Dómstólaleit

T höfðaði mál gegn V og krafðist þess að viðurkennd yrði greiðsluskylda V úr slysatryggingu ökumanns samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 vegna líkamstjóns sem T kvaðst hafa orðið fyrir. Talið var að skilyrðum 2. mgr. 25. gr. laga nr. 91/1991 væri ekki fullnægt í málinu þar sem óvissa ríkti um hagsmuni T af viðurkenningu þeirri sem hann krafðist. Var málinu vísað frá héraðsdómi af sjálfsdáðum.

Bifreiðin SH 720 í eigu B skemmdist í árekstri við aðra bifreið. S var við stjórn bifreiðarinnar þegar áreksturinn varð. B krafði vátryggingafélagið SA um bætur úr húftryggingu bifreiðarinnar vegna skemmda á henni, en SA neitaði greiðslu. SA reisti sýknukröfu sína á því að með vísan til vátryggingaskilmála húftryggingarinnar væri félaginu óskylt að bæta tjónið þar sem ökumaður bifreiðarinnar hefði verið undir áhrifum fíkniefna og hefði því ekki getað stjórnað bifreiðinni örugglega þegar umferðaróhappið varð og jafnframt hefði hann sýnt af sér stórkostlegt gáleysi með því að aka á of miklum hraða inn á gatnamótin, þar sem áreksturinn átti sér stað, gegn rauðu ljósi. Talið var, á grundvelli framburðar vitnis, að S hefði ekki haft augun á umferðarvitanum þegar hann nálgaðist gatnamótin heldur hefði hann byrjað að hemla þegar bifreið sú, sem var fyrir framan hann á hægri akrein hemlaði. Jafnframt var talið sannað miðað við staðsetningu bifreiðanna er lentu í árekstrinum að rautt ljós hefði logað nokkra stund í akstursstefnu SH 720 þegar áreksturinn varð. Ennfremur var sannað að S hefði ekið á 70 til 80 km hraða á klukkustund, en leyfilegur hámarkshraði þar var 60 km á klukkustund. Þegar litið var til þessa atvika var fallist á með SA að S hefði valdið árekstrinum af stórkostlegu gáleysi í skilningi 20. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingasamninga og SA sýknað af kröfum B.

Þ krafðist viðurkenningar á rétti til greiðslu úr húftryggingu bifreiðar sinnar hjá vátryggingafélaginu S vegna tjóns sem varð á bifreiðinni þegar hún fór út af Hnífsdalsvegi við Eyrarhlíð. Á, bróðir Þ, ók bifreiðinni umrætt sinn ölvaður og af þeim sökum óhæfur til að stjórna ökutæki samkvæmt umferðarlögum. Í vátryggingarskilmálum S fyrir húftryggingu ökutækja var kveðið á um að félagið bætti ekki tjón á ökutæki sem yrði þegar svo háttaði til um ökumann. Með hliðsjón af dómi Hæstaréttar í dómasafni réttarins 2003, bls. 2705, var talið að 18. gr., sbr. 20. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga stæði ekki í vegi slíku ákvæði í skilmálum. Yrði að líta svo á að S hefði með vátryggingarskilmálunum undanskilið sig ábyrgð með lögmætum hætti til fébótagreiðslu á grundvelli húftryggingar Þ hjá félaginu vegna þess tjóns sem varð á bifreið hans. Var S því sýknað af kröfu Þ í málinu.

A krafðist greiðslu vátryggingabóta úr húftryggingu bifreiðar sinnar hjá vátryggingafélaginu S. A hafði lánað öðrum manni bifreiðina og stórskemmdist hún í árekstri á Laugavegi í Reykjavík. Í málinu var deilt um hvort ökumaður bifreiðarinnar hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi umrætt sinn í skilningi greinar 2.6 í vátryggingarskilmálum húftryggingarinnar og hvort það ætti að leiða til brottfalls bótaréttar. Í dómi Hæstaréttar var talið að þegar akstursmáti ökumannsins og aðkoma á slysstað væri virt þætti sannað að hann hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi við aksturinn í skilningi nefnds ákvæðis í vátryggingarskilmálunum. Samkvæmt beinu orðalagi ákvæðisins undanþægi það vátryggingafélagið bótaábyrgð þegar svona stæði á. Ekki var fallist á með A að víkja bæri ákvæðinu til hliðar með vísan til 20. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga þegar svo stæði á að ökumaður væri annar maður en eigandi ökutækis. Ekki var heldur fallist á að 18. gr. laganna hefði þýðingu um þetta atriði. Var sýknukrafa S því tekin til greina.

