Dómstólaleit

A höfðaði mál á hendur V og B og krafðist þess að viðurkennd yrði bótaskylda úr frjálsri ábyrgðartryggingu B hjá V vegna líkamstjóns sem hún hlaut í starfi sínu sem grunnskólakennari hjá grunnskólanum C árið 2017. A varð fyrir árás af hálfu nemanda í matsal grunnskólans. Aðdragandi árásarinnar var sá að nemandinn var að elta yngri nemanda í matsalnum og rétti A út höndina til að fá nemandann til að hætta hlaupunum. Viðbrögð nemandans voru að kýla A með krepptum hnefa í vinstri kjálka. A greip þá um miðbúk nemandans aftan frá, hélt honum með bak hans í bringu hennar og kom nemandanum út úr matsalnum. Féll A eftir átök við nemandann og lenti á tröppum. Mun nemandinn þá hafa náð að skalla A í andlitið þannig hún vankaðist. Samkvæmt örorkumati var örorka A metin 10%. A byggði á því að vanræksla stjórnenda grunnskólans og gáleysi starfsmanna hefði leitt til þess að umræddur nemandi hefði verið hömlulaus og ráðist á hana umrætt skipti. Með dómi héraðsdóms voru V og B sýknuð af kröfum A. Kom fram að nemandinn hefði átt það til að vera óútreiknanlegur í hegðun, missa stjórn á sér og jafnvel beita ofbeldi og hefði A verið það kunnugt. Var talið að inngrip A umrætt sinn hefði verið á skjön við 1. mgr. 13. gr. reglugerðar nr. 1040/2011 um ábyrgð og skyldur aðila skólasamfélagsins í grunnskólum, sem bannar líkamlegt inngrip í mál nemenda í refsingarskyni. Féllst héraðsdómur á með V og B að frumorsök atviksins og tjóns A hefði verið röng viðbrögð A sjálfrar og það líkamlega inngrip sem hún ákvað að beita. Landsréttur taldi á hinn bóginn að þess yrði ekki fundið stoð að A hefði brotið gegn ákvæðum reglugerðar nr. 1040/2011 og að ekki hefði verið um að ræða líkamlegt inngrip í refsingarskyni heldur hafi ætlunin verið að grípa inn í óásættanlega og mögulega skaðlega hegðun nemandans. Þá var litið til þess að áður en atvikið átti sér stað hefði kennari, sem sérstaklega var ráðinn til að sinna nemandanum, tekið við umsjónarkennslu í bekk nemandans, og yrði ekki séð að annar starfsmaður hefði tekið við sambærilegri umsjón með nemandanum. Auk þess hefði hvorki atvikið sem leiddi til tjóns A né eldri atvik sem vörðuðu nemandann, og kölluðu á líkamlegt inngrip, verið skráð í samræmi við skyldu samkvæmt 2. mgr. 13. gr. reglugerðar nr. 1040/2011. Að mati Landsréttar virtist sú vanræksla hafa leitt til þess að skólastjórnendur höfðu ekki rétta mynd af stöðu nemandans og þörf á ráðstöfunum til að gæta að öryggi nemenda og kennara innan skólans. Í ljósi þess var talið að saknæm vanræksla skólastjórnenda hefði átt þátt í því að A varð fyrir varanlegu líkamstjóni af völdum nemandans. Var því viðurkennd skaðabótaskylda B og réttur A til greiðslu bóta úr ábyrgðartryggingu B hjá V.

