Dómstólaleit

H krafðist bóta vegna varanlegrar og tímabundinnar örorku úr hendi B ehf. og V hf. vegna slyss er hann varð fyrir 28. nóvember 1998 er bifreið sem hann var farþegi í valt en H var þá liðlega 15 ára gamall. Féllst Hæstiréttur á með héraðsdómi að meta yrði bætur vegna varanlegrar örorku H eftir reglum þágildandi 8. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Taldi Hæstiréttur að greinin yrði ekki skýrð svo að hún tæki fortakslaust til allra þeirra sem ekki hefðu náð 18 ára aldri á slysdegi. Á hinn bóginn yrði að líta til þess að H var rétt liðlega 15 ára gamall er hann slasaðist en hafði ekki hafið störf á almennum vinnumarkaði. Að þessu gættu var staðfest niðurstaða héraðsdóms um sýknu B ehf. og V hf. af kröfu um frekari bætur vegna varanlegrar örorku. Þá var ekki talið að H hefði sýnt fram á að raunverulegt tekjutap hans hefði verið meira en sem næmi þeirri fjárhæð sem V ehf. hafði þegar greitt honum vegna tímabundins atvinnutjóns.

Ó fékk greiddar bætur úr hendi S hf. vegna líkamstjóns er hann var fyrir í umferðarslysi árið 2004, en við uppgjör bótanna gerði hann m.a. fyrirvara um bætur vegna tímabundins atvinnutjóns. Taldi Ó, sem var endurskoðandi með eigin rekstur, að líta þyrfti til launa hans og hagnaðar af starfsemi fyrirtækisins til þess að unnt væri að fá raunsanna mynd við ákvörðun bóta fyrir tímabundið atvinnutjón og taldi hann matsgerð dómkvaddra matsmanna renna frekari stoðum undir það mat sitt. Talið var að fallast mætti á með Ó að hann hefði með matsgerðinni leitt líkur að því að hann hefði orðið fyrir missi launatekna vegna tímabundinna afleiðinga líkamstjóns. Hann hefði á hinn bóginn ekki lagt fram gögn sem lutu sérstaklega að tjóni hans á því tímabili sem hann var óvinnufær, sem nauðsynleg væru svo unnt væri að meta tímabundið atvinnutjón, samkvæmt 1. mgr. 2. gr. skaðabótalaga. Ekki væri að finna umfjöllun um þetta atriði í matsgerðinni og ekki talið unnt að leggja hana til grundvallar ákvörðun bóta. Misræmi væri milli dómkröfu Ó og þess lagagrundvallar sem hún væri reist á og væri krafa hans að þessu leyti reist á svo óljósum forsendum að ekki samræmist áskilnaði í e. lið 1. mgr. 80. gr. laga nr. 91/1991. Málinu var því vísað sjálfkrafa frá héraðsdómi.

Aðilar deildu um uppgjör skaðabóta vegna líkamstjóns sem A varð fyrir í vinnuslysi um borð í togara í eigu G hf. Ekki var fallist á að A hefði sýnt fram á óvenjulegar aðstæður við tekjuöflun hans síðustu þrjú árin fyrir slysið og því talið að leggja bæri viðmiðun 1. mgr. 7. gr. skaðabótalaga til grundvallar við útreikning á varanlegri örorku hans en ekki reglu 2. mgr. sömu greinar. Einnig var á það fallist að G hf. hefði verið rétt að halda eftir staðgreiðsluskatti af bótum vegna tímabundins atvinnutjóns A. Þá var talið að við uppgjör bótanna hefði verið rétt á grundvelli 4. mgr. 5. gr. skaðabótalaga að draga eingreiðsluverðmæti örorkulífeyris, sem A átti rétt á frá lífeyrissjóðum og Tryggingastofnun ríkisins, en fyrir lá að A hafði afsalað sér þeim bótum. Að lokum var því hafnað að dráttarvextir hefðu fallið á kröfuna fyrir uppgjörsdag 10. janúar 2005. Niðurstaða héraðsdóms um sýknu G hf. var því staðfest.