M hugðist færa bifreið sína stuttan spöl í bifreiðastæði utan við hús þar sem hún var í samkvæmi. Við það missti hún stjórn á bifreiðinni og slasaðist talsvert. M krafði V um greiðslu bóta á grundvelli umferðarlaga nr. 50/1987 vegna tjóns síns. Í 5. gr. skilmála V um slysatryggingu ökumanns og eiganda segir meðal annars að réttur til vátryggingabóta geti fallið niður samkvæmt lögum um vátryggingasamninga ef tjóninu er valdið af stórkostlegu gáleysi eða undir áhrifum áfengis. Fyrir Hæstarétti var lögð fram matsgerð dósents í eiturefnafræðum sem taldi líklegast að styrkur etanóls í blóði M á þeim tíma sem slysið varð, hefði verið á bilinu 1,33-1,52‰. Þó segir í matsgerðinni að ekki sé hægt að fullyrða að styrkurinn hafi verið svo hár. Það eina sem hægt sé að fullyrða er að styrkurinn hafi verið hærri en 1,03‰ á slysstundu. Með hliðsjón af matsgerðinni taldi Hæstiréttur sannað að M hefði verið undir verulegum áfengisáhrifum við aksturinn. Í ljósi atvika málsins taldi Hæstiréttur M sjálfa bera sönnunarbyrði fyrir því að ölvun hennar hefði verið minni en svo að V hefði verið heimilt að fella niður bætur til hennar á grundvelli fyrrgreindrar 5. gr. skilmála V. Var V því sýknaður af kröfu M.

J slasaðist í umferðarslysi í mars 1998 er hún ók fram úr bifreið á Vesturlandsvegi í Kjós, án þess að gæta nægilega að umferð á móti og í veg fyrir aðra bifreið. Féllust L og G á rétt J til bóta úr slysatryggingu ökumanns, sem G, eigandi bifreiðarinnar, hafði tekið hjá L, en töldu að hún yrði að bera hluta tjóns síns sjálfs þar sem hún hefði sýnt af sér stórkostlegt gáleysi er slysið varð. Talið var, að miða yrði við að J hafi verið fær til að stjórna ökutæki í umrætt sinn, þrátt fyrir stuttan svefn nóttina fyrir slysið. Með framburði vitna þótti sýnt að aksturslag J hafi verið eðlilegt og aðstæður á slysstað almennt hagstæðar til framúraksturs. Þó var talið ljóst að J hafi sýnt af sér gáleysi er hún reyndi framúrakstur í þann mund er bifreið bar að úr gagnstæðri átt. Hins vegar yrðu þessi mistök J ekki talin svo óvenjuleg eða sérstök að gáleysi hennar gæti talist stórkostlegt. Var hún því ekki talin hafa fyrirgert rétti sínum til bóta úr slysatryggingu ökumanns.

J krafði V um bætur úr slysatryggingu F+ fjölskyldutryggingar vegna slyss sem hann varð fyrir, er hann féll niður af brú þar sem hann gekk á kanti hennar og niður á hellulagða gangstétt. J kvaðst hafa drukkið 2-3 bjóra fyrir slysið en bar fyrir sig minnisleysi um atburðinn. Þegar aðstæður á vettvangi voru virtar þóttu ekki aðrar rökréttar skýringar á slysi J, en að hann hafi annaðhvort sjálfur klifrað yfir grindverkið á umræddri brú og fallið eða kastað sér niður, eða að hann hafi verið að ganga á öðrum hvorum þeim kanti sem voru ofan á og utan með grindverkinu, og fallið þannig niður fyrir slysni. Slík háttsemi teldist til stórfellds gáleysis í skilningi skilmála tryggingarinnar. Var V því sýknað af kröfum J.