B höfðaði mál gegn A til heimtu skaðabóta fyrir að víkja henni fyrirvaralaust úr starfi kennara vegna kinnhests sem ágreiningslaust var að hún sló 13 ára nemanda. Byggði A á því að háttsemi B hefði falið í sér gróft brot í starfi og því verið heimilt að víkja henni fyrirvaralaust úr starfi, sbr. 7. mgr. greinar 14.8 í kjarasamningi Sambands íslenskra sveitarfélaga og Kennarasambands Íslands vegna Félags grunnskólakennara. Í dómi Landsréttar kom fram að væri horft til nánar tilgreindra ákvæða laga nr. 91/2008 um grunnskóla og reglugerðar nr. 1040/2011 um ábyrgð og skyldur aðila skólasamfélagsins í grunnskólum, um hvenær heimilt geti verið að beita líkamlegu inngripi gagnvart nemanda yrði, í ljósi óumdeildra atvika málsins, ekki fallist á að efni væru til að hnekkja því mati A að háttsemi B í umrætt sinn hefði falið í sér gróft brot á starfsskyldum hennar í skilningi 7. mgr. greinar 14.8 í kjarasamningnum og að ekki hefði haft þýðingu í því sambandi þótt B hefði borið því við að um ósjálfráð viðbrögð hefði verið að ræða af hennar hálfu og að kinnhesturinn hefði ekki verið fastur. Þá yrði ekki fallist á að efni væru til að hnekkja þeirri niðurstöðu sem óhjákvæmilega fælist í framangreindu mati A, að viðvera B áfram í skólanum kynni í ljósi atvika og eðli háttseminnar að vera skaðleg fyrir starfsemi hans. Landsréttur féllst ekki á að A hefði áður en ákvörðun var tekin um fyrirvaralausa brottvikningu B brotið gegn andmælarétti B, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, rannsóknarreglu 10. gr. þeirra laga eða meðalhófsreglu 12. gr. laganna. Þá var ekki fallist á að A hefði brotið gegn lögmætisreglu, réttmætisreglu eða jafnræðisreglu stjórnsýsluréttar við töku ákvörðunarinnar. Var því fallist á þá málsástæðu A að heimilt hefði verið að víkja B fyrirvaralaust úr starfi með stoð í 7. mgr. greinar 14.8 í fyrrgreindum kjarasamningi. Samkvæmt því var A sýknað af kröfum B.

A höfðaði mál gegn sveitarfélaginu B og krafðist ógildingar á áminningu sem skólastjóri grunnskóla í sveitarfélaginu veitti henni í aðdraganda uppsagnar hennar úr starfi. Þá krafðist A einnig skaða- og miskabóta vegna ætlaðs tjóns sem hún varð fyrir vegna áminningarinnar og uppsagnarinnar sem síðar kom til. Í dómi Landsréttar var rakið að bótakröfur áfrýjanda hvíldu meðal annars á þeirri grunnröksemd að áminningin hafi verið ólögmæt. Úr þeim yrði ekki leyst án þess að tekin yrði afstaða til þeirrar röksemdar. Áfrýjandi hafi á hinn bóginn ekki sýnt fram á að hún hefði af því hagsmuni að lögum að jafnframt þessu yrði áminningin ógilt með dómi. Var kröfu hennar þar um því vísað frá dómi án kröfu. Þá var rakið að áfrýjandi hefði verið áminnt fyrir ámælisverða háttsemi á kennarafundi. Henni hafi síðan verið sagt upp störfum í kjölfar þess að eftir hana birtist í tímariti grein sem skólastjóri taldi fela í sér grófar ásakanir á hendur samstarfsmönnum hennar. Að því er varðaði háttsemi áfrýjanda á kennarafundinum, þá hafi verið um lokaðan fund starfsmanna að ræða. Slíkir fundir væru mikilvægur vettvangur til umræðu um starfsemi skólans og óhjákvæmilegt væri að játa þátttakendum á þeim mjög rúmt frelsi til tjáningar sem ekki yrðu gerðar sömu kröfur til og tjáningar á opinberum vettvangi. Þau ummæli sem áfrýjandi hefði haft uppi á fundinum hefðu yfirbragð gildisdóma og með hliðsjón af 3. mgr. 73. gr. stjórnarskrárinnar og samsvarandi ákvæðis mannréttindasáttmála Evrópu hafi tjáningin ekki verið slík að nauðsynlegt hafi verið að áminna áfrýjanda vegna ummæla sinna og það á grundvelli almennra ákvæða í kjarasamningi. Þá var talið að ákvörðun um áminninguna hafi farið í bága við 12. gr. stjórnsýslulaga um meðalhóf. Hið sama var talið gilda um uppsögn áfrýjanda vegna greinarskrifa hennar. Enn fremur hefði skólastjóri grunnskólans verið vanhæf í skilningi 6. töluliðar 1. mgr. 3. gr. stjórnsýslulaga til töku ákvörðunar um uppsögn áfrýjanda. Ákvarðanir um áminningu og uppsögn hafi því verið ólögmætar. Fallist var á kröfu áfrýjanda um greiðslu miskabóta sem ákveðnar voru 1.000.000 króna. Skaðabótakröfu áfrýjanda var á hinn bóginn vísað frá héraðsdómi vegna vanreifunar.