Í mars 2003, var flugvél sem rekin var af F flogið í jörðina við rætur Eystra-Miðfells. Um borð í henni voru flugneminn U og E sem var flugkennari í þjónustu F. Af slysinu hlaut U líkamstjón og krafðist hann bóta fyrir það í málinu. Sérfróðir meðdómsmenn í héraði komust að þeirri niðurstöðu að slysið yrði rakið til gáleysis E og bæri hann því ábyrgð á slysinu en að F, sem ætti enga sök á slysinu, bæri bótaábyrgð með E sem vinnuveitandi hans. Þessu sakarmati þótti ekki hafa verið hnekkt og var því staðfest í Hæstarétti með vísan til forsendna. Flugvélin var vátryggð hjá N, en samkvæmt vátryggingarskírteini var um að ræða ábyrgðartryggingu vegna notkunar loftfars samkvæmt. 1. mgr. 131. gr. laga nr. 60/1998 um loftferðir, ábyrgðartryggingu flytjanda samkvæmt 3. mgr. sömu lagagreinar, slysatryggingu í einka- og kennsluflugi samkvæmt 5. mgr. hennar og húftryggingu. N byggði á því að U ætti einungis rétt til bóta samkvæmt slysatryggingu í einka- og kennsluflugi þar sem U gæti ekki talist farþegi í flugvélinni í skilningi X. kafla laga nr. 60/1998 og þar með ekki heldur samkvæmt skilmálum vátryggingarinnar. Í málinu lágu fyrir skilmálar fyrir flugvátryggingar einka- og kennsluflugs sem óumdeilt var að giltu um framangreinda vátryggingu. Í niðurstöðu Hæstaréttar sagði að þegar ákvæði þessara skilmála væru virt yrði að gæta að því að þeir sneru eftir heiti sínu gagngert að vátryggingu vegna einka- og kennsluflugs. Með því að sérstök ákvæði væru í skilmálunum um ábyrgðartryggingu vegna farþega gæti þegar af þeirri ástæðu ekki staðist að sá einn teldist farþegi sem bókstafleg skýring á 1. mgr. 86. gr. laga nr. 60/1998 tæki til og ekki yrði rætt um farþega í einka- eða kennsluflugi af þeim sökum. Óumdeilt var að E var einn við stjórn flugvélarinnar þegar hún fórst og varð af þeim sökum að líta á U sem farþega í flugvélinni í skilningi vátryggingarskilmála N og fella hann þannig undir ábyrgðartryggingu til viðbótar lögboðinni slysatryggingu. Þar sem skaðabótaskylda E við U var ekki reist á sérreglum laga nr. 60/1998 var honum ekki gert að greiða bætur, sbr. 3. mgr. 19. gr. og 3. tl. 21. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 og hann því sýknaður af kröfu U. Ekki var hins vegar fallist á að fyrrnefnd ákvæði laga nr. 50/1993 tækju til F og bar hann því bótaábyrgð gagnvart U. Var F og N gert að greiða U í sameiningu þjáningabætur og bætur fyrir tímabundið atvinnutjón og varanlega örorku.

Háseti á fiskiskipi, K, slasaðist þegar bára skall á skipinu með þeim afleiðingum að það lagðist skyndilega á stjórnborða og tveir stórir steinar, sem komið höfðu upp með trolli þess, runnu eða ultu af stað yfir skutrennu og lentu á K og öðrum háseta. Hafði K verið falið að vinna á svæði nálægt grjótinu og undirbúa að koma því útbyrðis. Talið var að bæði K og útgerð skipsins, B hf., bæru sök á slysinu. Hafi verkstjórn við þessar hættulegar aðstæður ekki verið markviss. Þá hafi stýrimaður vegna ástands kallkerfis ekki getað varað hásetana við yfirvofandi hættu á að grjótið færi á hreyfingu. Var því talið að B hf. bæri 2/3 hluta sakar, en K 1/3.