R krafðist þess að undanþáguákvæði vátryggingarskilmála, sem giltu um slysatryggingu hans hjá T, skyldi vikið til hliðar á grundvelli 36. gr. og 36. gr. a-c laga nr. 7/1936. Talið var að R hafi mátt vera kunnugt um að skilmálar vátryggingarinnar hefðu að geyma undanþáguákvæði líkt og venja væri með staðlaða samningsskilmála vátryggingar. Hafi það staðið R næst að kynna sér efni skilmála þeirrar tryggingar sem hann valdi sér. Vísað var til meginreglu íslensks réttar þess efnis að aðilum vátryggingarsamnings sé frjálst að semja um efni hans, en samkvæmt henni væri vátryggjanda almennt heimilt með ákvæði í samningi að takmarka þá áhættu, sem hann tekur að sér með vátryggingu. Undanþáguákvæðið þótti skýrt og ekki óvenjulegt. Kröfum R var því hafnað.

S slasaðist er hann missti stjórn á bifreið í eigu E. Þegar liðnar voru um það bil tvær klukkustundir frá því að slysið varð mældist áfengismagn í blóði S 1,66‰ og í þvagi 2,47‰. Talið var að það veitti líkindi fyrir því að S hafi ekið ölvaður og verið óhæfur til að stjórna ökutæki. Bæri S sjálfur sönnunarbyrði fyrir því að ölvum hans verði rakin til neyslu áfengis eftir slysið. Hafi hann engum stoðum rennt undir staðhæfingu sína, sem að þessu lúti. Var talið að I hafi á grundvelli 20 gr. laga nr. 20/1954 verið heimilt að semja svo um að félagið skyldi vera laust úr ábyrgð við tilteknar aðstæður, svo sem þegar vátryggður valdi tjóni undir áhrifum áfengis. Þannig heimili ákvæðið ekki aðeins að kveðið sé í vátryggingarsamningi á um skilyrðislaust brottfall bóta við þær aðstæður heldur einnig að þar megi ákveða að félaginu sé áskilinn réttur til að hafna bótakröfum við sömu aðstæður. Voru I og E því sýknuð af kröfu S.

Tjón varð á bifreið J við það að þáverandi unnusta hans, sem var ölvuð, missti stjórn á henni og hafnaði bifreiðin á ljósastaur. J krafði S hf. um bætur vegna tjónsins sem neitaði greiðslu með vísan til ákvæðis í vátryggingarskilmálum tryggingarinnar, þar sem ökumaðurinn var undir áhrifum áfengis. Hélt J því fram að unnusta hans hefði tekið bifreiðina traustataki og ekið henni án leyfis. Með vísan til þess að bifreiðin var geymd við heimili unnustunnar og lyklar að henni í tösku J, sem hún varðveitti, var talið að bifreiðin hefði verið í vörslu unnustunnar og takan ekki þjófnaður í skilningi ákvæðis vátryggingarskilmálanna. Var S hf. því sýknað af kröfum J.

J og H sátu í boði S við drykkju á veitingastaðnum D, en S var starfsmaður D. Eftir að staðnum hafði verið lokað kastaði J öskubakka að bar veitingastaðarins og vísaði S þá henni og H út. Kom í framhaldi af því til átaka. J leitaði til slysadeildar um nóttina þar sem gert var að skurði á augabrún hennar. Um hádegið daginn eftir leitaði hún aftur til slysadeildar og reyndist þá handleggsbrotin. Höfðaði hún af þessu tilefni mál á hendur S, D ehf. og vátryggingarfélaginu S hf. þar sem hún krafðist viðurkenningar á því annars vegar að hún ætti rétt á greiðslu úr fjölskyldutryggingu sinni hjá S hf. vegna áverka sem hún hefði orðið fyrir á hægri framhandlegg og hægri augabrún og hins vegar að hún ætti skaðabótarétt á hendur D ehf. og S vegna umræddra áverka, sem S hefði veitt henni. Krafa S um sýknu var reist á því að áverka J mætti rekja til annarra atvika en átaka við S í umrætt sinn og að hann hafi ekki orðið valdur að þeim. Af hálfu S hf. var hins vegar talið að leggja yrði til grundvallar að til átaka hafi komið milli J og S í umrætt sinn og að J hafi meiðst á hendi í þeim átökum. Aftur á móti væri tjón J ekki bótaskylt úr tryggingu hennar hjá S hf. vegna ákvæða í skilmálum, sem um trygginguna giltu. Héraðsdómur féllst á að J ætti rétt á greiðslu úr fjölskyldutryggingu sinni vegna áverka á augabrún, en sýknaði stefndu að öðru leyti af kröfum hennar. Með dómi Hæstaréttar var niðurstaða héraðsdóms um sýknu S og D ehf. staðfest þar sem J hafi ekki sýnt fram á að H hafi með saknæmum hætti valdið handleggsbroti hennar eða áverka á augabrún. Þá var S hf. sýknað af kröfu J á þeim grundvelli að hún hafi gerst þátttakandi í handalögmáli, en trygging hennar hjá S hf. næði ekki til tjóns af þess völdum. Þar sem héraðsdómi var ekki gagnáfrýjað af hálfu S hf. kom niðurstaða hans um bótaskyldu S hf. vegna áverka á augabrún J ekki til skoðunar fyrir Hæstarétti.

