó hann væri hvorki skuldari veðskuldabréfa eða eigandi þeirra veða er seld hafi verið nauðungarsölu áður. Reifun á þeim forsendum sem Á ehf. reisi aðild sína að málinu á væri því skýr og ekki í andstöðu við 80. gr. laga nr. 91/1991. Þá var talið að Á ehf. hafi ekki haft þær kröfur er til úrlausnar væru í málinu uppi í öðrum dómsmálum og yrði frávísun málsins frá dómi þegar af þeirri ástæðu ekki reist á ákvæði 4. mgr. 94. gr. sömu laga. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdóm að taka málið til efnismeðferðar.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem máli S gegn A hf. var vísað frá dómi. Krafðist S þess í málinu að fá greiddan út helming eignasafns í eignastýringu hjá A hf. sem hún taldi sig eiga tilkall til. Talið var að mál sem rekið væri til staðfestingar á kyrrsetningu sem sýslumaður hafði framkvæmt hjá eiginmanni S í eignasafninu gæti ekki staðið því í vegi að S fengi með dómi skorið úr um kröfu sína sem hún byggði á því að hún ætti helmingshlut í eignasafninu, enda væri hún ekki aðili að málinu milli A hf. og eiginmanns hennar. Hvorki ákvæði 18. né 94. gr. laga nr. 91/1991 stæðu því í vegi að hún gæti höfðað mál til að freista þess að ná fram kröfu sinni. Var hinn kærði úrskurður því felldur úr gildi

Kærumál. Res Judicata. Litis Pendens áhrif. Lögvarðir hagsmunir. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. A gerði tilboð í verk á vegum R og tveggja annarra aðila en tilboðið var metið ógilt. Kærunefnd útboðsmála felldi þá ákvörðun úr gildi með úrskurði og kvað jafnframt á um að R skyldi greiða A málskostnað fyrir nefndinni. Krafðist R þess í málinu að framangreindur úrskurður kærunefndarinnar yrði felldur úr gildi. Héraðsdómur vísaði kröfunni frá dómi að öðru leyti en því, sem varðaði ákvörðun kærunefndarinnar um málskostnað, á þeim grundvelli að A hefði gert kröfu í öðru máli um skaðabætur úr hendi R og samlagsaðila hans vegna framangreindra atvika og í því máli hefði R verið sýknað í héraðsdómi, þar sem tilboð A hefði verið ógilt frá upphafi. Dómi í því máli hafði verið áfrýjað en var ólokið fyrir Hæstarétti. Talið var að krafa R í máli þessu væri ekki sú sama og krafan sem A gerði í framangreindu skaðabótamáli og gæti ákvæði 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála því ekki átt við. Þótti þar engu breyta þótt R hafi reist vörn sína í skaðabótamálinu meðal annars á þeirri málsástæðu að framangreindur úrskurður kærunefndar útboðsmála hefði verið haldinn slíkum annmörkum að ógildingu varðaði. Var talið að án tillits til þess hvort R yrði sýknaður af skaðabótakröfu A í því máli teldist hann hafa lögvarða hagsmuni af því að fá efnisdóm í þessu máli. Var frávísunarúrskurður héraðsdóms því felldur úr gildi og lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.

Kærumál. Gerðardómur. Litis pendens áhrif. Lúganósamningurinn. Frávísunarúrskurður felldur úr gildi. Frestun. F höfðaði í desember 2003 mál hér á landi gegn E og J til heimtu skuldar samkvæmt skuldaviðurkenningu, sem E og J gáfu út til tryggingar á efndum greiðsluskyldu E samkvæmt fjármögnunarsamningi við F. Talið var að krafa um frávísun málsins vegna gerðardómsákvæðis í fjármögnunarsamningnum hafi verið of seint fram komin og varð málinu ekki vísað frá héraðsdómi af þeim sökum. Í október 2002 hafði F, ásamt S, höfðað mál gegn E og A fyrir portúgölskum dómstól, þar sem F krafðist þess meðal annars að E greiddi skuld sem F rakti til fyrrnefnds fjármögnunarsamnings. Var ekki talið að kröfurnar í þessum tveimur dómsmálum væru reistar á sömu málsástæðum og voru því ekki efni til að vísa málinu frá dómi vegna ákvæðis 2. mgr. 21. gr. Lúganósamningsins. Kröfurnar töldust hins vegar skyldar í skilningi 3. mgr. 22. gr. samningsins. Skilyrði frávísunar samkvæmt 2. mgr. 22. gr. voru þó ekki uppfyllt en meðferð málsins hér á landi var frestað samkvæmt 1. mgr. sama ákvæðis þar til leyst hefði verið úr málinu sem rekið var í Portúgal á fyrsta dómstigi.

Hæstiréttur felldi úr gildi úrskurð héraðsdóms um að vísa frá máli H hf. gegn B og H. Úrskurðurinn var reistur á því að kröfur H hf. væru hinar sömu og félagið hefði uppi sem gagnkröfur í málum sem B og H höfðu hvor í sínu lagi höfðað á hendur félaginu. Í dómi Hæstaréttar kemur fram að H hf. hafði engar kröfur gert í málum B og H á hendur félaginu þegar mál þess á hendur B og H var þingfest. Þegar af þessum sökum séu ákvæði 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 um meðferð einkamála því ekki til fyrirstöðu að héraðsdómari taki málið til efnismeðferðar.

S og F gerðu þrjá kaupsamninga um tilgreinda eignarhluta í fasteign. Af gögnum málsins varð ráðið að margháttaðar deilur hefðu risið milli aðilanna um efndir kaupsamninga þeirra. S þingfesti mál á hendur F sama dag og þingfest var gagnsök S í máli sem F hafði áður höfðað á hendur honum. Héraðsdómur vísaði máli S á hendur F frá dómi á grundvelli ákvæðis 4. mgr. 94. gr. laga nr. 91/1991 með því að héraðsdómari taldi fjárkröfu S á hendur F vera þá sömu og hann hafði og myndi enn hafa uppi til skuldajafnaðar í fyrrgreindu máli F á hendur honum. Kærði S þann úrskurð. Talið var, að ekki yrði af gögnum málsins séð, að S héldi í þessu máli uppi kröfu sama efnis við þá, sem hann gerði til skuldajafnaðar í máli F á hendur honum, hvorki í heild né að hluta. Þegar af þeirri ástæðu var frávísunarúrskurður héraðsdóms felldur úr gildi.

Einkahlutafélagið S fól trésmiðjunni T að smíða innréttingar. Við afhendingu innréttinganna greiddi P, fyrirsvarsmaður S fyrir þær með tékka, sem hann gaf út í eigin nafni. Tékkarnir fengust ekki innleystir í banka. T stefndi P til greiðslu tékkanna en hafði þá áður höfðað annað mál gegn S þar sem krafist var greiðslu á reikningi fyrir smíðina. Héraðsdómur vísaði máli T gegn P frá dómi á þeim grundvelli að um sömu kröfu væri að ræða í báðum málunum. Talið var að ekki væri um sömu kröfu að ræða og var m.a. vísað til þess að málið væri rekið sem tékkamál en hitt vegna lögskipta að baki þeim, auk þess sem ekki væru sömu aðilum stefnt í báðum málunum. Var því lagt fyrir héraðsdómara að taka málið til efnismeðferðar.