Dómstólaleit

Með úrskurði endurupptökunefndar var fallist á beiðni S að hluta um endurupptöku dóms Hæstaréttar í máli nr. 168/2002 þar sem S var sakfelldur fyrir brot gegn 1. mgr. 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 með því að hafa hrist drenginn X svo harkalega eða með öðrum hætti orðið valdur að nánar tilgreindum áverkum hans með þeim afleiðingum að hann lést tveimur dögum síðar. Var úrskurður nefndarinnar reistur á matsgerð sem S hafði aflað en niðurstaða hennar var sú að ekki lægi fyrir að banamein drengins hefði verið „Shaken Baby Syndrome“. Í dómi Hæstaréttar kom fram að álit allra þeirra sérfræðinga sem matsmaður vísaði til í mati sínu hefðu legið til grundvallar dómi réttarins um sakfellingu S. Fallast yrði á með S að embætti ríkissaksóknara hefði látið lítið til sín taka við meðferð málsins hjá endurupptökunefnd. Þannig hefði það hvorki gætt þess að láta mæta til dómþings við fyrirtöku matsbeiðni þar sem taka skyldi ákvörðun um hvern dómkveðja skyldi sem matsmann né að óska í tíma yfirmats. Niðurstöður yfirmatsmanna, sem lágu fyrir eftir að úrskurður nefndarinnar var kveðinn upp, hefðu verið í andstöðu við undirmatið en í samræmi við læknisfræðilegar niðurstöður sem lagðar voru til grundvallar í dómi réttarins í máli nr. 168/2002. Á hinn bóginn hefði ríkissaksóknari látið endurupptökunefnd í té ábendingar um að matsmaðurinn sætti rannsókn. Þá hefði við munnlegan málflutning verið upplýst af hálfu S að matsmaðurinn hefði á árinu 2016 sætt banni dómstóls í Bretlandi við því að gefa skýrslu fyrir dómi og myndi það gilda út árið 2019. Væri óhjákvæmilegt að líta til þess við ákvörðun um þýðingu matsgerðar hennar til endurupptöku málsins. Kom fram að í úrskurði nefndarinnar væri ekkert fjallað um þau atriði sem matsmaður hefði tilgreint í mati sínu að líta bæri til varðandi ástand drengsins. Með sama hætti væri í engu getið um efnislegar athugasemdir læknis sem lagðar hefðu verið fram um matsgerðina og heldur ekki um krufningarskýrslu og önnur læknisfræðileg gögn sem legið hefðu til grundvallar dómi Hæstaréttar. Hefði nefndin látið nægja að taka upp og vísa í almenna umfjöllun matsmanns um fræðigreinar varðandi „Shaken Baby Syndrome“ að virtum kenningum matsmanns um heilkennið. Jafnframt hefði nefndin ekki litið nægilega til gagna sem fram voru komin er hún tók þá ákvörðun sína að matsgerð þessa eina matsmanns skyldi leiða til þess að uppfyllt teldust skilyrði til endurupptöku málsins. Var því ekki talið að S hefði með fullnægjandi hætti fært fram haldbær ný gögn sem ætla mætti að hefðu verulegu skipt fyrir niðurstöðu málsins ef þau hefði komið fram áður en dómur gekk, sbr. a. liðar 1. mgr. 211. gr. laga nr. 88/2008, sbr. nú a. lið 1. mgr. 228. gr. laganna. Hefði því ekki verið fullnægt skilyrðum fyrir endurupptöku málsins. Þá var talið að með þágildandi 3. mgr. 215. gr., sbr. 1. mgr. 214. gr. laga nr. 88/2008 hefði löggjafinn falið nefnd, sem heyrir undir framkvæmdarvald ríkisins, hlutverk sem gæti náð til þess að fella úr gildi úrlausnir dómstóla. Sú skipan væri andstæð meginreglu 2. gr. stjórnarskrárinnar og væri því lagaákvæðið, sem leiddi til hennar, ekki gild réttarheimild og yrði þess vegna ekki beitt. Gæti úrskurður endurupptökunefndar því ekki orðið til þess að fyrri dómur Hæstaréttar hefði fallið úr gildi. Samkvæmt þessu var málinu málinu vísað frá Hæstarétti og stóð dómur réttarins í máli nr. 168/2002 því í öllum atriðum óhaggaður.

X var sakfelldur fyrir kynferðisbrot gegn tveimur stúlkum sem áttu sér stað er önnur þeirra var 8-10 ára, en hin 13-14 ára. Brot X gegn annarri stúlkunni voru hins vegar talin fyrnd. Refsing X var ákveðin fangelsi í 18 mánuði. Þá var honum gert að greiða stúlkunum miskabætur, annarri 800.000 kr. en hinni 500.000 kr.

