Dómstólaleit

B ehf. krafðist þess að viðurkennt yrði að þrír tilgreindir fjármögnunarleigusamningar sem félagið hafði gert við L hf. væru að efni til lánssamningar og að ákvæði þeirra um tengingu greiðslna við gengi tiltekinna erlendra gjaldmiðla væru ólögmæt og óskuldbindandi fyrir hann. Í dómi Hæstaréttar kom fram að hvorki yrði ráðið af samningum aðila að eignarréttur yfir hinu leigða skyldi flytjast yfir til B ehf. við lok frumleigutíma né að B ehf. ætti fyrirvaralausan rétt til að kaupa hið leigða í lok frumleigutíma, án þess að til kæmi sérstakt samþykki L hf. Breyttu áform aðila og umræður í aðdraganda samninganna engu þar um. Var því talið með vísan til heiti samninganna, orðalags þeirra og dómafordæma Hæstaréttar að um fjármögnunarleigusamninga væri að ræða. Girtu ákvæði laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu því ekki fyrir að aðilum hefði verið heimilt að semja um að greiðslur samkvæmt samningunum tækju mið af gengi erlendra gjaldmiðla.Var L hf. því sýknaður af kröfu B ehf.

L hf. krafðist þess að félaginu yrði með beinni aðfarargerð afhentir þrír nánar tilgreindir munir sem P ehf. hafði í sínum vörslum samkvæmt fjármögnunarleigusamningi aðila. Ágreiningur aðilanna laut öðrum þræði að því hvort umræddur samningur hefði verið um leigu eða lán, líkt og P ehf. hélt fram, og þar með háður banni 13. og 14. gr. laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu um að fjárhæð peningaláns í íslenskum krónum verði bundin við gengi erlends gjaldmiðils. Í úrskurði héraðsdóms, sem staðfestur var í Hæstarétti, kom fram að þegar litið væri til efnis samningsins og samskipta aðilanna í aðdraganda hans yrði að leggja til grundvallar að samningurinn teldist vera leigusamningur en ekki lánssamningur sem klæddur hefði verið í búning leigusamnings. Ákvæði VI. kafla laga nr. 38/2001 stæðu því þannig ekki í vegi að aðilunum hafi verið heimilt að semja um að leigugjald í viðskiptum þeirra tæki mið af breytingum á gengi erlendra gjaldmiðla. L hf. hefði því verið heimilt að rifta samningnum. Fyrir Hæstarétti hélt P ehf. því einnig fram að félaginu væri ekki unnt að afhenta einn munanna, sem krafa L hf. um innsetningargerð laut að, þar sem að honum hefði verið fargað vegna eðlilegs slits. Þá vísaði P ehf. til þess að öðrum munanna, sem deila aðilanna stóð um, hefði verið skeytt við umfangsmikla prentvél í eigu P ehf. og yrði ekki fjarlægður nema með talsverðum kostnaði. Í niðurstöðu Hæstaréttar kom fram í því sambandi að í málinu væri aðeins til úrlausnar hvort skilyrði væru til að veita L hf. heimild til að leita atbeina sýslumanns til að taka umrædda muni úr vörslum P ehf. Að veittri slíkri heimild yrði á það að reyna við framkvæmd innsetningargerðar hvort slíkar hindranir gætu staðið því í vegi að L hf. fengi munina í sínar hendur.