Í tók skammtímatryggingu, svokallaða víðtæka eignatryggingu, hjá V á nokkrum tækjum tengdum kvikmyndagerð og framleigði tækin til fyrirtækisins K, sem sagt var með aðsetur í Hollandi. Tækjunum var aldrei skilað og kom í ljós að K var ekki til og að um svikastarfsemi væri að ræða. Í dómi Hæstaréttar sagði að Í og V hefðu lengi átt með sér viðskipti af því tagi sem hér er fjallað um og verði að miða við það að Í hafi verið kunnir skilmálar víðtækrar eignatryggingar þegar stofnað var til vátryggingarsamnings þess sem málið lýtur að. Samkvæmt skilmálunum var það skilyrði að hinir tryggðu munir væru í umsjá vátryggðs og sérstaklega þyrfti að semja um undantekningar frá þessari reglu. Tilvísun í vátryggingaskírteini þess efnis að hið vátryggða væru ýmis tæki “v/Kroon” og viðræður milli starfsmanna aðila um hugsanleg not erlends fyrirtækis af tækjunum þóttu ekki fela í sér sönnun þess að um þetta hafi verið sérstaklega samið. Var V sýknað.

P krafði S um bætur úr slysatryggingu vegna líkamstjóns er hann varð fyrir þegar annar maður, PG, sló hann með glasi. S krafðist sýknu af kröfum P og bar því við að P hefði verið ölvaður í umrætt sinn og slysið orðið í kjölfar handalögmála milli P og PG. Ætti annað hvort eða hvort tveggja að leiða til brottfalls ábyrgðar S, enda væri kveðið á um það í vátryggingarskilmálum að tryggingin bætti ekki tjón sem yrði við framangreindar aðstæður. Ekki var fallist á að ábyrgð S skyldi falla brott vegna ölvunar P þar sem ekki hefði verið sýnt fram á að hann hefði verið í „ölæði“ þegar slysið varð. Á hinn bóginn var talið að P hefði orðið fyrir líkamstjóni sínu í handalögmálum. Var fallist á að það leiddi til brottfalls ábyrgðar S, enda yrði tjón P rakið til þeirrar auknu áhættu sem af þátttöku hans í handalögmálunum leiddi. Var talið að ábyrgð S félli brott óháð því hvernig sök P hefði að öðru leyti verið farið þar sem hin umrædda ábyrgðartakmörkun vátryggingarskilmálanna væri hlutræn. Var S því sýknaður af kröfu P.

H höfðaði mál gegn vátryggingafélaginu V og krafðist slysabóta vegna líkamstjóns sem hann varð fyrir þegar bifreið, sem hann ók, valt. Bifreiðina hafði H tekið í heimildarleysi. Þegar H náði að gera vart við sig um 4 klukkustundum eftir slysið og lögregla kom á vettvang var H talsvert ölvaður. Bar H að hann hefði neytt áfengis eftir slysið vegna kulda sem að honum hefði sótt. Ekki var fallist á að heimildarlaus notkun H á bifreiðinni ætti ein og sér að valda því að slysatrygging ökumanns samkvæmt 92. gr. umferðarlaga nr. 50/1987 næði ekki til H, enda hefði þurft að kveða sérstaklega á um það í tilvitnuðu ákvæði. Talið var að H bæri sönnunarbyrðina fyrir því að ölvunarástand hans yrði rakið til áfengisneyslu hans eftir slysið. Í ljósi þess, að engin ummerki voru um áfengisneyslu á vettvangi og að staðhæfing H um áfengisneyslu eftir slysið kom fyrst fram við skýrslugjöf í refsimáli sem höfðað var á hendur honum, var lagt til grundvallar að vínandinn í blóði H hefði átt rætur að rekja til áfengis, sem hann neytti fyrir slysið. Með hliðsjón af matsgerð dómkvadds matsmann var talið ljóst að áfengismagn í blóði H hefði verið slíkt er slysið varð, að samkvæmt vátryggingarskilmálum ætti hann ekki rétt til bota úr hendi V. Var V því sýknað af kröfum H.