G var sakfelldur fyrir fjögur þjófnaðarbrot, þar af þrisvar sinnum fyrir innbrot í íbúðarhúsnæði, eina tilraun til þjófnaðar, þrjú fjarsvikabrot, þrjú skalafalsbrot og hilmingu er tók til muna úr fjórum innbrotum. Voru sum brota ákærða voru skipulögð með nokkrum fyrirvara. G, sem var vanaafbrotamaður, hlaut sinn fyrsta dóm 17 ára gamall. Var refsing hans ákveðin að teknu tilliti til ákvæða 60. gr., 72. gr., 77. gr. og 78. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Gögn um geðhagi og veikindi G höfðu ekki áhrif á ákvörðun refsingar í málinu, og tekið fram að fangelsismálastofnun gæti samkvæmt lögum nr. 48/1988 um fangelsi og fangavist leyft að fangi væri vistaður á sjúkrahúsi eða annarri stofnun svo hann fengi notið sérstakrar meðferðar ef slíkt væri talið henta vegna heilsufars hans.

G var ákærður fyrir kynferðisbrot með því að hafa notfært sér þroskahömlun X til að hafa við hana samræði sem hún gat ekki spornað við sökum andlegra annmarka. Í héraðsdómi var með vísan til vitnisburðar X og þess að engum meðalgreindum manni, sem sæi X augliti til auglitis og ræddi við hana litla stund, gæti blandast hugur um að hún væri greindarskert, talið hafið yfir skynsamlegan vafa að G hefði notfært sér andlega annmarka X til að koma fram vilja sínum. Var G því sakfelldur fyrir brot gegn 196. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Í Hæstarétti þótti sýnt að G hefði notfært sér trúnað X og að hún hefði litið á hann sem vin sinn. Þá þótti nægilega fram komið að brotið hefði ekki verið hugdetta G á vettvangi, heldur fyrirfram skipulagt og framið á ófyrirleitinn hátt. Vegna þessa, alvarleika brotsins og sakaferils G var honum gert að sæta fangelsi í 18 mánuði. Þá var hann dæmdur til að greiða X 500.000 krónur í miskabætur

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn fósturdóttur sinni og vinkonu hennar. Í niðurstöðu héraðsdóms kom fram ágreiningur meðal dómaranna um mat á sönnunargildi munnlegs framburðar stúlknanna, þ.e. hvaða vægi sú staðreynd skyldi hafa að stúlkurnar tóku sig saman ásamt tveimur piltum um að bera ranglega um tiltekið atvik. Í Hæstarétti var fallist á það með ákæruvaldinu, að skýringar stúlknanna á röngum framburði sínum væru skiljanlegar og að þetta þyrfti ekki að hafa þau áhrif á mat á trúverðugleika framburðar þeirra sem meirihluti héraðsdóms taldi. Af þessu leiddi að niðurstaða meirihluta héraðsdóms um sönnunargildi munnlegs framburðar fyrir dómi kynni að vera röng svo að einhverju skipti um úrslit málsins, auk þess sem niðurstaða hans um sönnunargildi munnlegs framburðar X var ekki skýr og var samningu dómsins áfátt að þessu leyti. Að þessu virtu þótti óhjákvæmilegt að ómerkja héraðsdóm að því er báða ákæruliði varðaði og vísa málinu heim til munnlegs málflutnings og dómsálagningar að nýju.

X var ákærður fyrir kynferðisbrot gegn þremur stúlkum. Í héraðsdómi var framburður stúlknanna lagður til grundvallar og talið sannað þrátt fyrir eindregna neitun X að hann hefði gerst sekur um þá háttsemi sem hann var ákærður fyrir. Var X því sakfelldur fyrir brot gegn fyrri málslið 1. mgr. 202. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940 vegna tveggja stúlknanna en síðari málslið sömu greinar vegna þeirrar þriðju. Hins vegar var hann sýknaður af refsikröfu vegna síðast nefnda brotsins þar sem sök hans var fyrnd. Var dómur héraðsdóms um 18 mánaða fangelsi, skilorðsbundið að hluta, og miskabætur til stúlknanna staðfestur.