Bifreiðir. Skaðabætur. Tímabundin örorka. Örorka. Matsgerðir. Sakarefni. Frávísun máls að hluta frá héraðsdómi. Tryggingarfélagið V greiddi F, sem slasast hafði í umferðarslysi, bætur á grundvelli matsgerðar. Annar matsmanna leiðrétti síðar matsgerðina og í framhaldi af því krafðist F bóta í samræmi við þá leiðréttingu. Nokkru áður en F setti fram þá kröfu voru, að beiðni V, dómkvaddir yfirmatsmenn sem komust að þeirri niðurstöðu að tjón F hefði verið minna en áætlað var í undirmatsgerð. Krafðist V sýknu af kröfum F með vísan til niðurstöðu yfirmatsmanna. Talið var að með fyrrnefndri greiðslu hefði V viðurkennt í verki tilteknar afleiðingar slyssins og ráðstafað sakarefninu með þeim afleiðingum að niðurstaða í málinu yrði ekki reist á yfirmatsgerðinni. Þá þóttu slíkir gallar á undirmatsgerð að hún yrði ekki lögð til grundvallar sem sönnunargagn um tímabundið atvinnutjón F. Krafa F um bætur fyrir tímabundið atvinnutjón þótti samkvæmt þessu svo vanreifuð að ekki yrði hjá því komist að vísa henni frá héraðsdómi. Stóð þá eftir krafa F um frekari bætur vegna 10% varanlegrar örorku en V hafði áður greitt honum. Með hliðsjón af staðreyndum málsins, aldri F og aðstæðum hans var ekki fallist á með F að bætur vegna þessa bæri að reikna honum eftir 1. og 2. mgr. 7. gr. laga nr. 50/1993, sbr. lög nr. 37/1999. Varð ákvörðun bótanna því að lúta reglum 3. mgr. 7. gr. laganna eins og V hafði miðað við í bótauppgjöri. V var því sýknaður af þessari kröfu F.

G slasaðist í umferðarslysi árið 1993 og hlaut af því varanlegt líkamstjón. Gekk hann til uppgjörs við vátryggingafélagið V hf. á grundvelli niðurstöðu örorkunefndar, en gerði fyrirvara „um hærra örorkustig, miskastig og tímabil tímabundinnar örorku.“ Nokkru síðar fékk G dómkvadda þrjá menn til að leggja mat á líkamstjón sitt vegna slyssins. Var niðurstaða þeirra G hagfelldari, þar á meðal að skil á milli tímabundins og varanlegs atvinnutjóns G hefðu fyrst orðið 20. apríl 1998. Samdi þáverandi lögmaður G í kjölfarið við V hf. um lokauppgjör vegna tjóns G þar sem meðal annars var gert ráð fyrir því að nánar tiltekin fjárhæð, sem væru „dagpeningar TR“, yrði dregin frá bótum fyrir tímabundið atvinnutjón G. Nokkru eftir að framangreindu uppgjöri lauk kom í ljós að í reynd var um að ræða örorkulífeyri og tekjutryggingu G frá almannatryggingum en ekki dagpeninga. Höfðaði G mál á hendur V hf. eftir að hafa árangurslaust krafist leiðréttingar á uppgjörinu. Í dómi Hæstaréttar kemur m.a. fram að þótt Tryggingastofnun ríkisins hafi greitt G örorkulífeyri og tekjutryggingu á nánar tilteknu tímabili fram til 20. apríl 1998, á þeirri forsendu að örorka hans teldist varanleg að því er varðar almannatryggingar, verði að gæta að því að þessar greiðslur hafi verið inntar af hendi til að bæta G örorkutjón á sama tímabili og hann taldist tímabundið óvinnufær varðandi tilkall til skaðabóta. Standi því ekki efnisrök til annars en að fella þessar greiðslur undir ákvæði 2. mgr. 2. gr. skaðabótalaga og láta þær koma til frádráttar skaðabótum til G.

G, starfsmaður K ehf., varð fyrir bakmeiðslum þegar unnið var við að reisa með handafli forsmíðaðan húsgafl á sökkli. Búið var að festa gaflinn að ofanverðu þegar hann fauk til á sökklinum. Tók G á gaflinum til að koma honum í réttar skorður og meiddist við þau átök. Eins og atvikum var háttað var G talinn hafa haft mun betri forsendur til að meta það hvort ástæða var til að láta rannsókn fara fram og eiga að henni frumkvæði. Að þessu virtu voru ekki efni til að meta K ehf. í óhag að umræddur atburður var ekki tilkynntur Vinnueftirliti ríkisins eða lögreglu. Ekki var það metið forsvarsmönnum K ehf. til gáleysis hvernig staðið var að því að reisa umrædda veggeiningu. Talið var sannað að ekki hefði verið hætta á að gaflinn félli og því ekki verið brýn þörf skjótra viðbragða G af þeim sökum. Hins vegar var til þess litið að annar forsvarsmanna K ehf. viðurkenndi fyrir dómi að það hafi falist í starfsskyldum G að lyfta gaflinum aftur á sinn stað eftir að hann raskaðist á undirstöðum sínum. Var þetta metið forsvarsmönnum K ehf. til sakar og var fébótaábyrgð vegna bakmeiðsla G því lögð á félagið. Á hinn bóginn var talið að G hefði mátt vera ljóst að óvarlegt var að ætla einn að færa gaflinn, sérstaklega þegar haft var í huga að hann hafði átt við bakmeiðsli að stríða í nokkur ár. Vegna þessa gáleysis G þótti hæfilegt að hann bæri helming tjóns síns sjálfur. Af þessum úrslitum leiddi að krafa G á hendur T hf., sem stefnt var til vara, kom ekki til umfjöllunar.

