Dómstólaleit

Á ehf. höfðaði mál á hendur R og S ehf. til heimtu skaðabóta í tilefni af frétt sem birtist á vefmiðlinum Mannlif.is um andlát bróður A. Í fréttinni var efni tekið orðrétt upp úr minningargrein sem A ritaði og birtist í Morgunblaðinu. A hafði framselt höfundaréttinn að minningargreininni til Á ehf. sem byggði á því að R og S ehf. hefðu brotið gegn höfundarétti að minningargreininni með birtingu fréttarinnar. Í hinum áfrýjaða dómi, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna hans, voru tilgreind ákvæði höfundalaga rakin og umrædd minningargrein talin njóta höfundaréttar. Rakið var að höfundaréttur greinist í tvennt, fjárhagslegan rétt höfundar og persónubundinn ófjárhagslegan sæmdarrétt. Í hinum fjárhagslega rétti fælist rétturinn til að gera eintök af verki, hvort heldur sem er af hluta verks eða verki í heild, og gera það aðgengilegt almenningi. Með því að hafa tekið efni úr minningargrein A upp í umræddri frétt hefðu R og S ehf. viðhaft eintakagerð af umræddu verki og gert það aðgengilegt almenningi í skilningi 1. mgr. 2. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Ekki var talið að takmarkanir á höfundarétti samkvæmt II. kafla höfundalaga, sem heimilað geta öðrum en höfundi eintakagerð og dreifingu til almennings, hafi átt við um frétt R og S ehf. Niðurstaða dómsins var því að með því að taka efni úr minningargreininni upp í frétt um andlát bróður A og dreifa þeirri frétt á vefmiðlinum Mannlif.is, hefðu R og S ehf. brotið gegn einkarétti höfundar minningargreinarinnar til eintakagerðar og til að gera verkið aðgengilegt almenningi samkvæmt 1. mgr. 2. gr. höfundalaga. Niðurstaða dómsins var því að Á ehf. ætti rétt á bótum úr hendi R og S ehf. og þeim gert að fá dómsorð dómsins birt í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins.

A höfðaði mál á hendur R og S ehf. til heimtu skaðabóta í tilefni af frétt sem birtist á vefmiðlinum Mannlif.is um andlát bróður hans. Í fréttinni var efni tekið orðrétt upp úr minningargrein sem A ritaði og birtist í Morgunblaðinu. A byggði á því að fréttin hafi falið í sér ólögmæta meingerð gagnvart honum og brot gegn sæmdarrétti hans sem höfundar minningargreinarinnar, sbr. 1. og 2. mgr. 4. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Í hinum áfrýjaða dómi, sem Landsréttur staðfesti með vísan til forsendna hans, voru tilgreind ákvæði höfundalaga rakin og umrædd minningargrein talin njóta höfundaréttar A til handa. Rakið var að höfundaréttur greinist í tvennt, fjárhagslegan rétt höfundar og persónubundinn ófjárhagslegan sæmdarrétt. A hafði framselt fjárhagslega hluta höfundarréttarins til Á ehf. en naut enn sæmdarréttar. Þar sem R og S ehf. tóku efni úr minningargrein sem A ritaði orðrétt upp í frétt um andlát bróður hans án þess að geta nafns A sem höfundar greinarinnar, brutu R og S ehf. gegn skyldu til að nafngreina A sem höfund verksins, sbr. 1. mgr. 4. gr. höfundalaga enda ekki á nokkurn hátt sýnt að nafngreiningu hefði ekki mátt koma við. Jafnframt voru R og S ehf. talin hafa brotið gegn rétti A til virðingar, sbr. 2. mgr. 4. gr. höfundalaga, með því að taka efni úr minningargrein hans í óþökk hans upp og birta á öðrum vettvangi og í öðru samhengi en höfundur kaus. Niðurstaða dómsins var því að R og S ehf. hefðu brotið gegn sæmdarrétti A og var hann var talinn eiga rétt á miskabótum á grundvelli höfundalaga úr hendi R og S ehf. og þeim gert að fá dómsorð dómsins birt í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins. A var hins vegar ekki talinn hafa sýnt fram á að frétt R og S ehf. hefði falið í sér ólögmæta meingerð gagnvart honum í skilningi b- liðar 1. mgr. 26. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993.

Eigendur U ehf., sem voru arkitektar, störfuðu hjá P og PK ehf. á nánar tilgreindu tímabili en stofnuðu síðar U ehf. Ágreiningur málsins laut að því hvort U ehf. hefði birt myndir af byggingum á vefsíðu sinni og í færslu á Facebook-síðu í andstöðu við höfundarétt PK ehf. og P. Eftir uppkvaðningu héraðsdóms, þar sem U ehf. var meðal annars gert að láta af birtingu ljósmyndanna, fjarlægði U ehf. myndirnar af forsíðu vefsíðu sinnar og Facebook-síðu. P og PK ehf. kröfðust frávísunar málsins frá Landsrétti á þeim grundvelli að U ehf. hefði orðið við þeim skyldum sem lagðar hefðu verið á félagið með hinum áfrýjaða dómi. Fyrir lá að U ehf. hefði ekki greitt P og PK ehf. skaðabætur og miskabætur eins og mælt hefði verið fyrir um í hinum áfrýjaða dómi. Frávísunarkröfunni var því hafnað að öðru leyti en að því er varðaði kröfu U ehf. um sýknu af kröfu P og PK ehf. um að látið yrði af birtingu myndanna gegn greiðslu dagsekta. Landsréttur komst að þeirri niðurstöðu að U ehf. hefði brotið gegn höfundarétti PK ehf. með birtingu myndanna án þess að samþykki hefði legið fyrir. Þá var ekki fallist á að notkun myndanna hefði verið heimil með vísan til 16. gr. höfundalaga nr. 73/1972. Voru bætur fyrir fjárhagslegt tjón PK ehf. ákveðnar að álitum, 1.000.000 króna. Þá féllst Landsréttur á að P hefði orðið fyrir miska og þóttu miskabætur hæfilega ákveðnar 200.000.