Ó höfðaði mál gegn vátryggingafélaginu V og krafðist slysabóta vegna líkamstjóns, sem hann varð fyrir þegar bifreið, sem hann ók, valt. Eftir slysið gekk Ó af vettvangi og lagðist til svefns. Þegar hann fannst, fáeinum klukkustundum síðar, var hann talsvert ölvaður. Viðurkenndi Ó í refsimáli, sem höfðað var á hendur honum, að hafa ekki neytt áfengis eftir slysið. Í héraðsdómsstefnu bar Ó hins vegar að hann hefði drukkið áfengi eftir slysið. Talið var að Ó bæri sönnunarbyrðina fyrir því að ölvunarástand hans yrði rakið til áfengisneyslu hans eftir slysið. Þar sem ekkert var talið hafa komið fram, er stutt gæti þessa fullyrðingu Ó, var lagt til grundvallar að vínandinn í blóði hans hefði átt rætur að rekja til áfengis, sem hann neytti fyrir slysið. Ekki var talið að Ó hefði rennt nægjanlegum stoðum undir fullyrðingu sína um að sprunginn hjólbarði hefði valdið slysinu. Með hliðsjón af ummælum Ó sjálfs var fallist á að áfengismagn í blóði hans hefði verið slíkt er slysið varð, að samkvæmt vátryggingarskilmálum ætti hann ekki rétt til bóta úr hendi V. Var V því sýknað af kröfum Ó.

H varð fyrir líkamstjóni er hann velti bifreið SH. Rúmlega einni og hálfri klukkustund eftir að lögregla kom á vettvang var tekið blóðsýni úr honum vegna gruns um ölvun og reyndist áfengismagn í blóði vera 1.26 ‰. H taldi tjónið vera af völdum sprungins hjólbarða og krafði SH og SA um bætur á grundvelli slysatryggingar ökumanns, en SA taldi sig laust undan ábyrgð vegna ölvunar H og vísaði um það til tryggingaskilmála. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um að líkindi væru fyrir því að H hefði ekið ölvaður og synjaði kröfu hans um skaðabætur.

Með dómi Hæstaréttar 15. júní 1995 var B, löggiltur fasteigna- og skipasali og héraðsdómslögmaður, dæmdur skaðabótaskyldur gagnvart einkahlutafélaginu H vegna mistaka við gerð samninga fyrir H um framsal aflaheimilda á árinu 1990. B, sem úrskurðaður var gjaldþrota í árslok 1993 og var eignalaus, hafði starfsábyrgðartryggingu fasteigna- og skipasala samkvæmt 1. tölulið 3. gr. reglugerðar nr. 520/1987 um löggildingu og tryggingaskyldu fasteigna- og skipasala hjá vátryggingarfélaginu S, sem síðar var sameinað V, og einnig svokallaða sjálfskuldarábyrgðartryggingu hjá Á vegna bótaábyrgðar er félli á hann vegna brots er hann eða starfsmaður hans fremdi af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi í starfi sínu, sbr. 2. tölulið 3. gr. reglugerðarinnar. H höfðaði mál vegna tjóns síns, aðallega gegn V en til vara gegn Á, sem meðal annars hélt því fram, að krafa H væri fyrnd. Talið var, að meginreglu 1. mgr. 95. gr. laga nr. 20/1954 um vátryggingarsamninga, þar sem kveðið er á um hvenær tjónþoli öðlast rétt vátryggðs á hendur vátryggingafélagi vegna ábyrgðartryggingar, yrði beitt um kröfur tjónþola á hendur ábyrgðarsjóði svo sem Á. Hefði H því þurft að staðreyna skaðabótaskyldu B og umfang tjónsins áður en hann beindi kröfu sinni að Á. Væri krafa H því ekki fyrnd. Fallist var á niðurstöðu héraðsdóms um að háttsemi B hefði falið í sér stórkostlegt gáleysi og bæri því að taka kröfu H á hendur Á til greina, en fyrir Hæstarétti kom ákvæði héraðsdóms um sýknu V af kröfum H ekki til endurskoðunar.