I, sem var vélstjóri á fiskiskipi í eigu S hf., lenti í bifreiðarslysi í tengslum við vinnu sína og varð óvinnufær vegna þess um níu mánaða skeið. Í málinu lá fyrir að I átti að vera í launalausu leyfi í tveimur veiðiferðum sem voru farnar í kjölfar slyssins. Í málinu deildu aðilar um hvort draga ætti staðgengilslaun, sem I fékk greidd fyrir umræddar ferðir samkvæmt 1. mgr. 36. gr. sjómannalaga nr. 35/1985, frá bótum til hans fyrir tímabundið atvinnutjón, sbr. 2. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Hæstiréttur taldi að við skýringu á þágildandi 2. mgr. 2. gr. yrði að hafa að leiðarljósi að ákvæðið væri reist á þeirri meginreglu skaðabótaréttar að tjónþoli ætti ekki rétt á hærri bótum en svöruðu raunverulegu fjártjóni hans. Af því leiddi að greiðslur, sem tjónþoli nyti úr hendi þriðja manns, yrðu að meginreglu dregnar frá kröfu tjónþola um skaðabætur fyrir tímabundið atvinnutjón nema mælt væri á annan veg í lögum. Skaðabótakrafa I yrði því eingöngu að taka mið af þeim launum sem hann hefði haft ef hann hefði ekki orðið fyrir slysinu. Taldi Hæstiréttur að líta yrði á greiðsluna sem laun og að hvorki yrði leitt af 36. gr. sjómannalaga né 2. mgr. 2. gr. skaðabótalaga að slík launagreiðsla ætti að koma öðru vísi til álita við uppgjör skaðabóta fyrir tímabundið atvinnutjón, en aðrar launatekjur tjónþola. Var S hf. ásamt vátryggingafélagi bifreiðarinnar því sýknað af kröfu I.

Ó varð fyrir slysi við vinnu á skipi Ú. Örorkunefnd samkvæmt 10. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993 mat varanlegan miska Ó vegna slyssins 22%, en varanlega örorku 40%. Þá taldi nefndin að eftir 1. janúar 1998 hefði Ó ekki mátt vænta frekari bata af meiðslun sínum, svo að máli skipti. Að fenginni álitsgerð örorkunefndar sömdu Ó og T, vátryggjandi Ú, um uppgjör bóta vegna slyssins að öðru leyti en því, að T féllst ekki á að bæta Ó tímabundið atvinnutjón nema frá slysdegi til 1. janúar 1997. Ó krafði Ú um skaðabætur fyrir tímabundið atvinnutjón vegna tímabilsins 1. janúar 1997 til 1. janúar 1998. Undir meðferð málsins voru dómkvaddir tveir menn, sem töldu að líta mætti svo á að Ó hefði fengið einhvern bata á tímabilinu frá ársbyrjun til 14. apríl 1997. Að fenginni þessari matsgerð greiddi T Ó bætur fyrir atvinnutjón hans til 14. apríl 1997, en frá þeim tíma væri lítil von um bata. Af framburði tveggja nefndarmanna örorkunefndar fyrir dómi og ummælum í áliti nefndarinnar var talið að leggja yrði til grundvallar, að niðurstaða nefndarinnar um að Ó hefði ekki mátt vænta frekari bata eftir 1. janúar 1998, hefði verið reist á mati hennar um þann tíma, sem hann hefði þurft til að jafna sig eftir aðgerð á öxl haustið 1996. Að virtu vottorði frá lækninum, sem annaðist aðgerðina, og mati dómkvaddra manna þótti ekkert liggja fyrir um að heilsa Ó hefði breyst eftir 14. apríl 1997 vegna atvika, sem rakin yrðu til slyssins. Var Ó talin hafa fengið tímabundið atvinnutjón sitt að fullu bætt og Ú því sýknað af kröfu hans.