FM ehf., H, M og Þ stóðu fyrir sýningu í Gallerí Fold, sem rekin er af FB ehf., í nóvember 2013 á myndverkum sem J hafði teiknað og birst höfðu á árabilinu 1945 til 1957 í auglýsingaflettigrindinni Rafskinnu sem GB rak. Aðstandendur sýningarinnar röktu heimildir sínar til birtingar og eintakagerðar á verkum J til GB. Í kjölfar sýningarinnar reis ágreiningur milli þeirra annars vegar og GJ og fleiri hins vegar, sem voru börn og erfingjar J. GJ og fleiri höfðuðu mál á hendur FM ehf., H, M, Þ og FB ehf. og kröfðust aðallega afhendingar á frumgerðum en til vara á eftirgerðum 160 tilgreindra myndverka. Einnig kröfðust GJ og fleiri skaða- og miskabóta vegna fjölda athafna sem þau töldu fela í sér brot á höfundarrétti J. Deildu aðilar um eignarhald á umræddum myndverkum, hvort höfundarréttur þeirra hefði í öndverðu verið á hendi J eins eða einnig á hendi GB, hvort J hefði afsalað höfundarrétti sínum á myndverkunum til GB og um skilyrði bótaábyrgðar í tengslum við birtingu og eintakagerð höfundarréttarvarinna verka. Í dómi Landsréttar kom meðal annars fram að ágreiningslaust væri að myndverkin nytu verndar höfundalaga nr. 73/1972 og að ekkert lægi fyrir í málinu sem benti til þess að GB hefði í öndverðu átt höfundarrétt að þeim. Rétturinn sló því föstu að J hefði framselt GB höfundarrétt að einhverju marki. Þar sem ekki lægju fyrir skýr samningsákvæði um framsalið yrði það aftur á móti ekki talið ganga lengra en nauðsynlegt væri með tilliti til þeirrar starfsemi Rafskinnu að birta auglýsingar og heimila kaupendum þeirra áframhaldandi eintakagerð og birtingu í því skyni að auglýsa vörur sínar og þjónustu. Jafnframt yrði framsalið ekki talið ná til annars konar eintakagerðar og birtingar en þeirrar sem möguleg var í auglýsingaskyni á árabilinu 1945 til 1957. Landsréttur taldi að GB hefði átt eignarrétt að 157 af þeim myndverkum sem afhendingarkrafa GJ og fleiri tók til og að FM ehf., H, M og Þ færu hvorki með eignarhald né umráð þriggja annarra myndverka. Þá væri skylda vörslumanns myndlistarverks til að veita höfundi aðgang að verkinu persónulegur og erfðist ekki. Voru FM ehf., H, M og Þ því sýknuð af kröfum GJ og fleiri um afhendingu frumgerða og endurgerða 160 tilgreindra myndverka. Landsréttur taldi að 4. mgr. 25. gr. höfundalaga veitti heimildir til að gera og birta í auglýsingaskyni myndir af þeim verkum sem til sölu voru á sýningunni í Gallerí Fold. Aftur á móti hefði sýningin bæði verið sölusýning og sýning sem teldist hliðstæð listsýningu í skilningi 1. mgr. 25. gr. höfundalaga. Hefði samþykki höfundarréttarhafa því þurft til sýningarinnar sjálfrar. Hvað varðar 1. mgr. 4. gr. höfundalaga um skyldu, eftir því sem við gæti átt, til að geta nafns höfundar í einstökum tilvikum eintakagerðar eða birtingar, taldi Landsréttur að leggja yrði heildstætt mat á atvik. Í því sambandi skipti mestu að verkin hefðu í upphafi verið gerð í því skyni að auglýsa vörur og þjónustu og að þau hefðu, í samræmi við alkunna starfshætti við birtingar auglýsinga, að jafnaði ekki verið merkt J. Þá var tekið fram að í 3. mgr. 56. gr. höfundalaga væri ekki að finna heimild til að dæma miskabætur án sakar. Tók Landsréttur síðan afstöðu til krafna GJ og fleiri til skaða- eða miskabóta vegna birtingar, eintakagerðar, nafngreiningar eða breytingar á verkum J. Voru bætur til handa GJ og fleirum ákveðnar að álitum að teknu tilliti til gjaldskrár Myndstefs og án sérstaks álags á bætur. Var FM ehf., H, M og Þ gert sameiginlega að greiða GJ og fleirum óskipt 2.685.000 krónur en FB ehf. var gert að greiða GJ og fleirum óskipt 655.000 krónur. Þá var þeim öllum gert sameiginlega að greiða GJ og fleirum 370.000 krónur. Loks var FM ehf., H, M og Þ gert að fá dómsorð dómsins birt í prentaðri útgáfu Morgunblaðsins og Fréttablaðsins.

G og fleiri höfðuðu mál á hendur F og fleirum meðal annars til heimtu skaða- og miskabóta vegna fjölda athafna sem G og fleiri töldu fela í sér bótaskylda háttsemi af hálfu F og fleiri, ýmist allra eða sumra. Í hinum áfrýjaða dómi var ekki tekin afstaða til hluta krafna G og fleiri. Var hinn áfrýjaði dómur því ómerktur og málinu vísað heim í hérað til löglegrar meðferðar og dómsálagningar að nýju.