S var gefið að sök að hafa hrist drenginn X svo harkalega eða með öðrum hætti orðið valdur að því að það blæddi undir heilahimnur hans, skemmdir urðu á taugafrumum í heilastofni og hálshluta mænu, bjúgur myndaðist í heila, sjónhimnublæðingar urðu í báðum augum og mar hlaust vinstra megin á hnakka með þeim afleiðingum að drengurinn lést tveimur dögum síðar. Í málinu lágu meðal annars fyrir tvær umsagnir læknaráðs og álitsgerðir erlendra sérfræðinga, sem S hafði aflað, þar sem fram komu ýmiss konar tilgátur, staðhæfingar eða vangaveltur um dánarmein drengsins. Tekið var fram að S hefði ekki neytt þeirra réttarfarsúrræða, sem gert væri ráð fyrir í 63. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, að fá dómkvadda kunnáttumenn til að framkvæma matsgerð í því skyni að hnekkja þeim læknisfræðilegu ályktunum, sem fyrir lágu í málinu. Fallist var á þá niðurstöðu héraðsdóms, að X hefði hlotið svo alvarlegan áverka á heila af völdum hristings, er samsvara heilkenninu „Shaken Baby Syndrome“, að þeir hefðu dregið hann til dauða en í málinu lá fyrir það álit læknaráðs að hristingur einn og sér væri nægilegur til að valda barni banvænum heilaáverkum. Þótt mismunandi langur tími kynni að geta liðið milli áverka, er samsvöruðu þessu heilkenni og fullrar rænuskerðingar af þeirra völdum, þótti enginn vafi leika á því eins og áverkum drengsins var háttað, að hann hefði verið ófær um eðlilegt hátterni og misst meðvitund um leið og hann varð fyrir þeim. Þá var talið, að engum öðrum gæti hafa verið til að dreifa en S og því sannað, að hann hefði gerst sekur um þá háttsemi, sem honum var gefin að sök. Hefði meðferð hans á barninu verið slík, að hann hefði mátt gera sér grein fyrir þeim hættulegu afleiðingum, sem henni gætu verið samfara, og því hefði hann sýnt af sér stórfellt gáleysi, sbr. 215. gr. almennra hegningarlaga nr. 19/1940. Þá voru S og K sakfelld fyrir að hafa við daggæslu barna í heimahúsi í atvinnuskyni á fjögurra mánaða tímabili tekið mun fleiri börn í gæslu en þeim var heimilt samkvæmt 12. gr. reglugerðar nr. 198/1992 um daggæslu barna í heimahúsum, daggæsluleyfum félagsmálaráðs og sérstöku leyfi félagsmálaráðs í Kópavogi, sbr. 187. gr. laga nr. 19/1940. Var K gert að greiða 300.000 króna sekt. Við ákvörðun refsingar S var litið til þess að hann hefði tekið að sér umsjá X og brugðist þeim sérstöku trúnaðarskyldum, sem á honum hvíldu. Yrði við það að miða að S hefði ekki haft fulla stjórn á gerðum sínum vegna þess gífurlega álags, sem á honum hvíldi, þar sem 21 barn var í daggæslu á heimilinu þennan dag og K langt gengin með barn. Var S gert að sæta fangelsi í 18 mánuði. Þá voru foreldrum drengsins dæmdar skaðabætur úr hendi S.

S var ákærður fyrir margvísleg brot gegn almennum hegningarlögum og umferðarlögum. Í fyrsta lagi gripdeild, fjársvik og eignaspjöll með því að hafa dvalið á gistiheimili og þegið þar þjónustu án þess að geta greitt fyrir hana, svo og skemmt þar og tekið þaðan nánar tiltekna muni. Í öðru lagi fjársvik með því að hafa dvalið á hóteli undir öðru nafni en sínu eigin og þegið þar þjónustu án þess að geta greitt fyrir hana. Í þriðja lagi líkamsárás og eignaspjöll með því að hafa ráðist á nánar tilgreindan hátt að konu, þar sem þau dvöldust í gistihúsi, og skemmt gleraugu hennar og tiltekna muni á dvalarstað þeirra, og í fjórða lagi þjófnað, nytjastuld og akstur bifreiðar án ökuréttinda með því að hafa heimildarlaust tekið bifreið og ekið henni, en síðan tekið aðra bifreið og ekið henni uns lögregla stöðvaði hann, svo og að hafa tekið í húsbroti tvö bankakort og nýtt þau síðan til úttekta af bankareikningum. Héraðsdómur taldið sannað að S hefði gerst sekur um gripdeild, en sýknaði hann af sakargiftum um fjársvik og eignaspjöll að því er snerti dvöl hans á framangreindu gistiheimili. Jafnframt var hann sakfelldur fyrir fjársvik vegna dvalar á umræddu hóteli sem og líkamsárás í umræddu gistihúsi, en sýknaður af sakargiftum um eignaspjöll þar. Þá var hann sakfelldur fyrir þjófnað, nytjastuld og akstur án ökuréttinda. Hæstiréttur staðfesti niðurstöðu héraðsdóms um sakfellingu S fyrir þau brot, sem hann var þar talinn hafa gerst sekur um, og um refsingu hans, sem var ákveðin með tilliti til þess að S væri vanaafbrotamaður. Á hinn bóginn vísaði Hæstiréttur frá héraðsdómi þremur af fjórum skaðabótakröfum sem þar höfðu verið teknar til greina, ýmist á þeim grundvelli að S hefði verið sýknaður af þeim brotum sem kröfurnar tóku til, sbr. 2. mgr. 172. gr. laga nr. 19/1991 um meðferð opinberra mála, að hann hefði ekki verið sakaðar um þá háttsemi sem bóta væri krafist fyrir, sbr. 1. mgr. 170. gr. sömu laga, eða að viðkomandi krafa væri engum gögnum studd.