F ehf. krafði L hf. um endurgreiðslu fjár sem félagið taldi sig hafa ofgreitt á grundvelli samnings félagsins og S hf. um fjármögnun kaupa á dráttarvél. Laut deila aðila í fyrsta lagi að því hvort umræddur samningur hefði verið lánssamningur með ólögmætri tengingu lánsfjárhæðarinnar við gengi erlendra gjaldmiðla eða leigusamningur þar sem slík tenging væri heimil. Í dómi Hæstaréttar kom m.a. fram að samningurinn hefði samkvæmt efni sínu og framkvæmd samningsaðila öll helstu einkenni lánssamnings og var því litið svo á að S hf., sem síðar sameinaðist L hf., hefði veitt F ehf. lán sem S hf. hefði kosið að klæða í búning leigusamnings. Var því lagt til grundvallar að um lánssamning hefði verið að ræða í skilningi VI. kafla laga nr. 38/2001 en ekki leigusamning. Í öðru lagi deildur aðilar um fjárhæð þess sem F ehf. endurkrafði L hf. um vegna ólögmætrar gengisviðmiðunar. L hf. andmælti ekki skyldu sinni til endurgreiðslu en taldi sér heimilt að krefja F ehf. um vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001 á lánstímanum í stað samningsvaxta. Við það myndaðist viðbótarkrafa um vexti fyrir liðna tíð sem nam muninum á samningsvöxtum og vöxtum Seðlabanka Íslands. F ehf. andmælti þessu og taldi ekki skilyrði að lögum til að krefja sig um viðbótarvexti fyrir liðna tíð. Með vísan til dóms Hæstaréttar í máli nr. 471/2010 og laga nr. 151/2010 var fallist á með L hf. að hann ætti, ef ekki kæmi annað til, rétt til þess að lánsfjárhæðin bæri vexti Seðlabanka Íslands samkvæmt 4. gr. laga nr. 38/2001. Hæstiréttur vísaði í framhaldinu til þeirrar meginreglu kröfuréttar að kröfuhafi, sem fengið hefur minna greitt en hann átti rétti til, ætti kröfu á hendur skuldara um það sem vangreitt væri. Sú regla sætti þó undantekningum sem leiddu til þess að við sérstakar aðstæður væri tilkalli kröfuhafa til viðbótargreiðslu hafnað. Styddust undantekningarnar meðal annars við sjónarmið um öryggi í viðskiptum og að það gæti haft í för með sér röskun á fjárhagslegri stöðu skuldara að standa kröfuhafa skil á umtalsverðum fjárhæðum fyrir liðna tíð þvert á væntingar sínar. Þá rakti Hæstiréttur til hvaða sjónarmiða skyldi litið þegar metið væri hvort skilyrði væru til að víkja frá meginreglunni og tók fram að í þeim efnum réði heildarmat. Þegar öll þessi sjónarmið væru virt í heild í ljósi atvika málsins yrði að líta svo á að L hf. gæti ekki krafið F ehf. um vaxtagreiðslur til viðbótar þegar greiddum vöxtum fyrir liðna tíð. Lög nr. 151/2010 sem breyttu lögum nr. 38/2001 gætu ekki hróflað svo að íþyngjandi væri með afturvirkum hætti við réttarreglum um efni skuldbindinga og greiðslu skulda frá því sem gilti þegar til þeirra var stofnað og af þeim greitt. Af þessu leiddi að skilyrði væru í málinu til að víkja frá meginreglunni um rétt kröfuhafa til viðbótargreiðslu og hafna þar með tilkalli L hf. til viðbótarvaxta fyrir liðna tíð. Var endurgreiðslukrafa F ehf., eins og hún var fram sett, því tekin til greina.

Staðfestur var úrskurður héraðsdóms þar sem staðfest var sú ákvörðun sýslumanns að nánar tiltekin vörubifreið og eftirvagn yrðu að kröfu L hf. tekin með beinni aðfarargerð úr vörslum J ehf. og fengin L hf., en kröfuna hafði síðastgreint félag uppi í kjölfar þess að félagið rifti samningum málsaðila um fyrrgreint lausafé vegna vanskila J ehf. Talið var að samningar málsaðila væru svonefndir fjármögnunarleigusamningar en ekki lánssamningar, sbr. dóm Hæstaréttar 24. maí 2012 í máli nr. 652/2011. Þóttu ákvæði laga nr. 38/2001 því ekki girða fyrir að aðilum hefði verið heimilt að semja um að leigugjald í viðskiptum þeirra tæki mið af breytingum á gengi erlendra gjaldmiðla.

Kærður var úrskurður héraðsdóms þar sem hafnað var kröfu L hf. um að leita ráðgefandi álits EFTA-dómstólsins í tengslum við mál sem F ehf. hafði höfðað gegn L hf. vegna svokallaðs fjármögnunarleigusamnings milli aðila. Í dómi Hæstaréttar kom fram að ekki væri nauðsynlegt að leita svara EFTA-dómstólsins við spurningu er laut að því hvernig skýra bæri hugtökin fjármögnunarleiga og fjármögnunarleigusamningur í skilningi Evrópuréttar. Vísað var til þess að héraðsdómari hefði metið það svo að nægileg leiðsögn fælist í tilteknum dómum Hæstaréttar til að komast að niðurstöðu um ágreiningsefni aðila um samning þeirra. Tvær spurningar L hf. lutu að því hvort bann laga nr. 38/2001 um vexti og verðtryggingu við því að binda skuldbindingar í íslenskum krónum við gengi erlendra gjaldmiðla bryti í bága við 36. og 40. gr. EES-samningsins. Ekki var talin þörf á að bera spurningarnar undir EFTA-dómstólinn, enda stæðu umrædd ákvæði laga nr. 38/2001 óbreytt frá því að Hæstiréttur hafði kveðið upp dóm þar sem kveðið var á um umrætt bann við gengistryggingu lána í íslenskum krónum. Loks var ekki falist á að bera fram spurningu er laut að því hvort bókun 35 við EES-samninginn hefði verið réttilega innleidd í íslenskan rétt. Vísað var til niðurstöðu dómsins um spurningar þrjú og fjögur sem og að niðurstaða máls sem rekið væri milli tveggja lögaðila réðist af íslenskum réttarreglum. Loks var í dómi Hæstaréttar tekið fram að rétt væri að líta til þess að samkvæmt 31. gr. samnings um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls skyldi ESA, ef stofnunin teldi EFTA-ríki ekki hafa staðið við skuldbindingar sínar samkvæmt EES-samningnum eða samningnum um stofnun eftirlitsstofnunar og dómstóls, leggja fram rökstutt álit, og eftir atvikum vísað málinu til EFTA-dómstólsins. Var niðurstaða héraðsdóms því staðfest.